دوسىمجان تاڭاتاروۆ: جۇرەكتەن شىققان ءان جYرەككە جەتەدI

اسىل مۇراسىن باعالاي بiلەر حالىق باردا ۇلى دالامىزدا ارعىماقتىڭ ءدۇبiرi، دومبىرانىڭ كۇمبiرi، كوگiمiزدە اققۋ ءانi قالىقتاي بەرەرi ءسوزسiز. سول حالىقتىڭ بiر بولشەگi ءوزiنiڭ بيازى ۇنiمەن، قازاقي قوڭىر سەزiمگە تولى انiمەن تىڭداۋشىسىنىڭ جۇرەگiنەن وزiندiك ورىن العان ازامات رەتiندە جۇرەگi، “ەلiم” دەپ لۇپiلدەگەن، تالانتىمەن تالايدى تامساندىرعان تانىمال ءانشi دوسىمجان تاڭاتاروۆپەن كەزدەسۋiم ماعان ۇلكەن اسەر قالدىردى. استانانىڭ مەرەيلi مەرەكەسi قارساڭىندا استانادا ءان كەشiن وتكiزگەن انشiمەن اڭگiمەمiز دە وسى توڭiرەكتە ءوربiدi.

— جاقىندا ءان-كەشiڭiز ءوتتi دەپ ەستiدiك. كونتسەرتiڭiزدiڭ استانا مەرەيتويىنا قاتىسى بار ما؟

— البەتتە. ءار ءانشiنiڭ باعى جانعان ورتاسى — كيەلi وشاعى بولاتىن بولسا، مەن ءۇشiن ول — استانا. تارازدان كەيiنگi شىققان ۇلكەن ساحنام بولعاندىقتان، ءوزiمدi استانامەن بiرگە ءوسiپ كەلە جاتقان، كوركەيiپ كەلە جاتقان ءانشiمiن دەپ ەسەپتەيمiن. وسى جىلدىڭ كولەمiندە قازاقستاننىڭ بiراز قالالارىن ارالاپ كونتسەرت بەرiپ، ەڭ سوڭعى باعىتىم استاناعا كەلiپ توقتادى. سوعىمنىڭ سوڭى ءتاتتi دەمەكشi، بiر جىلدىق كونتسەرتتiڭ ءتۇيiنi — استانا مەرەيتويىنا تارتۋىم بولسىن دەدiم.

— استانا حالقىنىڭ كەشiڭiزدi قابىلداۋى قالاي بولدى؟

— ەڭ العاش 2001 جىلى تاماشاعا استانا قالاسىنىڭ اتىنان شىققان بولاتىنمىن. سول كەزدە استانالىق قازاقي يiسپەن ءانشi شىقتى دەپ كوپشiلiكتiڭ قۋانعانى ەسiمدە. استانا حالقىنىڭ اراسىندا مەنiڭ اندەرiم جاقسى تىڭدالادى دەسەم، ماقتانعاندىعىم ەمەس. اندەرiم اۋەلi تانىمالدىقتى استانادان الىپ جاتادى. سوڭعى كونتسەرتiم 2004 جىلى الماتى مەن استانادا وتكەن. ساعىنىپ قالسا كەرەك، بۇل جولعى كونتسەرتiم دە ۇلكەن ىقىلاسقا يە بولدى. بiر-بiرiنiڭ اۋزىنان ج ۇلىپ العانداي، بiراز ولەڭدەردi كورەرمەن ءوزi ورىندادى. بiرەۋلەرi اندەرiمنiڭ اتتارىن جاتقا ايتىپ، كەشتi تiپتi اسەرلەندiرiپ جiبەردi.

— اراعا ءتورت جىل سالىپ، ساحناعا قانداي جاڭالىقتار الىپ شىقتىڭىز؟ كونتسەرتتiڭ ەرەكشەلiگi نەدە بولدى؟

— تەحنيكا دامىپ تۇرعان زاماندا، اسiرەسە جاستار جاعى جالت ەتكەن دۇنيەگە جاڭالىققا اۋەس، قۇمارمىز عوي. ادەمi قىزدار، جاستار نە كەرەك "اتا-انام تەك سiزدiڭ اندەرiڭiزدi ءسۇيiپ تىڭداۋشى ەدi” دەپ قولتاڭبا سۇراپ جاتادى. سوعان قاراپ جاستار جاعىن جالىقتىرىپ العان سياقتىمىز با دەگەن ويلار دا بولدى. ەلدiڭ ەسiندە قالۋ ءۇشiن جانتالاسىپ ەڭبەك ەتiپ جاتقان جاس بۋىن انشiلەر از ەمەس. ال مەنiڭ تابيعاتىما سياتىن دۇنيەنi كوز كوردi، ەل ۇيرەندi. ەندi بiر قاتتى وزگەرiس ەنگiزەتiن بولسام ەرسi كورiنiپ، وسى ۋاقىتقا دەيiن قول جەتكiزگەن جەتiستiكتەردەن بiر ساتتە-اق ايرىلىپ قالۋ قاۋپiم باسىم. ءار ءانشi ءوز كونتسەرتiنە وزiنشە جاڭالىق ەنگiزiپ وتىرۋى كەرەك شىعار. كوبiنە دومبىرامەن ايتىلاتىن فولكلورلىق اندەر بولاتىن بولسا، بۇل كونتسەرتتە ەسترادالىق اندەرگە، ونىڭ iشiندە ماحاببات تاقىرىبىنداعى اندەرگە كوپ كوڭiل بولدiك. كونتسەرتكە سايات مەدەۋوۆ، قانات پەن سۆەتا قاتىستى. سونىمەن قاتار جاس iنi-قارىنداستارىمىزدى ساحناعا العاش الىپ شىقتىق. مەنiڭ كەز-كەلگەن كونتسەرتiم "قۇرالاي"، "اققۋسىز" وتپەيتiن. بۇل جولى بۇرىنعى اندەر، حالىق اندەرi كوپ ايتىلمادى. ونى حالىق ءوزi ايتتى. كونتسەرتتiڭ بارىسىندا تىڭدارماندارمەن كەلiسiپ، كiم دە كiم مەنiڭ شىعارماشىلىعىممەن تانىس بولسا سول كiسiلەردiڭ ءان ايتۋعا دايىن بولۋلارىن تالاپ ەتتiك. جاڭا البومنىڭ تۇساۋكەسەرi بولدى. ءسۇيiنشi سۇراپ، ءان ايتىپ اتسالىسقان كورەرمەنگە البومدى سىيعا بەردiك.

— جەكە ءان جيناعىڭىزعا رەپەرتۋارىڭىزداعى اندەردiڭ بارلىعى دەرلiك ەندi مە؟

— ءان جيناعىم "سارىارقا" دەگەن اتپەن جارىق كوردi. وسى ۋاقىتقا دەيiن بۋىپ-ءتۇيiپ ساقتاپ وتىرعان جاڭا ون بەس اننەن تۇراتىن كۇيتاباق. بiر-ەكەۋi حالىق ءانi دە، كوبi ەسترادالىق جانرداعى قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرi. "اناشىم"، "ۇمىتۋعا بولا ما؟"، "ارمان قالا"، ياعني استاناعا ارنالعان انمەن اياقتالادى.

— كونتسەرتiڭiزگە كiمدەر دەمەۋشiلiك جاسادى، اندەرiڭiزدi قاي ستۋديادا جازدىردىڭىز؟

— كونتسەرتتiڭ رەجيسسەرلiك قىزمەتiن رۇستەم كۇلشەباەۆ، استانا-دۋمان ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان يسرايلوۆ اتقاردى. البوم باعلان وماروۆتىڭ "ارمان" پروديۋسەرلiك ورتالىعىنان باسىلىپ شىقتى. ولەڭدەرiمنiڭ بiرازىن تاشكەنتكە بارىپ جازدىرىپ كەلدiم. بۇعان دەيiنگi ءۇش البوم "داستان"، "اسد رەكوردس"، "الەم ميۋزيك" ستۋديالارىندا جازىلعان. "ەرا" ەلارناسىمەن استانا راديوسى اقپاراتتىق دەمەۋشiلiك جاسادى.

— ءاندi قالاي تاڭدايسىز؟ كوبiنە حالىق اندەرiن ورىندايسىز با؟

— ابايدىڭ ءسوزi بار، "جۇرەكتەن شىققان ءان جۇرەككە جەتەدi" دەگەن. مەنiڭ ورىنداپ جۇرگەن اندەرiمنiڭ نەگiزگi سازگەرلەرiنiڭ باسىم كوپشiلiگi – كاسiبي دەڭگەيدە بولماسا دا ەلدiڭ اراسىندا جۇرگەن جاندار. "ەل iشi – كەن iشi" دەيدi عوي. سول ەلدiڭ iشiندە كوپ جۇرگەننەن كەيiن دە بولار، جانىما جاقىن دەگەن ەلدiڭ اۋزىندا ايتىلىپ جۇرگەن، سول ەلدiڭ كوڭiلiندەگi اندەردi وڭدەپ وزدەرiنە قايتا سىيلايمىن. ءوزiڭiز ايتقانداي، باسىم كوپشiلiگi حالىق اندەرi. ونەرiمنiڭ وزەگi، تەمiرقازىعى دا — وسى اندەر. سونىمەن قاتار زامانداس سازگەرلەردiڭ اتاپ ايتقاندا، باۋىرجان ەسەباەۆتىڭ اندەرi بار.

— كوپ انشiلەر حالىقارالىق دەڭگەيدە ءان ايتىپ، باسقا مەملەكەتتەردە كونتسەرتتەرiن قويىپ ءجۇر. ال سiزدiڭ اندەرiڭiز تەك قازاقتاردىڭ اراسىندا قالىپ قويمادى ما؟!

— مەن كوپتiلدi ءانشi ەمەسپiن. ايتىلاتىن اندەرiم قازاق ءۇشiن كەرەك دۇنيە. دەگەنiمەن تەك قازاق ءۇشiن ءان سالمايمىن عوي. ونەرiمدi باعالاپ، اندەرiمدi قازاقتان كەم تىڭدامايتىن ۇلتى، تiلi وزگە كورەرمەندەرiم دە بارشىلىق. شامامىز كەلگەنشە ءوزi قازاق بولا تۇرا تiلi شۇبار قانداستارىمىزدىڭ بويىنا ءان ارقىلى اسەر قالدىرىپ جاتساق نۇر ۇستiنە نۇر بولار ەدi. وسىدان ەكi جىل بۇرىن قىتايدىڭ التى وبلىسىندا بولىپ كونتسەرتiمiزدi قويىپ كەلدiك. وتكەن جىلى تۋركياعا كونتسەرت ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. ەلشiلiككە بايلانىستى كەيiنگە قالىپ قويدى. ومبىداعى قازاقتاردان دا ۇسىنىستار ءتۇسiپ جاتىر.

— وزدەرi ءان جازىپ، وزدەرi ورىندايتىن انشiلەرگە كوزقاراسىڭىز قانداي؟

— قولىنان كەلسە، شىن دارىنى بولسا، ونى حالقى مويىنداپ جاتسا، نەگە جازباسقا؟! مەن سازگەر، اقىن ەمەسپiن. تەك دايىن دۇنيەنi ورىنداپ، ۇددەسiنەن شىعۋعا تىرىسامىن. ۇسىناتىن اندەرiمدi ەلدiڭ الدىنا جەتكەنشە بiر كiسiدەي تالداپ، تالعاپ، كەم-كەتiگiن تۇزەۋگە ونەردەگi اعالارىمنان كەڭەس الىپ وتىرامىن.

— جاندى داۋىسپەن ءان سالۋ ءۇردiسiنiڭ سiزدiڭ كونتسەرتتەرiڭiزدەگi ۇلەسi قانشالىقتى؟

— ءار نارسەنiڭ ءوزiنiڭ ۋاقىتى، ورنى بولادى. جاندى داۋىسپەن ءان سالۋ ۋاقىتىندا كەلگەن دۇنيە، حالىققا بەرگەنi دە از ەمەس. سەگiز جىلدان بەرi پرەزيدەنت وركەسترiندە جۇمىس جاساپ كەلەم. سالتاناتتى تۇردەگi ۇلكەن مەرەكەلiك كەشتەردە، مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قابىلداۋىندا بiز ەش ۋاقىتتا فوناگراممامەن ءان ايتقان ەمەسپiز.

— جانۇياڭىز جايىندا بiلگiمiز كەلەدi.

— بiر قىز، بiر ۇلىم قازiرگi كۇنi جازعى دەمالىستا. اۋىلدا اتا-اپاسىمەن بiرگە. بiرiنiڭ قۋىرشاعى قولىندا، بiرi – ق ۇلىننىڭ سوڭىندا. جۇبايىم ەكەۋمiز جۇمىس بابىمەن شاپقىلاپ ءجۇرمiز.

— كەلەشەكتە قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟

— ءانشiنiڭ جوسپارى نە بولۋشى ەدi? بiرiنشi دۇنيە ەلدi جاڭا ولەڭ، جاڭا البوممەن قۋانتۋ عوي. اللا قالاسا، 10 جىلدىق مەرەكەنi وتكiزگەننەن كەيiن الماتى حالقىنا كونتسەرتiمدi تولىقتىرا اۋقىمدى جانە وزگەرiسكە تۇسكەن تۇردە ۇسىنۋ ويىمدا بار. ۇرمەلi اسپاپتار انسامبلi، فالكلورلىق، سيمفونيالىق، كiشi كامەرالىق، 50-60 ادامنىڭ باسىن قوسىپ جاندى داۋىسپەن ءان ايتىپ، حالىقتى قۋانتۋعا كۇندەلiكتi جۇمىس جاساپ جاتىرمىز.

اڭگiمەلەسكەن مانار اليەۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button