تاعى دا ادەتكە باسىپ...

جاڭا وقۋ جىلى باستالماي جاتىپ اقشا جيناۋ ناۋقانى قىزىپ جاتىر

جاڭا وقۋ جىلى باستالىپ، العاشقى قوڭىراۋ مەرەكەسi دە ءدۇبiرلi تۇردە اتالىپ ءوتتi. بiلiم كۇنiن اسىعا كۇتكەن مۇعالiمدەر مەن وقۋشىلار جاڭا وقۋ جىلىنا جاڭا لەپپەن كiرiستi. قۇدايعا شۇكiر، ەلiمiزدە بiلiم ۇيالارىنىڭ جەتiسپەيتiندiگi بولماسا، جاستاردىڭ تولىققاندى بiلiم الۋىنا بiرشاما جاعدايدىڭ جاسالىنىپ جاتقاندىعى انىق.

ماسەلەن، جىل سايىن كۇردەلi جوندەۋدi تالاپ ەتەتiن مەكتەپتەرگە ارنايى بيۋدجەتتەن اقشا بولiنەدi. ەسكiرگەن قۇرال-جابدىقتارى مەن پارتاسى جاڭارتىلادى. مەملەكەتتiك بiلiم مەكەمەسi بولعاندىقتان، كەرەك-جاراقتىڭ ءبارi جەرگiلiكتi بيۋدجەتتiڭ اقشاسىنا جاسالۋى زاڭدىلىق. بۇل قارجىعا مەكتەپتiڭ جوندەۋ جۇمىستارى، قاجەتتi وقۋلىقتارى، قۇرال-جابدىقتارى (پارتا، كورنەكi قۇرالدار، ت.ب.) تiپتi، ەدەن جۋاتىن ۇساق-تۇيەك زاتتارىنا دەيiن الىنادى. بۇعان دەيiن، ياعني، بiلiم جانە عىلىم مينيسترلiگiنە جانسەيiت تۇيمەباەۆ كەلگەنگە دەيiن مەكتەپ iشiندە اتا-انادان اقشا جيناۋ دەندەپ كەتكەن ەدi. مينيستر تiزگiندi قولىنا العان بەتتە اتا-انالاردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان اقشا جيناۋ ماسەلەسiنە بiرجولا نۇكتە قويعىسى كەپ، ارنايى بۇيرىق تا شىعاردى. كەرەك دەسەڭiز، قالالىق دەپارتامەنت باسشىسى "بەكiتەمiن" دەپ ءمور باسقان بۇيرىق مەكتەپ كiرەبەرiسiندەگi تاقتاشاعا دا iلiنiپ قويىلعان. الايدا، الماتى قالاسىندا بiلiم دەپارتامەنتi تۇرماق، مينيسترلiكتiڭ قاۋلىسىنا پىسقىرىپ قارامايتىن مەكتەپتەر بار كورiنەدi. ماسەلەن، "اۋرۋ قالسا دا، ادەت قالمايدى" دەگەندەي، جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالعانىنان ون كۇندەي ۋاقىت وتە سالا، المالى اۋدانىنداعى №58 ورتا مەكتەپتiڭ 2-سىنىپ مۇعالiمi ءار اتا-انادان 10 مىڭ تەڭگە اقشا جيناۋعا كiرiسكەن. 100 تەڭگە ەمەس، باقانداي 10 مىڭ تەڭگە! "سىنىپ iشiنە پەردە، ت.ب. قاجەتتi قۇرالداردى الامىز" دەگەن جەلەۋمەن اتا-انانىڭ بەرمەسiنە قويماي جاتقان مۇعالiمدەردiڭ مۇنىسىنا نە جورىق؟ اتىن ايتپاۋدى وتiنگەن اتا-انا: "بۇل مەكتەپتە جىلدا وسى. جازدا وقۋ جىلى اياقتالعاندا مەكتەپ ءدالiزiن جوندەۋگە ءار وقۋشىدان 700 تەڭگەدەن "سالىق" جينادى. قايتەمiز، بالامىز ءۇشiن بەردiك. ەندi، مiنە باياعى ءالاۋلايدىڭ جالعاسى، تاعى دا 10 مىڭ تەڭگەدەن سىپىرىپ الىپ وتىر. ەگەر دە بۇل اقشانى بەرمەسەڭ بالاعا كۇن جوق. اينالىپ كەپ بالاڭدى تۇرتپەكتەي بەرەدi. ەڭ سوراقىسى، اتا-انالار جينالىسىندا ايتقان اقشاسىن اۋىز جيىپ بولماي جاتىپ بەرگەن اتا-انانىڭ بالاسىن "سiزدiڭ بالاڭىز باستاپقى كەزدە ناشار وقيتىن ەدi، قازiر ۇلگەرiمi وتە جاقسى" دەپ جاتىپ كەپ ماقتايدى دا، جاڭاعىداي سۇراعان اقشانى بەرە الماعان، الەۋمەتتiك جاعدايى تومەن وتباسىنىڭ بالاسىن "بالاڭىز بۇزىق، ساباعى ناشارلاپ كەتتi. كوڭiل بولمەيتiن سياقتىسىز" دەپ بiراز جەرگە دەيiن اپارىپ تاستايدى. مەرەكەلiك كونتسەرت پەن اشىق ساباقتاردا انشەيiندە جاتتاۋ بەرiپ، ءان ايتقىزاتىن بالانى بارiنەن تىس قالدىرادى. مiنە، مۇعالiمنiڭ وسىنداي باسسىزدىق ارەكەتتەرiنiڭ سالدارىنان بالانىڭ ىنتاسى مەن تالپىنىسىنا قاياۋ ءتۇسiپ، جiگەرi قۇم بولۋى نەعايبىل" دەپ جانىن اۋىرتىپ جۇرگەن جايتتى جايىپ سالدى.

شىنىندا دا، ويلاڭىزشى، قازiر ادامدار 10 مىڭ تەڭگە تۇرماق، 100 نەمەسە 1000 تەڭگەنiڭ ءوزiن ەڭبەك ەتiپ ارەڭ تاۋىپ ءجۇر. تiپتi، ارامىزدا، 10 مىڭ تەڭگە جالاقى الىپ جۇمىس iستەيتiندەر دە بارشىلىق. سوندا بiر سىنىپتا كەمiندە 25 وقۋشى وقىسا، 250 مىڭ تەڭگە جينالادى ەكەن. از با، كوپ پە؟

ايتا كەتەرلiك تاعى بiر جايت — ەكiنشi سىنىپتىڭ جەتەكشi مۇعالiمi وقۋشىلارعا قوسىمشا ساباق وتكiزگەنi ءۇشiن ءار بالادان اپتاسىنا 3،500 تەڭگە الىپ وتىراتىن كورiنەدi. "ال اقشاڭىز بولماي بالاڭىزدى قوسىمشا ساباقتا وقىتا الماساڭىز، مۇعالiم ەش اشۋلانباي-اق: "قوسىمشا ساباقتى بۇل اپتادا الا الماساڭىز، كەلەسi اپتاعا دايىنداي بەرiڭiز" دەپ الدىن الا ەسكەرتiپ باعادى. بۇدان كەيiن قالاي شىداپ وتىرا بەرەسiڭ. ءبارi دە بالاسى ءۇشiن ايانىپ قالماۋعا تىرىسىپ جاتادى"، دەيدi بiزگە شاعىمدانعان اتا-انا. ونىڭ ايتۋىنشا، بiر اپتالىق قوسىمشا ساباقتى كەمiندە 9 وقۋشى السا، ودان كەمiندە 30 مىڭ تەڭگە پايدا تۇسەدi. ال كەلەسi اپتادا بۇرىن اقشانىڭ جوقتىعىنان قاتىسا الماي جۇرگەن وقۋشىنىڭ اتا-اناسى قارىزدانىپ بولسىن 3، 500 تەڭگەنi تاۋىپ بەرەدi. ويتكەنi، بۇدان قاشىپ قۇتىلا المايتىنىن مۇعالiم دە، اتا-انا دا بiلەدi. دەسەك تە، بiر وتباسىندا ەكi-ءۇش نەمەسە ءتورت وقۋشىدان بولسا، ءوزi دە اۋپiرiمدەپ جۇرگەن اتا-انا ارقايسىسىنا مۇنداي اقشانى قايدان تاۋىپ بەرەدi? بالاسىنا كيiم-كەشەك پەن وقۋ قۇرالدارىن اپەرە مە، الدە، مەكتەپتiڭ "سالىعىن" تولەي مە؟

قازiر ء"ۇش تۇعىرلى تiل" دەگەن ساياساتتى بالاباقشا، مەكتەپتiڭ العاشقى باسپالداعىنان باستاپ جاتىرمىز. اعىلشىن تiلiندە دە وقۋلىقتىڭ ءتۇر-ءتۇرi جارىق كورە باستادى. بالكiم، مەكتەپ ۇجىمى وسى وقۋلىقتى شىعاراتىن باسپامەن كەلiسiپ الا ما، ايتەۋiر كiتاپ دۇكەندەرi مەن قارا بازاردا شامامەن 2، 500 مىڭ تەڭگە تۇراتىن اعىلشىن تiلi وقۋلىعىن №58 مەكتەپتiڭ ەكiنشi سىنىپ مۇعالiمi 3،500 تەڭگەدەن ساتا باستاپتى. شىرىلداعان اتا-انا: ء"دال سونداي كiتاپ دۇكەن مەن بازاردا ارزان باعادان بار ەكەن" دەسە، "ول جارامايدى، تەك قانا مەكتەپتەن الۋلارىڭ كەرەك" دەگەن قاعيدا ورناتىپ قويىپتى. بۇل سوندا قانداي زاڭنامالىق قۇجات؟ اربiردەن سوڭ، مەكتەپتەن مەيلiنشە تەگiن بەرiلۋi تيiس وقۋلىقتى اتا-انا ءوز اقشاسىنا ساتىپ الايىن دەپ جاتقاندا، ونى قايدان الاتىنىندا مەكتەپتiڭ، تiپتi مۇعالiمنiڭ دە شارۋاسى جوق بولۋى كەرەك ەمەس پە؟

ال، بىلتىرعى وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا "اقساي" ىقشام اۋدانىنداعى بiر مەكتەپتە باستاۋىش سىنىبىن بiتiرگەن وقۋشىلاردان سىنىپ جەتەكشiسi 8 مىڭ تەڭگەدەن اقشا جيناعان. بiر قىزىعى، 4-سىنىپتى تامامداعان ءار وقۋشىدان جينالعان اقشانىڭ ارقاسىندا بۇكiل مەكتەپ ۇجىمى مۇعالiمدەرi سىي-سياپاتقا قارىق بولىپ قالعان ەكەن. ارينە، بۇعان مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وزدەرi جول اشىپ بەرiپ وتىرعانى ايتپاسا دا تۇسiنiكتi. نە دەگەن باسسىزدىق؟ بiلiم دەپارتامەنتi قىزمەتكەرلەرi اقشا جيناۋعا قاشان توسقاۋىل قويادى؟ بالاسىنا كيiم-كەشەگi مەن وقۋلىعىن ارەڭ دەگەندە ساتىپ بەرiپ، وقىتىپ جۇرگەن جاعدايى جوق وتباسىنىڭ كۇنi نە بولماق؟ وسى جاعىن ويلادىق پا؟

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button