Арыстан баб

 Арыстан бабтың есімі де­реккөздерде және қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік елдерінде әртүрлі (Арыстанбап, Арстанбап, Арслан-Баб, Арсланбоб, Арслонбоб т.т.) жазылған,  біз Арыстан баб нұс­қасын қолдандық. Ал ен­ді арабша емледегі Салман Аль-Фарисидің есімін, негізінен мақаладағы оқи­ға­ларға орай, қазақша ай­тыл­ған нұсқа бойынша Сәл­мен парсы деп те алдық.

Шәуілдірдегі Арыстан баб. Отырарбәнд

1970 жылдары мектепте оқып жүрге­німізде, бір күні әкеміз: «Ертең Шәуілдірдегі (қазіргі Отырар ауданы) Арыстан баб әулиеге, одан ары  Қожа Ахмет Ясауидің Түркістандағы мешітіне зиярат етуге барамын, сені де алып барайын», –  деді.  Ауылымыз – Арыс өзенінің сол жағалауында. Ертеңіне әкем бесін намазын оқыған соң, қашыр будандас үлкен жүрдек есегімізге мінгесіп алып, жолға шықтық. Өзеннің арғы жағына өткен соң, әкем жолшыбай әңгіме айтып отырды.  «Бүгін – бейсенбі, бүгін Арыстан баб әулиесіне түнеп, ертең жұма намазға дейін Түркістанға жетеміз. Арыстан баб мазарына дейін қырық шақырым, ар жағы елу шақырым»  –деді. Күн еңкейген жаққа бет түзеп, өзенді жағалап, жыңғылдардың арасындағы соқпақ жолмен жүріп, Арыс қаласынан солтүстікке қарай бет алған теміржолға жеттік. Оны бойлап бір стансаға келіп ат басын тіредік, сусындық іштік. Ғимараттың маңдайына «Тимур» деп жазып қойыпты. «Тимуры несі?» деп сұрадым әкемнен. «Тура жазылмай қалған ғой. Бұл аумақты ертеректе Әмір Темір Көреген деген кісі билеген. Ордасы осы төңіректе болған. Қыстақ,  кейін станса  соның атынан аталып қалған» деді әкем. Одан ары  жүріп отырып, «Утрабад» деген разъезге келдік. Мұны да әкем түсіндіріп берді: «Мұның дұрысы –  Отырар­бәнд, «Отырарда байланған» дегенді білдіреді. Әмір Темір Көреген Қытайға жорыққа бара жатып, осы жерде жаралы болған. Сонда оның жарасын дәкемен таңып байлаған. «Бәнд» деген – «дәке», дәкемен байлау («Бәнд, банд» дегеннің «бинт» екенін кейін білдім). Әмір Темір сол күні, жолда бара жатып, бір қыстаққа жеткенде қайтыс болады. Ол жер қазір Бөген (қазіргі Ордабасы) ауданының орталығы – Темірлан ауылы. «Лан» дегені парсы тіліндегі «ленг» болса керек. «Ақсақ» деген сөз. Әмір Темірдің «Ақсақ Темір» деген лақап аты бар» деп, әкем Отырарбәндтен үш-төрт шақырым жерде ежелгі Отырар қаласының орны барын айтып, шығыс тарапта көрініп тұрған үлкен жалпақ төбені нұсқап қолын меңзеді. Сосын бұл ескі шаһар бұрын Фараб деп аталғанын, осы қалада Фараби деген атақты ғалымның туғанын айтып берді.

Арыстан баб

Содан соң теміржолдың шығыс жағына өтіп, біраз жүріп, Шәуілдірдегі Арыстан бабтың шырақшысының үйіне жеттік. Әкем екеуі бір-бірін жақсы таниды екен, қауқылдасып амандасты. Намаздыгер, намазшам оқылған соң, шырақшы жаяу түнделетіп, әудем жердегі Арыстан баб әулиеге алып барды. Күздің күні еді. Жерін сор, маңайын шөп, шоғайна басып кетіпті. Күмбездің дәлізінің сол қапталындағы бөлмедегі мүрделерге көк кілемдерді жауып тастаған. Арыстан бабтың, Лашын бабтың, Қарға бабтың… мәйіттері деп жазып қойыпты. Дәліздің оң бүйірінде мешіті бар екен. Шырақшы мен әкем әруақтарға арнап құран оқып, мешітте түнеп шықтық. Олар сөйлесіп отырғанда, түннің бір уағы болып, ұйқым келді. Әкем: «Түс көрсең, азанда тұрғаныңда ұмытып қалма.  Маған айтып бересің», – деді. Ертеңіне әкемнің бірінші сұрағаны: «Түс көрдің бе?», – болды. «Көрмедім», – дедім. «Апыр-ай, мен де көрмедім?!» – деді әкем. «Арыстан бабқа түне, Қожа Ахмет Ясауиден тіле» деген мақалды сонда естідім. Зияратшылар Арыстан бабта жақсы түс көрсе, Қожа Ахмет мазарына барып, соның орындалуын, жаман түс көрсе оның болмауын тілейді екен. Арыстан баб сахаба – бала Қожа Ахметке Мұхаммед пайғамбардың аманаты, құрманы тапсырғанда, құрманың еті Арыстан бабтың ұртында (тісінің арасындағы ойықта) еріп, сүйегі Қожа Ахметке тиген деп айтылады. Мақал осыны меңзейді екен. Маңызын Арыс­тан баб сіңіріп, сүйегі Қожа Ахметке тиген.

Ясауи кешені – арыстар мекені

Бесін намазы жақындағанда Түркістанға келдік. Қожа Ахмет Ясауи мавзолейіне бардық, оның сыртында да, ішіне кіргеніміз­де де әкем құран оқыды. Әкеміз барлық пай­ғамбардың – Адам Атадан бастап Мұхам­мед пайғамбарға дейінгі барлық әулие-әнбилердің (пайғамбарлардың) атын атап, одан соң Абылай хан, оған дейінгі және одан кейінгі ел басқарған адамдардың, бұл мазарда жерленген кісілердің ұзын-ырға есімдерін айтып және әулие-әнбиелерге, жалпы әруақтарға арнап бата қайырды. Сосын: «Ата-бабаларымызға да арнап  құран оқып жіберейік, біздің арғы бабаларымыздың бірі Татыбай батыр осы қорымда жатыр. Піріміз Қожа Ахметтің жанына халқымызға тұғыр болған, атақты тұлғалар, арыстай азаматтар, ырысты адамдар жерленген ғой. Олардың сүйегін қойып, жанына араб жазуымен аты жазылған балбал тас қойған», – деп әкем тағы да құран оқыды.

Әкемнің айтуында, мазарды, қорымды күтіп ұстау (бұл жерде монша да болған, мавзолейге кірерде сол моншаға түсіп алғанбыз), қызметшілерге айлық беру, кедейлерге қайырымдылық қаражат тарату, балаларды оқыту, зияратшыларға  ас беру үшін бұрынырақ заманда мәйітті қойдырғандар демеуші ретінде өз  ықтиярларымен семіз 80 қойдың бағасындай, не соған теңгерілген жылқы, не ақшалай салық төлейтін болыпты. Татыбай батырдың елі осы рәсімді орындаған.

Татыбай батыр ұзақ жасаған кісі. Түркістанды кезең-кезеңдерде жау шапқын­шылығынан қорғасқан батырлардың бірегейі. Бұл туралы 1970 жылдары тарихшы-ғалымдардың жазғанын оқығанбыз. Сондай-ақ  жоғарғы сыныптарда оқып жүргенімізде Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» романы жарық көріп, оқысақ, бір абзацында Кенесары хан қырғызға жорыққа бара жатқанда, Қаратаудағы Билікөлдің жағасында қоңырат­тардың шекарасына тоқтап, оларға елші жібергені жазылыпты.  Кітапта Кенесарымен келіссөз жүргізген кісілердің аттары айтылмапты. Әкеме көрсеттім. Ол бұл оқиғаны жақсы білетін болып шықты. Сонда делегацияны Күлен шешен, Татыбай батыр және Шәуілдірдің бақуатты мырзасы (жорықтарда әскерді ат-көлікпен, тамақ-аспен қамтамасыз етіп жүрген, атын әкем айтқан еді, мен ұмытып қалыппын) бастап барыпты. Күлен шешен мен Татыбай батыр Кенесары ханның қырғызбен соғысқанын жөн көрмесе керек, қоңыраттардың бұл жорыққа қосылмай­тынын білдірген.

Күленді таныстыра кетсек, ол туралы кейін атақты Шал ақынның (Тілеуке Құле­ке­ұлы) жазғаны бар:

«Төрт ауылдың бір биі Күлен қозған,

Қызыл тілде Қоңыратта Күлен озған.

Төрелікпен біреуден пара жесең,

Қияметте жоқ дейді биден азған».

Арыстан бабтың алты табыты. Сәлмен парсы

Ауылға келген соң, ертеңіне әкем ауылдағы қарияларды шақырып шай берді. Көрген-білгендерін баяндады. Қожа Ахмет Ясауидің хикметтерінен («Диуани Хикмет» кітабы) үзінділерді айтып берді. Түркістаннан алып келген Ахмет Ясауидің мөрі басылған қағаздың көшірмесін жұртқа көрсетті. Олар қағазды сүйіп, маңдайларына тәуеп етіп басып отырысты. Арыстан баб туралы да сөз қозғалды. Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы Арыс­тан баб қайтыс болғанда: «Бұл кісі біздің елдің адамы, сондықтан сүйегі біздің жерімізге қойылуы керек»  – деп қазақ елінен басқа бес мемлекеттен өкілдер келіп, қатты талас болады. Сонда бір кісі ақыл айтып, оларды ымыраға келтірген. Оның кеңесі бойынша, алты табыт әзірленіп, біреуіне Арыстан бабты, қалғандарына оның салмағындай затты салып, бәрінің салмақтарын теңестіріп, пішіндерін ұқсастырып, қатар-қатар тізіп қояды. Сосын, жиналғандар оқшауырақ шетке шығып, жігіттерден бес-алты топты құрап, әрбір топқа табыттардың орнын ауыс­тыртады. Ол топтарды бөлек-бөлек ұстап, бір-біріне жақындаттырмайды. Арыстан бабтың қайсы табытта жатқаны ешкімге белгісіз болып қалады. Өкілдердің әрбірі бір-бір табыттан алады, табыттың біреуі Шәуілдірде қалып, бесеуі бес елге кетеді. Барлығы табыттың бетін ашпауға серттеседі. Арыстан бабтың діни есімі Сәлмен парсы екен. Бұл қасиетті адам Мұхаммед пайғам­бардың арқасындағы пайғамбарлық мөрді көрген кісі болыпты. Сөйтіп, Арыстан бабтың сүйегі алты өлкеге жерленіпті.

Базар-Қорғандағы Арыстан баб

Қырғызстанға келгенімде көрші болып, бірінші танысқан кісілеріміз Жалалабад об­лы­сының Базар-Қорған ауданындағы Арыс­тан баб ауылының түлектері болып шықты.

– Біздің өңірде ерте замандарда Арыстан баб деген  мұсылман дінін елге жайған кісі өткен, оның Салман парсы деген лақап аты да бар. Сол жердегі тауды Арыстан баб тауы деп те атайды, оның атында таудың бауырынан оршып шыққан екі биік сарқырама бар. Бөктерінде мазары тұр. Онда зиярат етушілер еш толастамайды. Ол атса оқ өтпейтін батыр да болған. Біздің ауылымыз сол жерде,  –  деген еді базарқорғандықтар. Мен таңғалдым. Бала кезімде естіген әңгімелер еске түсті. Бұл мәселеге қызығуым күшейді.

Арыстан баб өреніне де барудың сәті түсті. Орман-тоғайлы, көк шыршалармен көм­керілген, ауасы саф таза  керемет өңір. «Арыс­тан баб» санаторийі де осында.  Маңай­да қырғыздар, өзбектер, аздаған тәжік­тер (парсы тектес) тұрады.

Арыстан баб

Базар-Қорғанның Арыстан баб ауылында туып-өскен ғалым, Жалалабад универси­теті­нің ардақты профессоры Ұлығбек Абдусәля­мов Арыстан бабты  XII ғасырда осы ауыл-қыстақта қайтыс болған деп есептейді. Бұл жөнінде жергілікті тұрғындардың шежіре кітабында жазылыпты. Ауыл бұрын Ұлұш, Құз-Ұлұш деп аталған. Арыстан бабтың мазарына зиярат етушілер көп келетін болып, қыстақ Арыстан баб деп аталып қалған.

«Қайтыс болған» деп мазары тұрған соң айтылса керек. Арыстан баб есімінің бірнеше нысандарға қойылғаны, бұл өңірде Арыстан бабтың өмір сүргенін дәлелдейді.

Даниил пайғамбар және Арыстан баб

Өткен ғасырдың басында Қырғыз­стан­ның Базарқорған аумағына келген Ресей оқымыстысы, өлкетанушы, саяхатшы, поляк князі В.Масальскийдің қырғыз ақсақалдары­нан жазып алған аңызы Арыстан баб туралы жұмбақ сырды одан сайын қоюлата түседі: «Бұл жердегі орман алып батыр Арыстан бабтың қолымен отырғызылған, оның тәжірибелі бағбандық атақ-даңқы  әлемге жайылыпты. Арыстан баб жөнінде естіген Даниил пайғамбар елдің айтқан сөздерінің шындығын білейін деп, Дашман орманына келгенде, бұл маңның ғажайыптығына, батырдың баптап өсірген бау-бақшаларына таңырқайды. Даниил пайғамбар Арыстан бабтың Мұхаммед пайғамбарға бағбаншылық өнерін үйретуі үшін, ол туылғанға дейін Жаратқаннан  өмірін ұзартуды сұрайды. Тілегі қабыл болып, Арыстан баб Мұхаммед пайғамбардың дәуіріне дейін өмір сүріпті» (Россия. Полное географическое описание нашего отечества. Туркестанский край. Санкт-Петербург, 1913 жыл, 19 том, 710 бет).

Мұнда князь Масальский діни аңызды өз діні­не қиыстырып, асыра шауып жібергенге бе деп топшылаймыз. Библияда Даниил пайғамбардың Новухудоносор, Кир (Персия) патшалардың заманында өмір сүргендігі жазылған. Бұл біздің дәуірімізге дейінгі VI ға­сыр.  Даниил пайғамбар мен Мұхаммед пай­ғамбардың  арасы мың жылдан асып ке­теді.

Бірақ  Даниил пайғамбардың Орта Азия­да болғаны жөнінде деректі де ұшыраттық. Оның  Самарқан қаласының төңірегінде ма­зары болыпты. Әйгілі  Әмір Темір Самар­қанның жанындағы бір ауылды соғысып ала алмай қойған. Сосын не кереметі бар деп, тыңшыларын жіберіп біліпті. Ауылдың іргесінде Даниил пайғамбардың моласы бар екен. Оның сүйегі жатқан жер қасиеттілігінен ауыл бәле-жаладан, біреулердің зорлық көрсетуінен дәйім тыс болып тұрған. Әмір Темір Даниил пайғамбардың сүйегін түнде қаздыртып алып, өзі жаулап алған жерге қайта жерлеп, сосын ауылды басып алыпты.

Әмір Темір және Сәлмен парсы

Қырғызстанда Арыстан бабтың зираты бар екенін білген соң, аңыздың шындық екеніне сендім және қалған төртеуі қайда екен деп кей-кейде ойлап қоятынмын. 1980-жылдардың ортасында «Әмір Темірдің аманаты» деген кітаптың өзбекше нұсқасы қолыма тиіп, ежелеп оқып шықтым (кейін кітаптың қазақша нұсқасы да қолға тиді). Кітапта Әмір Темірдің имам Мұса Қазымның, имам Мұхаммед Накидің және Салман парсының мазарларын күтіп ұстауға өзінің қол астындағы Жазаирдан және Мадаин қалаларынан түскен салықтардан қаражат бөліп тұруға жарлық шығарғаны жазылыпты.

Әрине, мұнда  қазіргі Қырғызстандағы немесе Қазақстандағы мазарлар емес, Сәлмен парсы бір кездері мұсылман дінін орнатуға күш салған Ирак жеріндегі Мадаин қаласы туралы сөз болуда.

Салман аль-Фариси. Мадаиндегі мазар

Арабтың ортағасырлық Аббас Малики деген ғалымының (бұл кісі Мұхаммед пайғамбардың немере інісі, сахаба Абдуллаһ ибн Аббас болуы мүмкін) «Парсының Сәл­мені» («Салман аль-Фариси») деген шағын кітабында Сәлменнің шын аты – Рүзбе екенін жазады. Ол Иранның Исфаһан қаласының жанындағы Жей деген қыстақта туыпты. Мәрзбан деген ауқатты да  білімді адамның жалғыз перзенті. Әкесінің жолын қуып, зәрдөшт дінін тұтынады. Жасөспірім кезінде Салман (тыныштық орнатушы) деген атты өзі таңдап алып, осылай аталып кетеді. Бір күні ол әкесінің тапсырмасымен егістікке бара жатып, христиандардың әндетіп, Құдайға жалынып жатқанын естиді, олардың әуені қатты ұнап, сол жерде бөгеліп қалады. Сол сәттен бастап баланың есіл-дерті осы дінге ауады. Сәлмен әкесімен ақылдасып, христиан дініне өту ниетін білдіреді. Әкесі қатты ашуланып, кетіп қалмасын деп баласын қамап қояды. Не керек, бала үйінен қашып шығып, Шам қаласына барып, мәсиһ шіркеуіне (Иса пайғамбардың дініндегі) қызметші болып, дінін де қабылдайды. Сәлмен одан ары Мосул, Нәссибейн, Әмурийе қалаларындағы шіркеулерде қызмет істейді, бұл дінді терең меңгереді. Әмурийе қала­сының дін басшысы өлер кезінде Сәлменге:  «Мен саған керемет бір игі хабар айтамын. Талай қиыншылықты кешесің, бірақ  келешекте ақырғы пайғамбармен кездесесің. Пайғамбардың келуі туралы біздің Қасиетті кітабымызда айтылған. Ол Арабстаннан шығады, оның арманы адамзатқа лайықты жақсы өмір орнату» – деп болашақ пайғам­бардың үш белгісін айтады. «Екі жауырыны­ның ортасында пайғамбарлық таңбасы бар. Сол кісіге жетуге тырыс», –  деп христиан попы өсиет қалдырады. Поп қайтыс болған соң Сәлмен Әмудария өзенінің жағасындағы Әмурийе қаласына келген саудагерлерге ілесіп араб жеріне барып, Мұхаммед пайғам­барды іздеп табады, оның арқасындағы пайғамбарлық мөрді көріп, мұсылман дініне кіреді. Ол Мұхаммед пайғамбардың ең жақын, сенімді адамдарының, сахабаларының бірі болды. Мұхаммед пайғамбар оған «Салман – менің отбасымның мүшесі» деп мәртебе берген. Сәлмен Иранда мұсылман дінін таратқан. Мұхаммед пайғамбардың ирандықтардың мұсылман дінін арабтардан да қатты ұстайтыны жөнінде айтып кеткен сөзі бар. Бұл Сәлменнің ықпалымен болғанға ұқсайды.

Арыстан баб

Сәлмен парсы қайтыс болғанда оның басы-қасында Әзірет Әлі алейһиссаламның болғанын да Аббас Малики жазған. Бұл мезгіл – хижраның 35-жылы, яғни біздің жыл са­науымызда, VII ғасырдың орта тұсы.

«Дежле (Тигр) өзенінің шығыс жаға­лауын­да, Тисфун сарайының шетінде «Пәк Сәлмен» деп аталатын кішкентай қабір жатыр. Аспанмен тілдескен зәулім сарайдың қа­сында бұл қабір титімдей ғана. Бір ғажабы – ол Сәлменнің екі моласының біреуі екенді­гінде», – деп айтылған Аббас Маликидің рауаятында. Бұл Мадаиндағы зират. Екеуінің біреуі қайда екені жазылмаған.  Осы «Екі моласы» деген сөз «Арыстан бабтың алты мазары бар» дегеннің шындығына жол ашады.

Сәлмен парсының ұлы – Қазірет Аллоуддин

Сәлмен парсының Орта Азияға келгенін мына бір дерек те айқындайды. Сәлмен парсының  ұрпақтары Иран мен Иракта және Египетте мұсылман дінін таратуға атсалыс­қаны белгілі. Сондай-ақ  олар Орта Азияға да келген. Тәжікстанның Лянгар деген қыста­ғында Қазірет Аллоуддин деген кісінің мазары бар. Жергілікті халық мазарға Мұхаммед пайғамбардың сахабасы Сәлмен парсының   ұлы  Қазірет Аллоуддин осында жатыр деп осы күнге дейін зиярат етеді екен.

Сәлмен парсының Башқұртстандағы ұрпақтары

Башқұртстанның Бавлы (қазақшасы – Балды, араның балы) ауданында бүгінгі күн­дері Шайық Дирбеш деген кісінің ұрпақтары  өмір сүріп жатыр. Отбасы шежіресі бойынша, олардың он бесінші буындағы атасы – Шайық Дирбеш, отызыншы буындағы атасы –  Сәлмен парсы. Башқұртқа сіңісіп кеткен Сәлмен парсының ұрпақтары өздері бір буынды 28 жыл деп өлшеп, бабалары  Шайық Дирбешті қазіргі кезден 430 жыл бұрын өмір сүрген кісі деп есептейді. Қалған он бес буынды сол мөлшермен қосып есептесек, Сәлмен парсы осыдан 860 жыл бұрын, яғни  XII ғасырда өмір сүрген болып шығады. Демек, Қожа Ахмет Ясауиге замандас болып отыр.

Шайық Дирбеш ұрпақтары жерлестерінің бірі «Лар»  есімді адам ғаламторда осыдан он үш жыл бұрын: «Мен Салман фарсының мазарларын іздеген кезде оның біреу емес, кем дегенде  үшеу екенін таптым: Бағдадта (Мадаинда) , Иерусалимде және Мединеде. Соңғысында Мұхаммед өмір сүрген»  деп жазған болатын. Оны сайты  жабылып қалғандықтан, қайта қарай алмадық.

Израильдегі  Салман фарсы сағанасы

Израиль мемлекетіндегі Салман фар­сының мавзолейіне бару Иерусалимнің туристік агенттіктерінің «Мұсылман Иерусалимі» деген экскурсиялық ақпар-кітап­шалардың бәрінде белгіленген. Кейбіреулерінде мавзолей, қорық, сағана, мешіт, мазар, мақам (біраз уақыт өмір сүрген жеріндегі ескерткіш табыты) деп көрсетілсе, тағы біреуінде ежелгі Израил патшалығының астанасы Себастияның Ицхар қаласындағы Салман фарсы қорығы, мазары деп екі атауы қатар жазылған. Ицхар қаласы – Тель Авивтен 42 шақырым, Иерусалимнен 43 шақырым қашықтықта орналасқан, өз діндерін берік тұтқан 110 жанұя мекендеген, кез келген уақытта кіре беруге болмайтын, мемлекет тарапынан өзгеше мәртебе алған діни қалашық. Израильде Салман парсының нысандары бір жерде емес, бірнеше жерде.

Иерусалимдегі Әл-Фараби мешіті

Бәсе, «Мұсылман Иерусалимі» бағдар­ла­масына әл-Фарабидің мешітіне бару да кір­гізіл­ген. Онда «Бұл мешітке ат Шығыстың атақ­ты ойшыл ғалымы әл-Фарабиге құрмет көр­сетіліп берілген. Аристотельдің ілімін орта ғасырдағы Шығысқа таратқан ағартушы. Артында көп кітаптары қалды. Бұл еңбектері араб өлкелерінің дамуына  қатты әсер еткендіктен, оның есімін мәңгілік қалдыру мақ­са­тында осы мешіт салынған» деп жазылған.

Қазіргі кезде Қазақстан Президенті Қа­сым-Жомарт Тоқаевтың жарлығына сәй­кес ендігі жылы Абай Құнанбаевтың 175 жыл­дық, әл-Фарабидің 1150 жылдық мерей­той­ларын өткеруге әзірлік жұмыстары жүріп жатыр. Іс-шараларды өткеру бойынша құрылған мемлекеттік комиссия Израильде  әл-Фарабиге арналған нысан бар екенін еске алса дейміз. Ол жай ғана мешіт емес, мұражай сияқты.

Арыстан баб және Қожа Ахмет Ясауи

Көзі қарақтыларға мәлім, Қожа Ахмет Ясауи өзінің «Диуани хикметінде»:

«Жеті жаста Арыстан бабқа еттім сәлем,

Мұс­­тафаның аманатын бер деп маған.                                                                Сол сәтте мың бір зікір етіп тәмәм,                                                      

 Нәп­­­­­­­сім тыйып, Аллаға бет бұрдым, содан.

Құрма беріп, басым сипап, назар салды,                                                             Сол сәтте ол о дүниеге сапар алды.

Қош­­­­­­та­сып, бұл әлемнен кете барды,

Мек­­­­теп көріп, толып, тастым, одан әрі», – деп жаз­ған.

Мұнда Қожа Ахмет Ясауи Арыстан бабпен кездесіп, оның дүниеден қайтқанына куә болып отыр. Мұхаммед пайғамбардың қайтыс болған уақыты мен Қожа Ахметтің бала кезін төрт жарым ғасыр уақыт бөліп тұр. Тіпті, бұл туралы  Қожа Ахмет Ясауи хикметтерінде өзі де жазған емес пе?

«Төрт жүз жылдан кейін шығып, болғай үмбет,

Неше жылдар жүріп, халыққа жолды көрсет.

Он төрт мың ықыласты адам етсін қызмет.

Сол себептен алпыс үште кіргем қылует»

Арыстан бабамның:

«Балам, маған ұсыныс жасамадың,

Құрманы бес жүз жыл саған арнап

ұртымда сақтадым.

Дәнін сіз алдыңыз, еті менде қалған»,

Деген тәбәрік сөзін алғам».

Кейбір зерттеушілер Сәлмен парсы мен Арыстан баб екеуі екі басқа адам деген пікірді айтып қалуда. Егер  біз Сәлмен парсының  Мұхаммед пайғамбардың мөрін көргеніне, Қожа Ахметтің Арыстан бабтан Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.а.) аманаты – құрманы алғанына, сенетін болсақ, онда Сәлмен парсы мен Арыстан бабтың бір адам екеніне сенуімізге тура келеді. Егер сенбесек, Хикметтегі сөздер жоққа шығарылады.

Мұның үстіне, жоғарыда айтылғандай, Шайық Дирбеш шежіресі бойынша, ұрпақтарының отызыншы бабасы Сәлмен парсының өмір сүрген дәуірі Арыстан бабтың Түркістанда болған заманындағы XII ғасырға дәл сәйкес келіп тұр. Ясауитанушылар Ахмет Ясауиді шамамен 1103 жылы туылып, 1228 жылы дүниеден өткен деп санайды.

Әрине, Сәлмен парсы мен Арыстан баб жөнінде шешімі табылуы қиын құпиялар көп. Арыстан бабтың ұзақ өмір сүргені Жаратқанның Мұхаммед пайғамбарға берген мұғжизаларының бірі ме деп пайымдаймыз. Кім біледі, әлде көпжылдық (летар­гиялық) ұйқыда болды ма?

Сәлменнің Арыслан (Арыстан) есімін алуы

Сөз соңында Сәлмен парсы Арыстан баб есімін Арысқа келгенде алса керек деген тұжырымды алға тартқымыз бар. Арыстан баб жерленген кесене тұрған Түркістан облысының Отырар аумағы ертеде  Арыс өзенінің Сырдарияға құятын сағасындағы суы мол, егін еккенге қолайлы жер болған. «Арыс» деген сөздің мағыналары көп. Соның бірі араб тілінде «Арс» ( أَرْسٌ ) – «егін егу», егінші (дихан)  деп аталады. Арыстан бабтың 33 өнерді игергенін, жоғарыда айтылғандай, бағбан болғанын және «Салман» деген атты өзіне өзі қойғанын еске алсақ, «жерге дән себумен» және онымен үндесіп тұрған «адамдардың ой-санасына білім себумен» айналысқанын қосымшаласақ, есімнің бірінші буынына арабшада да, қазақшада да айтылуы ұқсас «Арыс» сөзін өзі таңдап алуы бек мүмкін. Екінші буыны «лан» ( أِنَّ ) араб тілінде – «қанағатшыл, дүниеге қызықпаған, кедей, тахуа адам». «Баб» сөзінің де мағынасы көп, араб-парсы тілдерінде бір мағынасы – «қақпа, білімге жол ашатын қақпа», қазақша – «сөзін бабымен, баптап сөйлеген (мүмкін, уағыз айтқан) адам», т.т. Тақуалығы сол – Сәлмен дүние қумаған, осы қасиетімен бүкіл араб елдеріне және ирандықтарға әйгіленген, дүниеден қайтқанда жиырма дирхемге ғана бағаланған меншік дүниесі – көйлек-көншегі  болған.

Белгілей кетсек, Темірлан есіміндегі «ланг» сөзінде «г» жұтылып «лан» болған. Қазақ тілінің үндестік заңының әсерімен «тан» сөзіне айналған «лан»  жоғарыдағыдай «ланг» емес.  Сондай-ақ  Арыстан бабтың есімін қазақтар да қоюы мүмкін. Арыстан шыққан баб – Арыстан баб.

Сонымен, дереккөздері Арыстан бабтың бес жерде мазарлары мен мешіттерінің бар екенінен хабар беріп тұр. Біріншісі – Отырар ауданында, екіншісі – Қырғызстанның Базар-Қорған ауданында, үшіншісі – Бағдад қаласынан бірнеше шақырым қашықтықтағы Мадаинде, төртіншісі – Сауд Арабиясының Медине қаласында, бесіншісі – Израильде. Бір күндері Арыстан бабтың сүйегі қойылған алтыншы зират та табылып қалуы  ғажап емес.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында «Қазақстанның жалпыұлттық киелі орындары» бойынша деректі фильмдер түсіріліп, кең айналысқа шықса, олар елді адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеудің бір тиімді құралы болар еді. Арыстан баб пәк, таза, өнегелі өмірі арқылы да, сөздері Қожа Ахмет Ясауиге тәбәрік болған ұстазы ретінде де ұрпақтарға үлгі боларлық тұлға.

Назарбек БАЙЖІГІТОВ,  «Түркістанның» Қырғызстандағы тілшісі

 

Редакция таңдауы

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...

Тәуелсіздік ұрпақтары ой толғайды

Биыл сан ғасыр бойы арман­дап жет­кен Тәуел­сіздігімізге – 30 жыл. Пре­зидент Қ.Тоқаев «Тәуелсіздік бәрі­нен қым­бат» атты мақаласында еге­мендігіміз бен елдігіміздің тірегі болатын басты бағыттарға...

Сұрамсақтық неге белең алды?

Қазіргі кезде ақша сұрап, тіленшілік қылған адамдарды көшелерден, жерасты өткелдерінен ғана емес, ғаламтордан, әлеуметтік желілерден де кездестіретін болдық. Үлкен аудиториясы бар өнер жұлдыздары, блогерлердің...

Жүлгелі тарих – жатқа сес

Алаш арысы Міржақып Дулатов: «бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады» десе, ақын...
sppp

Қазақ қыздары Сербияда өтіп жатқан жарыста бірінен соң бірі чемпион болды

Әйелдер арасындағы бокстан Сербияда өтіп жатқан халықаралық турнир аяқталуды. «Ұлт кубогы» атты...
a t be

Мини-футбол: «Ақтөбенің» сенсациялық жеңісі таң қалдыруда

Қазақстандық клуб Чемпиондар лигасында сенсация жасады деп жазады sports.kz порталы. Афиныда «Ақтөбе»...
musa ali

Мен сендердің жалғыз тал бүршігіңмін

Тірісінде кітабын шығара алмай кеткен ұстаз-ақынның арманын жерлестері орындады Ауылда жүріп-ақ айлы түнмен...

Жаңалықтар

Қазақ қыздары Сербияда өтіп жатқан жарыста бірінен соң бірі чемпион болды

Әйелдер арасындағы бокстан Сербияда өтіп жатқан халықаралық турнир аяқталуды. «Ұлт кубогы» атты бұл турнирде Қазақстан командасы бірнеше алтын медалға қол жеткізді дейді Olympic.kz сайты....

Мини-футбол: «Ақтөбенің» сенсациялық жеңісі таң қалдыруда

Қазақстандық клуб Чемпиондар лигасында сенсация жасады деп жазады sports.kz порталы. Афиныда «Ақтөбе» Чемпиондар лигасының 1/16  матчында Грекияның АЭК командасымен ойнап, 5:2 есебімен жеңіске жеткен. «Ақтөбе»...

Мен сендердің жалғыз тал бүршігіңмін

Тірісінде кітабын шығара алмай кеткен ұстаз-ақынның арманын жерлестері орындады Ауылда жүріп-ақ айлы түнмен сырласып, жарық күнге жыр арнап өткен талай ақынның әдеби ортаға жете алмай,...

97 алаяқ қылмыстық жауапкершілікке тартылды

«Боранды күні қасқыр құтырады» демекші, пандемия кезінде интернет арқылы алаяқтық жасап, жұртты виртуальды түрде тонағандар көбейіп кеткен. Алаяқтықтың көбі онлайн-сауда жасағандарды қақпанға түсірген. Пандемия кезінде...

COVID-19: 2 миллион адам қайтыс болды (видео)

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш әлемде екі миллионнан аса адам коронавирустан қайтыс болғанын мәлімдеді деп хабарлайды Tengrinews.kz. Бас хатшы өз мәлімдемесінде вируспен күресуге шақырып, вакцина...

«Баннердегі қыз» миллион теңге қаламақы сұрап отыр

Алматы облысының тұрғыны Самал Омарова Алматы әкімдігінен коронавирусқа қарсы насихат ретінде өзінің суретін қолданғаны үшін қаламақы төлеуді сұрайды деп хабарлайды «31 арна». Қыздың суреті COVID-19...

UFC спортшыларға марихуана қолдануға рұқсат берді

Ендігі жерде қан құрамынан марихуана белгілері анықталса, бұл ұйымның ережесін бұзу деп саналмайды. UFC ұйымдастырушылары жарыс кезіндегі допинг-бақылау ережесіне түзету енгізіп, шеберлеріне ішінара марихуана қолдануға...

Германияда өткен тәулікте 18 мыңнан астам адам коронавирус жұқтырды

Германияда коронавирустың жаңа түрін жұқтырғандар саны өткен тәулікте 18 мыңнан асты. Бұл туралы ГФР Денсаулық сақтау министрлігі құрамына енетін және елдегі COVID-19 статистикасын жүргізетін...

Өскеменде 9 жасар бала смартфон үшін үйінен кетіп қалған

Қылмыстық полиция қызметкерлері баланы бір сағаттың ішінде үйге жақын жердегі супермаркеттен тапты. Баланың анасы ұлын өзі іздеп таппақ болған, алайда іздеу нәтижесіз аяқталады. Амалы...

Нұр-Сұлтан қаласы «қызыл» аймаққа енді

Қазақстанның үш өңірі коронавирустың таралу қаупі бойынша «қызыл» аймаққа енді. «Қызыл» аймаққа Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола және Қостанай облыстары енгізілді. «Сары» аймақта Алматы қаласы, Атырау, Батыс Қазақстан,...

Үзіліссіз 10 сағат тікелей эфир өткізді

2021 жылдың 15 қаңтарында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті әлеуметтік желі арқылы, үзіліссіз он сағат тікелей эфир өткізді. Негізгі мақсат – студенттерге қазіргі оқу...

Еліміздің бірнеше облысында ауа райы бұзылады

Қазақстанның бірнеше өңірінде ауа райының бұзылатындығы жөнінде Қазгидромет хабарлады. 16 қаңтарда Ақмола облысының кей жерінде бұрқасын болжанады. Оңтүстік-шығыстан, оңтүстіктен секундына 15-20 метр жел соғады. Көкшетауда оңтүстіктен...

Ағаштың заңсыз оталуына наразы топ жолды кесілген ағаштармен жауып тастады

Өзбекстанның Қашқадария облысы Карши қаласындағы "Буюк Турон" махалласының шамамен 200 тұрғыны 13 қаңтарда таңертең әуежайға апаратын жолды кесілген ағаштармен жауып тастады, деп хабарлайды Орталық...

Жаңа қаулы: Елордада демалыс күндері ойын-сауық орталықтары істемейді

Нұр-Сұлтан қаласындағы шектеу және карантиндік шаралары туралы қаулы жаңартылды. Оның ішінде: Ұйымдар, кәсіпорындар қызметкерлерінің кемінде 80%-ын қашықтықтан жұмыс істеу түріне көшіру; Қалалық қоғамдық көліктің жұмысына жұмыс және...

COVID-19: Екі облыста карантин ұзартылды

Түркістан облысында және Шығыс Қазақстан облысында коронавирусқа байланысты карантин ұзартылды. Бұл туралы екі өңірдің бас санитарлық дәрігерлері шығарған жаңа қаулыда айтылған.  Түркістан облысының бас санитарлық...

Мемлекет басшысы Бақытжан Темірболатты жаңа қызметке тағайындады

Бақытжан Темірболат Тұңғыш президент кітапханасының директоры болып тағайындалды, деп хабарлайды Ақорда сайты. «Мемлекет басшысының өкімімен Бақытжан Берікбайұлы Темірболат «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы»...

Шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық қолғап қолданылған болып шықты

Мәскеуге шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық бір реттік қолғаптар қолданылған болып шықты. Бұл туралы қалалық прокуратураның баспасөз қызметі хабарлады. Ведомство санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді бұзуға әрекет жасау...

Рахым ОШАҚБАЕВ: Саясиландырудың жаңа кезеңі басталмақ

Рахым ОШАҚБАЕВ, «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры: –Президент VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында жаңадан сайланған депутаттарға бірқатар маңызды міндеттерді жүктеді. Мемлекет басшысы аталған міндеттерді...

Президент Премьер-министрді тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды

ҚР Президенті Асқар Маминді Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметіне тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Оқырман назарына құжат мәтінін ұсынамыз.  А.Ұ. Маминді...

Алматы қаласы мәслихатының жаңа хатшысы сайланды

Қалалық әкімдікте VIІ сайланған Алматы мәслихатының бірінші сессиясы өтті, оның барысында мәслихат хатшысы болып Станислав Канкуров сайланды. Станислав Владимирович Канкуров бұған дейін Nur Otan партиясы...

Ғалымдар құлақтағы шуыл денсаулықтағы қандай ақаудың белгісі екенін анықтады

Құлақтағы шуыл денсаулықтағы күрделі ақаудың белгісі болуы мүмкін.  Бұл туралы британдық Express басылымы американдық ғалымдардың зерттеуіне сілтеме жасап хабарлады. Құлақтағы шуыл немесе ғылыми тілмен айтқанда...

Иркутск аспанында метеорит өртенді (видео)

15 қаңтарда таңертең Иркутск қаласы маңында жер атмосферасында толығымен өртенген болидтің құлауы байқалды, деп хабарлайды РИА Новости. https://www.youtube.com/watch?v=zG9xH3Bj55M Бұл туралы ИГУ астрономиялық обсерваториясының директоры Сергей Язев...

COVID-19: Елімізде бір компанияның 47 қызметкері коронавирус жұқтырды

Батыс Қазақстан облысында бір компанияның 47 қызметкерінен коронавирус табылды. БҚО санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Нұрлыбек Мұстаевтың өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында мәлім еткеніндей, Бөрлі ауданында...

Самат НҰРТАЗА, саясаттанушы: Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендету – демократияның жемісі

– Бүгін Президент Қ.Тоқаев Парламент сессиясында сөйлеген сөзінде саяси партиялардың Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендетуіміз керек деді. Менің ойымша, бұл – демократияның...

Дариға Назарбаева Мәжілісте немен айналысатыны белгілі болды

Парламент Мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты Дариға Назарбаева экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің құрамына енді.  Альберт Рау жетекшілік ететін бұл комитет құрамында барлығы 14 депутат...

Адамның симптомсыз коронавирусты өткергенінің басты белгілі аталды

Адамның жиі шаршап, әлсіздікті сезінуі симптомсыз коронавируспен ауырғанын айғақтауы мүмкін. Бұл туралы Push Doctor мекемесінің бас дәрігері Дэн Банстон айтты, деп хабарлайды Express.  Дәрігердің сөзінше,...

Атырау мұнай өңдеу зауыты ALTAY-45 қысқы дизель отынын шығаруды бастады

Атырау мұнай өңдеу зауыты өнім түрлерін кеңейтті. 2021 жылғы қаңтарда зауытта шекті қату температурасы минус 45˚С болатын Altay - 45 қысқы дизель отынының бірінші...

Локдаунның орнына коменданттық сағат: Шектеу шаралары қатаңдатылады

Оңтүстік Африка Республикасында шыққан коронавирустың жаңа штамының таралуына байланысты Францияға кіру тәртібі қатаңдатылмақ. Енді Еуроодақтан елдерінен басқа мемлекеттерден келген азаматтардың барлығы  бір апта карантинге...

Сауд Арабиясында жаңа қала салынады

Сауд Арабиясының билігі жасанды интеллект көмегімен көліксіз және көшесіз қала салуды жоспарлап отыр. Елдің футуристік іскерлік орталығында The Line қаласы пайда болады. Жоба құрылысының басталғаны...

Мәжіліс төрағасының орынбасарлары сайланды

ҚР Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым Кесебаева сайланды. Мәжілістің жалпы отырысы барысында Нұрлан Нығматулин өзінің орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым...

Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы болып сайланды

Бүгін Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы лауазымына сайланды. «Нұрлан Нығматулин қалада да, министрлікте де, облыста да, партияда да, әкімшілікте де басшы қызметтерде...

Қазақстанда Салық кодексіне ревизия жасалады

VII шақырылымдағы ҚР Парламентінің бірінші сессиясында Мемлекет басшысы Үкімет экономикалық белсенділікті қолдауға бағытталған контрциклдық макроэкономикалық саясатты жалғастыруы тиіс екенін айтты.  «Фискалдық саясатты жетілдіру аясында Салық...

Ердоған тікелей эфирде коронавирусқа қарсы қытай вакцинасын алды

14 қаңтарда Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған БАҚ-тың қатысуымен коронавирус вакцинасының алғашқы дозхасын алды. Анкара ауруханасындағы  процедура тікелей эфирде көрсетілді, деп хабарлайды aa.com. https://www.youtube.com/watch?v=FAG-fnm4gpk Ердоған қытай...

Мемлекет басшысының VII шақырылымдағы Парламент сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні жарияланды. Құрметті отырысқа қатысушылар! Қазақстан Конституциясының 59-бабына сәйкес жетінші шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясын...

Онлайн петиция институтын заң жүзінде рәсімдеуіміз керек – Президент

VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев осылай деді.  «Өздеріңіз білесіздер, жыл басында кейбір заңнамалық актілерге қоғамдық кеңестер қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен...

KASE: Доллар тағы арзандады

Қазақстан қор биржасындағы (KASE) сауда-саттық қорытындысы бойынша, теңгенің 1 долларға қатысты бағамы арзандады. Доллар бағамы 14 қаңтар кешімен салыстырғанда 0,37 теңгеге құлдырады, 1 доллар –419,55...

Қ.Тоқаев: Парламенттің алдында екі маңызды міндет тұр

«2025 жылға қарай әрбір азамат үшін тиімді институтционалдық және инфрақұрылымдық орта қалыптастырамыз», – деді Президент VII шақырылған Парламенттің бірінші сессиясында. Мемлекет басшысы еліміздің стратегиялық бағдары...

Сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керек – Президент

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясының ашылуында барлық деңгейдегі сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керегін айтты. «Шын мәнінде, баламалы пікір және бәріне қарсы...

15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсіп, сотталған бозбала қамаудан босатылды (видео)

Ақтөбеде 15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсті деген айып тағылған 17 жастағы бозбала қамаудан босатылды. Ақтөбе облыстық соты мәліметінше, былтыр шілде айында кәмелетке толмаған жасөспірімдер...

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 7-ші шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты. «ҚР Конституциясының 59-бабына сәйкес, 7-шы шақырылымдағы Парламенттің 1-ші сессиясын ашық деп жариялаймын», – деді ҚР...

Алматыда үшінші теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр

Мегаполисте Алматы-3 теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр. Бұл туралы Алматы қаласының Бас жоспарын түзетуді талқылау барысында «Алматыгипрогор-1» компаниясы бас директорының орынбасары Алтай Сатыбалдиев мәлімдеді. Бас...

Шоқыну мерекесінде жаппай шомылуға тыйым салынды – Қарағанды облысы

Қарағанды шіркеу округінің өкілі Александр Угольков пандемия жағдайында Шоқыну мерекесін өткізу тәртібін түсіндірді, – деп хабарлады saryarqa.kz. Облыс әкімдігінің мәліметінше, қазіргі эпидемиологиялық жағдайға байланысты биыл...

Елордада осы жексенбіде қоғамдық көліктер жүрмейді

17 қаңтар, жексенбі күні елордада қоғамдық көлік қатынамайды. City Transportation Systems көлік компаниясының мәліметінше, 17 қаңтарда Нұр-Сұлтан қаласында және қала маңына қатынайтын бағдарлардың қозғалысы бір...

Шетелдіктер 5 маусымға дейін ҚР аумағынан шығып кетуі тиіс – СҚО

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаменті шетелдік азаматтардың елімізде жүріп-тұру қағидаларына өзгеріс енгізілгенін хабарлайды. Жол жүру құжаты, тұрақты тұруға ықтияр хаты, ҚР визасы, ҚР уақытша...

Өткен тәулікте 835 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 835 адамда коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 74, Алматы қаласы - 131, Шымкент қаласы - 25, ...

Талдықорғандық өрт сөндірушілер 4 адамы құтқарып қалды (видео)

Талдықорғанда «Мүшелтой» шағын ауданындағы көпқабатты тұрғын үйдің төртінші қабатында орналасқан пәтерде өрт тұтанған. Алматы облысының Төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері өртке оранған пәтерден екі ересек адам...

Ермұхамет Ертісбаев: Дәл қазір Премьер-министрді ауыстыру қателік болар еді

Ертең, 15 қаңтарда Үкіметтің жаңа құрамы белгілі болады. Ескі Үкімет жаңа сайланған Мәжіліс депутаттары алдында өкілеттігін доғарып, отсавкаға кетті. Осыған орай сарапшылар жаңа Министрлер...

Шетел сарапшылары: Головкин «Канелодан» нокаутпен жеңіліп, карьерасын аяқтайды

Спорт әлеміндегі түрлі мәселелерге талдау жүргізетін ESPN телеарнасының сарапшылары 2021 жылы кәсіби боксшылар арасында өтетін кездесулерге болжам жасап, соның ішінде көпшілік асыға күтіп жүрген қазақстандық...

Қарабақ – Әзербайжанның жауһары

Бүгін Халықаралық Түркі академиясының ұйымдастыруымен Нұр-Сұлтан қаласындағы Бейбітшілік және келісім сарайында Түркі мемлекеттері Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында Әзербайжан мемлекеті туралы бірнеше кітаптың тұсаукесері болып...

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...

Тәуелсіздік ұрпақтары ой толғайды

Биыл сан ғасыр бойы арман­дап жет­кен Тәуел­сіздігімізге – 30 жыл. Пре­зидент Қ.Тоқаев «Тәуелсіздік бәрі­нен қым­бат» атты мақаласында еге­мендігіміз бен елдігіміздің тірегі болатын басты бағыттарға...

«Отбасылық мәселеден шаршадым»: Көкшетауда жоғалып кеткен көпбалалы әйел табылды

Көкшетауда үйінен кетіп қалған көпбалалы әйел табылды, – деп хабарлады облыстық Полиция департаменті. Ведомствоның мәліметінше, биыл 13 қаңтар күні Көкшетау қалалық ПБ кезекші бөліміне...

Сұрамсақтық неге белең алды?

Қазіргі кезде ақша сұрап, тіленшілік қылған адамдарды көшелерден, жерасты өткелдерінен ғана емес, ғаламтордан, әлеуметтік желілерден де кездестіретін болдық. Үлкен аудиториясы бар өнер жұлдыздары, блогерлердің...

Жүлгелі тарих – жатқа сес

Алаш арысы Міржақып Дулатов: «бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады» десе, ақын...

Қазақстан жеріне 100 миллион қазақ сиятын әлеуеті бар

Биыл ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығымен қатар қандастардың атажұртқа көшіп келе бастағанына да 30 жыл толды. Қазақ көшін жүйелі жүргізуге бірқатар тарихи құжаттар мен оң...

Қырғыздар Ата Заңына Құрылтай институтын енгізбек

«Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ». Әлбетте, бұл ұлы ойшыл ақын, ағартушы Абайдың сөзі. Қырғыз елінің соңғы отыз жылда өткен жолына қырғыздың өз ...

Еліміздің 7 облысында ескерту жарияланды – Қазгидромет

«Қазгидромет» РМК еліміздің 7 облысында ескерту жариялады. 15 қаңтарда Солтүстік Қазақстан облысының кей жерінде тұман күтіледі. Оңтүстік-шығыстан жел соғады, кей жерде күші 15-20 м/с күтіледі. 15...

Мәжіліс құрамы көп жаңарды

Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауында 7 пайыздық межеден астам дауыс жинаған «Nur Otan» партиясы – 5 148 074 (71,09 пайыз), Қазақстанның «Ақ жол» демокра­тиялық партиясы...

Елбасы Парламент Мәжілісіндегі партия фракциясының отырысына қатысты

«Nur Otan» партиясының төрағасы Парламент Мәжілісіндегі партия фракциясының отырысына қатысты. Отырысты ашқан Нұрсұлтан Назарбаев «Nur Otan» фракциясының депутаттарын кезекті парламенттік сайлаудағы жеңісімен тағы да...

Елорда әкімі заңсыз автокөлік тұрақтарына қатысты пікір білдірді

Нұр-Сұлтан қаласының әкімі Алтай Көлгінов қаладағы заңсыз автокөлік тұрақтарына қатысты өз пікірін білдірді. «Бұл жерде заңға сүйену керек. Қалалық әкімдіктің келісімінсіз автокөлік тұрағы ашылса, демек...

2021 жылдан бастап ЖОО түлектеріне диплом берілмейді – министр

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов 2021 жылдан бастап мемлекеттік үлгідегі диплом берілмейтінін айтты. Білім беру мәселелері жөніндегі заңнамаға енгізілген жаңа түзетулер жоғары және жоғары...

Нұрлан Нығматулин «Nur Otan»-ның Мәжілістегі фракция жетекшілігіне ұсынылды

Бұл туралы Елбасының баспасөз хатшысы Айдос Үкібай Twitter-дегі парақшасында жазды. Қазақстанның Тұңғыш Президенті «Nur Otan» партиясының парламенттік фракциясының отырысына қатысуда. «Фракция отырысы барысында  партиясының төрағасы Нұрлан...

Әлемдік мұхит деңгейі көтерілді

2020 жылы әлемдік мұхит 230 зета джоуль жылу сіңірген. Бұл бір жарым литрлік 20 млрд шәйнекті қайнатуға жетеді екен. Климатологтардың пікірінше, мұндай рекордтық көрсеткіш ғаламдық...

Дастан ЖӘНІБЕК: Huawei-де жұмыс істеп, ауылдағы бауырларыма көмектесіп отырмын

2020 жылдың екінші жартыжыл­ды­ғында Huawei компаниясы өз тари­хында тұңғыш рет Samsung және Apple кор­по­ра­циясын артқа қалдырып, смартфон­дарды сатудың әлемдік нарығында көш басына шықты. Америка­лық­тар...

Қаңтар-ақпан айында ауа райы қандай болады – Алматы

«Казгидромет» РМК хабарлағандай, 2021 жылдың қаңтары мен ақпанында Алматыда ауа райы құбылмалы болады. Қыстың соңында жауын шашын, қар жылдағыдан көп түседі деп болжанып отыр. «Қазақстанның...

Қазақ киносына не жетпейді, қаржы ма, қабілет пе?

Бүгінгі қазақ руханиятында бас ауыртатын екі мәселе болса, бірі – қазақ киносы шығар. Себебі кино өнер ға­на емес, бизнес, үлкен идеология! Оған көп мысал...

Зей­не­тақы жинағы: тірнектеп жиғанымызды жырымдап қайтара ма?

2021 жылды асыға күткендер көп. Себебі биылдан бастап зей­­нетақы жинағының бір бөлігін бас­па­на алуға, емделуге жұмсауға мүм­кін­дік ту­мақ. Президенттің бұл бастамасы қо­ғам­да бір жыл...

11-сынып оқушысы қолжазбаны цифрлық форматқа көшіретін қосымша жасап шығарды

Павлодар қаласындағы «Жас дарын» мамандандырылған мектебінің 11-сынып оқушысы Алар Берікұлы қолжазбаны цифрлық форматқа көшіретін қосымша жасап шығарды, – деп жазды Pavlodarnews.kz. Карантин уақытында қашықтан оқып,...

Олжас Сүлейменов коронавирус жұқтырды

Ақын, белгілі қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов және оның жұбайы Маргарита Владимировна коронавирус жұқтырды. Бұл туралы журналист Бигелді Ғабдуллин Facebook желісіндегі парақшасында хабарлады. "Бүгін, 14 қаңтарда...

«СК- Фармация»-ның бұрынғы басшысына қатысты тергеу аяқталды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы Алик Шпекбаев «СК- Фармация»-ның бұрынғы басшысы Берік Шәріпке қатысты іс жуырда сотқа жіберілетінін айтты. «Бүгінде тергеу жұмысы аяқталып,...

Қанат Исламның келесі жекпе-жегі қашан өтетіні белгілі болды

Қазақстандық кәсіпқой боксшы Қанат Исламның (27-0, 21 КО) шаршы алаңға қашан оралатыны белгілі болды. BoxRec таратқан ақпаратқа сүйенсек, боксшы алдағы айқасын 20 ақпанда өткізеді. Алайда...

Сел сергелдеңі: Жамбыл облысында бүтін бір ауылды су басып қалды

Жамбыл облысында сел жүріп, бүтін бір ауыл су астында қалды. Күннің кенеттен жылынуынан Қаратау жотасындағы қар еріп, оған нөсер жауын мен қатты жел қосылған....

Мәслихаттардағы «Nur Otan» фракцияларының құрамы 65 пайызға жаңарды – Б.Байбек

«Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мәслихаттарға сайлау қорытындысы туралы желіде жазба жариялады. Ол жазбасында партия фракцияларының құрамына және жаңадан сайланған депутаттардың...

«АрселорМиттал Теміртау» шахтасында апат болды

13 қаңтарда сағат 21.53-те «АрселорМиттал Теміртау» АҚ «Ленин атындағы» шахтасында апат болды, деп хабарлайды ТЖМ баспасөз қызметі. «Апат болған кезде үш жұмысшы, атап айтқанда бұрғылау...

Ермахан Ибраимов пен Жансая Әбдімәлік мәслихат депутаты болды

Алматы мәслихатына «Nur Otan» партиясынан сайланған депутаттардың тізімі бекітілді, деп хабарлайды қала әкімінің баспасөз қызметі.  Nur Otan партиясы Алматы қалалық филиалы Саяси кеңесі бюросының 13...

АҚШ тарихында алғаш рет: Трампқа екінші импичмент жарияланды

Дональд Трамптың импичменті күшіне енді. Бұл шешімді Сенат мақұлдауы тиіс, деп хабарлайды ВВС.  АҚШ президентіне импичмент жариялау туралы қаулыға Өкілдер палатасының спикері Нэнси Пелоси қол...

Коронавирусты асқазан ауруымен шатастырған ер адам ұйықтап жатып қайтыс болды

Ұлыбританияның Херн-Бэй қаласының тұрғыны коронавирусты асқазан ауруымен шатастырып, ұйықтап жатқанында қайтыс болды. Бұл туралы марқұмның қызы айтты, деп хабарлайды KentOnline.  Мишель Киннің 60 жастағы әкесі...

Вакцинаның дұрысы – дертіңе дерт қоспағаны

Коронавирусқа қарсы вакциналардың сынағы бастал­ғаннан-ақ өтірік-шыны аралас ақпарат көбейді. Қай мәлімет рас, қай мәлімет шындыққа жанаспайды – анықтау қиын. Сол себепті де жалпы вакцинаға...

Қазақстанда жаңа кеден бекеттері пайда болды

Қазақстанда 3 кеден бекеті қысқартылып, «Құрық» кеден бекеті мен «Қара шекпен» бақылау-өткізу пункті құрылды. Сондай-ақ «Түркістан-КРО» кеден бекетінің аты өзгерді, деп хабарлайды ҚР ҚМ...

Дәрігер коронавирусты қайта жұқтырудың 5 себебін атады

Иммунолог, медицина ғылымдарының кандидаты Николай Крючков "Комсомольская правдаға" берген сұхбатында коронавирусты қайта жұқтырудың бес себебін атады. Оның айтуынша, індеттен айыққаннан соң ағзада антиденелер көп...

Ел таңдауы – тұрақтылық

Өткен жексенбіде елімізде Парламент Мәжілісі мен мә­сли­хаттар депутаттарының сайлауы өтті. Қазақ­стан­дықтар алдағы бес жыл­да елдің даму бағытын айқындап, мем­лекеттің келешегі үшін келелі ше­шім қабыл­дайтын...

Қазақстанда өткен тәулікте қанша адам коронавирус жұқтырғаны белгілі болды

Қазақстанда өткен тәулікте 834 адамда коронавирус індеті ПТР арқылы расталып ауырғаны белгілі болды. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 123, Алматы қаласы - 122, Шымкент қаласы - 14, Ақмола облысы...

Банк бөлімшелеріне маска тақпай келген клиенттердің есепшоты жабылады

HSBC банкі өз бөлімшелеріне бетперде тақпай келгені үшін ұлыбританиялық клиенттерінің өмірін қиындатпақ. The Sun хабарлағандай, банк тіпті олардың шоттарын жабуға дайын. Бұл талап медициналық...

АҚШ барлау қызметі Байденді ұлықтау рәсіміне қандай қауіп төнуі мүмкін екенін айтты

АҚШ барлау қызметкерлері Джо Байденді ұлықтау рәсіміне ықтимал қауіп көздерін атады. Бұл туралы New York Times газетіне сілтеме жасап РИА Новости хабарлады.  Америкалық барлау қызметі...

-33 градус: Елордада 0-9 сынып оқушылары мектепке бармайды

Елордада І ауысымдағы мектеп оқушылары сабақты онлайн оқиды. «14 қаңтар күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9 сынып оқушылары үшін сабақ қашықтан...

Президент Парламент сессиясын шақыру туралы Жарлыққа қол қойды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 15 қаңтар күні жетінші шақырылған ҚР Парламентінің бірінші сессиясын өткізу туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. * *...

Ақтөбедегі зауытта көз жұмған 5 жұмысшының өліміне қатысты сот үкімі шықты

Ақтөбе хром өндірісі зауытында көз жұмған шахтерлердің ісі аяқталды. Сот цех басшысы мен екі шеберді ақтады. Апаттың орын алауына марқұмдардың өздері деп табылды, деп...

Қызылордада жантүршігерлік жол апатынан 5 адам көз жұмды

Қызылорда-Құмкөл автожолында болған жол-көлік оқиғасынан бес адам көз жұмды, – деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылғы13 қаңтарда сағат 14:20 шамасында Қызылорда-Құмкөл автожолының 69 км-де «Мерседес...

Индонезия вакцинациялауды жастардан бастады

Индонезияда вирустың тарауын тоқтату және ел экономикасын қалыпқа келтіру мақсатында коронавирусқа қарсы жаппай вакцинациялауда өзгеше әдіс қолданылады. Алғашқы кезеңде егде жастағы адамдарға екпе салудың...

Қазақстандық танымал боксшының үйі өртенді

Олимпиада ойындарының қатысушысы, Азия ойындарының жеңімпазы Ілияс Сүлейменовтің ата-анасы тұратын үйі өртенді. Бұл туралы бокстан әлем чемпионы Біржан Жақыпов өзінің Instagram парақшасында хабарлады. Өрт салдарынан...

Түркіменстаннан Алматыға жеткізілген 18 тонна қызанақтан вирус табылды

Түрікменстаннан Алматыға жеткізілген қызанақтан қатпарлы вирус анықталды, енді 18 тонна қызанақ толықтай жойылмақ. Бұл туралы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің Алматы...

АҚШ-та 70 жылда алғаш рет әйел адам өлім жазасына кесілді

АҚШ билігі соңғы 70 жылда алғаш рет әйел затын өлім жазасына кесті, деп хабарлайды The New York Times. Сотталған Лиза Монтгомери 2004 жылы жүкті әйелді...

Елімізде коронавирустың екінші толқыны басталды

Денсаулық сақтау вице-министрі, бас мемлекеттік санитар дәрігер Ерлан Қиясов Қазақстанда коронавирустың екінші толқыны басталғанын мәлімдеді, – деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. «Біз екінші толқын екенін түсініп отырмыз......

Мәжілістің толық құрамы белгілі болды

ҚР парламенті Мәжілісінің жетінші шақырылымы депутаттарының толық тізімі шықты. Жаңа Мәжілісте еліміздегі 3 саяси партия мен Қазақстан халқы Ассамблеясының кандидаттары мандатқа ие болды.  Атап айтқанда,...

Британдық коронавирус штаммы Қазақстанда тіркелді ме – Бас санитардың жауабы

ҚР Денсаулық сақтау вице-министрі – Бас мемлекеттік санитар дәрігер Ерлан Қиясов Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте елдегі эпидемиологиялық жағдайды баяндады. «Мутация – вирустар эволюциясының табиғи...

4 жастағы қызға сексуалдық озбырлық көрсеткені үшін тәтесі түрмеге қамалды

Душанбе қаласының Сино аудандық соты Турсунзаде қаласының 25 жастағы тұрғынын төрт жастағы қызға сексуалдық озбырлық жасағаны үшін 11,5 жылға соттады, деп хабарлайды Орталық Азияның...

«Билет алып қойдым»: Навальный Ресейге қашан оралатынын айтты

Ресейлік оппозиционер Алексей Навальный туған еліне қайта оралмақ. Саясаткер Instagram-дағы парақшасында 17 қаңтарда Мәскеуге ұшатын рейске билет алғанын мәлім етті.  "Қайтам ба, әлде қалам ба?"...

Елімізде «Ашық үкімет» платформасы құрылды

Қазақстанда «Ашық үкімет» платформасы құрылды. Бұл туралы ҚР Цифрлық даму, инновация және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин өзінің Facebook парақшасында жазды. Министрдің жазуынша, аталмыш жоба...

Әлемдегі өмір сүруге ең қолайлы шағын қала анықталды

Португалияның Порту қаласы Small Cities Index деп аталатын шағын қалалар рейтингінде бірінші орыннан көрінді. Рейтинг шағын қалаларды өмір сүруге ыңғайлылығы тұрғысынан бағалайды, деп хабарлайды...

«Қайрат» футболшысы XXI ғасырдың үздік шабуылшылары тізіміне енді

Халықаралық футбол тарихы және статистикасы федерациясы XXI ғасырдың үздік шабуылшыларының тізімін жариялады. Оған 2001 жылдың 1 қаңтары мен 2021 жылдың 1 қаңтары аралығында жоғары дәрежедегі...