«اقبۇلاقتان» دا ءۇمىت جوق پا؟ كەلەشەكتە...

وركەنيەتتى
قوعامدا ءومىر سۇرسەك تە، ءالى كۇنگە تىرشىلىك كوزىنە قولى جەتپەي وتىرعان ەلدى
مەكەندەر بار.  بۇل باعىتتا ەلىمىزدە «اۋىز سۋ»، «اقبۇلاق» مەملەكەتتىك
باعدارلامالارى قابىلدانىپ، ميللياردتاعان قارجى ءبولىنىپ جاتقانى بەلگىلى. الايدا،
حالىق ءۇمىت كۇتكەن باعدارلامانىڭ سوڭى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتكەن سياقتى.

ۇكىمەت 2020 جىلعا دەيىن
جالعاساتىن جاڭا «اقبۇلاق» باعدارلاماسىن قابىلداپ، اتى جاقسى بولماعان «اۋىز
سۋدىڭ» كەبىن كيمەۋگە تىرىسىپ باقسا دا، ونىڭ ورىندالۋى كوڭىل كونشىتپەيدى.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەن­سەك، باعدارلاما 2020 جىلعا قاراي اۋىلدىق جەر­لەر­دىڭ
80 پايىزىن، قالالىق جەر­لەر­دىڭ 100 پايىزىن ورتالىق­تان­دىرىلعان سۋمەن
قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. «اقبۇلاق» باعدارلاماسىنا جالپى سوماسى 1،3 تريلليون تەڭگە
قاراستىرىلسا، ونىڭ 1،2 تريلليونى رەسپۋبليكا قازىناسىنان، ال 109 ميللياردى
جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلماق. بيىل باعدارلاما بويىنشا سۋ تاراتۋ
نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋگە 1،3 ملرد. تەڭگە قاراجات كوزدەلسە، وتكەن جىلى 3،8
ملرد. تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 400 ملن.-عا جۋىعى وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلعان
بولاتىن.

جاقىندا ۇكىمەتتىك ەمەس
ۇيىمدار تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا تىكەلەي بايلانىستى وسىنداي باعدارلامالارعا
قوعامدىق باقىلاۋ قاجەت دەگەن باستاما كوتەرىپ، وسى ماقساتتا «انگەل» قوعامدىق
بىرلەستىگى «اۋىلدىق جەرلەردى اۋىز­سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ماسەلەلەرگە
قوعامدىق باقىلاۋ ءجۇر­گىزۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ» دەگەن جوبانى قولعا العان ەدى.
قوعامدىق بىرلەستىك 2012 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان اقمولا جانە شىعىس قازاقستان
وبلىستارىندا قوعامدىق مونيتورينگ جۇرگىزگەن. سەبەبى، ءدال وسى وبلىستاردا اۋىزسۋ
ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. تۇرعىندار باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى
تۋراسىنداعى ساۋالناماعا ارىز-شاعىم، ۇسىنىستارىن «جەدەل جەلى» ارقىلى ءبىلدىرۋ
ناتيجەسىن­دە جەرگىلىكتى جەرلەردە ورىن العان بىرقاتار زاڭبۇزۋ­شىلىقتار
انىقتالعان. ماسەلەن، شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ گلۋبوكوە اۋدانىنداعى اباي
ىقشاماۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 350 سۋ تۇتىنۋ­شىعا
ارنالىپ قازىنادان 52 ميلليون تەڭگە بولىنگەن ەكەن. الايدا، بۇل ىقشاماۋداندا
بار-جوعى 100-گە تارتا ءۇي بار بولىپ شىققان. ال 250 ءۇي ءالى سالىنباعان، ءتىپتى
ولاردى سالۋ گلۋ­بوكوە اۋدانىنىڭ تاياۋ ونجىلدىققا ارنالعان قۇرىلىس جوسپارىندا دا
جوق ەكەن.

«اقمولا جانە شىعىس
قازاقستان وبلىستارىنا «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا 2،9 ميلليارد تەڭگە
بولىنگەن. مونيتورينگكە الىنعان 4 نى­ساننىڭ بىرەۋى ىسكە قوسىلعان. حالىق ساپالى
اۋىزسۋدى تاعاتسىزدانا كۇتۋدە. جاڭا جوبادا قوعامدىق سۋاعارلار قاراستىرىلماعان.
سوندا سۋدى ۇيىنە كىرگىزىپ الۋعا شاماسى جەتپەيتىندەر ونى قايدان الادى؟ ودان
كەيىن سۋدىڭ اي سايىنعى قۇنى دا، ۇيگە سۋ كەلىپ تۇرعانىمەن، كاناليزاتسيالىق
جۇيەنىڭ جوقتىعى دا الاڭداتادى. مەنىڭشە، ازاماتتار نىساننىڭ جوبالاۋىنان باس­تاپ،
ىسكە قوسىلۋىنا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدە قوعامدىق باقىلاۋعا قاتىسۋى قاجەت»، –
دەگەن ەدى  «انگەل» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى ليۋدميلا پەت­روۆا.

ال «مەملەكەتتىك قارجى
اشىقتىعى» باع­دارلاماسىنىڭ ديرەكتورى جانىبەك حاسان: «قوعامدىق تۇردە باقىلاۋ
بولىپ تۇرسا، ناقتى اۋدان مەن اۋىلعا بولىنگەن قارجىنىڭ بارىنشا ءتيىمدى يگەرىلۋىنە
جاعداي جاسايدى. وسى اۋدانداردىڭ مىسالىندا جيناقتالعان تاجىريبە مەن باقىلاۋ
تەتىكتەرىن ەلىمىزدىڭ باسقا دا وبلىستارىندا تابىستى قولدانۋعا بولادى»، – دەيدى.

مىنە، باعدارلاماداعى
ولقىلىق­تارعا كوز جەتكىزگەن پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ مىرزا سەيسەنبىدە
وتكەن سەلەكتورلىق وتىرىستا وزەكتى ەكى ماسەلە جايىن جان-جاقتى تالقىعا سالدى.
ونىڭ ءبىرى – پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ شاراسى مەن
«اقبۇلاق» باعدار­لاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى. ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا وڭىرلىك دامۋ
ءمينيسترى بولات جامىشەۆ: «ەلىمىزدە تۇگەندەۋگە جاتقىزىلعان 90،0 ملن. گەكتار اۋىل
شارۋاشىلىعى القاپتارىنىڭ 30،6 ملن. گەكتارىنا تۇگەندەۋ شاراسى جۇرگىزىلدى. بىلتىر
7004 شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىندە 3100،6 مىڭ گەكتار پايدالانىلماعان جەر
انىقتالىپ، ونىڭ 400 مىڭ گەكتارى ەگىستىك ەكەنى ناقتىلانسا، بيىل بۇل جۇمىس ودان
ءارى ورىستەدى. جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەسىندە پايدالانىلماي جاتقان جەر
ۋچاسكەلەرىنىڭ يەلەرى انىقتالىپ، اكىمشىلىك جازاعا تارتىلدى. جالپى، سوماسى 4
170،8 مىڭ تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىندى»، – دەدى مينيستر.

سونىمەن، 2013 جىلى قو­سىمشا
تۇگەندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، ءناتي­جەسىندە 8،8 مىڭ پايدالانىلماعان جەر تەلىمدەرى
انىقتالعان. جوسپار بويىنشا بارلىق جۇمىس كەشەنىن تولىق اياقتاۋعا 53 اكىمشىلىك
اۋدان مەن 6 قالا جانە 80 اۋىلدىق وكرۋگ قام­تىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن تۇگەندەۋ
شاراسى قورىتىندىلانىپ، زاڭمەن بەل­گىلەنگەن تارتىپتە ءتيىستى شارالار كەلەسى جىلى
قابىلدانباق. تاپسىرماسىن لايىقتى ورىنداماعانى ءۇشىن جەر ينسپەكتسيالارىنىڭ لاۋا­زىمدى
تۇلعالارى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ءمينيستردىڭ ايتىپ وتكەنىندەي،
جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنا بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن تۇگەندەۋ جۇمىستارى جالعا­سىپ
جاتىر. مۇندا جەر تەلىمدەرىن پايدالانباعانى ءۇشىن 1235 جەكە تۇلعا جال­پى سوماسى
81،6 ملن. تەڭگە ايىپپۇل تولەگەن.

جەر تەلىمدەرىن تۇگەندەۋ
تاقىرىبى بويىنشا اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ق.ايتمۇحامەتوۆ پەن وڭتۇستىك قازاقستان
وبلى­سىنىڭ اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆ ءسوز سويلەدى. ولار ءوز وڭىرلەرىندەگى سالاعا قاتىستى
ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. اتالعان ماسەلەگە بايلانىس­تى تالقىلاۋدى
قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باس­شىسى جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇ­مىستارىندا
بەلسەندىلىكتى بارىنشا ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. قايتارىلعان
جەرلەر – ەكونوميكامىزدىڭ قوسىمشا رەزەرۆى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن س.احمەتوۆ
سالاعا قاتىستى زاڭعا تولىق­تىرۋ­لار مەن تۇزەتۋلەر ەنگىز­گەندە جەردى پايدالانۋعا
بەرۋدىڭ جانە قايتارىپ الۋ مەن باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ
كەرەكتىگىن دە شەگەلەپ ءوتتى.

مۇنىمەن قوسا، ۇكىمەت
وتىرىسىندا 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان «اقبۇلاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋ
ماسەلەسى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تۋرالى ءوڭىر­لىك دامۋ
ءمينيسترى ب.جامىشەۆ، قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى ن.قاپپاروۆ
بايانداما جاسادى. سونىمەن قاتار، قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ن.سادۋاقاسوۆ پەن
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ب.ىزمۇحامبەتوۆتىڭ جۇمىستارى تىڭدالدى. الايدا، ءسوز بەن
ءىستىڭ الشاقتىعى باسىم ەكەنى ايدان انىق.

«بۇگىندە ەلباسىنىڭ تاپ­سىر­ما­سىمەن
سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىن ازىرلەۋ اياقتا­لىپ كەلەدى.
وندا 2020 جىلعا دە­يىن حالىقتى اۋىزسۋمەن قام­تاماسىز ەتۋدى شەشۋدىڭ جولدارى
قاراستىرىلعان»، – دەگەن س.احمەتوۆ باعدارلامانى ورىنداۋ كەزىندە بيۋدجەت قاراجاتىن
ۇرلاۋ جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارىن بۇزۋ سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ
ورىن العان­دىعىن اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى جانە قۇزىرەتتى ورگاندار
تاراپىنان قۇرىلىستى جۇرگىزۋ مەن بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ جۇم­سالۋىنا لايىقتى
باقىلاۋدىڭ بولماي وتىرعاندىعىن ايتا كەلە، اتالعان ماسەلە بويىنشا، ءتيىستى
ورگاندارعا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. سونداي-اق، ول وڭىرلىك دامۋ، قورشاعان ورتا
جانە سۋ رەسۋرس­تارى، يندۋستريا مينيسترلىكتەرىنە باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ
بارىسىن، ال وبلىس اكىمدەرىنە سۋمەن جابدىقتاۋدى جانە سۋ بۇرۋ نىساندارىن جوبالاۋ­دى
مىندەتتەپ، قاراجاتتىڭ يگەرىلمەۋىنە جول بەرگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ماسەلەسىن قاتاڭ
قاراۋدى شەگەلەپ ايتتى. سەبەبى، قازىر باس پروكۋراتۋرا شالعايداعى ەلدى مەكەندەردى
سۋمەن قامتۋعا جۇمسالۋى ءتيىس قارجىنى تالان-تاراجعا سالدى دەگەن كۇدىكپەن 26
شەنەۋنىككە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعاعان. باسى ۇلكەن داۋعا قالعالى تۇرعان
باعدارلامادان شاشاۋ شىعارماۋ ءىسى بۇدان بىلاي جاڭادان تاعايىندالعان وڭىرلىك دامۋ
ءمينيسترى بولات جامىشەۆكە جۇكتەلىپ وتىر.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button