Jañalıqtar

BİZ BIZNESTİÑ DAMUINA MÜDDELİMİZ

Qanat Bozımbaev, Jambıl oblısınıñ äkimi:

Bilik tizgini jas äri isker basşığa tigeli beri Jambıl oblısınıñ tası örge domalay bastağan. Aymaq enşisindegi ekonomikalıq körsetkişter jaqsarıp, jwmıssızdıqpen küres jandandı. Bwl jañalıq oblıs twrğındarınıñ äleumettik ahualın tüzeu, jemqorlıqpen küresti küşeytu, käsipkerlikke qoldau körsetu, turizm salasın damıtu siyaqtı ekonomikanıñ mañızdı mäselelerine de qatıstı. Bwl turalı «TARAZ INVEST-2012» investiciyalıq forumında Jambıl oblısınıñ äkimi Qanat Bozımbaev mırza jan-jaqtı äñgimelep bergen bolatın.

«JIL SOÑINA DEYİN ONDAĞAN JOBA

İSKE ASIRILADI»

– Qanat Aldabergenwlı, bügingi forumnıñ nätijesine köñiliñiz toldı ma, älde qaltarısta qalıp qoyğan mäseleler bar ma?

– Forum özine jüktelgen mindetti tolıq aqtap şıqtı deuge negiz bar. Öytkeni şara qorıtındısına asa mañızdı birneşe kelisimge qol qoyıldı. Maykl YUdjin Porter: «Kömirsutegi şikizattarına qol jetkizu maqsatında Ükimetter aldında bwrala bileytin investorlar bar. Sonday-aq, Jer şarınıñ 363 ükimetin aldarında mıñ bwralta biletetin investorlar bar. Olar – öñdeu salalarına qarajat salatın investorlar», – degen eken. Biz tabiği resurstarğa baymız. Sizderdiñ bileriñizdiñ bizge keregi joq. Kelise alamız. Biraq bizde jwmıspen qamtamasız etudi qajet etetin adamdar köp. Käsibi biliktiligin joğarılatuğa müddeliler de jeterlik. Sondıqtan şeneunikterimiz osı mäseleni şeşude minsiz biley alatınına senimdimin. Bügingi forumda qarajat tartudı qajet etken 14 joba, onıñ işinde eki iri aymaq – «Agroöñdeu keşeni» men himiyalıq salanı damıtu boyınşa birqatar kelisimge qol qoyıldı. Intımaqtastıq pen seriktestik şeñberin keñeytuge jağday jasaytın kelisimder oblısımızdıñ odan arı üzdiksiz dami tüsetinine kepildik beredi. Käsipkerlerdiñ barlığın Jambıl oblısında biznespen aynalısuğa şaqırdıq. Bizdiñ narığımızğa birinşi enetin kompaniyalarğa barınşa jağday jasalıp, belgili bir deñgeyde basımdıqtar beriledi. «TARAZ INVEST-2012» investiciyalıq forumına qatısqan diplomatiyalıq qızmetterdiñ ökilderi öz investorların Jambıl oblısına bağıttaydı degen ümittemiz. Biz bügingi şarada qarajat jetispeytin jobalardı, yağni investiciyağa mwqtaj jobalardı ayttıq. Olardan basqa ondağan joba oblıs şeñberinde iske asırılıp jatır. Olarğa eşqanday investiciyanıñ qajeti joq. Köptegen zauıt, fabrikalar jaylap öz küşterimen aşılıp, jwmıstarın jalğastıruda. Bwqaralıq aqparat qwraldarı arqılı jıl soñına deyin Jambıl oblısınan äli talay öndiris orındarınıñ aşılğanı jaylı aqparattı estisizder.

– Damığan elderdiñ investorları Qazaqstanğa qarajat qwyuğa müddeli. Biraq olardı bizdegi jemqorlıq pen byurokratiya alañdatadı. Osı eki mäsele Jambıl oblısında qalay şeşimin tabuda?

– Korrupciya turalı aytpay-aq qoyayın. Biraq, meniñşe, soñğı jıldarı Jambıl oblısına qarajat qwyuğa müddeli investorlar korrupciyadan qorıqpaytın boldı. Öytkeni biz bwl mäseleni investorlarmen qoyan-qoltıq, tığız jwmıs isteu barısında kündelikti qatañ qadağalauda wstaymız. Europanı ayttıñız. Ärine, älemdik dağdarıs otandıq narıqqa, Qazaqstanğa äserin tigizedi. Halıqaralıq baylanıstarımız jaqsı qoyılğandıqtan, sırtqı jağdaylar ekonomikamızğa äser etpey qoymaydı. Äsirese, Jambıl oblısındağı «Qazfosfat» siyaqtı eksportpen aynalısatın kompaniyalarğa äser etude. Biraq eger siz «Halıqaralıq investorlar Europadağı dağdarıstan qaşıp, Qazaqstanğa topırlap kele bastaydı» deseñiz, qatelesesiz. Onday jağday bolğan emes. Damığan elderde, mısalı Germaniya, Franciya t.b. elderde qanday dağdarıs bolsa da, Qazaqstanğa kelip boy sağalauğa investorlar mwqtaj emes. Sondıqtan bizge olardıñ qızığuşılığın tudırıp, Qazaqstanğa investiciya saluğa köndiru üşin köp jwmıs isteu qajet. Bügingi «TARAZ INVEST-2012» forumında biz Jambıl oblısına, jalpı Qazaqstanğa tikeley investiciya tartuğa talpındıq. Şara barısında köptegen wsınıstar men pikirlerge qwlaq astıq. Qanday problemalardıñ bar ekendigin anıqtadıq. Olardı qalay şeşu kerek degen saualğa jauap izdedik. Logistikalıq qiındıqtar bar ma? Temir jol tarifı qımbat pa, älde eldegi ekonomikalıq körsetkişterge säykes kele me? Äuejaydı jöndeu kerek pe, älde onday mwqtajdıq tuındamadı ma? Onı jük tasımaldaytın äuejayğa aynaldıru qajet pe, älde tek adamdar tasımalımen şektelgen jön be? osınday sanaluan swraq qauzaldı. Aytılğan köp pikirdi biz saralap, qağaz betine tüsirip, Ükimetke joldaudı maqsat etip otırmız.

«ÄULIEATA» ÄUEJAYIN MEMLEKETKE

QAYTARIP ALAMIZ»

– Forum nätijesinde birqatar kelisimge qol qoyıldı. Solardıñ işinde qay qwjatqa asa män berer ediñiz?

– Jergilikti bilik pen investorlar tarapınan birneşe kelisimdi qabıldadıq. Olardıñ biri, halıqaralıq «Äulieata» äuejayın odan arı damıtuğa qatıstı joba. Atalğan nısan qazir jekemenşik käsipkerdiñ qolında. Birneşe jıl bwrın Jambıl oblısı äkimdiginiñ kelisimimen, «SCAT» äue kopaniyası satıp alğan bolatın. Ol kezde äuejaydıñ infraqwrılımı qanşalıqtı qiın jağdayda bolğanın aytudıñ qajeti bola qoymas. Onı qayta qwrılımdau üşin qanşa qarajat qajet degen mäselege oray bağalau jwmıstarı jürgizilgende nısandı jöndeuge bir käsiporınnıñ küşi jetpeytinin tüsindik. Osı mäselege oray köp uaqıt boyı pikirtalastıra kele, kelesi jılı byudjetten 4 mlrd. teñgege juıq qarajat qarastırıluda. Bügin senatorlar kelesi jıldıñ byudjetin qarastıruda. Eger senatorlar eşqanday özgertuler engizbese jäne Elbası byudjet turalı zañdı bekitse, «SCAT» käsipornı «Äulieata» äuejayınıñ wşu-qonu alañın memleketke qaytarıp beredi. Sosın Kölik ministrligi tender ötkizip, nısandı qayta qwrılımdauğa kirisedi. Büginde «SCAT» kompaniyası jaña terminal salu mindetin öz moynına alıp otır. Bwl jwmıs 2013 jıldıñ aqpan ne naurız ayında bastalıp, tamız-qırküyek aylarında paydalanuğa berilmek. Äuejaydıñ wzaqmerzimdik jobalarına kelsek, ülken kölemde investiciya saludı qajet etetin jük tasımalı mäselesi. «SCAT» kompaniyası jük tasımalın arttıru, logistikanı damıtu t.b. boyınşa birqatar jwmıs atqarudı közdeydi. Äuejaydıñ keleşegi zor. Biraq tek jolauşılar tasımalınıñ arqasında investiciya tartu mümkin emes. Jük tasımalımen de aynalısu qajet. Eger jeti jıl bwrın bolğan jağdaydı eske alsaq, «Eyr Astana» kompaniyasına qızmet körsetiletin. Kiris kirgizetin osınday tiimdi jobalar qayta qolğa alınadı. Almatı, Astana, Qarağandı, Şarjı, sonday-aq bizdiñ oblısta özbek ağayındar köp şoğırlanğandıqtan, Täşken qalasına reyster qarastırıluda. Kelesi jıldan bastap reseylik «Evrohim» käsipornı Jambıl obısındağı eñ iri jobalardıñ birin qolğa alğalı otır. Sondıqtan Taraz – Mäskeu bağıtında wşatın reysterdiñ üzdiksiz äri jii boluın qarastıramız.

– Jambıl oblısı tarihi eskert­kişter men nısandarğa bay. Osı orayda oblıstağı ziyatkerlik turizmdi damıtuda qanday şaralar atqarıluda?

– Sizder Ayşa bibi kesenesin kördiñizder me? Eger bwğan deyingi jağday men qazirgi ahualın salıstırsañızdar, köp närseniñ oñ bağıtqa qaray özgergenin bayqaysızdar. Keseneni jöndeuge demeuşilik tanıtqan käsipkerler tarapınan 70 mln. teñge köleminde qarajat jwmsaldı. Osınıñ arqasında Ayşa bibi kesenesi HHİ ğasırğa say, zamanaui tarihi nısanğa aynaldı. Keleşekte oblısımızdağı basqa nısandardı jöndeu qarastırılğan. Tek qalpına keltiru jwmıstarı jüyeli türde jürgizilui tiis. Sondıqtan bıltır biz turistik klasterdi damıtuğa arnalğan qwjattı oblıstıq mäslihatta bekittirgen edik. Qwjattı dayındauğa turistik associaciya men Japoniyadan, Germaniyadan kelgen mamandar at-salıstı. Atalğan jospardıñ bir bölimi ruhani turizm salasına arnalğan. Oblısımızdağı Aqırtas, Qarahan kesenesi siyaqtı basqa da qasietti jerlerdi qalpına keltirmekpiz. Olardıñ arasında Şımkent jaqtağı tarihi nısandar da bar, yağni oñtüstik öñirge tiesili barlıq tarihi orındardı tügel qamtimız. Maqsatımız – sol jerlerden kemping aşıp, qonaqüyler salu, kelgen turisterge joğarı sapalı qızmet körsetu. Büginde naqtı joba men josparımız bar. Joldardı saluğa ne jöndeuge, jarıq tartuğa t.b. mañızdı mäselelerdi jüzege asıruğa byudjetten qarajat qarastıru üstindemiz. Tağı bir mañızdı jayt, ötken aptada Tarazdağı jalpı aumağı 21 gektar jer bolatın «Kök bazardı» qala şetindegi jaña bazarğa köşirdik. Jekemenşik käsipkerliktegi bazardıñ jerin memleket menşigine satıp alıp, akademik Karl Baypaqovtıñ basqaruımen qazba jwmıstarın jürgizbekpiz. Akademiktiñ aytuınşa, jerdiñ astında 2000 jıldıq tarihı bar köne Taraz qalası jatır. Onıñ barlığına zertteu jwmıstarın jürgizip, eski qalanıñ üstin şatırmen jauıp, aynalasına dükender, wlttıq meyramhanalar, qonaqüyler t.b. salmaqpız. Bwl – oblısımızdağı tarihi turizmdi damıtuğa sep. Ruhani twrğıda ğana emes, ekonomikalıq twrğıda da paydası mol osı turizmniñ arqasında köptegen jaña jwmıs orındarı aşıladı.

«Eki jılda 16 öndiris ornı paydalanuğa berildi»

– Tartılatın investiciyalardıñ maqsattı türde jwmsaluı qalay qadağalanbaq?

– Memlekettik qızmetker retinde aytarım, birinşiden, şeneunikter jekemenşik käsipkerlerge tiesili eşteñeni qadağalamaydı. Eger memleket qarajatı jwmsalatın bolsa, aqşanıñ maqsattı türde jwmsaluın baqılau – qwzırlı organdardıñ mindeti. Jekemenşik kompaniyalarğa kelsek, biz, jergilikti bilik olarğa tek kömek qolın sozuımız ğana kerek.

– «Doing business» körsetkişi boyınşa Qazaqstan aldıñğı qatarda. Jambıl oblısındağı käsipkerlikti jürgizu körsetkişi qay deñgeyde?

– Bıltırğı derekterge süyensek, Jambıl oblısı biznesti jürgizudiñ ärbir indikatorı boyınşa oblısaralıq deñgeyde birinşi jäne üşinşi orın aralığındağı qatardan körindi. Mwnı arı qaray talqılau nemese aşıp aytu meniñ tarapımnan ıñğaysız äri wyat bolatın şığar. Biraq biznestiñ damuına asa ülken män berip, oñ közimizben qarap otırğanımızdı bayqağan şığarsızdar. «TARAZ INVEST» investiciyalıq forumı ötkizile bastağan soñğı eki jıl işinde oblıs aumağınan 16 zauıt pen fabrika salındı. Sonımen qatar 11 investiciyalıq joba iske asırıluda. Bir-eki jıldıñ işinde 21 öndiris ornın saludı közdep otırmız. Olardıñ jalpı qwnı 3,2 mlrd. AQŞ dollarına teñ. Bügingi forum barısında talqılanğan nemese talqılanbağan, qol qoyılğan nemese qol qoyılmağan jalpı qwnı 5 mlrd. dollarlıq birneşe jobamız tağı bar. Keleşekte iske asırudı közdeytin osı jobalar – atqarıp jatqan isimizge beriletin eñ joğarğı bağa. Büginde oblısımızğa Europadan, Franciya, Germaniya, Iran, Resey siyaqtı şet memleketterden, sonday-aq, respublikamızdıñ basqa da oblıstarınan investorlar kelude. Olardıñ ärqaysısı oblıs ekonomikasına qarajattarın eş qorqınışsız qwyuda. Demek, käsipkerlikti jürgizuge jasalğan jağdaydı bağamdaytın birden-bir körsetkiş – osı.

– Äñgimeñizge rahmet!

Äñgimelesken

Näziya JOYAMERGENqIZI

Back to top button