ەڭبەكپەن ورIلگەن ءومIر

سۇيiكتi قالامىز الماتىداعى حالىقتىڭ باتىر قىزى مانشۇك مامەتوۆا مەن فۋرمانوۆ كوشەسiنiڭ ءدال تۇيiسكەن بۇرىشىندا ەكi قاباتتى اۋماقتى مەكتەپ ءۇيi ماعان سونداي ىستىق كورiنەدi.

الدەقالاي جولىم ءتۇسiپ، جانىنان وتكەنiمدە باسىمدى يiپ، ەرiكسiز تاعزىم ەتەمiن. باسقان قادامىڭ، جالىندى جاستىق جىلدارىڭ، ماقسات-ارماندارىڭ iزسiز جوعالىپ كەتپەيدi، ويىڭا ورالادى.

ەرتەرەكتە بۇل جامبىل اتىنداعى 18-شi قازاق ورتا مەكتەبi بولاتىن. بiز مۇندا وتان سوعىسى اياقتالىسىمەن، 1946 جىلى قوستاناي وبلىسىنان كەلiپ تۇسكەن ەدiك. ۇزىن سانى 14 بالامىز. مەكتەپ باسشىلارى جىلى قارسى الىپ، ينتەرناتقا قابىلدادى. قالا دەگەننiڭ اتىن ەستiگەنiمiز بولماسا كورگەنiمiز وسى. اينالانىڭ ءبارi تاڭسىق، تاڭدانا قارايمىز. جولىمىز بولىپ، جاقسى ورتاعا تۇسكەنiمiزگە قۋانامىز. جاتار جەرiمiز جايلى. تالپىنعان تاۋعا شىعادى. الىس ايماقتان كەلسەك تە بiزدەر دە نامىسىمىزدى قولدان بەرمەۋگە تىرىستىق. ونىنشى كلاستى بiتiرiپ شىقتىق.

"وقۋىمىزدى ەندi قايدا جالعاستىرساق، قاي ينستيتۋتقا بارساق، حال-جاعدايىمىز قالاي بولار ەكەن" دەپ ويلانىپ-تولعانىپ جۇرگەنiمiزدە قۋانىشتى حابار كوڭiلمiزدi كوككە كوتەردi.

مەكتەپ ديرەكتورى ونىنشى سىنىپتى بiتiرگەن بiزدەردi جيناپ الىپ قۇتتىقتاپ:

– جاستىق – ادامنىڭ كوكتەم شاعى، وعان ءومiردiڭ بولاشاق جىلدارىنا ارناپ ۇرىق سەبiلەدi. وسى قاعيدانى ەسكەرiپ ۇكiمەت سەندەرگە تاعى دا اتالىق قامقورلىق جاساعالى وتىر. باس قالالارىمىز – موسكۆانىڭ، الماتىنىڭ قاي ينستيتۋتىنا بارساڭدار دا، قاي ماماندىقتى قالاساڭدار دا جول اشىق. سوعىس سالعان اۋىرتپالىقتار ەسكەرiلiپ، ەمتيحانسىز قابىلدانا بەرەتiن بولدىق، – دەدi.

كۇتپەگەن جاڭالىققا قول سوعىپ، قۋانا قارسى الدىق. ەرتiس بايزاقوۆ ماسكەۋدەگi لومونوسوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتiڭ، بۇكەيلەن نادانباەۆ وسىنداعى تاماق ونەركاسiبiنiڭ تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنا، ابدiعاپپار ەكەۋمiز قازاقتىڭ مەملەكەتتiك ۋنيۆەرسيتەتiنە، باسقا دوستارىمىز دا قالاعان جوعارعى وقۋ ورىندارىنا جازىلدى.

جىلدار جىلجىپ وتە كەلە شاكiرتتەر ۇستازدارىنىڭ سەنiمiن اقتادى. ماسەلەن بۇكەيلەن نادانباەۆ رەسپۋبليكامىزدىڭ تاماق ونەركاسiبiنiڭ مينيسترi، ەرتiس بايزاقوۆ پروفەسسور، عالىم اتاندى. احمەت قاساەۆ، قايدار قارين جانە باسقا دا كوپتەگەن مەكتەپ تۇلەكتەرi مەملەكەتتiك جاۋاپتى قىزمەت اتقاردى.

«ءومiردiڭ الدى – ىستىق، ارتى – سۋىق،

الدى – ويىن، ارتقى جاعى – مۇڭعا جۋىق» – دەپ اباي اتامىز ايتقانداي، وكiنiشتiسi سول، بۇدان اتتاي 60 جىل بۇرىن قول ۇستاسقان دوستارىمىزدىڭ كوپشiلiگi بۇگiندە ارامىزدا جوق، دۇنيە سالعان. سونداي ابزال ازاماتتاردىڭ بiرi – ابدiعاپپار قۋاندىقوۆ دوسىمىز. ابدiعاپپار ۋنيۆەرسيتەتتە ساباقتى ۇزدiك وقىپ قانا قويماي، قوعام جۇمىسىنا دا بەلسەنە ارالاستى. فاكۋلتەتتiڭ كومسومول كوميتەتiنiڭ حاتشىسى بولىپ سايلاندى. ءارتۇرلi كەزدەسۋلەر، جيىن-كەشتەردiڭ ورتاسىندا ءجۇرiپ، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابiلەتiن كورسەتتi.

ۋنيۆەرسيتەتتi ويداعىداي اياقتاعاننان كەيiن، جاس مامان الماتىداعى مانشۇك مامەتوۆا اتىنداعى پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمىنا وقىتۋشى بولىپ ورنالاستى. العان بiلiمiن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا جاتپاي-تۇرماي iزدەندi.

ابدiعاپپار ىسقاق ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كەڭەسiنiڭ شەتەلدiك تۋريزم جونiندەگi باسقارماسىنىڭ باستىعى بولعان تۇستا دا قوعام قايراتكەرi رەتiندە كەڭiنەن تانىلدى. بۇل ورىندا 12 جىل بويى قىزمەت اتقاردى. قىزمەتكە تاعايىندالار الدىندا دiنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ءوزi قابىلداپ، اڭگiمەلەستi. رەسپۋبليكامىزدا تۋريزم سالاسىن دامىتىپ، حالقىمىزدىڭ مادەنيەتi مەن ەجەلگi ءداستۇر-سالتتارىن بارىنشا ناسيحاتتاپ، بيiك بەلەستەرگە قالاي كوتەرە بەرۋگە بولادى؟ قانداي تيiمدi جولدارىن تابۋ كەرەك؟ وسىنداي جايلارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. ناقتى ۇسىنىستار جاسالعان شاقتا ۇكiمەت تاراپىنان كومەك كورسەتiلەتiنiن ەسكەرتتi.

ابدiعاپپار تۋريستiك دەمالىس ورىندارىنا سالۋدى قولعا الدى. اسiرەسە شەتەلدەردەن كەلەتiن قوناقتاردى قابىلدايتىن ساناتوريلار سانىن كوبەيتۋگە كۇش سالدى. وسى تۇستا الماتىداعى "وتىرار"، دوستىق داڭعىلىنداعى "الاتاۋ" قوناق ۇيلەرiنiڭ، "الما-تاۋ" تۋريستiك ساناتوريىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. بۇل تۋريستiك ورىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قوناەۆ جولداستىڭ ءوزi قاتىسىپ، ريزاشىلىعىن بiلدiردi. مەدەۋ شاتقالىنداعى ۇيلەردەن قۇرالىپ قوناق قابىلدايتىن قازاق اۋىلدارى دا ايىرىقشا كوزگە ءتۇستi.

ابدiعاپپار تىندىرىلعان iستەرگە، الدا تۇرعان مiندەتتەرگە جان-جاقتى شولۋلار، ساراپتامالار جۇرگiزiپ، "قازاقستاننىڭ حالىقارالىق تۋريزمدەگi ورنى" دەگەن تاقىرىپتا كولەمدi ەڭبەگiن جازدى.

وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا بوگەلمەي بiرسىپىرا ەلدەردە بولىپ، كوڭiلگە ۇيالايتىن جاقسى ءداستۇر-سالتتارىن زەرتتەدi. ماسەلەن، "جاپون دەگەن بiر ەل بار كۇنشىعىستا" دەگەن كiتابىن ايىرىقشا اتاپ وتكiم كەلەدi. مۇندا اۆتور جاپونداردىڭ ەڭبەكسۇيگiشتiگiن، تاباندىلىعىن، اتا-انالارىنىڭ سالت-ءداستۇرiن بەرiك ساقتاپ دامىتىپ، جاسارتىپ كەلە جاتقاندىعىن تiلگە تيەك ەتەدi. "بiزدiڭ وسكەلەڭ جاس ۇرپاق تا ۇلگi-ونەگە السا ارتىق بولماس ەدi"، – دەپ قورىتادى. ءورiستi ونەگە – كوپكە ورتاق. دوستىق بايلانىستى جاقسارتا بەرۋگە شاقىردى.

راسىندا تاۋەلسiزدiككە قول جەتكەننەن بەرi رەسپۋبليكامىزدىڭ جاپون ەلi مەن قارىم-قاتىناسى نىعايىپ كەلەدi. بiرiنشi جاپون عارىشكەرi توسحيرا اكيامەن 1990 جىلى بايقوڭىر كوسمودرومىنان عارىشقا ۇشىپ، ارقالىق قالاسىنىڭ جانىنا قونىپ امان-ەسەن ەلiنە ورالدى.

قاسىمحان ەرسارين، دەربەس زەينەتكەر

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button