دەپۋتاتتار ەل ىشىندە بولادى

دەمەك، دەپۋتاتتاردىڭ دەمالىسى باستالدى. ەكىن­شى سەسسيا نەسىمەن ەستە قالدى؟ قوس پالاتا بيىل قان­داي ماسەلەلەر كوتەردى، قانداي زاڭ جوبالارى ءازىر­لەندى؟ حالىق قالاۋلىلارىنىڭ جوسپارى قانداي ەكەنىن بىلمەككە «AMANAT» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتات­تا­رىنا حابارلاسىپ كوردىك. ولاردىڭ سوزىنە قاراعان­دا، بيىل نەگىزگى كۇش پارتيانىڭ جانىنان قۇرىلعان «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا جۇمىل­دىرىل­ماق.

ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ پا­لاتالاردىڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ ءناتي­جەسىن ساندارمەن دايەكتەدى. ونىڭ ءمالىم­دەمەسىنە سۇيەنسەك، ەكىنشى سەسسيا كەزىندە پالا­تالاردىڭ بىرلەسكەن 4 وتىرىسى وتكەن. ودان بولەك، ءماجىلىستىڭ 42 جالپى وتىرىسى ءوتىپ، وندا 271 ماسەلە قارالىپتى. ال سەنات­تىڭ 42 جالپى وتىرىسىندا 148 ماسەلە كوتەرىلگەن.
جالپى، قوس پالاتاداعى 127 زاڭ جوبا­سى­نىڭ 78-ءى قابىلداندى. قازىر وسى پارلا­مەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ 66-سىنا پرە­زيدەنت قول قويىپ، كۇشىنە ەنگەن ەكەن. سو­نىمەن قاتار دەپۋتاتتاردىڭ باستاما­سىمەن 27 زاڭ جوباسى ازىرلەنىپتى. قازىر ولار­دىڭ 19-ى قابىلداندى، تاعى 8 زاڭ جو­باسى بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ جاتىر.
ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا، دەپۋ­تاتتار باستاماشى بولعان زاڭداردىڭ ءبىر­قاتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­مالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان. سو­لار­دىڭ ىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى»، قار­جى پيراميدالارىنىڭ قىزمەتىنە قار­سى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى، «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى. ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءما­سەلەلەرى جونىندە دە زاڭ ماقۇلداندى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە 13 مىڭعا جۋىق اتا-انا با­لالارى ەم العان كەزدە شىعاتىن شى­عىنداردىڭ 70 پايىزىنا وتەماقى الا الا­تىن بولدى. Cونىمەن قاتار ەرلان قوشا­نوۆ پارلامەنت بالانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ، ءبىلىم بەرۋ، اقپارات جانە اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قۇجات قابىلدانعانىن ايتتى.
وعان قوسا، ەكىنشى سەسسيا كەزىندە پار­لامەنت ەلدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىم ءمىن­دەتتەرىن ىسكە اسىرۋدى بەكىتەتىن، شەت­ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان 27 حالىقارالىق شارت پەن مەملەكەتارالىق كەلى­سىم راتيفيكاتسيالانعان. سەسسيا بارى­سىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى 13 حا­لىق­ارالىق پارلامەنتتىك ۇيىم شەڭبەرىندە بەل­سەندى جۇمىس ىستەدى، 360 حالىقارالىق ءىس-شاراعا قاتىستى جانە شەتەلدىڭ 24 پار­لامەنتىمەن ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىردى.
ءماجىلىس توراعاسى وتكەن سەسسيادا دە­پۋ­تاتتىق ساۋالدارمەن دە كوپتەگەن ماسەلە كو­تەرىلگەنىن ايتتى. جالپى، پارلامەنت دەپۋ­تاتتارى سەسسيا كەزىندە ۇكىمەت پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اتىنا 494 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپتى.
سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعىن دا­مىتۋ، «جاڭا قازاقستان: جاستار جانە جاڭعىرۋ» جانە «قازاقستاننىڭ سۋ سالاسىن دا­مىتۋ پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىنا ارنالعان 3 پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزىلگەن.
مەملەكەت باسشىسى قوعام تالقى­لاۋ­لارىن الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن قالا الاڭ­دارىنان پارلامەنت قابىرعاسىنا اكەلۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان بولاتىن. وسى ماق­ساتتا ءماجىلىستىڭ جانىنان قوعامدىق پالا­تا قۇرىلعان. ونىڭ قۇرامىنا قوعام بەل­سەندىلەرى، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ازا­ماتتىق سەكتور وكىلدەرى كىردى. سونىمەن قا­تار ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنە جە­دەل دەن قويۋ ءۇشىن ءماجىلىستىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسى اشىلعان.
بۇعان قوسا، سەناتتا «ۇلتتىق مۇددە» ديا­لوگ الاڭى جۇمىسىن باستاعان بولاتىن. بىرنەشە مينيسترلىك پەن ۆەدومستۆونىڭ قاتىسۋىمەن 14 ۇكىمەت ساعاتى وتكەن.
كەلەسى پارلامەنت سەسسياسىندا پالا­تالاردىڭ جۇمىسى كونستيتۋتسيالىق رەفور­مالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالاتىنىن ايت­قان ءماجىلىس سپيكەرى دەپۋتاتتاردىڭ ال­دىندا 20-دان استام جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەپ، قابىلداۋ مىندەتى تۇرعانىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە باستى-باستى دەگەن ماڭىزدى زاڭدار جىل سوڭىنا دەيىن قابىلدانۋى كەرەك.
سەسسيا كەزىندە دەپۋتاتتار وڭىرلەرگە 8 رەت بارىپ، حالىقپەن 7 200-گە جۋىق كەزدەسۋ ءوت­كىزگەن ەكەن. دەمالىس كەزىندە ولاردىڭ ايماقتارعا ساپارى جالعاسپاق. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ دەمالىس كەزىندەگى باسقا دا جوسپارلارىن بىلمەك ماقساتتا حابار­لاسىپ كورگەن ەدىك.

ەدىل جاڭبىرشين،
ءماجىلىس دەپۋتاتى:

بۇرىن بارماعان بارلىق ەلدى مەكەندى قامتۋعا تىرىسامىز

– شىلدە ايىنىڭ 1-نە دەيىن پارلا­مەنت­تىڭ كەزەكتى سەسسياسى اياقتالادى. نەگىزگى زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىمىزدا ءۇزىلىس بولادى. ساي­لاۋشىلار دەپۋتات ەكى اي بويى كاني­كۋلعا شىعىپ، دەمالىسقا كەتەدى دەپ ويلاي­دى. اقيقاتىندا دەپۋتات تولىقتاي قىز­مە­تىن توقتاتپايدى. الداعى ەكى اي ىشىندە دە­پۋ­­تات ءتيىستى دەمالىس كۇندەرىنەن باسقا ءوڭىر­­­لەرگە شىعىپ، سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ، ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق مىندەتتەرىن اتقارادى.
ءوزىم تۋرالى ايتار بولسام، دەمالى­سىمىز­دىڭ نەگىزگى بولىگىن ەلدە وتكىزەمىز. ودان باسقا، وتباسىلىق ماسەلەلەرىمىزگە باي­لا­نىستى شەتەلگە بارىپ كەلۋىمىز ءمۇم­كىن.
سونىمەن قاتار ادەتتەگىدەي ءوزىمىز ساي­لانعان ماڭعىستاۋ وبلىسىنا بارامىز. بارۋ كەستەسىن جاساقتاپ جاتىرمىز. نەگىزىنەن، ءوڭىرى­مىزدىڭ بارلىق قالالارى مەن اۋدان­دارىن وسىعان دەيىن ارالادىق، قوعامنىڭ بارلىق توپتارىمەن كەزدەسىپ ءجۇرمىز. دەگەن­­مەن ءالى بارماعان اۋىلدارىمىز بار. ۋاقىت جەتسە، بۇرىن بارماعان بارلىق ەلدى مەكەندى قامتۋعا تىرىسامىز.
سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەرىمىزدە ءبىرىن­­شى كەزەكتە پارلامەنتتەگى اتقارىلعان جۇ­مىس­تاردى سايلاۋشىلارىمىزعا جەتكى­زە­مىز. ەكىنشىدەن، حالىققا ەلدە بولىپ جات­قان ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفور­مالاردان اقپارات بەرەمىز. ۇشىنشىدەن، حا­لىق­پەن پىكىر الماسىپ، ولاردى تولعان­دى­رىپ جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەردى جيناق­تاي­مىز. ەڭ باستىسى، قانداي زاڭدارعا نەمەسە زاڭ استىنداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اك­تىلەرگە وزگەرىس جاساۋ كەرەك، سولار ماڭىزدى.
قازىردىڭ وزىندە جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى، ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى، اۋىزسۋدىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى، يتتەردىڭ ادامدارعا شابۋى­لى، ەنەرگوتاريفتەردىڭ قىمبات­شى­لىعى سياقتى ماسەلەلەردى تۇرعىندار قايتا-قاي­تا كوتەرىپ ءجۇر. قاجەت بولعان جاعدايدا سامات مۋساباەۆ ەكەۋمىز وڭىرگە ءتيىستى مي­نيسترلىك پەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ وكىل­دەرىن شاقىرىپ نەمەسە ولارمەن ون­لاين كەزدەسۋلەر وتكىزىپ، ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋگە بولادى.

ەرلان سايىروۆ،
ءماجىلىس دەپۋتاتى:

شەكاراداعى اۋدانداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكا­لىق احۋالىن تاعى ءبىر زەردەلەيمىز

– دەپۋتاتتار دەمالىسقا كەتتى، بىراق دە­­مالىسقا شىعۋ جۇمىستى توقتاتۋ دەگەن ءسوز ەمەس.
بيىل سولتۇستىك قازاقستان، شىعىس قا­زاقستان، باتىس قازاقستانداعى وڭىرلەرگە بارىپ قايتپاقپىز. ول جاقتارداعى ەڭ ءبىرىن­شى جەر ماسەلەسى، ياعني جايىلىم جەر ءما­سەلەسى وتە وزەكتى بولىپ وتىر.
ال ەندى ءدال قازىر شىعىس قازاقستان وب­لى­سىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلدىم. ون­داعى مارقاكول، كاتونقاراعاي، زايسان، تار­باعاتاي اۋداندارىنا بارىپ، حالىقپەن كەز­­دەسۋ جوسپاردا بار. زايسان مەن تاربا­عا­تاي اۋداندارىندا مايقاپشاعاي – ومبى تاس­جولىنىڭ مايقاپشاعاي – قالباتاۋ بولىگىن سالۋ وتە وزەكتى بولىپ تۇر. ويتكەنى قۇرى­لىس جۇمىستارى تىم ۇزاققا سوزىلىپ كەتتى، حالىقتىڭ شىدامى تاۋسىلدى دەۋگە دە بو­لادى. مىنە، وسى ماسەلەنى شەشۋ كەرەك. سون­دىقتان ءبىز جاقىن ارادا تارباعاتاي، زاي­سان اۋداندارىندا مينيسترلىك وكىل­دەرىمەن جول سالۋ پروبلەماسىنا ارنالعان جيىن وتكىزبەكپىز.
سونىمەن قاتار كۇرشىم اۋدانى مارال­دى اۋىلىندا جاعداي ۋشىعىپ تۇر: سول جاق­­تا تۇراتىن حالىق پەن ينۆەستورلار كە­­لى­سىمگە كەلە الماي وتىر. ءبىز ارقاشان حا­­لىقتىڭ مۇڭىن تىڭداپ، مۇددەسىن قور­عاي­مىز، سوندىقتان مارالدىعا بارىپ، حا­لىقپەن كەزدەسىپ، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­دايىنان حاباردار بولىپ، سويلەسىپ، ين­ۆەستورلارمەن ەكى ارادا تۋىنداپ وتىرعان پروب­لەمانى حالىقتىڭ مۇددەسى تۇرعى­سى­نان شەشۋگە كۇش سالاتىن بولامىز.
جانە بۇل جاقتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلە – شە­كاراداعى اۋدانداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق احۋالىن تاعى ءبىر زەردەلەيمىز. شى­عىس قازاقستان ساپارى اياقتالعان سوڭ سول­تۇستىكتەگى پاي جەرلەر جانە جايىلىم جەرلەر ماسەلەسىنە نازار اۋدارامىز.
«AMANAT» پارتياسى جانىنان قۇرىلعان «جەر اماناتى» كوميسسياسى قۇرىلعان بو­لاتىن، سونىڭ قۇرامىندا تەرىسكەيگە بارىپ جۇمىس ىستەيتىن بولامىز.

جاناربەك ءاشىمجان،
ءماجىلىس دەپۋتاتى:

الدىمىزدا
5 ميلليون گەكتار جەردى حالىققا قايتارۋ مىندەتى تۇر

– پارلامەنتتىڭ بىرىككەن وتىرىسىندا جەتىنشى شاقىرىلىمنىڭ بيىلعى سەسسياسى قو­رىتىندىلانىپ، دەپۋتاتتار دەمالىسقا كەتتى. نەگىزىنەن، بەلگىلەنگەن كەستە بار، سول بەل­گىلەنگەن كەستە بويىنشا دەپۋتاتتار ءوڭىر­لەردەگى سايلاۋشىلارىمەن كەزدەسەدى. مەنىڭ كەزدەسۋ مەرزىمىم تامىز ايىنا جوس­پار­لانعان. تامىزدىڭ 16-سىنان 26-سىنا دەيىن وڭىردە بولامىن. اتاپ ايتقاندا، كە­گەن اۋدانى، ەڭبەكشىقازاق اۋدانى، تالعار اۋداندارىنداعى جۇرتشىلىقپەن ءجۇز­دەس­پەكپىز. ەندى بيىلعى اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءوز­گەرىستەرگە بايلانىستى وبلىس الماتى جانە جەتىسۋ بولىپ ەكىگە ءبولىندى. مەن بۇرىن 11-12 اۋداندى ارالاپ قايتاتىنمىن، بيىل دەپۋتاتتار جەكە-جەكە جۇرەدى، سون­دىقتان، ءار دەپۋتاتقا 3-تەن، 4-تەن اۋدان ءبولى­نىپ بەرىلدى. ماعان بولىنگەن وسى 3 اۋدان، دەگەن­مەن كەستەدە جوق رايىمبەك اۋدانىنا دا بارۋعا تىرىسامىن.
بيىل 4 رەت ەلگە بارىپ قايتتىق، ءار ەكى اي سايىن حالىقپەن جۇزدەستىك دەپ ايتساق بو­­لادى. رەفەرەندۋمعا بايلانىستى اي­ما­ق­تاردى ارالاعان كەزدە دە حالىق الەۋمەتتىك ءما­سەلەلەردى قوزعاپ جاتتى. سوندىقتان ەڭ اۋە­لى جەر ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. ءاسى­رە­­سە، جايىلىم، ەگىستىك جەرلەرگە قاتىس­تى حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگى كوپ. مەن «AMANAT» پار­تياسى جانىنداعى «جەر اماناتى» كو­ميسسياسىنىڭ مۇشەسىمىن. وسى كوميسسيا قازىر ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراس­تى جەر كوميتەتىمەن بىرلەسىپ وڭىرلەردەگى يگەرىل­مەي جاتقان، زاڭسىز الىنعان جەر­لەردى حالىققا قايتارۋ جونىندە ۇلكەن جۇمىس­تار باستالىپ كەتتى. سونىمەن قاتار كو­ميسسيا قۇرامىندا باس پروكۋراتۋرا سياق­تى كۇشتىك قۇرىلىمداردان باستاپ ءۇل­كەن لاۋازىمدى تۇلعالار بار. قوعام بەل­سەندىلەرى بار. جەر ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن زاڭگەرلەر دە بار. سوندىقتان بۇل كو­ميسسيانىڭ جۇمىسى جەمىستى بولاتىنى­نان حالىق زور ءۇمىتتى بولىپ وتىر. جاقىندا ارىپتەسىم ەرلان سايىروۆ ەكەۋىمىز تۇركىستان وبلىسىنا بارىپ قايتقان بولاتىنبىز. ول جاقتا ءبىر عانا قۇرىلتايشىلىعىنداعى 184 مىڭ گەكتار جەردى ورداباسى اۋدانى ءتورت­كۇل اۋىلىنىڭ اقسارى اتالاتىن ءبولىم­شە­سىن­دەگى حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگى بويىنشا قايتاردىق. بۇل – ءبىر عانا مىسال. ال جالپى جىل سوڭىنا دەيىن يگەرىلمەي جاتقان 5 ميل­ليون گەكتار جەردى حالىققا قايتارۋ كەرەك دەگەن پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بار. سول باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. ءدال وسى كوميسسيا جۇمىسىمەن الماتى وبلى­سىنا تامىز ايىنىڭ ءۇشىنشى ونكۇندىگىندە بارماقپىز. ءىرى جەر يەلەنۋشىلەرىمەن كەلىسىمگە كەلەمىز.
ودان بولەك، جول ماسەلەسى، اۋىزسۋ ءما­سەلەسى، وڭىرلەردەگى مەكتەپتىڭ جاعدايى دا حالىقتى تولعاندىرىپ وتىر. الدىڭعى ساپارلارىمدا مەكتەپتەردىڭ كوبىنىڭ سا­پاسى سىن كوتەرمەيتىنىن بايقاپ قايتقان ەدىم. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى كۇردەلى ءجون­دەۋدى قاجەت ەتكەنىنەن بولەك، تەحنيكالىق-بازالىق جاعىنان دا اقساپ تۇر. جالپى، ءبىل­­ىم سالاسى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بار، جالپى الەۋمەتتىك ماسەلە كوپ.
سونىمەن قاتار جايىلىم جەرلەردى سۋارۋ، جايىلىمعا سۋ جەتكىزۋ ماسەلەسى دە بار. بىلتىر وسى ماسەلەمەن اينالىسقان بولاتىنمىن. وسى ماسەلەگە قاتىستى 5 ميل­ليارد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بولىنگەن اقشا كەزەڭ-كەزەڭىمەن يگەرىلەتىن بولادى. ءما­سەلەن، ءبىر عانا كەگەن اۋدانىندا 11 كانال بار، سولاردىڭ جۇمىسىن تولىق رەتكە كەل­تىرىپ، جۇيەلەگەن جاعدايدا اۋدانداعى سۋارمالى جەرلەردىڭ توڭىرەگىندەگى ماسەلە 90 پايىز شەشىلەتىن بولادى.
ودان بولەك، ورمان قورىنداعى جەرلەردى مال جايىلىمىنا قايتارۋ بويىنشا كوپ­تە­گەن جۇمىس كۇتىپ تۇر. ونى حالىقپەن ءبىر­لە­سىپ، اقىلداسا شەشەتىن بولامىز.
باسقا الابوتەن جوسپار جوق، ءار جىل سايىن وتباسىمنىڭ قاسىندا جانە ەلدە بولامىز. شەتەلگە شىعۋ ويدا جوق. تۋ­عان-تۋىس، دوس-جاراننىڭ قۋانىشىنا ور­تاق­تاسامىز. ءومىر بولعان سوڭ قۋانىشى مەن قايعىسى ارالاس جۇرەدى، سوعان بايلانىستى اعايىنمەن جۇزدەسەمىز. سونىڭ ءبارىن ءبىر جارىم ايعا سىيعىزۋعا تىرىسامىن. وسىن­داي قاراپايىم عانا جوسپارلارىم بار.

ەلنۇر بەيسەمباەۆ،
ءماجىلىس دەپۋتاتى:

– دەمالىس كە­زىن­دە ءوڭىر ارالاپ، ءتۇر­كىستان وبلى­سى­نا بارامىن، الما­تى قالا­سىن­داعى، الماتى وب­لىسىنداعى حالىقپەن ءجۇز­دەسەمىن. ودان بولەك، كوتەرىلگەن الەۋ­مەتتىك-ەكونومي­كا­لىق ماسەلەلەردى، جايى­لىم جەرگە باي­لا­نىستى ماسەلەلەردى كوتەرە­تىن بولامىز.
دەمالىس ۋاقىتى – شامامەن ەكى اي، سو­نىڭ ءبىر ايىن ءوڭىر ارالاۋعا ارنايمىن.
ودان بولەك، وسى جاز ايلارىندا باستا­ما­­شىلىق ەكى زاڭ ازىرلەۋدى ويعا الىپ وتىر­مىن. قىسقاشا ايتقاندا، جوسپارىم وسىن­داي.

سونىمەن، دەپۋتاتتار وزدەرى سايلاعان ءوڭىردىڭ حالقىمەن كەزدەسىپ، ماسەلەلەرىن تىڭداپ، وڭ شەشىلۋىنە اتسالىساتىندارىن ايتادى. ايماقتارداعى شەشىلمەي جاتقان نەگىزگى ماسەلەلەر دە بىردەي. حالىق قالاۋلىلارى جوسپارلارىن ورىنداپ، جاڭا مىندەت ارقالاپ، قىركۇيەكتە جاڭا تىنىس، جاڭا قارقىنمەن جۇمىستارىن جالعاستىرادى دەگەن سەنىمدەمىز.

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button