Jañalıqtar

QAZAQ MUL'TFIL'MİNİÑ ALĞAŞQI QARLIĞAŞI

Qazaq mul'tfil'miniñ alğaşqı tuındılarınıñ biri «Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır?» mul'tfil'mine biıl – 45 jıl toldı. 45 jıl boyı wltımızdıñ wl-qızdarın adaldıq pen meyirimdilikke tärbielep, dombıra ünine elitken körkem şığarmanıñ körermeni äli de azayğan joq. Osığan oray, saltanattı keş ötkizilip, tarihi körsetilim körsetildi.

«Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır?» mul'tfil'min ağa buın balalıq şaqtıñ jadında qalğan jarqın bir körinisi retinde sağınışpen eske alsa, keyingi buın meyirimdilikti ündeytin mul'tfil'm retinde tamaşalaydı. Tuındınıñ avtorı – qazaq animaciyasınıñ negizin saluşı Ämen Äbjanwlı Qaydarov. Animaciyalıq fil'mdi 1967 jılı «Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır?» attı halıq ertegisiniñ jelisimen avtordıñ salğan sureti boyınşa «Qazaqfil'm» kinostudiyası tüsirgen. Wzaqtığı 10 minuttı qamtitın mul'tfil'mdi tüsiruge bir jarım jıl uaqıt ketipti. Eñ alğaşqı körsetilimi 1967 jıldıñ qırküyeginde Mäskeu qalasında ötti. Ämen Qaydarovtıñ alğaşqı tuındısı älemniñ 48 elinde körsetilgen. Mul'tfil'm 1968 jılı Leningrad qalasında ötken İİİ Bükilodaqtıq kinofestival'de İİİ jüldeni ielense, 1975 jılı Halıqaralıq N'yu-York mul'tfil'mder festivalinde «Qola Praksinoskop» jüldesin jeñip aldı. Ş. Aymanov atındağı «Qazaqfil'm» kinostudiyasınıñ direktorı Ermek Amanşaev «Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır?» mul'tfil'mi ömirşeñdigimen erekşelenetindigin jäne kez kelgen şığarma osınday ömirşeñ bolsa, animaciyalıq fil'mderdiñ bolaşağı da tabıstı bolatındığın aytadı. Bwl mul'tfil'm äli de öz mäni men mañızın joğaltqan joq.

Qazaq mul'tfil'mi degende eñ aldımen eske tüsetin Ämen Äbjanwlı Qaydarov ekeni ras. QR Eñbegi siñgen öner qayratkeri, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı, täuelsiz «Tarlan» sıylığınıñ iegeri, Wlı Otan soğısınıñ ardageri, Wlttıq öner akademiyasınıñ professorı, rejisser-animator, qazaq mul'tiplikaciyasınıñ negizin qalauşı Ämen Qaydarov 1923 jılı Qarağandı oblısında düniege kelgen. 1941 jılı öz erkimen soğısqa attanadı. Soğıstan oralğannan keyin 1946 jılı Almatıdağı körkemsuret uçilişesine oquğa tüsedi. Ämen Qaydarov Mäskeu qalasındağı Bükilodaqtıq memlekettik kinematografiya institutın üzdik bitirip şıqqan soñ, mul'tfil'm şığaruğa kirisken bolatın. Osılayşa ataqtı «Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır?» mul'tfil'mi jarıqqa şıqtı.

Animator Ämen Qaydarovtıñ bwdan keyingi tuındıları – «Aqsaq qwlan», «Qwyırşıq», «Qoja Nasır – qwrılısşı», «Qırıq ötirik» sındı animaciyalıq fil'mder boldı. Bwl fil'mder jadımızda özindik ornı bar osı kezeñ üşin taptırmas qazınağa aynalğanday. Odan keyingi uaqıtta qanşama tamaşa mul'tfil'mder düniege keldi. Mısalı, Q.Seydanovtıñ «Tiginşi men ayı», «Qadirdiñ baqıtı», E.Äbdirahmanovtıñ «Boztorğayı», Ğ.Bekişevtiñ «Güli», T.Mwqanovanıñ «Dastarhanı», G.Sadıqovanıñ «Portreti», Ğ.Mırzaşevtiñ «Soqırı», J.Dänenovtiñ «Dünie kezegi», t.b.

Qazaq animaciyası büginde qayta jañğırıp keledi. Mwnıñ däleli retinde körermenge «Qazaqfil'm» kinostudiyası wsınğan «Balaqaylar men böjekeyler», «Qoşqar men teke», «Tolağay», «Ottan jaralğandar», «Maqtanşaq qız» attı animaciyalıq fil'mderdi atap aytuğa boladı.

Mul'tfil'mniñ jas wrpaqtı tärbieleu jolında mañızı zor. Sebebi, mul'tfil'm äli aqıl-oyı tolıspağan säbidiñ psihologiyasına, tüysigine ıqpal etedi. Özge wlttıñ bolmısı negizinde basqa tilde tüsirilgen mul'tfil'mdi körgen jas wrpaq sol eldiñ ideologiyasın boyına siñirip alatını ayqın.Sondıqtan, qazaqtıñ ruhın, bolmısın, salt-dästürin nasihattaytın wlttıq mul'tfil'mderdiñ sanın arttıru qajet.

Äsel ÄNUARBEK

Back to top button