پاتەر سۇراپ، تەرەشكوۆاعا حات جازعان

(قاز-قالپىندا)

باسپاناسىزدىڭ كورگەن كۇنi قۇرىسىن. تاپ بiر باسپاناسىزدىق قازاقتىڭ ماڭدايىنا جازىلىپ قويىلعانداي، الماتىنىڭ "جەتiم بۇرىشىندا" ءالi قاراكوزدەر قارا-قۇرىم. بiلەتiندەردiڭ ايتۋىنشا، 60-70 جىلدارى قازاقتىڭ قالاعا باس سۇعۋى تiپتi قيىن بولعان ەكەن. ۋربانيزاتسيا قازاققا جاراسپايتىنداي كورiنسە كەرەك. سول كەزدە الماتىدا پاتەردەن-پاتەرگە كوشiپ جۇرگەن اعا-اپكەلەرiمiزدiڭ اڭگiمەسiنەن كوزگە جاس تۇنادى. بiراق پاتەر ماسەلەسiندە ۇتقىرلىق پەن تاپقىرلىق تانىتقاندار دا از ەمەس. باسپانالى بولۋدىڭ قارەكەتiمەن وزگەشە جاعدايدى باستان وتكەرگەن التىنشاش ءابدiراسىلوۆا اپايدىڭ اڭگiمەسiن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

1970 جىلدىڭ 27 ماۋسىمى… وسىناۋ قارالى كۇنi جاسى جيىرمادان جاڭا اسقان التىنشاش جاس قىزىن قۇشاقتاپ، جەسiر قالدى… بارار جەر، باسار تاۋى جوق. قولىندا سەمەي تەحنيكۋمىنىڭ جەڭiل ونەركاسiپ فاكۋلتەتiن بiتiرگەن ديپلومى بار، ايتەۋiر. سول ديپلوممەن بiر جىلدان سوڭ جەتiسۋ فابريكاسىنا مودەلەر-كونسترۋكتور بولىپ جۇمىسقا تۇردى. تاباندىلىعىنان بولار، سول فابريكادا اتتاي 26 جىل قىزمەت iستەپتi…

التىنشاش اپاي اڭگiمەسiن ايتىپ وتىر. باياعىدا وتكەن بۇلدىر كۇندەر… باستان نە وتپەدi. ءوزi باسiرە بالا بولىپ، اكەسiنiڭ اعاسىنىڭ قولىندا ءوستi. قىز بولىپ، بوي جەتiسiمەن، ەرتە تۇرمىسقا شىعىپ كەتۋiنە سول اسەر ەتكەن دە بولار، بالكiم. كۇيەۋiنەن جاستاي ايرىلعان سوڭ، بiر قىزىن قۇشاقتاپ، باسىن تاۋعا دا ۇردى، تاسقا دا سوقتى… ودان كەيiن تاعدىر جازىپ، ەكiنشi رەت كۇيەۋگە شىعىپ، قازiرگi قوساعىنان بiر ۇل، بiر قىز كوردi. بiرەۋدەن iلگەرi، بiرەۋدەن كەيiن، ميتىڭ تiرلiك. تەك تەرەشكوۆاعا حات جازىپ، پاتەر سۇراعانىن ايتقاندا، اپايدىڭ كوزدەرi الدەنەگە كۇلiمدەپ، ءجۇزi قۋاقىلانىپ قويا بەردi.

— فابريكادا جۇمىس iستەپ جۇرگەنiممەن، "سۆوبودنىي ديپلوممەن"، ياعني پارتيانىڭ باعىتتاۋىنسىز، ءوز ەركiممەن كوشiپ كەلگەن مەنi جاس انا رەتiندە پاتەر كەزەگiنە قويۋدان باس تارتتى. سوندا دا ەكi جىلدان سوڭ، پاتەر سۇراپ اۋداندىق كاسiپوداق توراعاسىنا باردىم. ولار "اكە-شەشەڭنiڭ ۇيiندە تۇرادى ەكەنسiڭ، ءۇي اۋقىمى ادام سانىنا ساي، ساعان ءۇي بەرiلمەيدi" دەپ قايتارىپ جiبەردi. وعان مويىنسۇناتىن مەن بە، اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتiنە دە باردىم. بiراق ولاردان دا كومەك بولمادى. سوسىن ۇيگە ىزالانىپ كەلدiم دە، وتىرىپ الىپ، برەجنەۆكە حات جازدىم. وسىلاي دا وسىلاي، بiر قىزىممەن جەسiر قالدىم، اكە-شەشەمنiڭ قولىندا وتىرمىن، ماعان ءۇي الۋعا كومەكتەسiڭiز" دەپ…

… بۇل 1975 جىلدىڭ ناۋرىز-ءساۋiر ايلارى. ۇيدەگiلەر: "حات ماسكەۋگە جەتپەيدi، ونى برەجنەۆكە وقۋعا ەشكiم قولىنا بەرمەيدi" دەستi. حاتىمدى الىپ، پوچتاعا كەلدiم. مەكەن-جايىن كورەستتiم: موسكۆا، گەنەرالنومۋ سەكرەتاريۋ تسك كپسس توۆ. برەجنەۆۋ وت جيتەلنيتسى گ.الما-اتا ابدراسيلوۆوي ا م. ءسويتتiم دە، تاپسىرىستى حات ەتiپ راسiمدەپ، جونەلتiپ جiبەردiم.

ون شاقتى كۇننەن كەيiن بiر كۇنi جۇمىستان ۇيگە كەلسەم، فابريكانىڭ كاسiپوداق توراعاسى شاقىرادى دەپ كiسi جiبەرiپتi. سويتسەم، ماسكەۋدەن جاۋاپ كەلiپتi: "ۆاشە پيسمو سدان ۆ وتدەل تسك كپسس سسسر گ.موسكۆا" دەگەن ماعىنادا.

وسىدان كەيiن ماعان 1-الماتىداعى "شۇعىلا" كينوتەاترىنىڭ جانىنان 1 بولمەلi پاتەر بەرەمiز دەگەن شەشiم شىعارىپتى. مەن توراعاعا كiرiپ ايتتىم: "اۋەلi بارىپ، كورiپ كەلەيiن، سوسىن جاۋابىن ايتامىن" دەپ. باردىم، كوردiم، وت جاعاتىن، باراك تيپتەس ءۇي ەكەن. ماعان ولار بار جاعدايى كەلiسكەن ءۇي دەگەن. كەلiدiم دە، "المايمىن" دەدiم. سويتسەم، باستىعىم "باس تارتتىم" دەپ قاعاز جازىپ بەر دەيدi". "جازبايمىن" دەدiم. "وندا، كەت!" دەپ قۋىپ شىقتى كابينەتiنەن.

ۇيگە كەلiپ، جىلاپ، قايدان شىقسا، ودان شىقسىن دەدiم دە، وتىرا قالىپ، ۆالەنتينا تەرەشكوۆاعا حات جازدىم. بار جاعدايىمدى اشىپ، اشىنىپ جازدىم. ول كەزدە عارىشكەر تەرەشكوۆا ايەلدەر كوميتەتiنiڭ ءتورايىمى بولاتىن. شامامەن بiر ايدان سوڭ ودان جاۋاپ الدىم. تەرەشكوۆانىڭ ءوزi جازىپتى.

"ۆىدەليت، راسسموترەت ي ۆىدات 1-كومناتنۋيۋ بلاگوۋستروەننۋيۋ كۆارتيرۋ" دەپ قىسقا-نۇسقا عانا جازىپتى. ءسويتiپتi دە، 10 كۇننiڭ iشiندە ماسكەۋگە جاۋابىن بەرiڭدەر دەپ نۇسقاۋ بەرiپتi.

بۇل كەزدە 1-الماتىنىڭ تەمiرجول ۆوكزالى جانىندا 5-قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالىنىپ جاتقان. سول ۇيدەن ماعان وردەر بەرiلiپ، "زاسەلەنيە ك 7 نويابريا 1975 گودا" قولىما قاعاز ۇستاتىپ قويا بەردi. سونى كۇتiپ ءجۇرمiن. بiراق تامىز اينىڭ 28-29-ىندا قايتادان شاقىرتتى. "التايدا" 3-قاباتتى ۇيدەن 4-ءۇي، 22-پاتەر بەرiلسiن" دەپ قولىما شەشiم شىعارىپتى. بۇدان باس تارتا المادىم. نەسi بار، كوشiپ، كiرiپ الدىم، — دەپ التىنشاش اپاي اڭگiمەسiن بiتiردi.

1992 جىلى "جەتiسۋ" فابريكاسى جابىلدى. ودان كەيiن التىنشاش اپاي اۆتوۆوكزالعا جۇمىسقا تۇرىپ، سەگiز جىل iشiندە ادمينيستراتور بولادى. سودان كەيiن تاعى جۇمىسسىز.. "ەدەن دە جۋدىم، ەلدiڭ ءۇيiن جيناپ، داچا جۋدىم، دۆورنيك تا بولدىم، كiم بولمادىم مەن" دەيدi التىنشاش اپاي.

سۇيەۋi جوق، سۇيەنەرi جوق ايەل ادامنىڭ ءجۇرiپ وتكەن جولى قىم-قيعاش ەكەن. دەگەنمەن، قازاق ايتپاقشى، "جىرتىق ءۇيدiڭ دە قۇدايى بار" دەگەن راس بولسا كەرەك، وجەت مiنەز بەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا بالالارىن جەتiم قىلعان جوق، ەل قاتارلى جەتكiزiپ، ءۇيلi-باراندى قىلىپ، ەندi نەمەرە ءسۇيiپ، قىزىعىن كورiپ وتىر.

دەگەنمەن، ءومiر بويى ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ بiر ءسات دامىل تاۋىپ وتىرۋى دا قيىن ەكەن. التانشاش اپاي ءالi كۇنگە دەيiن تىربانىپ ەڭبەك ەتەدi. قىزمەتi — ليفتەر…

P.S. "1985 جىلى ماسكەۋگە جولىم تۇسكەندە، برەجنەۆتiڭ ەسكەرتكiشiنە ارنايى بارىپ، گۇل قويدىم. ال تەرەشكوۆانىڭ وزiنە جولىعا المادىم، شەتەلگە كەتiپتi. كiرiپ، ىرزاشىلىعىمدى ايتايىن دەپ ەدiم" دەيدi التىنشاش اپاي. ودان بەرi نەشە جىل وتسە دە، سىرتتاي اتىن بiلiپ، ءجۇزiن تەلەديداردان عانا كورگەن تەرەشكوۆاعا دەگەن ىقىلاسى ءالi كۇنگە وشكەن ەمەس. بiر اۋىز لەبiزiن جەرگە قالدىرماعانى ءۇشiن دە ىقىلاستى…

گۇلبيعاش وماروۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button