Алтыншы буындағы мобильді байланыс тек интернет жылдамдығын арттырумен шектелмеуі мүмкін. Болашақтағы 6G желісінде антенналар мен смартфондар қоршаған ортаны радиосигнал арқылы бақылайтын сенсор қызметін де атқара алады. Бұл технология Integrated Sensing and Communication, қысқаша ISAC деп аталады, деп хабарлайды turkystan.kz heute.at-қа сілтеме жасап.
ISAC байланыс пен радиолокациялық бақылауды бір жүйеге біріктіреді. Қазіргі ұялы желі ақпаратты электромагниттік толқын арқылы жеткізсе, жаңа тәсіл сол толқындардың адамдардан, көліктерден және басқа нысандардан қалай шағылатынын да талдайды. Соның негізінде жүйе нысанның қашықтығын, орнын, қозғалыс бағыты мен жылдамдығын анықтай алады.
Негізгі ерекшелігі, бұл үшін міндетті түрде бөлек радар орнату қажет болмауы ықтимал. Болашақта базалық станциялармен қатар желіге қосылған смартфондар мен өзге құрылғылар да сенсор ретінде пайдаланылуы мүмкін. Дегенмен мұның нақты қандай құрылғыларда және қандай жағдайда іске асатыны әлі бекітілген жоқ. 6G стандартының техникалық талаптары әзірлену үстінде, ал толық жүйелік сипаттаманы 2030 жылға қарай аяқтау жоспарланған.
Кәдімгі мобильді желілерде адамның орнын анықтау үшін көбіне оның телефонынан келетін сигнал пайдаланылады. ISAC жағдайында жүйе адамның өз денесінен шағылған радиотолқындарды талдай алады. Сондықтан бақылау аймағындағы адамда смартфон болмаса да, оның бар-жоғын немесе қозғалысын анықтау мүмкіндігі туындайды.
Радиосигналдар дененің өте ұсақ қимылдарын да тіркей алады. Мәселен, тыныс алғанда кеуде қозғалады, жүрек соққанда дене бетінде өте әлсіз тербелістер пайда болады. Арнайы алгоритмдер осы өзгерістерді талдап, тыныс алу жиілігі мен жүрек қағысын шамамен бағалай алады. Германияның дербес деректерді қорғау органдары мұндай технологияны ауруханада, қарттарды күтуде, адамның құлауын немесе қимылсыз қалуын анықтауда қолдануға болатынын атап өтеді.
Машиналық оқыту жүйесі жиналған радиолокациялық деректерден адамның жүріс мәнерін, қимылын және ым-ишарасын ажыратуы мүмкін. Кейбір зерттеулерде жыныс, бет ерекшеліктері және биометриялық сипаттар туралы қосымша ақпарат шығару мүмкіндігі де қарастырылып жатыр. Алайда мұндай нәтижелердің дәлдігі пайдаланылатын жиілікке, антенналарға, қоршаған ортаға және алгоритмге байланысты.
«Қабырғаның ар жағынан көреді» деген тіркес технологияның жұмысын тым қарапайым етіп көрсетеді. ISAC камера секілді адамның анық бейнесін міндетті түрде жасамайды. Ол кедергіден өткен немесе шағылған радиосигналдардағы өзгерістерді талдайды.
Кейбір радиотолқындар ағаш, гипсокартон және басқа материалдардан өте алады. Осы арқылы бөлменің ішінде қозғалып жүрген адамның бар-жоғын немесе шамамен қай жерде тұрғанын анықтау мүмкін болуы ықтимал. Бірақ қабырғаның қалыңдығы, материалы, сигнал жиілігі мен қуаты нәтижеге тікелей әсер етеді. Темірбетон немесе металл қабаттар радиосигналды қатты әлсіретуі мүмкін.
Германияның дербес деректерді қорғау конференциясы ISAC қолданатын радиотехнологияның белгілі бір кедергілерден, соның ішінде қабырғалардан өте алуы тұрғын үйдің қол сұғылмауына қатысты күрделі мәселе туғызатынын ескертті. Құжат авторлары 6G желісі арқылы қандай деңгейдегі жаппай бақылау мүмкін болатынын әзірге толық бағалау мүмкін емес екенін де атап көрсетеді.
ISAC-тың ықтимал қолдану аясы тек адамдарды бақылаумен шектелмейді. Жүйе автономды көліктерге айналадағы нысандарды тануға, дрондарды басқаруға, теміржолдағы қауіпті жағдайларды анықтауға және тұрақ орындарын іздеуге көмектесе алады.
Үлкен концерттер мен спорт жарыстарында адамдардың шоғырлануын анықтап, қауіпті тығыздықтың алдын алу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Табиғи апат кезінде жүйе адамдар қозғалысын бақылап, эвакуация бағытын жоспарлауға көмектесуі ықтимал. Радиосигналдардың жаңбыр мен басқа атмосфералық құбылыстарды анықтау қабілеті метеорология мен ауыл шаруашылығында да пайдаланылуы мүмкін.
Дрездендегі Баркхаузен институтының мамандары ISAC-тың ақылды көлік жүйелері мен өндірісті автоматтандыруда үлкен мүмкіндігі бар екенін айтады. Институт зерттеушілері бұл технологияны кейіннен шектеуге тырыспай, дербес деректерді қорғау талаптарын стандарт әзірленіп жатқан кезде енгізуді ұсынып отыр. (barkhauseninstitut.org)
Негізгі мәселе технологияның көрінбейтіндігінде. Бейнекамераны адам байқап, бақылау жүргізіліп жатқанын түсіне алады. Ал радиосигнал арқылы қоршаған ортаны сканерлеу сырттай кәдімгі Wi-Fi немесе мобильді байланыс жұмысына ұқсауы мүмкін.
Бақылау аймағына кірген адамның телефоны болмауы және ешқандай қызметке қосылмауы да ықтимал. Соған қарамастан жүйе оның қозғалысын тіркей алады. Сондықтан әр адамнан алдын ала келісім алу іс жүзінде өте қиын. Германияның дербес деректерді қорғау органдары жаппай радиосенсорика жағдайында келісімді деректерді өңдеудің негізгі заңды шарты ретінде қолдану тиімсіз болуы мүмкін деп есептейді.
Жүрек соғысы, тыныс алу, жүріс мәнері сияқты ақпарат денсаулық пен биометрияға қатысты ерекше санаттағы деректерге жатуы мүмкін. Мұндай мәліметтің кімге тиесілі болатыны да анық емес. Оған байланыс операторы, құрылғы өндірушісі, операциялық жүйе, қолданба әзірлеушісі немесе мемлекеттік орган қол жеткізуі ықтимал.
Неміс мамандары ISAC-тың ықтимал әсерін адамға байқалмайтын бейнебақылаумен салыстырады. Оның үстіне радиосигнал көзге көрінбейтін және кедергінің ар жағындағы кеңістікті де қамтуы мүмкін. Сондықтан технология жаппай енгізілмес бұрын оның қолданылу шегі мен деректерге қол жеткізу тәртібі заңмен белгіленуі қажет.
Баркхаузен институтының зерттеушілері құрылғының байланыс қызметін сақтай отырып, сенсорлық қызметін толық өшіретін арнайы тетік әзірлеп жатыр. Сондай-ақ адамның тұрған жерінде қоршаған ортаны радиосигнал арқылы бақылау жүргізіліп жатқанын көрсететін қолданбаның тәжірибелік үлгісі жасалған. (barkhauseninstitut.org)
Ұсынылып отырған басқа шараларға деректерді құрылғының өзінде өңдеу, қажетсіз ақпаратты жинамау, адамның жеке басын анықтайтын белгілерді ерте кезеңде өшіру және мәліметке қол жеткізетін тұлғалар санын шектеу кіреді.
Алайда Германияның дербес деректерді қорғау конференциясы мұндай қорғаныс тәсілдерінің ешқайсысы әзірге Wi-Fi немесе 6G стандартының міндетті бөлігіне айналмағанын мәлімдеді. Сондықтан мамандар қауіпсіздік пен құпиялық талаптарын құрылғылар нарыққа шыққаннан кейін емес, стандарттау кезеңінде енгізуге шақырады.
Германия 2025 жылға дейінгі 6G зерттеулеріне шамамен 700 миллион еуро бөлу туралы шешім қабылдаған. Елдегі зерттеу орталықтары өз ұсыныстарын халықаралық стандарттау ұйымдарына енгізіп жатыр. 2026 жылғы қыркүйекте Дрезденде ISAC қауіпсіздігі мен дербес деректерді қорғауға арналған халықаралық кездесу өткізу жоспарланған. (Deutscher Bundestag)
6G-дің алғашқы стандарттарын қалыптастыру жұмыстары 3GPP ұйымының Release 20 және Release 21 кезеңдері арқылы жүргізілуде. ISAC осы зерттеулердің негізгі бағыттарының бірі болғанымен, оның соңғы техникалық мүмкіндіктері, шектеулері және тұрғындарға ұсынылатын басқару тетіктері әлі анықталған жоқ.
Демек, 6G мұнаралары мен смартфондар бір күні радар қызметін атқаруы мүмкін. Бірақ олардың әрқайсысы міндетті түрде қабырғаның ар жағындағы адамның бет-жүзін анықтап, жүрек соғысын үздіксіз бақылап отырады деуге әлі ерте. Қазір талқыланып жатқан басты мәселе технологияның мүмкіндігі ғана емес, сол мүмкіндікті кімнің, қандай жағдайда және қандай шектеулермен пайдаланатыны болып отыр.
