Жидек, шай, кофе, какао, жаңғақ және зәйтүн майының құрамындағы полифенолдар миды жас ұлғайған сайын болатын өзгерістерден қорғауға ықпал етуі мүмкін. Ғалымдар бұл табиғи қосылыстардың қабынуды азайтып, жүйке жасушаларын зақымдайтын үдерістерді тежеуге және ми жасушаларының қуат өндіру қабілетін қолдауға қатысатынын анықтады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу нәтижелері 2026 жылғы мамырда Nutrients ғылыми журналында жарияланды. Венгрия мен Польшаның бірнеше университетінің мамандары зертханалық тәжірибелерді, жануарларға жүргізілген зерттеулерді, халықты ұзақ уақыт бақылаған жұмыстарды және клиникалық сынақтарды біріктіріп қарастырған. Бұл жаңа тәжірибенің нәтижесі емес, осы уақытқа дейін жинақталған ғылыми деректерге жасалған шолу.
Полифенолдар дегеніміз өсімдіктердің күн сәулесінен, зиянкестерден және қоршаған ортаның басқа да әсерлерінен қорғануына көмектесетін табиғи заттар. Олардың бес мыңнан астам түрі белгілі. Бұл қосылыстардың қатарына жидектердегі антоциандар, шай мен какаодағы катехиндер, кофедегі хлороген қышқылы және жүзімдегі ресвератрол жатады.
Миға қандай әсері болуы мүмкін?
Адам миы денедегі оттегінің едәуір бөлігін тұтынады. Осыған байланысты ол бос радикалдар деп аталатын тұрақсыз молекулалардың әсеріне сезімтал келеді. Олар шамадан тыс көбейгенде жасуша қабықшаларын, ақуыздар мен ДНҚ-ны зақымдайтын тотығу күйзелісі пайда болады.
Зертханалық және жануарларға жасалған тәжірибелер полифенолдардың ағзадағы табиғи қорғаныс жүйелерін белсендіруі мүмкін екенін көрсеткен. Атап айтқанда, олар жасушалардың зиянды молекулаларды залалсыздандыруына көмектесетін Nrf2 жүйесіне ықпал етеді. Бірақ бұл әсердің басым бөлігі әзірге адам ағзасында емес, тәжірибелік үлгілерде зерттелген.
Полифенолдар созылмалы қабынуға да әсер етуі ықтимал. Жас ұлғайған сайын мидағы қорғаныш жасушалары ұзақ уақыт белсенді күйде қалып, жүйке жасушаларына зиян келтіретін қабынуды күшейтуі мүмкін. Ғылыми шолуда өсімдік қосылыстарының осы үдеріске қатысатын NF-κB секілді белгі беру жолдарын бәсеңдететіні туралы тәжірибелік деректер келтірілген.
Альцгеймер мен Паркинсон ауруларына қарсы көмектесе ме?
Альцгеймер және Паркинсон аурулары кезінде мида қалыптан тыс ақуыздар жиналады. Олар жүйке жасушалары арасындағы байланысты бұзып, біртіндеп олардың зақымдануына әкеледі.
Зертханалық тәжірибелерде жасыл шайдағы EGCG, жүзімдегі ресвератрол және куркумин сияқты кейбір полифенолдар ақуыздардың бірігіп, түйіндер түзуіне кедергі келтірген. Сондай-ақ олар жасушаның ескірген немесе зақымданған бөлшектерді ыдырататын табиғи тазарту жүйесін белсендіруі мүмкін.
Алайда бұл нәтижелер полифенолдарға бай тағам Альцгеймер немесе Паркинсон ауруын емдейді дегенді білдірмейді. Адамдар қатысқан клиникалық зерттеулердің қорытындылары әзірге біркелкі емес. Кей жұмыстарда есте сақтау мен зейінге аздаған оң әсер байқалса, басқа сынақтарда айқын нәтиже анықталмаған.
Ішектегі бактериялардың да маңызы бар
Тағаммен түскен полифенолдардың аз бөлігі ғана аш ішекте бірден сіңеді. Қалғаны тоқ ішекке жетіп, ондағы бактериялардың көмегімен ұсақ қосылыстарға ыдырайды. Осы өнімдердің кейбірі қанға өтіп, миға жетуі мүмкін.
Сондықтан бір тағамның әсері әр адамда әртүрлі болуы ықтимал. Нәтиже ішектегі микроағзалардың құрамына, тұқым қуалаушылыққа, жасқа, денсаулық жағдайына және жалпы тамақтану тәртібіне байланысты. Бұл полифенолдардың адам ағзасындағы әсерін зерттеуді күрделендіреді.
Қандай тағамдар пайдалы?
Ғалымдар жекелеген қосылыстардан гөрі, полифенолдарға бай тұтас тамақтану үлгілеріне көбірек назар аударған. Жерорта теңізі үлгісіндегі және ми денсаулығына бейімделген MIND тамақтану тәртібін ұстанатын адамдарда танымдық қабілеттің әлсіреу қаупі төменірек болғаны бақылау зерттеулерінде жиі байқалады.
Бұл үлгілерде көкөніс, жидек, бұршақ, жаңғақ, тұтас дәнді өнімдер, зәйтүн майы және балыққа басымдық беріледі. Ал қатты өңделген тағамдар, тәттілер, қуырылған өнімдер мен қаныққан майы көп азық шектеледі. Дегенмен бақылау зерттеулері себеп-салдарды толық дәлелдей алмайды. Мұндай тамақтануды ұстанатын адамдардың қимылы көбірек болып, денсаулығын жалпы жақсырақ күтуі мүмкін.
Полифенол қоспаларын жоғары мөлшерде қабылдау тағамның орнын баспайды. Шолуда олардың ағзаға сіңуі төмен әрі адамдар арасындағы айырмашылық үлкен екені көрсетілген. Сондықтан ғалымдар ми қартаюының алдын алу үшін белгілі бір таблетканы немесе нақты мөлшерді ұсынуға әзірге жеткілікті дерек жоқ екенін атап өтеді.
Зерттеу қорытындысы қарапайым: өсімдік өнімдеріне бай әрі әртүрлі тамақтану ми денсаулығын қолдайтын ықтимал жолдардың бірі. Бірақ жидек, шай немесе кофе деменциядан қорғайтын жеке дәрі емес. Полифенолдардың нақты пайдасын анықтау үшін мыңдаған адамды бірнеше жыл бақылайтын ірі клиникалық сынақтар қажет.
