ТАКСИМДЕГІ ТОЛҚУЛАР ЕКІ АҒАШТАН БАСТАЛҒАН ЖОҚ

Бұл толқудың астарында қандай сыр жатыр? Таксим мәселесі немесе бүгінгі Түркиядағы толқулардың негізі қайда? Бұл оқиғаның салдары неге ұрындыруы мүмкін? Бұл сауалдар көптің көкейінде тұрғаны белгілі. Бұған әртүрлі пікірлер, әртүрлі көзқарастар бар. Ең бірінші, бұл оқиға қалай пайда болды? Бұған сыртқы күштердің қатысы қандай? Ердоғанның билігі енді не істемек? Осы және өзге де сауалдарды «Қазақстан-Заман» газетінің бас директоры Ахмет Алязға қойған едік.

– Стамбұлдағы Таксим алаңындағы толқуға себеп болған екі ағаш дейді. Бұл қаншалықты шындыққа жанасады?

– Негізгі себепті осыдан іздейтіндер бар. Шын мәнінде, саябаққа қатысты жос­парды Стамбұл қаласының әкімияты және әкімияттың мәжілісі бұдан екі жыл бұрын жоспарлап, оны мәжілісте бекітіп қойған болатын. Ол бекітуде бүгінгі қарсылық көрсетіп жатқан партияның өкілдері де, билік партиясының өкілдері де, басқа қоғамдық күштердің өкілдері де болған еді. Барлық партия өкілдерінің қолдауына ие болған бұл жоба аяқ астынан неге дауға ұласты? Бұл даудың шығуына бірден-бір себеп, Түркияда жиі ұйымдастырылып жататын бопсалау операциялары дер едім. Өйткені, халық екі ағаш үшін соншалықты көтерілмейді. Бұған «Гези саябағының орнына үлкен әмбебап дүкен салынады-мыс. Сол әмбебап дүкенде Түркия Республикасының Премьер-министрінің орынбасары Бүлент Арынчтың үлесі бар екен» деген әңгімелердің желдей есуі себеп болды. Ел арасында түрлі әңгімелер тарай бастағаннан кейін, жергілікті тұрғындар «Саябағымызды ешкімге бермейміз және оны қорғаймыз» деген ниетпен біртіндеп, күні-түні саябаққа күзетшілік жасай бастады. Бұл билікке жергілікті тұрғындардың берген табиғи қарсылығы болатын. Жергілікті халық рұхсат бермегеннен кейін әкімият өкілдері мен құрылыс жүргізіп отырған фирманың қызметкерлері еріксіз полицейлерге шағымданады.

Таксим алаңында құрылыс жұмыстары қалай басталды? Бұл алаңда жаяу жүргін­ші­лерге арналып, үлкен алаң жасалып жатыр еді. Бұрын Таксим алаңында машиналар жол­дың үстімен өтетін. Жаңа жоспар бойынша, жер асты жолдары жасалып, көліктер сол жолмен жүруге тиіс еді. Бұрынғы көлік жү­ретін жолдар саябаққа айналып, онда ата-аналар мен балалардың ойын ойнауына, демалуына жағдай жасалу керек болатын. Бірақ сол жер асты жолдарының біреуінің Гези паркіне шы­ғатын жағында он шақты ағаш бар еді. Жолды ұзарту үшін әлгі ағаштарды қиюға тура келеді. Он шақты ағаштың жеті-сегізін әкі­мият түбірімен қопарып, басқа жерге отыр­ғызды. Ал қалған екі ағаш әбден қурап, қар­тай­ып кеткендіктен, оларды отырғыза алмай­ды. Ол үшін екі ағашты кесу керек. Ал алаң­ға жиналған жұртшылық ол ағаштардың к­е­сі­­луіне қарсы. «Екі ағашты кескізбейміз. Сіз­дер­дің түпкі мақсаттарыңыз бізге белгілі» деген оймен, олар алаңға жинала бастады. Олар­дың бұлай ойлауына алдында тарап кет­кен әңгімелердің себеп болғаны анық еді.

Бұл толқуды оппозициялық топтың өкіл­дері де ұтымды пайдаланып кетті. Оппо­зи­циялық партияның бір депутаты шығып, екі ағаштың бірін құшақтап: «Мен ағашымды кескізбеймін. Табиғатымды құртқызбаймын» деп, оқиғаны одан әрмен үдете түсті. Әрі депутаттың бұл әрекеті баспасөз беттеріне де шығып кетті. Одан ары қарай, әлеуметтік желілерде тарай бастады. «Гези саябағы алаңына үлкен әмбебап дүкен салынады екен. Ол дүкенде мынадай адамдардың үлесі бар екен. Билік партиясы өз жақтастарына осы жерді берген екен. Осы жерді сақтап қалайық, ағайын» деген әңгімелер де көбейіп кетті. Ақырында, жергілікті тұрғындар біртіндеп, Гези алаңына жинала бастады. Алғашында мың шақты ғана адам жиналған болатын. Сол жиналғандардың ішіне, өкінішке қарай, Түркиядағы солшыл бағыттағы террорлық топтар еніп кетеді. Оқиғаның негізгі түйіні осы жерде.

Біріншіден, ол жерде өздігінен ереуіл жасап жатқан қарапайым халықтың өкілдері бар еді. Екіншіден, ереуілші топтардың арасына кіріп кеткен, өздерінің мүддесіне осы оқиғаны пайдаланып отырған солшыл бағыттағы террорлық топтар бар. Бұлар жарылғыш заттармен полицияны әбден ашуландырып алады. Сол жердегі дүкендердің түгел барлығының есіктерін, терезелерін сындырып, машиналарды төңкеріп, жүзден астам ма­шинаны өртеп, бұзақылық әрекеттерге жол береді. Сосын амал-жоқ, полиция мұны күш­пен тоқтатуға тырысады. Ал полиция күшпен басуға әрекет ете бастағаннан кейін, адал ниет­пен саябақты қорғауға шық­қан қарапайым азаматтар да полицейлер пайдаланған бұрыш газымен уланып, жапа шегеді. Бірнешеуі жарақат алады. Осының арқасында Түркияда үлкен қарсылық акицялары пайда бола бастайды. Бұл қарсылық акция­ларын қарап отырсаңыз, оның қолдан ойластырып жасалған шара екеніне көз жеткізесіз. Оны бұл акциялардың қатысушыларының қойған талаптарынан анық байқауға болады. Бұл талаптарға тоқталмай тұрып, мынаны айтқым келіп отыр. Түркияның Измир, Стамбұл, Анкара қалаларынан тыс шамасы елуден астам қаласында бес жүзден, мыңнан, екі мыңнан халық жиналып, «Біз Таксимде Гези саябағын қолдаймыз» деген ниетпен ереуілге шыға бастады.

– Атап айтқанда, қай қалаларында? Анкара мен Стамбұлдан өзге қалаларда да толқулар басталып отыр ма?

– Шағын қалалардан бөлек, ірі қалаларда да болды. Қазір олар тоқтады. Бірақ толқулар төрт қалада ерекше өтті. Олар: Стамбұл, Измир, Анкара және Хатай қалалары. Бұл қалаларда толқулар өткізіп жатқан ереуілшілерге қарасаңыз, толығымен солшыл, зайырлы бағыттағы халықтың өкілдері. Екіншіден, сол солшыл топтардың ішіне кіріп кеткен террорлық ұйымдар. Бұл жерден Түркия коммунистік партиясы, Еңбекші партиясы, Жұмысшылар партиясы және тағы басқа партиялардың өкілдерін кездестіруге болады. Бұл партиялардың әрқайсысының отыз-қырық мыңнан, тіпті елу мыңнан мүшелері бар. Олар әрбір жиынды, әрбір мерекені ереуіл алаңына айналдыруға өте шебер. Бұл топтар әлеуметтік желілерді өте жақсы пайдаланады. Ғаламтор арқылы оқиғаны өрістетуге өте шебер. Осы топтар ереуілге араласқаннан кейін Түркиядағы болып жатқан оқиғалардың түр-сипаты мүлдем өзгере бастады. Өйткені арандатушы бұл топтар, солшыл бағыттағы азаматтарымыздың немесе зайырлы азаматтарымыздың билік партиясына көңілі толмай жатқан тұстарына кереметтей айлалар қолдана білді. Фейсбук, Твиттер желілерін жақсы пайдаланды. Билік партиясына қарсылық акциялардың негізгі себебі билік партиясы шығарған Заңдарда болатын.

– Бұл қандай Заңдар еді?

– Осыдан екі жыл бұрын билік Түркияда әйелдердің құрсақ көтергеніне үш ай толғаннан кейін түсік жасатуға тыйым салатын Заң шығарды. Мәселен, әрбір әйел құрсақтағы баласына түсік жасата алмайды. Бұл заңмен қорғалады. Ал біздегі зайырлы әйелдер: «Біз бала туамыз ба, алдырып тастаймыз ба? Оны өзіміз білеміз. Онда не шаруаларыңыз бар» деген пікірді алға тартты.

Оқиғаның өрістеуіне себеп болған тағы бір Заң бар. Оның шыққанына көп уақыт бола қойған жоқ. Осыдан екі апта бұрын ғана шықты. Бұл Заң түнгі уақытта сағат оннан таңғы алтыға дейін көшеде арақ сатуға тыйым салды. Бұған қонақ үйлер, арнайы лицензиясы бар мейрамханалар кірмейді. Көшелерде орналасқан шағын дүкендер ғана кіреді. Бұл заң да қарсылық акцияларына тап болды. Өйткені, қазіргі зайырлы қоғамда олардың болмысы, өмір сүру ережелері еркін тұрудан, еркін жүруден, еркін қыдырулардан тұрады. Бірақ та, билік оларға қарсы мынадай уәж айтты. «Бұл зайырлылыққа қарсылық болып табылар болса, онда мұндай заңды Англия неге шығарды? Дәл осындай Заңды Франция неге шығарды?» дегенге саяды. Түнде арақ сатуға тыйым салыну Еуропалық мемлекеттердің көбінде бар. Мұндай нәрсе, зайырлылық үшін немесе зайырлылыққа қарсы істеліп жатқан дүние емес. Бұл бүгінгі күннің қажеттілігінен туындап отыр. Арақ ішіп көлікке отырып жүргендер қаншама? Арақ ішіп алып, жол апатына себеп болатындар да көбейді. Осылардың бәріне кім жауапты? Арақ ішкен соң, көлік қалай жүргізбек?! Мұның бәрі жаңа заңның тууына себепкер болғаны анық еді. Бірақ бұл Заң керісінше, кейбіреулерге ұнаған жоқ.

Жаппай толқуға шығуға себеп болған тағы бір дүние бар. Ол Түркияда Стамбұл қаласындағы бұғазға үшінші көпірдің салынуы. Стамбұл бұғазына үшінші көпір жасау соңғы үш-төрт жылдың көлемінде айтылып келе жатқан әңгіме еді. Мұның да екі апта бұрын іргетасы қаланды. Сол көпірдің атын жауыз Сұлтан Селим деп атайтын болды. Көпірдің аты Түркиядағы алевит топтарға ұнаған жоқ. Сол себепті де, өз қарсылықтарын білдіре бастады. Себебі, Сұлтан Селим Иранмен шайқаста қаншама алевит /шииттердің бір тобы/ өлтірді деген деректер келтіріледі. Билік болса, бірінші көпір – Стамбұл бұғазы, екіншісі – Фатих Сұлтан деп аталғаннан кейін, Осман империясының белгілі патшасы Сұлтан Селимнің атын тарихта қалдыру мақсатында оның атын үшінші көпірге беруді жөн санады. Билік бұған соншама көп дау болады деп ойлаған да жоқ.

Қысқасы, бұл толқулар идеологиялық қара­ма-қарсы топтардың шайқасының көрі­нісі. Гези саябағында болып жатқан оқиға жай ғана екі ағашты қорғау болып көрінгенімен, оның арғы жағында сая­си ұстанымдар жатқаны белгілі болды. Қарсылық акциялардың мұндай қатты болуы Түркиядағы оппозицияның қырық жыл ой­ланса, ойына келмейтін еді.

Бұған Ердоғанның кейбір ұстанымдары да түрткі болды. Біріншіден, Ердоған өте қатал бастады. Алаңға жиналған топты «әшейін бұзақылар» деп айыптады. Олармен санасып, олардың пікірлерін тыңдап, олармен тіл табысуды ойлаған жоқ. Қайта олар­дың ісіне бұл отқа май құйғандай әсер етті. Тіпті, Ердоған «елу мың, жүз мың адам жиналсаңдар, мен бір миллион адам алып келемін» деген сөздерді де айтты.

Екіншіден, «Түркияда маған дауыс беріп жатқан елу пайыз адамды әрең деп тоқтатып отырмын. Егер осыны қоймасаңыздар, мен оларды тоқтата алмаймын» дегенге барды. Осылай оларға сес көрсеткісі келді. Мұндай әңгімелерден кейін, олар тіптен акцияларын өршіте бастады. Оған кейбір танымал актер, актрисалар да қолдау білдіре бастады. Осы жерде Ердоған кішкене жұмсақтау болып, шын мәнінде өзінің саябағы үшін күресіп жатқан топты бір бөлек, екінші террорлық топты бір бөлек ұстауы керек еді. Әрі олардың өтініш-тілектерін түсініп алып, шешім шығаруы керек еді. Әділетті шешім шығарғанда, жағдай дәл осындай дәрежеге жетпес пе еді деп ойлайсың. Бірақ, Ердоғанның мінезі қаталдау. «Мен кебін киген адаммын. Мені анау-мынаумен қорқытпаңдар. Керек десеңіздер, мен сіздердің тілдеріңізде де сөйлей алам» деп, телеарналарда, газеттерде берген сұхбаттарында да ерекше айтып өтті. Мұның сөзінің де астары бар. Ердоған билікке оңай қол жеткізген жоқ. Ердоған әрқашан да ірі шайқастардың ортасында жүрді.

– Соншама қарсылықтарға қарамастан, Режеп Тайып Ердоған билікке қалай жетті? Түр­кияда бірнеше партия болғанына қара­мас­тан, бір ғана партияның жеңіске жетуін қалай бағалауға болады?

– Ол билікке келерінің алдында зейнет­тегі беделді генералдар ұйымдастырған мил­ли­он­дап адамдар жиналған митингілерге тап болды. Ол митингілерге жиналғандар Абдулла Гулді, Ердоғанды билікке әкелгісі кел­ген жоқ. Халық қарсы реакция беріп, Ердоғанды жалғыз партиялы билікке өздері алып келді. Одан кейін, кезінде Ердоғанды бір өлең оқығаны үшін үш-төрт айға түрмеге қамаған болатын. Содан кейін, оның депутаттық жолын кескен қарсылық топтар ол билікке келгеннен кейін де, оған қарсылық акцияларын жасап бақты. «Қалай дегенде де, сен билікке келсең де, сен билей алмайсың» дегенді үйреткісі келді. Билік көзге көрінбейтін мафиялық топ­тармен күресуге қауқары болмады. Ер­доған біртіндеп, олардың қандай топ екенін, қайдан шыққанын зерттеді. Мұның бәрі 2006-2007 жылдарға дейін жүзеге асты. Ең соңғы президент сайлауынан кейін нақты іске кірісіп, осы топтардың түгел барлығын құртуға бел байлады. Өйткені, бұл топтардың көбісі, яғни сексен пайызы әскери адамдардан тұрды. Ердоғанға қарсылық білдірген, оның әрбір ісіне қолдан келгенінше, тоқтау салып отырған сол кісілер болатын. Ердоған олардың әрбір ісін тексере бастады. Мұның бәрі Ердоғанға оңай болған жоқ. Ата Заң сотындағы олардың үлестерін азайтып, өздерінің үлестерін көбейтіп, содан кейін, көптеген республикалық соттардың төрағаларын ауыстыра бастады. Мұндай оқиғалардан кейін, біртіндеп Ердоған билікті өз қолына ала бастады. Бұл күрестің арқасында, бүгінде Түркияда «Ергенеқон» деген үлкен мафиялық топты жоюға кірісті. Олардың соттары әлі күнге жалғасып жатыр. Олардың көбі түрмеге қамалды. Олардың арасында ірі тұлғалар өте көп. Генералдармен сот адамдары, ірі бизнесмендер де бар. Осыдан кейін, Ердоғанда «билік толығымен менің қолыма өтті» дегендей ой пайда бола бастады. Мұның бәрі Ердоғанға ерекше күш берді. Түркиядағы көптеген топтар билік партиясына қолдау білдірді. Осы қолдаулардың арқасында өзінің партиясының үлесі елу пайызға жетті. Елу пайыздық күшті алғаннан кейін, «Түркия үшін қандай жақсылықты болсын жасай аламын» деп сенді. Мұны пайдаланған оппозиция өкілдері келесі сайлауда Ердоғанды сайлатпау үшін және Ердоғанның партиясын құлатып, кем дегенде екі партиядан тұратын коалициялық топ құру үшін осындай акцияларды көбейте бастады. Бірақ Ердоғанның сенімді болатын тағы бір тұсы, ол өзі атқарамын деген жұмыстарының бәріне қол жеткізді. Ердоған атқарған істердің көбі халықтың ризашылығына ие болды. Ердоғанның алдына қойған мақсаттарының бірі – 2023 жылы Түркия республикасының құрылғанына 100 жыл толу мерекесіне дайындық. Бұл жолда ол өзінің Түркия арманы жолындағы үлкен ойларын, өзінің істейтін жоспарларын жариялай бастады. Бұл жобаларға батыстық мемлекеттерде қарсылық білдіре бастады. Ердоған Стамбұл бұғазына екінші қолдан жасалған бұғаз салып, қара теңізді Мрамор теңізіне қосуды жоспарлады. Осының арқасында, Стамбұл бұғазында болып жатқан кеме жүрістерін сол жаққа қарай бұруды да ойлаған еді. Бұл идея қаратеңізге шекарасы бар елдерге және батыс елдеріне ұнаған жоқ.

– Стамбул бұғазына байланысты ке­лі­сім­­шарттың барын біле тұра, Ердоған неге бұлай шешім шығарды?

– Иә. Оның себебі мынада. Түркия Стамбұл бұғазынан өтіп жатқан кемелерден көк тиын ақша алмайды. Бұлардың бәрі тегін өтеді. Яғни, бұғаз заты біздікі көрінгенімен, одан түк пайда көріп жүрген жоқ. Екіншіден, бұл Стамбұлдың бірден-бір әдемілік, бірден бір сұлулығы болып саналады. Егер осы жолды біз реттемесек, ана жақта қаншама байлардың, қаншама үлкен кісілердің үйлері, сарайлары тұр. Олардың біріне бір күні бір кеме кіріп кетуі мүмкін. Немесе кемеде бір жарылыс болса, ол үлкен апатқа ұшыратуы мүмкін. Сол жерде мұнай, газ таситын үлкен кемелер өтеді. Сол кемелердің Стамбұлға үлкен қауіп төндіруі мүмкін. Осы қауіптердің бәрін ойлай келе, Стамбұл бұғазына қосымша үлкен бір бұғазды салу туралы жоспардың бар екенін алға тартты. Осыны айтуы мұң екен, батыс елдері бұған келіспейтіндіктерін таныта бастады. Оның да өзіндік себебі бар. Өйткені, жаңадан салынатын, келісімшарттарға бағынбайтын бұғаз таза түріктерге қатысты болатын еді. Осының арқасында Стамбұлдың қалалық жоспары өзгеріп, жаңа бір аудан пайда болатын болды. Бұл әрі бірінші бұғаздың айналасында тұратындардың бағасын төмендетуі мүмкін. Екіншіден, шығынға әкелуі мүмкін. Осы жобаға іштен де қарсылық болды, сырттан да қарсылықтар болды. Екіншіден, 2023 жылға байланысты тағы бір үлкен жоба, Стамбұлда қазіргі әуежайға қырық-елу шақырым жерде жаңа бір әуежайдың салынуы еді. Бұл әлемнің ең үлкен үшінші әуежайы болмақ. Бұл әуежайдың салынуына, әсіресе, Германия қатты қарсылық білдіріп отыр.

– Не себепті?

– Германия бүгінгі таңда дүниежүзілік жолаушылардың транзитті пайдаланатын бірден-бір жолы. Еуропалық, американдық, алыс-жақын шет елдердің түгел бәрінің транзиттік жолы Франкфурт арқылы өтеді. Егер Стамбұлда жаңа әуежай салынса, әрі оған әлемдік әуе ұшақтарының келер болса, онда Түркия экономикасы қарқынды түрде дамитын болады. Онда Германия өзінің әуежайынан түсетін үлесін жоғалтып алуы мүмкін.

Германия әрине, бұған табиғатты қорғау жөніндегі акциялары арқылы немесе бүгінгі таңдағы Түркиядағы көптеген газет-журналдар арқылы өз қарсылықтарын білдіруде. Өйткені, Түркиядағы көптеген телеарна және газет-журналдар германиялық бизнесмендердің қолында. Солар арқылы «мұндай әуежайдың керек емес екенін, үлкен әуежай салудың тиімсіз» екенін айтып, тағы-тағы толып жатқан мәселелерді көтеруде. Түркияның экономикалық қарқынды өсуі және Түркияға көк тиын ақша бөлмей, бір-екі адам ғана еңбек етіп отырған банктік жүйедегі өзгерістер. Бүгінгі таңда, ең үлкен пайданы банктер банк кәртішкелерінен алады. Банк кәртішкелерінен авто төлем жасасаңыздар, айына төрт пайыз ұстап қалады. Яғни, бір жылда мың доллардай қаржы жұмсасаңыз, өзіңіздің қаржыңыздан асырып, онда бес жүз доллар автоматты түрде төлейсіз. Бұл қазір Түркияда 120 миллиард долларға жеткен. Билік партиясы пайызды азайту және бұған тоқтам салу үшін мәселе көтере бастаған кезде, дәл осындай жағдай басталып кетті. Есесіне қазір Түркия елу жылдан бері қарай құтыла алмай келе жатқан сыртқы қарызынан биылғы жылы 13 мамырда толығымен құтылды. Ел экономикасындағы жалпы бюджет 230 миллиардтан 750 миллиардқа жетті. Соңғы 11 жылда адам басына шаққандағы жалпы табыс 3000 доллардан 11 700 долларға жетті. Ешқандай байлығы жоқ ел үшін бұл үлкен жетістік. 2023-те бұл жетістік 2,5 триллионға жетпек.

Қысқасы, Гези саябағындағы оқиғалардың өрбуіне, бір жағы Ердоғанның ұстанып отырған саясаты себеп болса, екінші жағы, оппозицияның және оны ұнатпайтын солшыл топтардың осы сәтті өте әдемі пайдалануының арқасында бүгінгі халге жетіп отыр.

Тағы бір үлкен мәселе, Ердоғанның партиясының алдында үлкен сын сағаттары тұр. Себебі, келесі жылы сайлау өтеді. Бұл сайлауға бүгінгі партия мүшелерінің тең жартысы түсе алмайды. Партияның Жарғысы бойынша, Ердоғаннан бастап, оның жақын достары, екі жүздей депутаттарының ешқайсысы сайлауға түсе алмайды. Партияның Жарғысында көрсетілгеніндей, әрбір депутат үш реттен артық сайлана алмайды. Не осыны өзгертуі керек немесе осы қағидатты ұстануы керек.

– Билік партиясы Жарғысын өзгер­тер болса, оппозициялық топтардың қарсы­лы­ғы­на тап болмай ма?

­– Әріне болады. Бұған қатысты тағы бір болжам бар. Мұның бірі – Ердоғанды партиядан кетіріп, кеткеннен кейін, өздеріне жақын жұмсақтау бір адамды қою. Ол Ердоғанның алға қойған мақсаттарын тоқтатып, басқаша жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Ал екінші бір болжам, партияны әлсіретіп, келесі сайлауда екі партиядан тұратын коалициялық үкімет құру.

– Дәл осы оқиғаларда Президент пен Премьер-министрдің көзқарасы бір жерден шығып отыр ма?

– Көп жағдайда бірдей. Бірақ та Ердоғанның кейде қатты мінезге салған кезінде, Абдулла Гүл кішкене жұмсақтау мінез танытып жатады. Ол кісі бұл оқиғаға бейбітшілік тұрғыдан баға беруге тырысады. Гүл осыны тоқтату мақсатында, олардың өкілдерімен кездесті. Бұл кездесуден кейін Гүл Ердоғанға үндеу жіберді. Ол үндеуде: «Демократия дегеніміз сайлауда жеңіске жету емес. Ол қандай партияның өкілі болмасын, қандай адам болмасын, сен оның сұраныстарына сай, орта қалыптастыруға міндеттісің» делінген.

Ал Президентпен кездескен топтардың үкіметке қойған талаптары мынадай болды: Біріншіден, саябақ мәселесі осы күйінше қалсын. Бұзылмасын. Саябақтың орнына ешқандай әмбебап дүкен салынбасын.

Екіншіден, Таксим алаңында Ататүрік мәдениет орталығы бар. Ол жоспар бойынша, орталық құлатылып, кішкене кеңейтілген және сол атауда жаңа мәдениет орталығы салынбақ болған еді. Бірақ талап қоюшылар мәдениет үйінің қиратылып, жаңадан салынуына қарсылықтарын танытып отыр.

Бұдан кейінгі талаптары, үш қаланың әкімін қызметтен бостау жөнінде болды. Ол: Стамбұл, Хатай, Анкара қалалары болатын.

Одан кейінгі тағы бір талап – Түркиядағы ашық алаңдардың бәрі ереуіл алаңдары болып бекітілсін деген еді. Және сол алаңға кез келген уақытта кез келген топ ереуілге шығатын болсын делінген.

Үшінші көпір құрылысы тоқтатылсын, жаңа әуежай салынбасын. Алкоголь мәселесінде үкімет шығарған заң қайта қаралсын деп айтылған.

Ереуілде тұтқындалғандар босатылсын. Тергеу тоқтатылсын.

Газдан жасалынған бомба ендігі жерде митингілерде қолданылмасын.

Абдулла Гүл: «Бұл талаптарыңызды алдым. Осы талаптарыңыз бойынша, жұмыс жасайтын боламыз», – деді.

Үкімет болса, мұнда айтылған бірде-бір талаптың орындалуы мүмкін емес деді. Себебі, Стамбұлда бұзақылық жасаған, қаншама мемлекеттік автобустарды өртеген, қаншама адамды жарақаттаған, қаншама мемлекеттік немесе мемлекеттік емес органдарға зиянын тигізген адамдарды қалайша жазаламайсың? Қалайша тұтқын­да­майсың деген көзқарастарын білдірді.

Бұл жерде жіберілген үлкен қателік, Стамбұл әкімшілігі халықты жеткілікті мағлұматпен қамтамасыз етпеуі болды. Өйткені, шын мәнінде, үгіт-насихат жұмыстары жүргізіліп жатқанда, саябақтың үстінен бірде-бір машина өтпейді. Бұл бала-шаға үшін жақсы емес пе? Жер асты жолдарымен өтетін болады. Әрі бұл экологияға да дұрыс деген үгіт-насихат жүргізілгенде, мұндай келеңсіздіктер болмас еді.

– Бұл талаптардан кейін Ердоғанның саябаққа байланысты ұстанымы қалай болмақ?

– Тайып Ердоған олардың талаптарын тыңдағаннан кейін, олардың арасында орындалмайтын талаптардың көп екендігін айтты. Егер сендер ағаш жөнінде, табиғатты қорғау жөнінде әңгіме айтар болсаңыздар, бүгінге дейін Түркия республикасының тарихында болмаған ағаштарды мен ектім. Одан кейін Түркияның көптеген жерлерінде ең көп саябақ салған Премьер-министр менмін. Мені саябақты құртты деп кінәлауға еш себеп жоқ», – деді. Онысы рас. Ердоғанның жасап жатқан жұмыстарының көбі нәтижесіз емес. Менің ойымша, бұл оқиғалар бәлендей Араб мемлекеттерінде болып жатқан оқиғалар сияқты үлкен төңкеріске ұласпайды. Себебі, Түркияда еркіндік бар, Түркияда демократия бар. Түркияда осы күнге дейін маргиналды топтар да өздерінің газет-журналдарын шығарып жүр. Арақ ішем дейтіндер іше алады. Қыдырам дейтіндер қыдыра алады. Бұған тыйым салынған емес.

– Әлем Түркияда болып жатқан соңғы оқиғалар төңірегінде көбіне әлеуметтік желілер арқылы ғана біліп, танысып отыр. Ал жергілікті журналистердің бұл оқиғаға көзқарастары қалай?

– Жергілікті баспасөздің сексен-тоқсан пайызы Ердоғанды қолдайды. Олар Ердоғанның бір ғана кемшілігін айтады. «Сіз отқа май құймаңыз. Саябақ үшін күресіп жатқандарды шақырып, олардың талаптарын орындаңыз» деген ұсынысты ғана айтады. Алайда Ердоған олардың өкілдерімен кездесуге барған жоқ. / Бет қатталып жатқанда Ердоған, таза ниетімен саябақта ереуілге шыққандардың өкілдерімен кездесуге келісім берді/ Тағы бір айта кетерлік жайт, бұл топтардың арасында нақты көшбасшы жоқ. «Әр кәллада бір қиял» демекші, біреуін шақырсаң, бір талап қояды, екіншісін шақырсаң, екінші бір талап қояды. Ортақ ұсыныс, ортақ шешім жоқ. Билік партия­сы олардың айтқан талаптарына көніп, наразылық тобының айтқандарын істейтін болса, онда бұдан былай жұмыс істеу мүмкін емес болады. Ердоғандікі осы тұрғыдан келгенде, дұрыстау. Өйткені, Түркияда әртүрлі көзқарастағы топтар бар. Олар өзіне ұнамайтын Заң шығып жатқанда, пайдасына, зиянына қарамастан, акция ұйымдастырады.

Осы оқиғалар кезінде Сирияның, Иранның ұлттық қауіпсіздік комитетінің адамдары ұсталды. Олардың арандатушылық саясаты көрінді. Түркия-Сирия мәселесінде, Ердоғын Башар Асадқа өзінің қарсылығын білдірген еді. Асад болса, Түркияның Антеп, Рейханлы деген қалаларында үлкен-үлкен жарылыстар ұйымдастырды. Бұл жарылыстарды ұйымдастырғандар Сирияның шпиондары, қауіпсіздік комитетінің адамдары екені белгілі болды. Олар Стамбұл қаласында жарылыс жасардың алдында ұсталып қалған болатын. Гези саябағында оқиға басталған күні Түркия-Сирия шекарасында төрт жүз келі жарылғыш заттар шақарадан жасырын өтерде тәркіленді. Бұлардың бәрін алғанда, Түркияның ішкі тұрақтылығына, саяси тұрақтылығына зиян жасау үшін сыртта алакөздердің көп екендігін көрсетеді. Гези саябағындағы бірінші күнгі оқиғадан кейін әріптес деген батыстың өзі билік партиясын айыптайтын мәлімдемелер жасай бастады. Бұл жерде мынадай сұрақ пайда болады: Бұл оқиға кімнің мүддесіне жарап тұр? Билік партиясына ма, оппозицияға ма, әлде сыртқы күштерге ме?

Сыртқы күштердің негізгі мақсаты – Түркияда күні кешеге дейін түрік-күрд соғысын бастатпақшы болды. Шамасы, қырық жылдай екі халықты соғыстыруға тырысты. Бірақ, оларға ешкім қолдау білдірген жоқ. Діни қақтығыстарға да ұластырғысы келеді. Бірақ Түркияда дін радикалды емес, сондықтанда бұндай қақтығыстарды ұйымдастыру мүмкін емес. Есесіне түрік халқы мемлекетшіл және отаншыл. Мемлекеттік мүдде әр қашанда бірінші тұрады. Дегенмен экономикасы қуатты, саяси тұрақтылығы бар, мықты Түркия одақтас елдерге де, көршілес елдерге де ұнап тұрған жоқ, сондықтан да әлсіздік танытпау керек.

– Сыртта жүрген тәуелсіз журналист ретінде бұл саяси оқиғаларға қандай баға берер едіңіз?

– Менің ойымша, толқулар тағы бір он шақты күнге жалғасуы мүмкін осылай. Ал билік «қанша мойындамаймын, қанша істемеймін?» десе де, сол жақта жасалатын жобаларды уақытша тоқтатады. Жоспарланып қойылған дүниелердің бәрі алынып тасталады. Стамбул бұрынғы қалпына келеді.

Бір шүкіршілігі, Түркиядағы дәстүршіл топтар бүлік шығаруға атсалысқан емес. Және бүлік шығарушылардың жанында болған емес. Қаншама қысым көрсе де, солардың түгел бәріне төзген халық. Бұл Түркиядағы халықтың сексен пайызын құрайды. Түркиядағы осы топтардың алдағы уақытта да сабырлылығын сақтайтынына және осындай оқиғаларды сабырмен, байыппен шешетініне сенем.

Әңгімелескен

Гүлзина БЕКТАС

Редакция таңдауы

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі солай жалғасады. Осы орайда, қазақ халқының «Байлық − қолда еріген мұз, бала...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...
toronto

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды...
unnamed 1

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына...
orig

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния...

Жаңалықтар

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...

3 наурызға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 3 наурызға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы ауа райы болып, қар мен жаңбыр жауып, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын,...

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...

Әлемдегі барлық миллиардерлердің саны анықталды

Hurun Research Institute зерттеуіне сүйенсек, әлемдегі миллиардерлердің саны 3228-ге жеткен. Зерттеушілердің сөзінше, бұл — рекордты көрсеткіш.  15 қаңтардағы жағдай бойынша планетадағы ең бай адамдардың жиынтық...

Қытай 15 жылда елімізге 19,2 миллиард доллар инвестиция құйған

2020 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы 4%-ға өсіп, 15,4 миллиард доллар болған. Бұл туралы ҚР сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаев айтты,...

Аязда үсіп өлген 5 жасар бала қайтыс болар алдында зорланған

Ресейдің Саратов облысының Вольск қаласында көшеде өлі күйінде табылған бес жасар бала қайтыс болғанға дейін зорланған. Бұл туралы Life Shot Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru...

Елбасы Қырғызстан басшысымен кездесті

Келіссөз басталар алдында Елбасы мен Қырғыз Республикасының Президенті Назарбаев орталығындағы экспозицияларды аралап көрді, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев Садыр Жапаровты Қырғызстан Президенті болып...

Байқоңырдан Ресейдің құпия құрылғылары ұрланды

Белгісіз біреулер Байқоңыр ғарыш айлағынан Ресейдің құпия электроникасын ұрлап кеткен. Бұл туралы  "112" Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru хабарлады.  Арнаның мәліметінше, 1988 жылы "Буран" ғарыш кемесімен...

Психолог 8 наурызда аруларға сыйланатын ең сәтсіз сыйлықтарды атады

Психология ғылымдарының кандидаты Юлия Кочетова 8 наурызда әйелдерге cыйланатын ең сәтсіз сыйлықтардың тізімін жасады, деп хабарлайды "Москва" жаңалықтар агенттігі.  Маманның айтуынша, ең жауыр болған сыйлық...

Балалар құқығын қорғау туралы заң: 3 кодекске 35 түзету енгізілмек

Құжатты саралайтын жаңа жұмыс тобының құрамында 65 адам бар. Парламент мәжілісінің депутаты Динара Закиева қоғамда қызу талқыға түскен балалар құқығын қорғау бойынша заңнамалық актілерге...

Белгісіз коллекционер Черчилльдің суретін рекордтық бағаға сатып алды

Анджелина Джоли Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Уинстон Черчилль салған "Кутубия мешітінің мұнарасы" картинасын рекордтық бағаға сатты. Белгісіз коллекционер картина үшін 8,2 миллион фунт стерлинг төлеген,...

Зеленский үндістандық вакцинаны салдырды

Украина президенті Владимир Зеленский Донбассқа сапары кезінде коронавирусқа қарсы вакцина алды. Вакцинация Үндістанда өндірілген Covishield препаратымен жүргізілді, деп хабарлайды korrespondent.net. Президент Жоғары бас қолбасшы ретінде вакцинаны...

Головкин vs Мунгия: Жекпе-жек қашан өтетіні белгілі болды

Геннадий Головкин (41-1-1, 36 КО) орта салмақтағы IBF тұжырымы бойынша әлем чемпионы (әлі IBO титулына ие) титулын мексикалық боксшы Хайме Мунгияға (36-0, 29 КО)...

Ата-анасы жұмысқа кеткен: өрттен 5 жасар бала қаза болды

Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданында өрттен бала қаза тапты. Бұл кезде ата-анасы үйде болмаған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. ТЖД өкілдері бала Аққайың ауданы Новороссийск ауылында қаза...

“Ұлытау” тобы АҚШ-та өткен халықаралық байқауда жеңіске жетті

Қазақстандық "Ұлытау" этно-рок тобы Лос-Анджелесте өткен халықаралық байқаудың жеңімпазы атанды, оған әлемнің 83 елінен қатысушылар келген. Бұл туралы Алматының өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингіде топ...

Дәрігерлер карантиндік шектеулерді күшейтуді талап етті

Бразилиялық дәрігер ел билігінен коронавирусқа қарсы шектеу шараларын күшейтуді талап етті, деп хабарлайды РИА Новости.  Ел ауруханаларында орын жоқ, науқастар ем алу үшін кезек күтуге...

Биыл магистранттар шетелде тәжірибеден өте ала ма?

Бүгінде қазақстандық магистранттар COVID-19 пандемиясына байланысты шетелде тағылымдамадан өте алмай отыр. Әлемде және Қазақстанда коронавирус жұқтыру дерегі азайса, магистранттарды шетелге тағылымдамаға жіберу мәселесі қаралады....

Ақтөбе қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

Президент әкімшілігінің​ келісімімен өңір басшысының өкімімен​ Ақтөбе облысы​ әкімінің орынбасары болып Ермек Кенжеханұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Ермек Кенжеханұлы...

ТЖМ Алматы тұрғындарына үндеу жасады

Сел ұстайтын бөгеттер құрылысына байланысты Үлкен Алматы шатқалына баруға шектеу енгізіледі. Бұл туралы ҚР Төтенше жағдайлар министрі Юрий Ильин мәлімдеді. «Қар мен ылғал қорының жиналуы...

Жасөспірімдерді тәртіпке шақырмақ болған алматылық полицей құрылысы бітпеген үйден құлап кетті

Алматыда полиция қызметкері қараусыз қалған құрылыс нысанынан құлап, жарақат алды. Алматы қалалық Полиция департаментінің мәліметінше, Алатау ауданының ювеналды полиция қызметкері құрылысы бітпеген көпқабатты үйдің төбесіне...

Аралас оқу форматы: Оқушылар мектеп формасын киюге міндеттеле ме?

Оқушылардың аралас форматқа ауысуына байланысты мектеп формасын сатып алудың қажеті жоқ.  Бұл туралы Білім және ғылым вице-министрі Шолпан Каринова мәлімдеді.  «Оқушының ауырып қалуы немесе науқас...

Жамбыл облыстық Ішкі саясат басқармасының басшысы тағайындалды

Жамбыл облысы әкімінің өкімімен облыс әкімдігі Ішкі саясат басқармасының басшысы болып Бейқұт Жамангозов тағайындалды. Бұл туралы Жамбыл облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Бейқұт Тілебалдыұлы 1969...

2 наурыз еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалармен есте қалды?

2 наурыз күні әр жылдары еліміздің тарихында бірқатар маңызды оқиғалар орын алды. 1992 жылы 2 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-шы сессиясының пленарлық мәжілісінде Қазақстан Республикасы...

Горбачев өмір сүру ұзақтығы жөнінен кеңестік көшбасшылар арасында рекорд орнатты

КСРО-ның бұрынғы президенті Михаил Горбачев кеңестік көшбасшылар арасында өмір сүру ұзақтығы бойынша рекорд орнатты. Бұл туралы Кремль пулының журналисі Дмитрий Смирнов өзінің "№3 пул"...

Қасым-Жомарт Тоқаев Садыр Жапаровпен шағын құрамда келіссөздер өткізді

Ақорда резиденциясында Қырғыз Президенті Садыр Жапаровты салтанатты қарсы алу рәсімі өтті. Екі елдің мемлекеттік әнұрандары орындалғаннан кейін Құрмет қарауылы ротасының бастығы Қазақстан мен Қырғызстан...

Жастарға ауыл шаруашылығы саласындағы жобаларды іске асыруға гранттар берілмек

Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров агроөнеркәсіптік кешенді қолдау іс-шараларының бірыңғай электрондық ресурсы құрылады. «Агроөнеркәсіптік кешен субъектілерін қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру мақсатында салалық мемлекеттік қолдау...

Еліміздегі сұранысқа ие әлеуметтік желілердің тізімі жарияланды

Қазақстанда ең танымал әлеуметтік желілер белгілі болды, – деп жазды Ranking.kz. Statcounter Global Stats мәліметінше, 2021 жылдың қаңтарында әлемдегі ең танымал әлеуметтік желі Facebook атанды,...

Мәулен Әшімбаев: Ұлтқа адал еңбек етудің озық үлгісін көрсеткен текті азамат

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ғалым, академик, техника ғылымдарының докторы Өмірбек Жолдасбеков туралы фейсбуктегі парағында өз пікірін жазды. Онда...

Президент жанындағы ҚСЗИ-да Әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің басшысы тағайындалды

2021 жылдың 1 наурызында ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ директоры Зарема Шаукенова ұжымға ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің жаңа басшысын...

29 жыл бұрын Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болды

1992 жылдың 2 наурызы Қазақстан тәуелсіздігін дүниежүзілік қоғамдастық мойындаған ел тарихындағы маңызды оқиғаға толы күн. 29 жыл бұрын Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына 168-ші мүше-мемлекет...

Қырғызстан Президенті мемлекеттік сапармен Нұр-Сұлтан қаласына келді

Қырғыз Республикасының Президенті Садыр Жапаров мемлекеттік сапармен Нұр-Сұлтан қаласына келді. Бұл туралы ҚР СІМ баспасөз қызметі хабарлады.

Алдағы бес жылда ауыл халқына 250 млрд теңгенің несиесі беріледі

2025 жылға дейін 50 мың микрокредит беру көзделген. Былтыр ауылға берілген шағын несиелер есебінен 11 мың жұмыс орны ашылған, деп хабарлайды Inbusiness.kz.  Үкімет отырысында агроөнеркәсіп...

Павлодарда пара алды деген күдікпен ҚТЖ филиалының басшысы ұсталды

Павлодар облысы бойынша Экономикалық тергеу департаменті қызметтегі «қамқорлығы» үшін жүйелі түрде заңсыз сыйақы алды деген күдікпен «ҚТЖ ҰК» АҚ Павлодар облысы бойынша филиалының басшысын ұстады. Ол...

Жапонияда коронавирустың британдық штамы тарап жатыр

Жапонияның батысындағы Кобе қаласының билігі бұл аймақта вирус жұқтырғандардың арасында коронавирустың жаңа британдық штамын жұқтырғандар саны көбейгенін хабарлады. ҚазАқпараттың NHK телеарнасына сілтеме жасап жазуынша, ақпанның...

«Дарындылар пулы»: электронды үкіметтің кадр резервіне өтінім қабылдау басталды

«Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясының «Дарындылар пулына» өтінім қабылдау басталды.  Корпорацияның кадр резервіне өтініш бергісі келетін үміткерлерге talent.gov4c.kz сайтында тіркеуден өту қажет. Өтінім беру кезінде жүйеде...

Сауд Арабиясы вакцина салдырған келушілерді ғана қажылыққа қабылдайды

Мұсылман қажылары жаңа коронавирусқа қарсы вакцинациядан кейін ғана Мекке мен Мединедегі қасиетті орындарға үлкен және кіші қажылыққа бара алады. Мұндай шешімді Сауд Арабиясы билігі...

Қазақстанда коронавирус жұқтырғандар саны 214 мыңнан асты

Қазақстанда өткен тәулікте 658 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 65 Алматы қаласы - 102 Шымкент қаласы - 17 Ақмола облысы -...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

2 наурыз күні солтүстік-батыс циклонымен байланысқан атмосфералық ауа ағыны әсерінен еліміздің басым бөлігінде қар мен жаңбыр жауады, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын, желдің күшейюі...

21 миллион VPN қолданушысының жеке дерегі сатылымға шықты

Android операциялық жүйесіне арналған тегін VPN қызметтерінің 21 миллион қолданушысының жеке деректері Желіде сатылымға шықты, - деп хабарлайды Сyber News сайтына сілтеме жасап. Танымал хакерлік форумның...

Францияның экс-президенті үш жылға бас бостандығынан айырылды

Францияның экс-президенті Николя Саркози үш жылға бас бостандығынан айырылды, оның ішінде бір жыл нақты қамауда болады. Сот оны сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деп тапты.

Еуроодақ Ресейге қарсы санкцияны мақұлдады

Еуроодаққа мүше 27 елдің елшілері ресейлік оппозиционер Алексей Навальныйға байланысты Ресейге қарсы санкцияны мақұлдады, деп хабарлайды Inbusiness.kz порталы РИА Новости агенттігіне сілтеме жасап. Агенттіктің...

БҒМ 1 наурыздан бастап мектептерде сабақ қалай өтетінін түсіндірді

Білім және ғылым вице-министрі Шолпан Каринова 1 наурыздан бастап мектептердегі рұқсат етілген аралас форматта оқыту барысын түсіндірді. Вице-министр Facebook-тегі парақшасында 1 наурыздан бастап Қазақстан Республикасының...

Алматыда коронавируспен күрескен дәрігерлердің құрметіне ескерткіш қойылады

Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев Instagram парақшасында бұл ескерткіш медицина қызметкерлеріне деген алғыстың символына айналатынын атап өтті. «Бүгін Алматының медицина мен жазушылар қауымдастығының өкілдерімен дәрігерлерге арналған...

Пандемия: кәсіпкерлер үшін салықты есептеу жеңілдетілді

Қазақстандық кәсіпкерлер үшін салықты есептеу жеңілдетілді және кейбір төлемдер алынып тасталды. Пандемиядан зардап шеккен секторларда жұмыс істейтін кәсіпкерлер үшін жаңа бөлшек салықтың арнаулы салық режимі...

Түркістан өңірінде 100-ге жуық белсенді «Nur Otan» партиясы қатарына қабылданды

Бүгін Түркістанда 1 наурыз – Партия күніне орай, бірқатар азаматты «Nur Otan» партиясына қабылдау іс-шарасы өтті. Жиында «Nur Otan» партиясы Түркістан облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Бейсен...

Алматыда ойын-сауық орталығында ата-аналар төбелесті

Әлеуметтік желіде Алматыдағы сауда орталықтарының бірінде болған төбелестің видеосы тарады. Полиция департаменті оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Видео кадрларынан төбелестің балалар ойын алаңында болғанын байқауға болады....

Наурыз айында күн райы қандай болады?

Еліміздің көптеген аймақтарында күнтізбелік көктем белгіленген мерзімде келеді. Бұл туралы «Қазгидромет» орталығы мәлімдеді.  Консультативтік болжамға сәйкес 2021 жылғы наурызда Қазақстан Республикасының басым бөлігінде циклондардың өтуімен және...

Таразда Алғыс айту күніне орай 1000 түп ағаш көшеті отырғызылды

Алғыс айту күніне орай былтыр ғана облыс орталығында бой көтерген «Қазақ халқына мың алғыс» монументінің маңында мерекелік шаралар ұйымдастырылды. Онда қалалық зиялы қауым өкілдері,...

Қызылордада үйі өртеніп, нәрестесі қаза болған отбасыға баспана берілді

Қызылордада үйі өртеніп, нәрестесі қаза болған Текебаевтар отбасына жаңа баспана берілді. Oқиға биыл 18 ақпанында облыс орталығындағы Әл-Фараби мөлтек ауданында орын алды. Оқиға орнына шұғыл жеткен...

Алматыда КамАЗ көлігі жер астына түсіп кетті

Алматыда КамАЗ жүк көлігі жер астына түсіп кетті. Оқиғаның видеосын куәгерлер таратты, ал дәрігерлер көлік жүргізушісі жарақат алғанын айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Әлеуметтік желілерде...

Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫ. Адамға алғыс айтқанымыз – Аллаға шүкір еткеніміз

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын! Аллаға мадақ, пайғамбарға салауаттар болсын! Елімізде шуақты көктемнің алғашқы күні алғыс айту мерекесімен басталады. Баршаңызды бірлік пен мейірімге...

Асқар Мамин «Роскосмос» басшысы Дмитрий Рогозинмен кездесті

Премьер-Министр Асқар Мамин «Роскосмос» ғарыш қызметі жөніндегі мемлекеттік корпорациясының бас директоры Дмитрий Рогозинді қабылдады, – деп хабарлады primeminister. Тараптар ғарыш саласындағы Қазақстан – Ресей ынтымақтастығының...

«Nur Otan» партиясының жанынан 9 жаңа қоғамдық кеңес құрылады

Осылайша, олардың жалпы саны 14-ке жетті, – деп хабарлады партияның баспасөз қызметі. «Nur Otan» партиясының Лидері, Елбасы Н.Назарбаевтың партияның «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!»...

Талдықорған қаласына жаңа әкім тағайындалды

Алматы облысы әкімінің өкімімен Жасыбаев Ержан Бәкірбайұлы Талдықорған қаласының әкімі болып тағайындалды. Бұл туралы Алматы облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Ержан Бәкірбайұлы Жасыбаев 1965 жылы...

Белгілі әнші Индира Еділбаева «Nur Otan» партиясын таңдады

«Nur Otan»-ның құрылғанына 22 жыл толуына орай, партияның Алматы қалалық филиалы белсенді және жігерлі алматылықтармен толықты. Партияның жаңа өкілдері қатарында денсаулық сақтау, мәдениет және...

Әуе компанияларының табысы 41% азайды

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі әуе компанияларының жылдық табысы 41% төмендегенін, ал жолаушылар тасымалы қызметі 6 пайызға арзандағанын хабарлады. Биыл қаңтарда еліміздің әуе компанияларының кірісі...

Белгілі журналистің еміне қаржы жиналуда

Бүгін «Қазақстан» телерадиокорпорациясы «Мың алғыс» қайырымдылық телемарафонын өткізеді. Шараның негізгі мақсаты – көмекке мұқтаж жандарға көпшіліктің атсалысуымен қолұшын созу, мейірімділікті, қайырымдылықты насихаттау, қайырымды жандарға алғыс...

Атырау дәрігерлері Алғыс айту күніне орай челлендж бастады

«Мерекелік шараға өңірдегі 35 медициналық ұйымның қызметкерлері қатысты»,-деп хабарлайды Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасының баспасөз қызметі. «Туған елге мың алғыс!» челленджі өңірде бір апта бұрын...

Дәрігерлердің жалақысы 561 мың теңгеге жетеді – министр

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой 2023 жылы дәрігерлердің жалақысы 561 мың теңгеге жететінін айтты. Ведомство басшысы Президенттің биылдан бастап дәрігерлердің жалақысын кезең-кезеңімен көтеру міндетін қойғанын...

Әлем тұрғындарының қанша пайызында коронавирусқа қарсы антидене бар екені анықталды

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас ғылыми қызметкері Сумия Сваминатан Жер бетіндегі тұрғындардың қанша пайызында коронавирусқа қарсы антидене бар екенін айтты, деп хабарлайды РИА Новости.  Ұйым...

Әлемдік ақпарат кеңістігіндегі Қазақстан имиджі

Ақпарат кеңістігінде мемлекеттің имиджі мен медиаобразын жасау – дамушы елдердің алдында тұрған күрделі міндеттердің бірі. Қазақстан тәуелсіздік алған 30 жыл ішінде дүние жүзінің алпауыт...

Қазақстанда мерзімді әскери қызметке шақыру басталды

Осы көктемде 13 500-ден астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші ел Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады. Қорғаныс ведомствосы...

ҚазҰУ ректоры француз ғалымдарына бірлескен археологиялық зерттеулер жасауды ұсынды

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры Жансейт Түймебаев Қазақстандағы Франция Республикасының Төтенше және Өкілетті елшісі Дидье Канеспен кездесіп, ғылым-білім  және мәдени бағыттар бойынша өзара ынтымақтастықты тереңдету...

Ресейдің ең бай депутаты қамауға алынды

Ресейдің Сахалин облыстық Думасының миллиардер депутаты Дмитрий Пашов қамауға алынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Сот оған екі ай мерзімге қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын қолдану...

«Борат 2» ең үздік комедия ретінде «Алтын глобус» лауреаты атанды

Лос-Анджелес пен Нью-Йоркте кино және теледидар саласындағы "Алтын глобус" сыйлығының 78-ші марапаттау рәсімі өтті. Коронавирус пандемиясына байланысты марапаттау тарихта алғаш рет виртуалды форматта өтті.  Ең...

Түркістандағы қайғылы оқиғаға қатысты алғашқы мәліметтер жарияланды

Түркістан қаласында орын алған қайғылы жағдайдың себебін анықтау үшін құзырлы органдардан құрылған топ болған жайтты жан-жақты тексеріп жатыр. Орын алған оқиғаның мән-жайын анықтаумен айналысатын...

15 жыл бойы қос азаматтығын жасырып келген павлодарлық жазаланды

Қос азаматтығын жасырып келген Павлодар облысы Железинка ауданының тұрғыны айыппұл арқалады, деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Аудандық соттың баспасөз қызметінің мәліметінше, Железинка аудандық полиция бөлімінің көші-қон қызметінің...

Бұл – қазақ халқының шексіз дархандығының жарқын үлгісі.

Джамалайл ЭЛИМХАНОВ, «Емир-Ойл» ЖШС басқарма басшысы: Қазақстан Тәуелсіздік алған сәттен бастап Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбаев әрбір азаматтың өз Отанында қауіпсіз және жарқын өмір сүруі үшін және...