Осы аптада алтын құны тағы да тарихта болмаған көрсеткішке жетті. Жалпы, кейінгі бір жылда алтын фьючерстері 80 пайыздан астам қымбаттаған. Күміс те қалыспай тұр. Бұл жолы бағалы металдар жай ғана қаржы активі емес, геосаяси ауан индикаторына айналды.
Осылайша, алтын бағасы 5 150 доллардан асып, бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Кейінгі бір жылда фьючерстердің 86 пайызға өсуі нарықта тек уақытша алыпсатарлық емес, оған қарағанда тереңірек бір үрдіс барын аңғартады. Алтын енді инфляциядан қорғану құралы болып қана қоймай, доллар мен Америка саясатынан қашудың символына айналып отыр. Күміс құнының 100 доллардан асуы да нарықтағы үрейдің біржақты емес екенін көрсетеді.
Тағы да Трамп
Алтын бағасының мұнша шарықтауына себеп болған басты фактор – АҚШ долларының әлсіреуі. Доллар индексінің 2022 жылдан бергі ең төменгі деңгейге түсуі инвесторларды балама активтерге бас сауғалатуға итермеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, доллар мен алтын арасында екіжақты байланыс бар. Бірақ қазір бұл байланыс бұрынғыдан да беки түсті. Дональд Трамп әкімшілігінің экономикалық саясаты бұл үрдісті күшейтті.
Әдетте, мұндай жағдайда Вашингтон алаңдайды. Бірақ Дональд Трамп әлсіз доллар үшін бас ауыртпайды: оған сауда құралы ретінде қарайды. Тарифке негізделген сауда стратегиясы, Еуропамен арадағы шиеленістер, доллардың әлсіз болуын ашық қолдау – мұның бәрі Вашингтонның ұзақмерзімді қаржылық тұрақтылыққа деген адалдығы туралы сұрақ туындатады. Трамптың доллар бағамы туралы күмән-күдікке «бәрі жақсы» деген мәлімдемелер арқылы жауап беруі нарықтың алаң көңілін басудың орнына, керісінше, белгісіздікті өршітіп отыр.
Себебі қазір нарық Трамптың экономикалық логикасынан гөрі оның саяси шешімдері мен мінез-құлқына, қадамына көбірек назар аударады. Гренландияны аннексиялау идеясы, тариф текетірестері, Венесуэла президентінің тұтқындалуы, Ирандағы толқулар, Қытайдың күміс экспортына шектеу қоюы – бәрі бір ғана жағдайдың тобықтай түйіні: әлем тұрақсыз. Осындай жағдайда инвесторлар сын-қатерден, тәуекел етуден қашып, «қауіпсіз айлақ» активтері қайтадан сәнге айнала бастады.
Күміс те күш алды
Алтынмен қатар күмістің де рекорд межеге жетуі нарықтағы үрейдің біржақты емес екенін аңғартады. Күміс құнының 100 доллардан асуы оның ерекше табиғатына да байланысты.
Бір жағынан, күміс те алтын сияқты қауіпсіз активке жатады. Белгісіздік күшейген кезде инвесторлар оны да қорғаныс құралы ретінде пайдаланады. Екінші жағынан, күміс – өндіріс металы. Электромобиль, жасанды интеллектінің дерек орталығы, сарқылмайтын энергия инфрақұрылымы күміске деген сұранысты күрт өсірді.
Күмістің қымбаттауына логистикалық факторлар да әсер етті. АҚШ қоймаларына күмістің жаппай тасымалдануы, Лондон нарығындағы тапшылық пен тариф қауіптері нарыққа белгілі бір дәрежеде қысым түсіргендей әсер қалдырды. Нәтижесінде, күміс бағасы алыпсатарлық пен нақты сұраныстың түйіскен нүктесіне айналды. Бұл күмісті алтынға қарағанда құбылмалы етеді. Егер алтын сенімнің өлшемі болса, күміс әрі сенімнің, әрі индустриялық дамудың индикаторы болып отыр.
Сетінеген сенім
Осылайша, алтын мен күмістің күрт қымбаттауы капитал қозғалысының бағытын басқа бағытқа бұрды. Инвесторлар доллардағы активтерден нақты активтерге мойын бұра бастады. Бұл үрдіс, әсіресе, орталық банктердің әрекеті мен шешімдерінен көрінеді. Кейінгі жылдары дамушы елдердің орталық банктері алтын қорын белсенді түрде ұлғайтты.
Бұл доллардың жаһандық резерв валютасы ретіндегі беделіне ұзақ мерзімде қауіп төндіруі мүмкін. Егер бұл үрдіс ары қарай жалғасын табар болса, халықаралық қаржы жүйесі біртіндеп көпполюсті сипат ала бастайды. Ал алтын – осы өтпелі кезеңнің бас бенефициары.
Жалпы, мұның бәрі – жаһандық экономикалық және саяси жүйеде сенім дағдарысы ушығып бара жатқанын білдіретін белгі. Себебі мұндай өсім, әдетте, инфляция немесе қаржы дағдарысы кезеңдерінде байқалатын. Алайда қазіргі жағдай өзгеше: нарық нақты бір дағдарыстан емес, созылмалы тұрақсыздыққа жауап беріп отыр.
Шарықтаудың шегі бар ма?
Ірі инвестициялық банктер алтын бағасы әлі өседі деген болжам айтады. Олардың көбі 5 400-6 000 доллар диапазонын басты сценарий ретінде қарастырылып отыр. Кейбір сарапшылар одан да жоғары межеге жетуі мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Дегенмен, қазіргі бұл жарыс эмоциямен жүріп жатқаны да жасырын емес. Saxo Bank атап өткендей, нарықта FOMO, яғни «үлгермей қаламын» деген қорқыныш бар. Бұл бағаның тым жылдам өсуіне ықпал етеді. Бірақ орталық банктердің жаппай алтын жинауы мен ірі инвесторлардың доллардан басқа активтерге көшуі бұл үрдіс тек алыпсатарлық сипатта емес екенін көрсетеді. Инвестициялық банктердің болжамдары да соны растайды. Goldman Sachs, Morgan Stanley, Societe Generale және Deutsche Bank алтынның 5 400-6 000 доллар диапазонына жетуін қалыпты сценарий деп есептейді. Мұндай сандар бұрын ақылға сыймайтындай көрінетін. Енді ешкімді таң қалдырмайды.
P.S.
Дегенмен бұл алтын құны осылай шырқап кете бермек деген сөз емес. Егер доллар қайта күшейсе, геосаяси риторика жұмсарса немесе АҚШ-та болжауға келетін экономикалық саясат орнықса, алтынның жарқылы бәсеңдеуі мүмкін. Алайда қазіргі жағдайда нарық бір нәрсені анық түсінгендей: алтын енді тек металл ғана емес, сенім валютасы.
Ал сенім – дәл қазір әлемдегі ең тапшы ресурс.
