Астанада аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) бар балалардың ата-аналарына арналған төртінші жыл сайынғы Autism Talks-2026 кездесуі өтті. Іс-шара аутизм туралы ақпарат тарату жөніндегі дүниежүзілік күнге орай ұйымдастырылды, деп хабарлайды turkystan.kz.
500-ден астам қатысушы — ата-аналар, мамандар мен сарапшылар — бір алаңда бас қосып, әдетте ашық айтылмайтын мәселелерді талқылады. Іс-шараны Bolashak Charity қоғамдық қоры ұйымдастырды. Кездесу төртінші рет AMANAT партиясының қолдауымен «Кедергісіз келешек» бағдарламасы аясында өткізілді.
2 сәуір — БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен бекітілген аутизм туралы ақпарат тарату күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, аутизм шамамен әрбір 100 баланың бірінде кездеседі, ал әлемде АСБ бар адамдар саны 75 миллионнан асады.
Психикалық денсаулық орталығының деректеріне сәйкес, 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қазақстанда АСБ диагнозымен динамикалық бақылауда 18 153 адам тіркелген, оның ішінде 17 713-і — кәмелетке толмағандар (97,5%). Астанада 4 368 адам тіркелген, оның 4 232-сі — балалар (96,8%).
Autism Talks — ата-аналар өз тәжірибесімен бөлісетін ашық алаң. Мұнда диагнозды қабылдаудан бастап, тиімді шешімдерді табу және отбасы өмірін ұйымдастыруға дейінгі нақты тәжірибелер айтылады. Кездесу форматы жеке оқиғаларға, практикалық кейстерге және ашық диалогқа негізделген.
Биыл спикер ретінде қатысуға шамамен 100 өтінім түсті, оның ішінде халықаралық өтінімдер де бар. Қорытынды бағдарламаға Астана, Қарағанды, Талдықорған және Орал қалаларынан 10 спикер енгізілді.
Баяндамалар отбасылар жиі кездесетін негізгі мәселелерді қамтыды: диагнозды қабылдау және ата-аналардың эмоционалдық жағдайы, жасөспірімдердің дамуы мен дербестігі, бейімделген спорт, сондай-ақ мектепте және үйде мінез-құлықпен жұмыс істеу.
Іс-шараның бірінші бөлігінде TED Talk форматында ата-аналар мен практиктер сөз сөйледі: қордың менталдық денсаулық жобасының қатысушысы, ерекше баланың анасы Айгүл Киналиева; «Жанасу-Прикосновение» қорының құрылтайшысы, «Вместе» орталығының тең құрылтайшысы және АСБ бар жасөспірімнің анасы Динара Идрисова; «ABAQUS-DARYN» қоры мен орталығының негізін қалаушылар, АСБ бар жасөспірімнің ата-аналары Дархан және Шынар Ажмолдаевтар; қордың мінез-құлықтық бағдарламалар супервизоры және кураторы, түзету орталығының жетекшісі Мадина Татубаева; сондай-ақ «Batyl Jureq» қорының тең құрылтайшысы, менталдық ерекшеліктері бар балаларға арналған бейімделген спорт жобасының жетекшісі, ДЦП бар баланың анасы Гауһар Акижанова.
ОФ «Bolashak Charity» Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан:
«Сәуір айы біз үшін ерекше. Біз оны ата-аналар мен мамандар арасындағы ашық диалог алаңы — Autism Talks-пен бастап, Қазақстанда және оның шегінен тыс мыңдаған адамды біріктіретін Run for Autism қайырымдылық жүгіруімен аяқтаймыз. Autism Talks төрт жыл ішінде Астана мен Алматы қалаларында шамамен 1000 ата-ана мен маманды қамтыды. Қор 10 жылдан астам уақыт бойы инклюзивті білім беруді жүйелі түрде дамытып келеді — инклюзияны қолдау кабинеттерін ашудан бастап, мамандарды даярлау және заңнамалық деңгейдегі өзгерістерге дейін. Бүгінде қор моделі бойынша елімізде 1 500-ден астам инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді, ал жобаларымыз мыңдаған отбасын қамтыды. Биыл көктемде біз білім беру ұйымдарында қолданбалы мінез-құлық талдауын (ABA) енгізу бойынша әдістемелік ұсынымдарды да ұсындық. Бұл құрал біздің көпжылдық тәжірибемізді жинақтайды және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен күнделікті жұмыс істейтін мамандар мен ата-аналарға пайдалы болады. Әдістемелік құрал қордың сайтында ашық қолжетімді».
Айгүл Шакибаева, заңгер, құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» жобасының жетекшісі:
«Аутизмі бар адам есейген сайын оған да, оның отбасына да түсінікті әрі үздіксіз қолдау жүйесі қалыптасуы тиіс. Бүгінгі мәселе қызметтердің жоқтығында емес, олардың жүйесіздігі мен өмірлік маршруттың бірыңғай логикасының болмауында. АСБ бар адамдар әртүрлі құқықтық және әлеуметтік мәртебеде болады — мүгедектігі бар және жоқ, қабілеті мен қажеттілігі әртүрлі. Бұл икемді, бірақ жүйелі сүйемелдеу моделін талап етеді. Мұндай нақты маршрут болмаған жағдайда, отбасылар қолдау жүйесін өздері құруға мәжбүр болып, іс жүзінде мемлекеттік механизмдердің орнын басады. Өз тәжірибемде құқықтық тұрғыда нақты жауабы жоқ сұрақтармен жиі кездесемін. Мысалы, мүгедектігі бар және жоқ балаға қандай қызметтер кепілдендірілген, мүгедектік рәсімделмеген, бірақ қолдау қажет болған жағдайда еңбекке орналасу мүмкіндіктері қандай. Осындай қиындықтар медициналық оңалтуда, білім беру және әлеуметтік қызметтерді алуда да кездеседі. Осы мәселелерді шешу — түсінікті әрі қолжетімді қолдау жүйесін қалыптастырудың маңызды қадамы».
Айгүл Киналиева, ерекше баланың анасы, ОФ «Bolashak Charity» қорының менталдық денсаулық жобасының қатысушысы:
«Диагнозды қабылдау — ең алдымен өзіңді ерекше баланың ата-анасы ретінде қабылдаудан басталады. Ұзақ уақыт бойы мен баламды емес, өзімді осы рөлде қабылдай алмадым. Қордың психотерапиялық тобы мен үшін үлкен бетбұрыс болды. Мен “ерекше ата-ана” ретіндегі өзімді қабылдаудың қаншалықты қиын екенін түсіндім, содан кейін ғана біртіндеп қабылдауға және ішкі тыныштыққа келе алдым. Бұл тәжірибе тек мен үшін ғана емес екенін де көрдім — дәл осындай күйді басқа ата-аналар да бастан кешіреді. Бұл — сырт көзге байқала бермейтін, бірақ отбасының жағдайына қатты әсер ететін терең ішкі үдерістер. Осы кезеңнен кейін маған әлдеқайда жеңіл болды: мен өзімді қайта тапқандай болдым. Мен үшін Autism Talks — осындай тәжірибелерді ашық айтып, басқа ата-аналармен бөлісуге мүмкіндік беретін ерекше алаң».
Іс-шараның екінші бөлігінде мамандар сөз сөйлеп, ата-аналардың сұрақтарына жауап беріп, практикалық кейстерді талқылады. Олардың қатарында: Ұлттық балаларды оңалту орталығының балалар психиатры, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бас штаттан тыс балалар психиатры Раушан Дарбаева; Астана қаласының психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестің (ПМПК) жетекшісі Роза Урстембаева; заңгер және құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» қызметінің жетекшісі Айгүл Шакибаева; аддикция бойынша кеңесші және интегративті травматерапия терапевті Лариса Стоцкая; ОФ «Bolashak Charity» қорының мінез-құлықтық бағдарламалар кураторы, АСБ бар жасөспірімнің анасы Екатерина Таженова болды.
Іс-шара аясында сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар жасөспірімдер дайындаған бұйымдардың жәрмеңкесі, серіктестерден сыйлықтар ұтысы және қатысушыларға арналған интерактивті бағдарлама өтті.
Autism Talks алғаш рет 2022 жылы өткізіліп, осы уақыт ішінде ата-аналар мен мамандарды біріктіретін жыл сайынғы маңызды алаңға айналды.
2026 жылы іс-шара «FlyArystan» әуе компаниясы, «Gastronomy Lab» компаниясының «Полезный хлеб» бренді, «Hampton by Hilton Astana» қонақ үйі, «Garden» ауыз суы (Galanz Bottlers), «WOW SWIM» жүзу мектебі, «Ньютон», «Neuron», «Балам» түзету-дамыту орталықтары, «Skin Paradise» премиум күтім косметикасы дүкені, «Dandelion» витаминдер өндірушісі, «NAVAT» шайханасы және «AMANAT MEDIA GROUP» медиа-холдингінің қолдауымен өтті.
Жыл сайын сәуір айында әлемде аутизм тақырыбына арналған ақпараттық науқандар өткізіледі. 2026 жылы ОФ Bolashak Charity қоры да ақпараттандыруды арттыруға бағытталған бірқатар іс-шараларды жүзеге асырады: «Көк түс» акциясы, Run for Autism қайырымдылық жүгіруі, ерекше балаларға арналған «Көңілді старттар» спорттық эстафетасы, сондай-ақ әлеуметтік желілердегі ақпараттық материалдар.
Анықтама:
2 сәуір – аутизм мәселесі туралы ақпарат тарату жөніндегі дүниежүзілік күн. Бұл күн 2007 жылдың желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясының резолюциясымен бекітілген. Резолюцияда аутизмі бар балалар санының артуына алаңдаушылық білдірілген.
«Bolashak Charity» қоғамдық қоры 2011 жылдан бері дарынды жастарды қолдау және аутизмі мен басқа да менталдық бұзылыстары бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді дамыту бағдарламаларын жүзеге асырып келеді.
Қор Қазақстан бойынша 90-нан астам мамандандырылған оңалту мекемелері мен кабинеттерді ашып, жабдықтады, оның ішінде 24 қалада 80 инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Жоба аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар 2 000-нан астам бала қамтылды, олардың 1 000-нан астамы үйден оқытудан шығарылды.
Инклюзивті білім беру саласында 600 жаңа мамандандырылған жұмыс орны құрылды. 4 500 маман мен ата-ана инклюзивті білім беру және қолданбалы мінез-құлық талдауы бойынша оқудан өтті. Балалар үйлеріндегі 2,5 мыңнан астам бала қордың шығармашылық бағдарламаларына қатысты.
Қордың инклюзияны қолдау кабинеттері Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамыту бойынша эксперименттік алаңдар желісіне енгізілген. Ел бойынша Қор үлгісі негізінде 1 500 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.
Инклюзивті білім беруді дамыту бөлігінде заңнамалық актілерге 120-дан астам сапалы ұсыныс пен түзету енгізілді. Қор ҚР Парламенті Сенаты, «AMANAT» партиясы және министрліктер жанындағы инклюзия мәселелері бойынша жұмыс топтарының құрамына кіреді.
