عىلىمنىڭ قيا جولىندا

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور راقىمجان ساعىمبەك ۇلى تۇرىسبەكتىڭ ءار جىلدار بەدەرiندە جازعان "ادەبيەت جانە كوركەمدiك تانىم ماسەلەلەرi"، ء"سوز ساراسى"، "جۇسiپبەك"، "ج.ايماۋىت ۇلى جانە 20-جىلدارداعى قازاق پروزاسى"، "ار ايناسى"، "ج.ايماۋىت ۇلىنىڭ اسەمدiك الەمi" جانە تاعى باسقا دا زەرتتەۋ، تالداۋ ەڭبەكتەرi عىلىمي ورتاعا جاقسى تانىس. اسiرەسە ونىڭ الاش ارىستارىنىڭ بiرi ءارi بiرەگەيi جۇسiپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنا قالام تارتا وتىرىپ، جاڭا قىرىنان اشقان تۇبەگەيلi iزدەنiستەرi، دالەلدi تۇجىمىردارى، تىڭ ويلارى، ايماۋت ۇلىن تانۋ عىلىمىنا قوسقان ۇلكەن ۇلەس ەكەنi انىق. ول ايماۋىت ۇلى تۋرالى iزدەنiستەرiن ءالi دە جالعاستىرۋ ۇستiندە. جالپى اۆتور قاي ەڭبەگiندە دە ۇلت زيالىلارى ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ، ءا.بوكەيحانوۆتىڭ، ح.دوسمۇحامەدوۆتىڭ، م.دۋلاتوۆتىڭ، م.شوقايدىڭ ۇلت مۇددەلەرi تۋرالى قۇندى وي-تۇجىرىمدارىن ۇتىمدى بەرە بiلگەن.

راقىمجان تۇرىسبەكتiڭ ۇستiمiزدەگi جىلى استانادان جارىق كورگەن كەزەكتi ەڭبەگi – "ۇلت مۇراتى جانە رۋحانيات" دەپ اتالىنادى. ول بۇل ەڭبەگiندە قازاق ادەبيەتi تاريحىنىڭ وزەكتi ماسەلەلەرiن كەڭiنەن كوتەرگەن. سونداي-اق، ءتول ادەبيەتiمiزدiڭ كورنەكتi وكiلدەرi بولتiرiك شەشەن، ماحامبەت وتەمiس ۇلى، جامبىل جاباەۆ، ءماشھۇر ءجۇسiپ كوپەي ۇلى، ءسابيت مۇقان ۇلى، عابيت مۇسiرەپوۆ، قاجىم جۇماليەۆ، سەرiك قيراباەۆ، تۇرسىنبەك كاكiشەۆ، رىمعالي نۇرعالي، جانعارا دادەباەۆتىڭ ءومiرi مەن شىعارماشىلىعى جونiندە وزiندiك ەرەكشەلiكتەرiن سارالاي كەلiپ، جاڭاشا كوزقاراستارىمەن ءمانi مەن مازمۇندارىن اشقان. و.بالزاك: ء"سوز ونەرi – ونەر اتاۋلىنىڭ ەڭ قيىنى مەن كۇردەلiسi" دەگەن. سول قيىن دا كۇردەلi ونەرگە اتالمىش اقىن-جازۋشىلار قالاي كەلدi، ونى قالاي يگەردi? سونى عىلىمي تۇرعىدا تالداپ، تالعاپ كورسەتۋ كەز كەلگەننiڭ قولىنان كەلە بەرەتiن، وي-ءورiسi جەتە بەرەتiن وڭاي شارۋا ەمەس. ول ءۇشiن بiلiم-بiلiكتiلiككە قوسا، زەردەلi پايىمدىلىق كەرەك. راقىمجان تۇرىسبەكتiڭ بويىندا بۇل قاسيەتتەر بار. سوندىقتان دا ول قولعا العان iسiن ويداعىداي ورىنداپ شىققان.

كiتاپ ءۇش بولiمنەن تۇرادى. "الىپتار مەن اسىلدار"، "اعىستار مەن ارنالار"، "پارىز بەن پاراسات". بiرiنشi بولiمدەگi "شەبەرلiك پەن شەشەندiك" تاقىرىبىمەن بەرiلگەن بولتiرiك المەن ۇلىنىڭ ءسوز ونەرiنە قاس جۇيرiكتiگiن، قيىننان قيىستىرعان تاپقىرلىعىن، ۇلاعاتتى ءارi ونەگەلi سوزدەرiنiڭ ءمانiن اشىپ قانا قويماي، باتىرلىعىن دا وقىرمانعا تانىتا بiلگەن. ال وسى بولiمدەگi "سەرت پەن سەنiم" تاقىرىبىمەن جازىلعان ماحامبەت وتەمiس ۇلىنىڭ ۇلت مۇراتى جولىنداعى پاتريوتتىق سەزiمگە تاربيەلەيتiن جىر-سەمسەرلەرiن كوپشiلiك تالعامىنا وزiندiك وي-پiكiرلەرiمەن ۇسىنا بiلگەن. سونداي-اق، "مۇرا مەن ميراس" تاقىرىبىندا ءماشھۇر ءجۇسiپ كوپەي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعى جان-جاقتى تالدانعان. ونىڭ تۋىندىلارىن ۇلتتىڭ مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتارى رەتiندە جوعارى باعالاعان.

عالىم كiتاپتاعى "د.قوناەۆ جانە رۋحانيات" تاقىرىبىندا قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرiنiڭ بار سانالى عۇمىرىن حالقىنا، ونىڭ كەلەلi كەلەشەگiنە ارناعانىن ايتا كەلiپ، مىنانداي تۇجىرىم جاسايدى. "د.قوناەۆتىڭ ۇلت رۋحانياتىنا ادالدىعى مەن قامقورلىعى قازاق تاريحىنا قاتىستى كوزقاراستارىنان، ونىڭ بiرتۋار تۇلعالارى ە.بەكماحانوۆ پەن ب.سۇلەيمەنوۆتi، ادەبيەت پەن ونەردiڭ تانىمال وكiلدەرi ا.جۇبانوۆ، ق.جۇماليەۆ، ە.ىسمايلوۆ، ق.مۇحامەدجانوۆ ت.ب. قۋعىن-سۇرگiنگە ۇشىراپ، "ۇلتشىل" اتانعان تۇستارىندا "ۋاقىت سالعان جارانى" (د.قوناەۆ ءسوزi. – ر.ت.) اشىق ايتىپ، باتىل ايىپتاۋلارىنان تەرەڭ تانىلادى. ۇلت تاريحى مەن ونىڭ ادەبيەتi، مادەنيەتi تۋرالى تولعام-تولعانىستارىنان دا جان جىلۋىن، جۇرەك تەبiرەنiستەرiن ايقىن اڭعارۋعا بولادى. ەڭ نەگiزگiسi، ءومiر اقيقاتتارىن، ۋاقىت شىندىقتارىن باستى نازاردا ۇستاپ، ۇلتتىڭ قايراتكەر-قالامگەرلەرiنiڭ ءومiر، تاريحتاعى ورىن-ۇلەستەرiن قالپىنا كەلتiرۋ iسiنە ۇلكەن ۇلەس قوستى".

ر.تۇرىسبەك ۇلتىمىزدىڭ باتىر ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ مول مۇراسىن دا نازارىنان قاعىس قالدىرماعان. جاۋىنگەر جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىن، ۇلتتىق كوزقاراستارىن جالپى رۋحانيات الەمiنە قوسقان ۇلەسiن جوعارى باعالايدى. مۇندا باتىر باۋكەڭنiڭ ءالi جۇرت بiلە بەرمەيتiن "انا تiلiن ارداقتا"، "ارمان جەر"، "اسكەر اتى"، "بiرەۋلەرگە"، "جاردىڭ مۇڭى"، "دوستىما" ت.ب. ولەڭدەرiن تالداي وتىرىپ، جاڭا قىرىنان تانىتقان. باۋكەڭنiڭ حاتتارى، قاناتتى سوزدەرi، ار الدىنداعى ادالدىعى، ونەگەلi ءومiرi كەڭiنەن قامتىلعان.

ءسوز ونەرi – سىرلى الەم. اكادەميك-جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ەڭبەكتەرiن تالاي عالىمدار مەن سىنشىلاردىڭ تالداعانى بەلگiلi. راقىمجان تۇرىسبەك تە ونىڭ ءسوز ونەرiندە قاي جانردا دا قالامىنىڭ ۇشقىرلىعىن، ەڭبەكقورلىعىن تiلگە تيەك ەتە وتىرىپ، سابەڭنiڭ جازۋ مەكتەبiنە، ۇلگiسiنە سونى iزدەنiستەر جاساعان. جالپى اۆتور بۇل ەڭبەگiندە اتاقتى جازۋشى-عالىمدار ارعىسى عابيت مۇسiرەپوۆ، قاجىم جۇماليەۆ، بەرگiسi سەرiك قيراباەۆ، تۇرسىنبەك كاكiش ۇلى، تەمiربەك قوجاكەەۆ، ساعات اشiمباەۆتىڭ، رىمعالي نۇرعاليدiڭ عىلىمي ەڭبەكتەرiنە ارiپتەس رەتiندە تالداپ، ەل الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن ادال ورىنداپ جۇرگەن ۇلتتىڭ تاڭداۋلى ۇلدارى ەكەنiن ماقتانىش ەتەدi. "ۇلت مۇراتى جانە رۋحانيات" جازۋشى-عالىم راقىمجان تۇرىسبەكتiڭ قالام قارىمىنىڭ اۋقىمدىلىعىن، عىلىمي iزدەنiستەرiنiڭ تەرەڭدiگiن جانە تالعامپاز ەڭبەكقورلىعىن ايقىندايتىن ەڭبەك.

كولباي ادىربەك ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button