31 мамырда Қазақстан саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күнін атап өтеді.
Бұл 1997 жылы еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен бекітілген ресми атаулы күн.
20-шы және 30-шы жылдары ҚазКСР-да, Кеңес Одағының басқа да бірқатар өңірлеріндегідей, мыңдаған адамның өмірін қиған ашаршылық жыл болды. Кеңес Одағының көптеген азаматтары саяси қуғын – сүргінге ұшырады. 1921 жылдан 1954 жылға дейін Одақ ішінде саяси баптар бойынша 3,7 млн адам сотталды.
Олардың 642 мыңы ең жоғары жазаға кесілді, бірақ кейіннен көптеген адамның жазасы басқа бапқа ауыстырылды. Осы жылдары ҚазКСР-да Тұрар Рысқұлов, Әлихан Бөкейханов, Бейімбет Майлин, Мағжан Жұмабаев, Ахмет Байтұрсынов, Абдулла Розыбакиев, Масанчи дүкендері, Ілияс Жансүгіров, Сәкен Сейфуллин, Санжар Асфендияров, Халел Досмұханбетов, Жаханша Досмұханбетов және тағы басқалар атылды.
Қуғын-сүргін жылдарында Қазақстанға 5 миллионнан астам адам жер аударылды. Ұлы Отан соғысы қарсаңында 800 мың неміс, 102 мың поляк, 19 мың корей отбасы, Солтүстік Кавказ халықтарының 507 мың өкілі, сондай-ақ Қырым татарлары, түріктер, гректер, қалмақтар және тағы басқалар жер аударылды.
Қазақстан аумағында лагерьлер мен қамау орындарының Бас басқарма жүйесінің (ГУЛАГ) 11 мекемесі жұмыс істеді. Отанын сатқандардың әйелдерінің Ақмола лагері (АЛЖИР), Қарағанды түзеу-еңбек лагері (Карлаг), Қиыр, дала, құмды, Камышлаг, Ақтөбе, Жезқазғанлаг, Петропавл, Кингир лагері және Өскемен. Сондай-ақ НКВД бұйрығымен қуғын-сүргінге ұшыраған отбасылардың мүшелері сотталды.
Қуғын-сүргінге ұшыраған әйелдер, әпкелер мен аналар үшін арнайы лагерьлер құрылды. Көптеген жылдар өткен соң КАРЛАГ пен АЛЖИР Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен тоталитаризмнің адамгершілікке қарсы сипатын куәландыратын тарихи мемориалдық кешендерге айналды.
Тәуелсіз республикада қабылданған алғашқы заңдардың бірі 1993 жылғы 14 сәуірдегі "Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын оңалту туралы" заң болды.
