ەڭبەك ميگرانتتارى كەلگەن ەلIنIڭ تIلIن بIلۋI كەرەك!

رەسەي ەڭبەك ميگرانتتارىنا قاتىستى تالاپ پەن شارتتى كۇننەن كۇنگە قاتايتۋدا. اسiرەسە، ەڭبەك كوزiن iزدەپ كەلگەن ميگرانتتاردىڭ ورىس تiلiن بiلۋi كەرەكتiگiن اركەز ايتا بەرۋiنiڭ ءوزi – ورىس تiلi تاسىنىڭ ورگە دومالاپ جاتقانىن اڭعارتادى. جاقىندا فەدەرالدى ميگراتسيالىق قىزمەت (فمس) ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆياچەسلاۆ پوستاۆنين: "Eڭبەك ميگرانتتارىنىڭ كوپشiلiگiنiڭ ورىس تiلiن جەتiك بiلمەۋiنiڭ سالدارى كاسiپورىندار مەن جۇمىس ورىندارىندا تەحنيكا قاۋiپسiزدiگi قىزمەتiنiڭ بۇزىلۋىنا اكەپ سوعۋدا" دەگەن كەزەكتi ارىزىن جولدادى. ول سونداي-اق، تiلدi ۇيرەتۋ ماسەلەسiن زاڭدىق تۇرعىدان شەشۋ كەرەكتiگiن بiلدiرiپ: "رەسەي مەن تمد ەلدەرi اراسىندا ەكiجاقتى كەلiسiمنiڭ نەگiزiندە ورىس تiلiن تەگiن وقىتاتىن تiل ورتالىقتارى اشىلۋى تيiس" دەيدi.

تاۋەلسiز ساراپشىلاردىڭ پiكiرiنشە، ميگرانتتاردىڭ شامامەن 50 پايىزى ورىس تiلiنiڭ كەز كەلگەن ءسوزiن دۇرىس ايتا المايتىن كورiنەدi. ال، تiل مەڭگەرەيiن دەسە، مۇمكiندiك جوق. اقىلى كۋرستاردىڭ قۇنى وتە قىمبات. كۇندiزگi بولiمدە تەگiن وقۋعا قول بايلايتىن جۇمىسى تاعى بار. دەگەنمەن، رەسەيگە جان-جاقتان جۇمىس iزدەپ كەلiپ جاتقان ميگرانتتاردىڭ وزدەرi بولماسا دا، بالاسىنىڭ پۋشكين مەن چەحوۆ تiلiندە سويلەۋگە مۇمكiندiگi زور. ماسەلەن، ميگرانت بالاسىنىڭ ورىس تiلiن ۇيرەنۋ تالپىنىسى كوڭiل كونشiتەرلiكتەي دەگەن ساراپشى-ماماندار ماسكەۋلiك بiلiم ۇيالارىندا 30 مىڭ ميگرانت بالاسىنىڭ وقىپ جاتقاندىعىن قۋانىشپەن ايتادى. بۇدان باسقا، 2006 جىلى ۇلگەرiمi ناشار بالالار ءۇشiن 11 "ورىس تiلiنiڭ مەكتەبi" اشىلعان. وندا اتا-اناسى نەمەسە تiركەۋi جوق كەز كەلگەن ماسكەۋدە تۇراتىن بالا وقي الادى. مۇنىمەن قوسا، 270 جالپى بiلiم بەرەتiن مەكتەپتە ورىس تiلiنەن قوسىمشا ساباق وتكiزiلەدi.

2006 جىلدىڭ وزiندە رەسەيدiڭ بiلiم دەپارتامەنتi ەلدiڭ ايماعىنان ەڭبەك ميگرانتتارى مەن ونىڭ بالالارىنا ارناپ ورىس تiلiن ۇيرەتەتiن مەكتەپتەر اشىلادى دەپ جوسپارلاعان بولاتىن. البەتتە، بۇل مەكتەپ تەك ورىس تiلiنiڭ گرامماتيكاسى مەن ايتىلۋ ەرەجەلەرiن وقىتىپ قانا قويماي، جاڭا ورتاعا بەيiمدەلۋگە ەداۋiر سەپتiگiن تيگiزەدi دەپ كۇتiلدi. بiراق تا بۇل جوسپار ويداعىداي جۇزەگە اسپاعان سياقتى. ءدال قازiر ماسكەۋدە بار-جوعى ەكi مەكتەپ iسكە قوسىلعان. "مەكتەپتە ءار جەردەن كەلگەن ميگرانتتار ءدارiس الادى. جالپى، مۇندا 15 پەن 40 جاس ارالىعىنداعى 50 شاقتى ادام بار. ونىڭ دەنi اۋعانستان، قىرعىزستان، يران، سومالي، ءازiربايجان ەلدەرiنەن كەلگەن كەلiمسەكتەر" – دەيدi مەكتەپ ديرەكتورى گالينا ۆاگانوۆا باسپاسوزگە بەرگەن سۇحباتىندا. بiر قاراعاندا، ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ورىس تiلiن سونداي بiر قۇلشىنىسپەن ۇيرەنiپ جاتپاعانى اڭعارىلادى. ويتكەنi، تiل ۇيرەتەتiن مەكتەپتە وقيتىننىڭ كوبi ەڭبەك ميگرانتتارى ەمەس، كەلiمسەكتەر. تiپتi، زارەزاپ بولعان ميگرانتتىڭ كەيبiرi: "بiزگە ورىس تiلiن نە ءۇشiن ۇيرەتiپ جاتىر؟ ەرتەڭ تiلدi بiلگەننەن كەيiن، وسىندا قالدىرۋ ءۇشiن عانا. بiراق بiز رەسەي سەكiلدi باسقا ۇلت وكiلiنە تiسiن باتىرا بەرمەيتiن ەلدە جۇمىس iستەگiمiز كەلەدi" دەپ ايتۋعا لاجسىز بارعان.

راس، رەسەي ۇكiمەتiنiڭ ءوز تiلiن ۇلىقتاۋدا ەش ءمۇدiرiپ قالعان جەرi جوق. بۇرىن بالتىق جاعالاۋى، تiپتi تمد ەلدەرiندەگi باسقا ۇلت وكiلدەرiنiڭ ورىس تiلiن بiلۋiن مiندەتتەپ، قولدان كەلگەنشە بار جاعدايدى ءۇيiپ-توگiپ جاتقان الىپ كورشi ۋاقىتشا نان تابۋعا كەلگەن ميگرانتتاردىڭ دا ورىس تiلiندە سويلەۋiن قۇپ كورiپ وتىر. ول ءۇشiن تەگiن مەكتەپ اشقانىمەن قويماي، مۇنداعى تىڭداۋشىلار بۇۇ تاراپىنان تولەنەتiن 2 مىڭ رۋبل كولەمiندە شاكiرتاقى مەن جول ءجۇرۋ بيلەتiمەن دە قامتاماسىز ەتiلەدi. ال نەگiزiنەن مەملەكەتتiك ينستيتۋتتاردا ورىس تiلiن ۇيرەنۋ كۋرسى شامامەن 14 مىڭ رۋبلدi قۇراسا، اعىمداعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگiنەن باستاپ بۇل سوما وسەدi دەپ كۇتiلۋدە. ازiرگە مەكتەپتە ءدارiس بەرەتiن مۇعالiمدەر ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ۇلكەن ساياساتتىڭ جەمiسi ارقىلى ومiرگە كەلگەن مەكتەپتiڭ اشىلعاندىعىن ءارi وندا ورىس تiلiن تەگiن وقىتاتىندىعىن بiلمەيتiندiگiنە نالىپ، وزدەرi اۋداندار مەن جاتاقحانالاردى ارالاۋعا كiرiسكەن.

گەرمانيا بولسا، 2005 جىلدان بەرi يميگرانتتاردىڭ ازاماتتىق الۋداعى شارتتارىن قاتاڭداتىپ جiبەرگەن. وسىندا تۇراقتانىپ قالۋ ءۇشiن ەلدiڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىن، قۇقىق جۇيەسiن، سونداي-اق مادەنيەتi مەن تاريحىنان تەست تاپسىرۋى كەرەك. ەڭ نەگiزگiسi — بۇل سۇراقتارعا جاۋاپتى نەمiس تiلiندە بەرەتiندiگi. ال بiرشاما جىلدان بەرi تۇرىپ كەلەتiن جاسى ەگدە تارتقان شەتەلدiكتەر بۇگiنگە دەيiن كەزiندە تاستاپ كەتكەن وتانىنىڭ تiلiندە شۇيiركەلەسسە دە، ازاماتتىق الۋعا كەلگەندە بارماعىن تiستەيدi ەكەن. گەرمانيالىق بيلiك قارتتارعا كومەكتەسiپ، نەمiس تiلiنiڭ كوسەگەسiن كوگەرتۋ ءۇشiن ارنايى دايىندىق مەكتەپتەرiن اشۋدى كوزدەۋدە. الداعى ءۇش جىلدا ميگرانتتاردى تەگiن وقىتاتىن 500 جاڭا كۋرس قارجىلاندىرىلماق. نەمiس تiلiن ۇيرەنۋگە قارسىلىق تانىتاتىندار نە جەڭiلدiك تۇرiنەن قاعىلادى نە ەلدەن بiرجولا الاستاتىلادى. ايتا كەتەرلiگi سول، تالاپ پەن ءتارتiبi كۇشەيتiلiپ ءارi زاڭى قاتاڭداتىلعان گەرمانياعا اعىلىپ جاتقان شەتەلدiكتەردiڭ لەگi بiرشاما قىسقارعان كورiنەدi. الىسقا بارماي-اق قويايىق، كورشi وزبەكستاننىڭ پرەمەر-مينيسترi شاۆكات ميرزياەۆ تا ەل اۋماعىنداعى شەتەل ازاماتتارىنىڭ ءجۇرiپ-تۇرۋىنا بايلانىستى زاڭعا وزگەرiس ەنگiزدi. بۇرىن وزبەك ەلiنiڭ زاڭ جۇيەسiن بۇزعان شەتەلدiك اقشالاي ايىپپۇل تولەسە، بۇدان بىلاي ەل اۋماعىنان قۋىلماق.

ماسكەۋ ميگرانتتاردى ءوزI تاڭدايدى

بۇدان بىلاي قىرعىزستان مەن تاجiكستاننان رەسەيگە كەلەتiن ەڭبەك ميگرانتتارى جۇمىس بەرۋشiلەردiڭ ناقتى بiر تاپسىرىسىمەن عانا كەلە الاتىن بولادى. حالىقارالىق-ايماقتىق بايلانىستار جانە ماسكەۋ ۇلتتىق ساياساتى كوميتەتiنiڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ولگا ۆەلدينانىڭ ايتۋىنشا، رەسەي تاجiكستان مەن قىرعىزستان بيلiگiمەن ءوزارا ەكiجاقتى كەلiسiمگە كەلە وتىرىپ، وتە-موتە قاجەتتi دەگەن جۇمىس كۇشiن عانا قابىلداۋعا ۋاعدالاستى. سول سەبەپتەن دە، ماسكەۋ اتالعان ەلدەردەن جiبەرiلەتiن ەڭبەك كۇشiن جۇمىس بەرۋشiنiڭ ۇسىنىسىنا قاراي تاڭداۋدى ۇسىندى. بۇدان وزگە، جۇمىس بەرۋشi ءوز تاپسىرىسىندا قانداي مامان يەسi كەرەكتiگiن، جالاقىنىڭ كولەمiن، ەڭبەك شارتىن، مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە كەپiلدiك بەرە الاتىندىعىن كورسەتۋi تيiس. ال قىرعىزستان مەن تاجiكستاننىڭ كوشi-قون جونiندەگi كوميتەتi وسى تاپسىرىستى العاننان كەيiن جۇمىس بەرۋشiنiڭ بار تالابىنا ساي جاساقتالعان جۇمىس كوزiن ارنايى مەديتسينالىق زەرتتەۋدەن وتكiزiپ جiبەرەدi. ارينە، ەڭبەك ميگرانتتارىن جۇمىسقا ءدال وسىلاي قابىلداۋدىڭ پايداسى كوپ. بۇل اۋەلi جەرگiلiكتi حالىقتى جۇقپالى دەرتتەن، ءتۇرلi اۋرۋ-سىرقاۋدان ساقتايتىنى انىق.

ەكi جاق تا اتالمىش كەلiسiمشارتقا قول قويعانى سول-اق ەكەن، ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ العاشقى لەگi كەلiپ، الدىن الا بەلگiلەنگەن جۇمىس ورىندارىنا تاراتىلدى. ەستەرiڭiزگە سالا كەتسەك، بيىل ماسكەۋدiڭ ەڭبەك ميگرانتتارىنا ارناعان كۆوتاسى 300 مىڭ ادامدى قۇرايدى، ونىڭ 105-i رەسەيگە ۆيزالىق جۇيەمەن كەلەتiن ميگرانتتارعا، 195 ورىن ۆيزاسىز كiرiپ-شىعاتىن جۇمىسشىلارعا بولiنگەن. بىلتىرعى جىلعى ستاتيستيكالىق مالiمەت رەسەيدە ميگرانتتىڭ سانى 12 ميلليونعا جەتكەندiگiن راستايدى.

جۇمىس بەرۋشI ميگرانتتار ءۇشIن اقشا تولەۋ كەرەك

رەسەي ۇكiمەتiنiڭ جوسپارى بويىنشا، كەلەشەكتە كەز-كەلگەن كاسiپكەر ءاربiر گاستاربايتەر ءۇشiن مەملەكەتتiك قازىناعا بەلگiلi سومادا اقشا تولەيدi. ەگەر جۇمىسشىنىڭ ماماندىعى نەمەسە كۆاليفيكاتسيالىق بiلiمi بولماسا جۇمىس بەرۋشi قىرۋار قارجى قۇيۋى تيiس. ماسكەۋ قالالىق اكiمشiلiگi جاز مەزگiلiنەن باستاپ ماسكەۋلiك بiرىڭعاي ميگراتسيالىق تەرەزە (مەمو) اتتى جاڭا جوبا ۇسىنباق. ماسكەۋ قالاسى مەرiنiڭ ورىنباسارى ۆالەريا ۆينوگرادوۆانىڭ پiكiرiنشە، مەمو — جان-جاقتان كەلگەن جۇمىس كۇشiن ەڭبەكپەن قامتىعان جۇمىس بەرۋشiنi قاداعالاپ وتىراتىن مەملەكەتتiك مەكەمە. "ميگراتسيالىق تەرەزە" سونداي-اق تاڭداپ الىنعان ماڭدايالدى جۇمىسشىلاردىڭ قولدارىن ەش قالت ەتكiزبەستەن جۇمىسقا تارتادى. بۇل از دەسەڭiز، كۇزدە ماسكەۋلiك بيلiك ەلەكتروندىق جۇيەدەگi "قوناق كارتاسىن" ەنگiزۋگە قۇلشىنىس تانىتىپ وتىر. العاشقى كەزدە كارتوچكا تەگiن تاراتىلادى. نەگiزi بۇل جۇيەنiڭ گاستاربايتەرگە دە، جۇمىس بەرۋشiگە دە پايدا كەلتiرەتiنiندە شەك جوق. ماسەلەن، ميگرانت ۇشاق پەن پويىزدا كەلە جاتىپ، ميگراتسيالىق قاعازدى تولتىرادى دا، ەلەكتروندى چيپپەن بەرەتiن قوناق كارتوچكاسىن الۋ ءۇشiن ميگراتسيالىق قىزمەتكە كەلەدi. ناتيجەسiندە ەڭبەك ميگرانتى تۋرالى مالiمەت ءوز-وزiنەن سارتىلداپ شىعادى دا، ونىڭ زاڭسىز نە زاڭدى جۇرگەندiگi انىقتالادى.

قىسقاسى، رەسەيلiك بيلiك ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ iشiنەن اۋەلi ورىس تiلiن بiلەتiندەردi، ودان كەيiن جوعارى بiلiمi بار مامانداردى قابىلداۋ قاجەت ەكەندiگiنە كوزدەرi جەتتi.

بiزدە شە؟ كەرiسiنشە. زاڭسىز ميگرانتتارعا بار جاعدايدى ءۇيiپ-توكتiك. قۇجاتىن زاڭداستىردىق. ول ازداي الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋدى دا قولعا الدىق. ەسەسiنە، شەكارامىزدان ەمiن-ەركiن ءوتiپ جۇرگەن كەلiمسەكتەر تiپتەن كوبەيدi. دەنi ساۋ ەكەندiگiن راستايتىن مەديتسينالىق قۇجاتى جوق. اۋرۋ ما، سىرقاۋ ما، وعان دا باس قاتىرىپ جۇرگەن ەشكiم كورiنبەيدi. ال ميگرانتتاردىڭ زاڭدى نە زاڭسىز ەكەنiن قاداعالاپ وتىراتىن مەكەمە جايباراقات. بار بولعانى جىلىنا بiر-ەكi رەيد جۇرگiزگەنiن قاناعات ەتۋدە. تاعى بiر جايت، بiز ميگرانتتارعا باسقا ەلدەردەگiدەي مەملەكەتتiك تiلدەن تەست الماق تۇگiلi، بiلۋ كەرەكتiگiن دە مiندەتتەمەيمiز. تiپتi، قوعامدىق ورىنداردا جەرگiلiكتi قازاق ەلiنiڭ تiلiن مەنسiنبەگەن كەيiپ تانىتىپ، ءوز تۋعان تiلدەرiندە شۇلدiرلەسەتiندەرiن قايدا قويارسىز. مۇنىڭ بارiنە سەبەپ، ەڭبەك ميگرانتتارىنا دەگەن تالاپتىڭ جوقتىعىنان نەمەسە ءتارتiپتiڭ بوساڭسىپ كەتكەندiگi. بۇل بۇل ما، قر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ رەسمي وكiلi ساپاربەك نۇرپەيiسوۆ كونستيتۋتسياداعى كورسەتiلگەن ءتۇرلi كەمسiتۋشiلiكتەرگە سالعان تىيىمدارعا قاراماستان كوپتەگەن شەتەلدiك كومپانيالار ەلiمiزدiڭ ازاماتتارىنىڭ ەڭبەك قۇقىعىن جيi جانە ورەسكەل تۇردە بۇزىپ كەلەتiندiگiن، كوبiنەسە ولاردىڭ ەڭبەك قاۋپسiزدiگiنiڭ جاعدايىنا، دەمالىس پەن تاماقتانۋىنا، ەڭبەك اقىسىن تولەۋ مەن ۇجىمدىق كەلiسiمشارت ەركiندiگiنە قاتىستى قۇقىقتارى اياق استى بولىپ جاتقاندىعىن جەتكiزدi. مىسالى، قىتايلىق "پەترو-قازاقستان، قۇمكول-رەسورسيز" اكتسيونەرلiك قوعامىندا ءوزiمiزدiڭ ينجەنەرلەرiمiزدiڭ ورتاشا جالاقىلارى 170 مىڭ تەڭگەنi قۇراسا، قىتايلىق ينجەنەرلەردiڭ ەڭبەك اقىلارى بۇدان 10 ەسە جوعارى، ياعني 2 ملن. تەڭگەنi قۇرايدى! ونىڭ ۇستiنە، قىتاي ازاماتتارىنا اي سايىن 600 دەن 800 مىڭ تەڭگەگە جۋىق سىياقى بەرiلەدi.

"قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءوز وتانىندا تۇرسا دا جەرگiلiكتi اتقارۋشى جانە ۋاكiلەتتi مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ نەمقۇرايدىلىعىنىڭ كەسiرiنەن وسىنداي كەمسiتۋشiلiكتەرگە ۇشىراپ وتىرعانىن پروكۋرورلىق تەكسەرۋ انىق كورسەتiپ بەردi"، — دەيدi رەسمي وكiل. مۇنداي فاكتiلەر جەتiپ ارتىلادى. ەل ازاماتتارىنىڭ قۇقىعىن تاپتاۋ دەرەكتەرi كورەيا، امەريكالىق، اعىلشىن، تۇرiك جانە يتاليان كاپيتالدارى قاتىساتىن جەكە كاسiپورىنداردا دا كەزدەسەدi ەكەن. "ەسiكتەن كiرiپ، ءتور مەنiكi" دەگەن وسى دا. ال بiز وسىنداي باسسىزدىق پەن بەيبەرەكەتسiزدiكتi كورە تۇرا شەتەلدەن كەلگەن كiرمەلەرگە جاعداي جاساپ، جالپاقتاۋدان ارىلا الماي كەلەمiز. وكiنiشتi!

كەرەك دەرەك:

قر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتiك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترi سەرiك ابدەنوۆتiڭ ايتۋىنشا، قازاقستانعا 2002 جىلى شەتەلدەن 12 مىڭ جۇمىس كۇشi تارتىلسا، 2006 جىلى – 40،9 مىڭ، 2007 جىلى – 58،8 مىڭ شەتەلدiك جۇمىس iستەگەن. ال، 2015 جىلى ەڭبەك ميگرانتتار سانى 500 مىڭنان اسپاقشى. ەلiمiزدiڭ جىل سايىنعا شەتەلدiك جۇمىس كۇشiنە سۇرانىسى — 60 مىڭ ادام.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button