جاڭالىقتار

ءبىز بيزنەستىڭ دامۋىنا مۇددەلىمىز

قانات بوزىمباەۆ، جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى:

بيلىك تىزگىنى جاس ءارى ىسكەر باسشىعا تيگەلى بەرى جامبىل وبلىسىنىڭ تاسى ورگە دومالاي باستاعان. ايماق ەنشىسىندەگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر جاقسارىپ، جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس جانداندى. بۇل جاڭالىق وبلىس تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن تۇزەۋ، جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ، كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتۋ، تۋريزم سالاسىن دامىتۋ سياقتى ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە دە قاتىستى. بۇل تۋرالى «TARAZ INVEST-2012» ينۆەستيتسيالىق فورۋمىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ مىرزا جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەرگەن بولاتىن.

«جىل سوڭىنا دەيىن ونداعان جوبا

ىسكە اسىرىلادى»

– قانات الدابەرگەنۇلى، بۇگىنگى فورۋمنىڭ ناتيجەسىنە كوڭىلىڭىز تولدى ما، الدە قالتارىستا قالىپ قويعان ماسەلەلەر بار ما؟

– فورۋم وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى تولىق اقتاپ شىقتى دەۋگە نەگىز بار. ويتكەنى شارا قورىتىندىسىنا اسا ماڭىزدى بىرنەشە كەلىسىمگە قول قويىلدى. مايكل يۋدجين پورتەر: «كومىرسۋتەگى شيكىزاتتارىنا قول جەتكىزۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتەر الدىندا بۇرالا بيلەيتىن ينۆەستورلار بار. سونداي-اق، جەر شارىنىڭ 363 ۇكىمەتىن الدارىندا مىڭ بۇرالتا بيلەتەتىن ينۆەستورلار بار. ولار – وڭدەۋ سالالارىنا قاراجات سالاتىن ينۆەستورلار»، – دەگەن ەكەن. ءبىز تابيعي رەسۋرستارعا بايمىز. سىزدەردىڭ بيلەرىڭىزدىڭ بىزگە كەرەگى جوق. كەلىسە الامىز. بىراق بىزدە جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدى قاجەت ەتەتىن ادامدار كوپ. كاسىبي بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋعا مۇددەلىلەر دە جەتەرلىك. سوندىقتان شەنەۋنىكتەرىمىز وسى ماسەلەنى شەشۋدە ءمىنسىز بيلەي الاتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى فورۋمدا قاراجات تارتۋدى قاجەت ەتكەن 14 جوبا، ونىڭ ىشىندە ەكى ءىرى ايماق – «اگرووڭدەۋ كەشەنى» مەن حيميالىق سالانى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار كەلىسىمگە قول قويىلدى. ىنتىماقتاستىق پەن سەرىكتەستىك شەڭبەرىن كەڭەيتۋگە جاعداي جاسايتىن كەلىسىمدەر وبلىسىمىزدىڭ ودان ارى ۇزدىكسىز دامي تۇسەتىنىنە كەپىلدىك بەرەدى. كاسىپكەرلەردىڭ بارلىعىن جامبىل وبلىسىندا بيزنەسپەن اينالىسۋعا شاقىردىق. ءبىزدىڭ نارىعىمىزعا ءبىرىنشى ەنەتىن كومپانيالارعا بارىنشا جاعداي جاسالىپ، بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە باسىمدىقتار بەرىلەدى. «TARAZ INVEST-2012» ينۆەستيتسيالىق فورۋمىنا قاتىسقان ديپلوماتيالىق قىزمەتتەردىڭ وكىلدەرى ءوز ينۆەستورلارىن جامبىل وبلىسىنا باعىتتايدى دەگەن ۇمىتتەمىز. ءبىز بۇگىنگى شارادا قاراجات جەتىسپەيتىن جوبالاردى، ياعني ينۆەستيتسياعا مۇقتاج جوبالاردى ايتتىق. ولاردان باسقا ونداعان جوبا وبلىس شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ولارعا ەشقانداي ينۆەستيتسيانىڭ قاجەتى جوق. كوپتەگەن زاۋىت، فابريكالار جايلاپ ءوز كۇشتەرىمەن اشىلىپ، جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جىل سوڭىنا دەيىن جامبىل وبلىسىنان ءالى تالاي ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلعانى جايلى اقپاراتتى ەستيسىزدەر.

– دامىعان ەلدەردىڭ ينۆەستورلارى قازاقستانعا قاراجات قۇيۋعا مۇددەلى. بىراق ولاردى بىزدەگى جەمقورلىق پەن بيۋروكراتيا الاڭداتادى. وسى ەكى ماسەلە جامبىل وبلىسىندا قالاي شەشىمىن تابۋدا؟

– كوررۋپتسيا تۋرالى ايتپاي-اق قويايىن. بىراق، مەنىڭشە، سوڭعى جىلدارى جامبىل وبلىسىنا قاراجات قۇيۋعا مۇددەلى ينۆەستورلار كوررۋپتسيادان قورىقپايتىن بولدى. ويتكەنى ءبىز بۇل ماسەلەنى ينۆەستورلارمەن قويان-قولتىق، تىعىز جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا كۇندەلىكتى قاتاڭ قاداعالاۋدا ۇستايمىز. ەۋروپانى ايتتىڭىز. ارينە، الەمدىك داعدارىس وتاندىق نارىققا، قازاقستانعا اسەرىن تيگىزەدى. حالىقارالىق بايلانىستارىمىز جاقسى قويىلعاندىقتان، سىرتقى جاعدايلار ەكونوميكامىزعا اسەر ەتپەي قويمايدى. اسىرەسە، جامبىل وبلىسىنداعى «قازفوسفات» سياقتى ەكسپورتپەن اينالىساتىن كومپانيالارعا اسەر ەتۋدە. بىراق ەگەر ءسىز «حالىقارالىق ينۆەستورلار ەۋروپاداعى داعدارىستان قاشىپ، قازاقستانعا توپىرلاپ كەلە باستايدى» دەسەڭىز، قاتەلەسەسىز. ونداي جاعداي بولعان ەمەس. دامىعان ەلدەردە، مىسالى گەرمانيا، فرانتسيا ت.ب. ەلدەردە قانداي داعدارىس بولسا دا، قازاقستانعا كەلىپ بوي ساعالاۋعا ينۆەستورلار مۇقتاج ەمەس. سوندىقتان بىزگە ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ، قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا كوندىرۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەۋ قاجەت. بۇگىنگى «TARAZ INVEST-2012» فورۋمىندا ءبىز جامبىل وبلىسىنا، جالپى قازاقستانعا تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋعا تالپىندىق. شارا بارىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىستار مەن پىكىرلەرگە قۇلاق استىق. قانداي پروبلەمالاردىڭ بار ەكەندىگىن انىقتادىق. ولاردى قالاي شەشۋ كەرەك دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدىك. لوگيستيكالىق قيىندىقتار بار ما؟ تەمىر جول تاريفى قىمبات پا، الدە ەلدەگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە سايكەس كەلە مە؟ اۋەجايدى جوندەۋ كەرەك پە، الدە ونداي مۇقتاجدىق تۋىندامادى ما؟ ونى جۇك تاسىمالدايتىن اۋەجايعا اينالدىرۋ قاجەت پە، الدە تەك ادامدار تاسىمالىمەن شەكتەلگەن ءجون بە؟ وسىنداي سانالۋان سۇراق قاۋزالدى. ايتىلعان كوپ پىكىردى ءبىز سارالاپ، قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ، ۇكىمەتكە جولداۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز.

«اۋليەاتا» اۋەجايىن مەملەكەتكە

قايتارىپ الامىز»

– فورۋم ناتيجەسىندە بىرقاتار كەلىسىمگە قول قويىلدى. سولاردىڭ ىشىندە قاي قۇجاتقا اسا ءمان بەرەر ەدىڭىز؟

– جەرگىلىكتى بيلىك پەن ينۆەستورلار تاراپىنان بىرنەشە كەلىسىمدى قابىلدادىق. ولاردىڭ ءبىرى، حالىقارالىق «اۋليەاتا» اۋەجايىن ودان ارى دامىتۋعا قاتىستى جوبا. اتالعان نىسان قازىر جەكەمەنشىك كاسىپكەردىڭ قولىندا. بىرنەشە جىل بۇرىن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ كەلىسىمىمەن، «SCAT» اۋە كوپانياسى ساتىپ العان بولاتىن. ول كەزدە اۋەجايدىڭ ينفراقۇرىلىمى قانشالىقتى قيىن جاعدايدا بولعانىن ايتۋدىڭ قاجەتى بولا قويماس. ونى قايتا قۇرىلىمداۋ ءۇشىن قانشا قاراجات قاجەت دەگەن ماسەلەگە وراي باعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەندە نىساندى جوندەۋگە ءبىر كاسىپورىننىڭ كۇشى جەتپەيتىنىن تۇسىندىك. وسى ماسەلەگە وراي كوپ ۋاقىت بويى پىكىرتالاستىرا كەلە، كەلەسى جىلى بيۋدجەتتەن 4 ملرد. تەڭگەگە جۋىق قاراجات قاراستىرىلۋدا. بۇگىن سەناتورلار كەلەسى جىلدىڭ بيۋدجەتىن قاراستىرۋدا. ەگەر سەناتورلار ەشقانداي وزگەرتۋلەر ەنگىزبەسە جانە ەلباسى بيۋدجەت تۋرالى زاڭدى بەكىتسە، «SCAT» كاسىپورنى «اۋليەاتا» اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ الاڭىن مەملەكەتكە قايتارىپ بەرەدى. سوسىن كولىك مينيسترلىگى تەندەر وتكىزىپ، نىساندى قايتا قۇرىلىمداۋعا كىرىسەدى. بۇگىندە «SCAT» كومپانياسى جاڭا تەرمينال سالۋ مىندەتىن ءوز موينىنا الىپ وتىر. بۇل جۇمىس 2013 جىلدىڭ اقپان نە ناۋرىز ايىندا باستالىپ، تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. اۋەجايدىڭ ۇزاقمەرزىمدىك جوبالارىنا كەلسەك، ۇلكەن كولەمدە ينۆەستيتسيا سالۋدى قاجەت ەتەتىن جۇك تاسىمالى ماسەلەسى. «SCAT» كومپانياسى جۇك تاسىمالىن ارتتىرۋ، لوگيستيكانى دامىتۋ ت.ب. بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارۋدى كوزدەيدى. اۋەجايدىڭ كەلەشەگى زور. بىراق تەك جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ ارقاسىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىن ەمەس. جۇك تاسىمالىمەن دە اينالىسۋ قاجەت. ەگەر جەتى جىل بۇرىن بولعان جاعدايدى ەسكە الساق، «ەير استانا» كومپانياسىنا قىزمەت كورسەتىلەتىن. كىرىس كىرگىزەتىن وسىنداي ءتيىمدى جوبالار قايتا قولعا الىنادى. الماتى، استانا، قاراعاندى، شارجى، سونداي-اق ءبىزدىڭ وبلىستا وزبەك اعايىندار كوپ شوعىرلانعاندىقتان، تاشكەن قالاسىنا رەيستەر قاراستىرىلۋدا. كەلەسى جىلدان باستاپ رەسەيلىك «ەۆروحيم» كاسىپورنى جامبىل وبىسىنداعى ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرىن قولعا العالى وتىر. سوندىقتان تاراز – ماسكەۋ باعىتىندا ۇشاتىن رەيستەردىڭ ۇزدىكسىز ءارى ءجيى بولۋىن قاراستىرامىز.

– جامبىل وبلىسى تاريحي ەسكەرت­كىشتەر مەن نىساندارعا باي. وسى ورايدا وبلىستاعى زياتكەرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋدا قانداي شارالار اتقارىلۋدا؟

– سىزدەر ايشا ءبيبى كەسەنەسىن كوردىڭىزدەر مە؟ ەگەر بۇعان دەيىنگى جاعداي مەن قازىرگى احۋالىن سالىستىرساڭىزدار، كوپ نارسەنىڭ وڭ باعىتقا قاراي وزگەرگەنىن بايقايسىزدار. كەسەنەنى جوندەۋگە دەمەۋشىلىك تانىتقان كاسىپكەرلەر تاراپىنان 70 ملن. تەڭگە كولەمىندە قاراجات جۇمسالدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ايشا ءبيبى كەسەنەسى ءححى عاسىرعا ساي، زاماناۋي تاريحي نىسانعا اينالدى. كەلەشەكتە وبلىسىمىزداعى باسقا نىسانداردى جوندەۋ قاراستىرىلعان. تەك قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى ءتيىس. سوندىقتان بىلتىر ءبىز تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋعا ارنالعان قۇجاتتى وبلىستىق ءماسليحاتتا بەكىتتىرگەن ەدىك. قۇجاتتى دايىنداۋعا تۋريستىك اسسوتسياتسيا مەن جاپونيادان، گەرمانيادان كەلگەن ماماندار ات-سالىستى. اتالعان جوسپاردىڭ ءبىر ءبولىمى رۋحاني تۋريزم سالاسىنا ارنالعان. وبلىسىمىزداعى اقىرتاس، قاراحان كەسەنەسى سياقتى باسقا دا قاسيەتتى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرمەكپىز. ولاردىڭ اراسىندا شىمكەنت جاقتاعى تاريحي نىساندار دا بار، ياعني وڭتۇستىك وڭىرگە تيەسىلى بارلىق تاريحي ورىنداردى تۇگەل قامتيمىز. ماقساتىمىز – سول جەرلەردەن كەمپينگ اشىپ، قوناقۇيلەر سالۋ، كەلگەن تۋريستەرگە جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋ. بۇگىندە ناقتى جوبا مەن جوسپارىمىز بار. جولداردى سالۋعا نە جوندەۋگە، جارىق تارتۋعا ت.ب. ماڭىزدى ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن قاراجات قاراستىرۋ ۇستىندەمىز. تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت، وتكەن اپتادا تارازداعى جالپى اۋماعى 21 گەكتار جەر بولاتىن «كوك بازاردى» قالا شەتىندەگى جاڭا بازارعا كوشىردىك. جەكەمەنشىك كاسىپكەرلىكتەگى بازاردىڭ جەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە ساتىپ الىپ، اكادەميك كارل بايپاقوۆتىڭ باسقارۋىمەن قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزبەكپىز. اكادەميكتىڭ ايتۋىنشا، جەردىڭ استىندا 2000 جىلدىق تاريحى بار كونە تاراز قالاسى جاتىر. ونىڭ بارلىعىنا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، ەسكى قالانىڭ ءۇستىن شاتىرمەن جاۋىپ، اينالاسىنا دۇكەندەر، ۇلتتىق مەيرامحانالار، قوناقۇيلەر ت.ب. سالماقپىز. بۇل – وبلىسىمىزداعى تاريحي ءتۋريزمدى دامىتۋعا سەپ. رۋحاني تۇرعىدا عانا ەمەس، ەكونوميكالىق تۇرعىدا دا پايداسى مول وسى ءتۋريزمنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى.

«ەكى جىلدا 16 ءوندىرىس ورنى پايدالانۋعا بەرىلدى»

– تارتىلاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ ماقساتتى تۇردە جۇمسالۋى قالاي قاداعالانباق؟

– مەملەكەتتىك قىزمەتكەر رەتىندە ايتارىم، بىرىنشىدەن، شەنەۋنىكتەر جەكەمەنشىك كاسىپكەرلەرگە تيەسىلى ەشتەڭەنى قاداعالامايدى. ەگەر مەملەكەت قاراجاتى جۇمسالاتىن بولسا، اقشانىڭ ماقساتتى تۇردە جۇمسالۋىن باقىلاۋ – قۇزىرلى ورگانداردىڭ مىندەتى. جەكەمەنشىك كومپانيالارعا كەلسەك، ءبىز، جەرگىلىكتى بيلىك ولارعا تەك كومەك قولىن سوزۋىمىز عانا كەرەك.

– «Doing business» كورسەتكىشى بويىنشا قازاقستان الدىڭعى قاتاردا. جامبىل وبلىسىنداعى كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋ كورسەتكىشى قاي دەڭگەيدە؟

– بىلتىرعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، جامبىل وبلىسى بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ ءاربىر ينديكاتورى بويىنشا وبلىسارالىق دەڭگەيدە ءبىرىنشى جانە ءۇشىنشى ورىن ارالىعىنداعى قاتاردان كورىندى. مۇنى ارى قاراي تالقىلاۋ نەمەسە اشىپ ايتۋ مەنىڭ تاراپىمنان ىڭعايسىز ءارى ۇيات بولاتىن شىعار. بىراق بيزنەستىڭ دامۋىنا اسا ۇلكەن ءمان بەرىپ، وڭ كوزىمىزبەن قاراپ وتىرعانىمىزدى بايقاعان شىعارسىزدار. «TARAZ INVEST» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى وتكىزىلە باستاعان سوڭعى ەكى جىل ىشىندە وبلىس اۋماعىنان 16 زاۋىت پەن فابريكا سالىندى. سونىمەن قاتار 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە 21 ءوندىرىس ورنىن سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ولاردىڭ جالپى قۇنى 3,2 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭ. بۇگىنگى فورۋم بارىسىندا تالقىلانعان نەمەسە تالقىلانباعان، قول قويىلعان نەمەسە قول قويىلماعان جالپى قۇنى 5 ملرد. دوللارلىق بىرنەشە جوبامىز تاعى بار. كەلەشەكتە ىسكە اسىرۋدى كوزدەيتىن وسى جوبالار – اتقارىپ جاتقان ىسىمىزگە بەرىلەتىن ەڭ جوعارعى باعا. بۇگىندە وبلىسىمىزعا ەۋروپادان، فرانتسيا، گەرمانيا، يران، رەسەي سياقتى شەت مەملەكەتتەردەن، سونداي-اق، رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا دا وبلىستارىنان ينۆەستورلار كەلۋدە. ولاردىڭ ارقايسىسى وبلىس ەكونوميكاسىنا قاراجاتتارىن ەش قورقىنىشسىز قۇيۋدا. دەمەك، كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋگە جاسالعان جاعدايدى باعامدايتىن بىردەن-ءبىر كورسەتكىش – وسى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

Back to top button