ҚАНДЫ АЛАҢНЫҢ ҚАСIРЕТI

Желтоқсан көтерiлiсi қалай басталды?

1986 жылғы Желтоқсан көтерiлiсiне сол кездерi түрткi болған себептер турасында сарапшы-ғалымдар түрлiше пiкiрлер бiлдiрiп келдi. Соның бастыларының бiрi – 1986 жылдың көктемiнде Теңiз мұнай-газ кенiшi мен Түмендi бiрiктiрiп, бiртұтас кешендi өндiрiстiк аймақ құру туралы М.Горбачевтiң бастамасын Қазақстан басшысы iске асырмай тастауы үлкен дүрбелең әкелген. Нәтижесi белгiлi, Дiнмұхаммед Қонаев қызметiнен кетiп, арты аласапыранға ұласты.

Ал “алаңға жастарды кiм бастап барды? Олар өз беттерiмен шықты ма?” деген сауалдардың туындауы заңды.

Бұл ретте желтоқсан оқиғаларын зерттеу жөнiндегi Конституциялық соттың судьясы болған, заңгер-ғалым Сабыр Қасымов: "16 желтоқсанда, пленум болған түнде-ақ, Алматы қаласындағы жатақханаларды аралап, үндеу таратқан, ұрандар жазған, қозғалыстың жоспарын жасаған Алматы Көркемсурет және театр институтының студенттерi Қ.Айтмұрзаев, Б.Иманғожаев,Ү.Сейтiмбетов, А.Қанетов және М.Қасенбаевтар едi", – дейдi. Ендi әлгi аталған студенттерге шығарылған Алматы қалалық сотының 1987 жылдың 20 шiлдесiнде Қазақ Кеңестiк Социалистiк Республикасының атынан жариялаған үкiмiне көз жүгiртсек, онда былай делiнген: "…1986 жылдың 16 желтоқсанында Қ.Айтмұрзаев Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетi Пленумының Д.Қонаевты Бiрiншi хатшы мiндетiнен босатып және оның орнына Ресейдiң Ульянов облыстық партия комитетiнiң Бiрiншi хатшысы Г.Колбиндi тағайындау туралы шешiмiне наразылық бiлдiрiп, өзiнiң курстастары Б.Иманғожаев, Ү.Сейтiмбетов, А.Қанетовтердi келесi күнi ұлты қазақ студент-жұмысшы жастарды Брежнев атындағы алаңға алып шығуға үгiттеген. Олар өзара келiсiп, ашықтан-ашық ұлтаралық араздық тудыратын ұлтшылдық үгiт, арандатушылық және азғырушылық әрекет ұйымдастырып, сол күнi кешке шет ел тiлдерi, медициналық, малдәрiгерлiк, политехникалық институттарының, сондай-ақ ҚазМУ-дың физика, математика және химия факультеттерiнiң, Киров атындағы зауыттың номерi 2-шi жұмысшы жатақханаларын аралап, тұрғындарды ертеңгi күнгi сабақтары мен жұмыстарын тастап, алаңға шығуға шақырған. 1986 жылдың 17 желтоқсаны күнi таңертеңгiлiк жұптарын жазбаған бесеу Театр-көркемсурет институтының 150 студентiн Брежнев атындағы алаңға алып шығып, ұлтшылдық сарындағы ұрандарын жалаулата айқайлатып, мемлекеттiк билiк басындағылармен Орталық комитет және Үкiмет мүшелерiнiң жиынды тарату туралы талаптарына құлақ аспаған. Сонан соң олар жиналып қалған тобырды соңдарынан iлестiрiп, ұлты қазақ студенттер мен жастарды қатарларын көбейтуге үндеп, қала көшелерiнде шерулеп қайтқан… Сағат 16.00 айналасында 2000 адамға жуық топпен Брежнев алаңына оралған"…

Соттың бұл айыптауы желтоқсан дүмпуiн ұйымдастырушылардың бастылары Көркемсурет және театр институтының студенттерi екенiн нақтылай түседi. Ал бiз тiлдескен Б.Иманғожаев, Қ.Айтмұрзаев және Ү.Сейтiмбетовпен қатар, сол кездегi институттың талдырмаш қыздары – Г.Байбосынова мен С.Ешенқұловалар көтерiлiстi ұйымдастыруға аталған институт студенттерi атсалысқанымен, егер барша жастар тарапынан қолдау таппаса, желтоқсан дүмпуi үлкен дүрбелеңге айналмас едi дейдi. Олардың пiкiрiнше, өздерiнiң iсi лап етiп тұтанғалы тұрған отқа май құйып жiбергенмен бiрдей әрекет болған. Бiздiңше, Театр және көркемсурет институты студенттерiнiң мұндай санасы ояу, ұлтжанды болуларына сол кездегi Асқар Тоқпанов сынды ұлағатты ұстаздарының алдын көргендiктен, сәулесi түскендiгiнен болар. Сол үшiн де кезiнде Асқар Тоқпановтың қудалауға ұшырап, қысым көргендiгiн желтоқсан деректерi айғақтайды. Жалпы бұл жайттарды Қазақ КСР мемлекеттiк Қауiпсiздiк Комитетiнiң төрағасы В.М.Мирошниктiң мына сөзi растай түседi:

… "Театр-көркемсурет институтын алайық. Осы жоғары оқу орны студенттерiнiң 5/1-не жуығы жаппай тәртiпсiздiктерге қатысты. Студенттердiң бiр тобы – Айтмұрзаев, Қанетов және басқалар, барлығы 12 адам желтоқсанның 16-нан 17-не қараған түнi қаладағы 6 жоғары оқу орны мен Киров атындағы зауыттың №8 жатақханасында арандатушылық, азғырма жұмыс жүргiзген. Олар саяси жағынан тұрақсыз жастарды қоғамға жат әрекеттерге қатысуға итермеледi, арандатушы ұрандар мен плакаттар әзiрлеп, көшелерге алып шықты".

Осы "қазақ ұлтшылдығы" деген айыпты ресми түрде алып, қазақ халқынан кешiрiм сұрау қажеттiгiн қазiргi Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсiнiң депутаты, сол кездегi Алматыдағы Халық шаруашылығы институтының студентi, Желтоқсан көтерiлiсiне белсендi қатысушылардың бiрi Нұртай Сабильянов табанды түрде көтергенiмiзбен, нақты нәтиже шықпағаны түсiнiктi едi дейдi. Дегенмен қазақ мәселесiне қатысты Мәскеудегi жоғарғы билiк өкiлдерiне жиi хат жазып, жауап берулерiн талап еткен жастардың бiрi – Нұртай Сабильяновтiң төмендегi бiр хаты оқырманды бейжай қалдырмаса керек.

Телеграмма №83/210 от 28.03.91.

г. Москва, ул. Королева, 12,

программа "Кто есть кто",

т. Язову.

Вопросы:

1. Ваша причастность к имперской политике Колбина против казахского народа, ликвидации ракет именно в Сарыозеке.

2. Когда вы подпишите акт передачи бывшего здания штаба Среднеазиатского военного округа по улице Джандосова-Правды в Алма-Ате, переселенцам из Семипалатинска и Арала, ведь Среднеазиатский военный округ ликвидирован.

3. Судьба военного училища коренной национальности в г. Алма-Ате после декабря 1986 года.

Нуртай Сабильянов,

г. Алма-Ата, 28. 03. 91.

Жоғарыдағы сауалдарына Нұртай сол кездегi одақтық дәрежедегi ең шендi шенеунiк, КСРО қорғаныс министрi Д. Язовтан сырғытпа жауап алғанын маңызды санамайды. Маңыздысы, бұл ұлтжанды жастың елдiк мәселенi от басы, ошақ қасында ғана айтып қоймау қажеттiгiне берген жауабы, әрi нақты iс жасау керектiгiне үндеген әрекетi iспеттi. Желтоқсан көтерiлiсiнен бүгiнгi уақытқа дейiн халқының қамы үшiн аянбай еңбек етiп келе жатқан ұлтжанды азамат Нұртай Салихұлы бұл турасындағы ойын төмендегiше түйiндейдi:

"Қазақты оққа да байлаған, сотқа да айдаған, аштан да қырған XX ғасыр "Бiз бақытты баламыз" деп ән салдырған бүгiнгi ұрпағына дейiн кесiр-кесапатын алға тартып келдi. Кеңестер Одағының одақтас республикалары мүлгiп отырған жылдарда да қазақтың қаһарман ұлдары тәуелсiздiктiң туын тiгу үшiн жасырын жұмыс iстеп келдi. Сенбейiн десек, ол туралы құжаттар да бар.

Мен ойлаймын, бүгiнгi тәуелсiздiгiмiздiң негiзi, егемендiкке жету жолындағы ұлтазаттық көтерiлiстердiң түйiнi – Желтоқсан көтерiлiсi деп айтуға құқымыз бар. "Iрiген ауыздан шiрiген сөз шығады" демекшi, кейбiреулер айтқандай, алаңдағы жағдай "нашақорлар мен маскүнемдердiң бей-берекетi" емес, бостандық, ұлт намысы үшiн күреске бел буғандардың жанкештi қадамы едi.

Халық шаруашылығы институтының 3-курсында оқитын менi сол алаңға ешкiм алдап немесе күштеп апарған жоқ. Өзге қыз-жiгiттер де адал ниет, шын көңiлмен бейбiт шеру арқылы Мәскеуден берiлетiн партия көсемдерiнiң бұйрықтарымен келiспейтiнiмiздi мәлiмдеуге шықтық. Ұлттық ар-намысты таптатқымыз келмедi. Шын мәнiнде, 5 миллионнан аса қазақ ұлтының арасынан ел басқаратын бiр адамның табылмауы – ақылға қонбайтын әңгiме. Осы сауалға жауап iздеп, еңсемiздi тiк ұстайтын ұлт екенiмiздi партияның бюрократтарына, орталықтың өктемдiгiн мойындатқымыз келдi."

Иә, ұлттық кемсiтушiлiкке ыза болған жастар Республика алаңына жиналып, өз пiкiрлерiн айтуға келдi. Демонстранттармен әу бастан келiссөздi дұрыс жүргiзе алмағаннан кейiн, жағдай шиеленiсiп, мiнбеге шыққан Республика басшыларына дөрекiлiк жасау әрекетiне ұласты. Ақыры тәртiп қорғаушылармен қақтығыс та басталды.

Бұл бас көтеруге басты түрткi болып, өзi де тұтанғалы тұрған отқа май құйған оқиға Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетiнiң 1986 жылғы 16 желтоқсанда бар-жоғы он сегiз минутқа созылған пленумда Алматыға арнайы ұшып келген СОКП Орталық Комитетi ұйымдық бөлiмiнiң меңгерушiсi Г.Разумовский Саяси Бюроның атынан ұзақ жыл адал қызметi үшiн Дiнмұхаммед Ахметұлы Қонаевқа алғыс айтып, орнына халыққа аты-жөнi беймәлiм Г.В.Колбиннiң сайлануын жария етуiнде едi. Сол күнi және кешке пленум туралы қысқаша информациялық хабардан басқа ешнәрсе айтылмады, болған жағдайдың себеп-салдары халыққа түсiндiрiлмедi.

Кеңес өкiметi жылдарында Қазақ облыстық, өлкелiк комитеттерiнде, одан соң Қазақстан Орталық Комитетiнде Бiрiншi хатшы болып жиырма шақты адам қызмет атқарыпты. Дегенмен осы уақытқа дейiн мұндай хатшылық қызмет атқарған орыс, украин, грузин, армян, еврей, поляк, ұйғыр сияқты әр ұлттың өкiлдерi арасында тек үш-ақ қазақ болған. Және бұған дейiн Республика коммунистерiнiң басшылығында қазақтың болмауы бұрын-соңды ренiш туғызып көрмептi. Сiрә, орталықтағылар бұл жолы да солай болар деп пайымдаса керек. Бiрақ жағдайды жете бiлмеушiлiк ақырында көтерiлiске әкеп соқты. Екiншiден, әлгiнде айтқан жастармен тiлге келiп, олармен диалог жасау әрекетi iске аспады. Алаңдағы мiнбеге шыққандардың кейбiреуi қазақ тiлiнде сөйлей де алмай, жиналғандардың мазағына ұшырады. "Жiгiттер, қыздар, үйлерiңе қайтыңдар!" дегеннен басқа сөз айта алмады. Дер кезiнде халық сыйлайтын партия, соғыс ардагерлерiн, ақын-жазушыларды, сөз зергерлерiн мiнбеге шығару ешкiмнiң ойына келмептi.

Бiрiншi саты – желтоқсанның 16-сынан 17-сiне қараған түнi Қазақ КСРО Мемлекеттiк Қауiпсiздiк комитетiнiң деректерi бойынша, қаланың алты оқу орны және С.М.Киров заводының №8 жатақханасында, Театр және көркемсурет институтының студенттерi "арандатуға бағытталған iрiткi салу жұмысын жүргiздi". Олар "жастарды шеру жасауға үгiттедi, арандатуға бағытталған ұрандар мен плакаттар даярлап, көшеге алып шықты". Бiр түнде болған қимыл-әрекет 1979 жылы маусымда Ақмолада немiс автономиясына қарсы өткен акцияны ерiксiз еске салады.

Желтоқсанның 16-сынан 17-сiне қараған түнi толқу Ақмоладағы сияқты студент, жұмысшы жастардың жатақханаларында басталды. Ақмолада түнде жазылған транспоранттармен Алматыда сол түнгi жазылған транспоранттар үндес, тiптi кейбiрi сол күйiнде қайталанды. Желтоқсанның 17-сi күнi таңертең Алаңға толқын-толқынмен жиналу әдiсi де Ақмола оқиғасымен үндестi. Қалай болғанда да сол бiр түнгi үрдiстiң басталу, өрбу динамикасын қалпына келтiру Желтоқсан тарихының ең бiр қиын тұсы екендiгiн мойындау керек.

Желтоқсан көтерiлiсi кезiнде әр ұлттың өкiлдерiнен тұратын 2401 адам ұсталды. Солардың iшiнде Алматының соттары 326 адамды әкiмшiлiк жазаға кестi, қылмыстық тәртiп бойынша – 99 адам сотталды, екi адам ату жазасына кесiлдi. Мұның сыртында 270 студент оқудан шығарылып, көптеген жұмысшылар мен қызметшiлер жұмыстан босатылды. Қудалауға, қуғынға ұшырағандар саны шексiз. Тек қана Желтоқсан көтерiлiсiне байланысты Қарағанды университетiнен 25 студент комсомолдан шығарылды, 11-i университеттен қуылды.

Сондай-ақ, бұл бiр қалалық немесе аймақтық та құбылыс емес, жалпыұлттық қозғалысқа айналды. Империялық озбырлыққа қарсы бас көтеру тек астаналық қала – Алматымен ғана шектелiп қалған жоқ, басқа да облыс орталықтарында, аймақтарда көрiнiс тапты. Желтоқсанның 17-25 күндерi Жамбыл, Шымкент, Талдықорған, Жезқазған, Қарағанды, Павлодар, Көкшетау, Арқалық, Алға сияқты қалаларда, Шамалған, Сарыөзек сияқты елдi мекендерде болып өткен толқулар наразылықтың жалпықазақстандық сипат алғанын айғақтайды. Алматыдағы 17 желтоқсан күнгi толқуларға 25-30 мың адам қатынасқан. Сол күннiң кешiнде және түнде шеруге шыққандарға қарсы қолданылған аяусыз басып жаншу мен қанды-қол қарақшылық, одан қалса зорлау, ұлтына қарай адам аулау шараларына қарамастан, ертеңiне Брежнев алаңына тағы да сонша жастар жиналды. Әскер күштерi мен милиция алаңды қоршап алып, оған ешкiмдi жiбермедi. Ал Алматыдан тыс жерлерде болған шерулерге қатынасқандардың саны – 2500 адам. Бұл саналы түрде кемiтiлiп көрсетiлген сан болуы да ықтимал.

От ұшқынының жан-жағына түсуi – табиғи диалектикалық заңдылық. Жанап өтпесе, қарағандылықтар: Раушан Әлиева (ҚарМУ-дiң студентi), Әлия Еркiмбаева (ҚарМИ-дiң студентi), Раиса Сәрсембекова (АТП бухгалтерi); ақтөбелiктер: Болат Арынразиев (спорт мектебiнiң жаттықтырушысы), Берiк Қалбөкенов (СПТУ мұғалiмi); шығысқазақстандықтар: Гүлжан Кәрiмразина (кооператив техникумының студентi), Ербол Ақтанов (институт студентi); талдықорғандықтар: Анар Серкенова, Мәншүк Мусина (заң техникумының студенттерi); целиноградтықтар: Амангелдi Нүркенов, Асқар Сағынаев (ауыл шаруашылық институтының студенттерi) сияқты т. б. жер-жердегi жастар мен студенттер "ұлтшылдық" көзқарастары үшiн қылмыстық жауапқа не себептi тартылды?..

Ал еш кiнәсiз қаза болған өрiмдей өрендер: Қайрат Рысқұлбеков (Жамбыл), Ербол Сыпатаев (Талдықорған), Сәбира Мұхаметжанова (Өскемен), Ләззат Асанова (Талдықорған), Кенжегүл Молданазарова (Шымкент) сынды бар-жоғы 18-20 жастағы "ұлтшылдардан" атынан ат үркетiн алып империя – кеңес үкiметi қандайлық қауiп көрдi екен?

Басқа елдерден әкелiнген әскердiң жауыздығын өз көзiмен көрiп, жиренiп, алаңға Алматы облыстық iшкi iстер басқармасындағы жедел топтың командирi ретiнде барған Төлеген Әлжан кейiннен қызметiнен өз еркiмен кетiп, қайсар мiнез көрсетедi. Әрi осы жауыздықты әшкере ету мақсатында ақын Мұхтар Шаханов құрған екi комиссияға да кiрiп, жұмыс iстегендегi куә болған жайттарын былайша әңгiмелейдi:

"Әрине, комиссия жұмыс жасаған кезде бiз әлi де Ресейге тәуелдi едiк. Екiншi комиссия жұмысын бастаған тұста Ресейден Гаев басқарған прокуратура, Iшкi iстер министрлiгiнен сегiз адам келдi. Ақыры бiздер жинаған деректердiң көпшiлiгiн Мәскеуге ала кеттi. Сол құжаттардың басым көпшiлiгiн жарақат алғандар, есiнен ауысып ауруханаға түскендер мен қайтыс болғандар жайында болды. Мiне, күнi бүгiнге дейiн осы деректер қолымызға түспей отыр.

Жалпы бiздi қолдаған азаматтар болды ғой. Ә.Мәмбетов, Т.Жаманқұлов, Б.Нұрғазиев сияқты азаматтарымыз таяқ жеп, қансырады. Ал қала прокурорының орынбасары Зиманов Қадырберген Мәскеуден келген жендеттер Стрельников пен Сорокаға қарсы шыққандығы үшiн заңсыз тұтқындалды. Одан өз прокуратура қызметкерлерiмiз Мызников, Волтунов, Азаровтың қудалауына түстi, ақыры көз жұмды. Осы аттары аталған зиялы қауым өкiлдерi үстiнен 85 нөмiрлi "Қоңыр" атты қылмыстық iс қозғалды.

Бүгiнде ескеретiн бiр мәселе, ресми дерек көздерi бойынша, қазiр қалада тiркеуде тұрған желтоқсандықтар – 56, ал елiмiз бойынша сотталғандары – 107, әкiмшiлiк жазаға 430-ы тартылған. Менiң қолымдағы деректер сол кездiң өзiнде қатысқандар санының 12500 болғандығын дәйектейдi. Ал қауiпсiздiк комитетi кезiнде 2 мың деген мәлiметтi ғана көрсеттi"

Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетiнiң пленумы туралы ресми хабар ең әуелi "Қазақстан" телеарнасы арқылы ақпараттық бағдарламасынан, содан соң Орталық телевизиясының "Времясынан" берiлдi. Ал 18 желтоқсан күнi "Комсомольская правда" былай деп жазды:"Кеше кешкiсiн және бүгiн күндiз Алматы қаласында ұлтшылдардың арандатуымен бiр топ оқушы жастар көшеге шығып, жуырда болып өткен Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетi пленумының шешiмiне наразылық бiлдiрдi. Болған жағдайды бұзақылар, арамтамақтар және басқа да қоғамға жат адамдар пайдаланып, тәртiп сақтаушыларға қарсылық көрсеттi, содан соң азық-түлiк дүкенiн, жеке иелердiң автомашиналарын өртеп, қала тұрғындарын қорлап, жәбiрледi".

Осылайша табиғатында бауырмал, онысын осыған дейiн Қазақстанға жер ауып келген жүздеген ұлтқа жанашырлығымен көрсеткен бүтiндей бiр халыққа қара күйе жағу, ұлтшыл деп айыптау акциясы басталып кеттi. Және ол қарқынды әрi кең ауқымда жүргiзiлдi. Басшылық тiзгiндi ә дегеннен-ақ пәрменi күштi орталық алды.

Желтоқсанның 18-күнi кешке қарай Алматыға КОКП Орталық Комитетi Саяси Бюросының мүшесi, Партиялық бақылау комитетiнiң төрағасы М.С.Соломенцев ұшып келдi. М.С.Соломенцев Алматыға СОКП ОК Саяси Бюросының кең өкiлеттi ресми өкiлi ретiнде келгендiктен, оның тұжырымдары мен бағалары саяси нұсқау мен бұйрық түрiнде қабылданды. Ол оның 1986 жылғы 23 желтоқсандағы Қазақстан КП ОК-нiң Бюро мәжiлiсiнде сөйлеген сөзiнде былайша баяндалды:

"Бiр нәрсе анық, алаңда болып өткен оқиғалар кездейсоқ, стихиялық құбылыс емес. Бұл – ұйымдастырылған iс. Ұйымдастырушының кiм екендiгi маған белгiсiз, табамыз ба, жоқ па, оны да айту қиын. Қалай дегенде де мұның ұйымдастырылған iс екендiгi туралы бағаны нақпа-нақ айтуға болады… Белгiлi бiр топ қылмыстық жауапкершiлiкке тартылады. Менiң ойымша, жаңа жылға дейiн-ақ сот процесi болар, 2-3 процесс ашық өтетiн сияқты. Осы жөнiндегi хабарды баспасөз, радио, телевизия арқылы тарату керек. Халыққа мұның бәрiн жақсылап көрсету керек. Қазiр комсомолецтер мен коммунистердiң ұлтшыл, бұзақы iс-әрекеттерiн талқылаған комсомол, партия жиналыстары өтiп жатыр. Не сескендiредi? Алғашқы шешiмдер жұмсақтау болды, қазiр оқиғаға қатысушыларды институттардан қуу керек, ертең оларды, бұзақы, ұлтшылдарды өндiрiске, басшылық жасайтын жерге қалай жiберемiз деген төңiректе әңгiме болып жатыр. Бiрақ баға қатал да талап қойғыш, қорытынды өзгеге жақсы сабақ болуы керек.

…Саясатта, студенттер iрiктеуде бұрмалау бар. Кадрларды осылайша iрiктеу керек пе едi? Қазақ мектептерiн ашу, қазақша оқыту жөнiнде мұндай айтыс болғанын бiлемiн… Алматыда мектепке дейiнгi мекемелер де ұлттық белгi бойынша құралатын болған ба? Бұл қалай, жолдастар, Бюро мүшелерi? Одан әрi не болады? Бүкiл оқыту мен тәрбие қазақша өткiзiледi. Халық арасында, әсiресе жастар iшiнде тәрбие жұмысы, интернационалдық тәрбие жұмысы қожыраған… Қаланың толуы жөнiнде де басын ашып алатын жәйт көп. Мәселен Алматыда, кезiнде мен осында жұмыс iстегенде қазақ тұрғындар 8% болғаны есiмде. Дұрыс па айтып тұрғаным? Ал қазiр 16%. Екi есе екен".

Кезiнде Д.Қонаев ақсақалдың қарамағында қызмет iстеп, өзiнiң моральдық жағынан жеңiлтек адам ретiнде көрсетiп, Қазақстаннан қызметтен қуылған М.Соломенцев осылайша сайрады. "Қазақ ұлтшылдығы" атағын қазақ халқына жақсылап таңудың, бояуын қалыңырақ етiп жағудың жолдарын iздеп, шарқ ұрды. Соломенцев айтқан "процентамания" мәселесi лезде Қазақстанның түкпiр-түкпiрiн шарлап кеттi. Өзi де қоғамның қай саласында болсын азшылық болып табылатын ие қазақтардың үлес салмағы жұмыс орындарында, жоғары оқу ордаларында, мемлекеттiк маңызы бар мекемелерде орыс халқымен салыстырмалы түрде қарастырылды. Қазақтар орыстардан көбiрек шоғырланған жерлерде олар теңестiрiлдi немесе кемiтiлдi. Тату-тәттi тұрып келе жатқан екi халықтың ортасына осылайша сына қағылды. Қазақ халқы өз жерiнде өспесе, өнбесе басқа қай елде өркен жаймақ деген ойдың орнына, қазақ ұлтының дамымауын ойластырған орталық өкiлдерi өздерiн нағыз ұлтшыл, шовинист ретiнде көрсетiп алды.

Бұл тұрғыда желтоқсан көтерiлiсiне қатысқаны үшiн сотталып, сонау Ресейдiң Чита облысына айдалған Расулхан Құдайбергенов сол кездегi елдегi саяси-рухани ахуалдың қазақ ұлты үшiн соншалықты күрделенiп кеткенiн айтады:

"Сол жылдары қазақ мүддесiне қырын қарап келген орталықтың өктем билiгiне көзi қарақты қаймана қазақ қағажу қарай бастаған едi. Iштей қарсылықтың белгiлерiн, әсiресе үлкен қалалардағы қалыпты өмiр арнасына қабыса алмай, ұлттық рухы кемшiн тартқан халықтың тiршiлiк ауанынан байқау қиын емес-тi. Ана тiлiмiз тұсаулы аттың күйiн кешiп, дiн-тiнiмiз тарылды. Қазақ жастарына табылса, жұмыстың ең ауыры бұйырды. Қалалық тiркеу қайдан, "Жетiм бұрыш" жағалау ғана маңдайға жазды. Осы сынды мың-сан кедергi жайттардың күн өткен сайын қоюлана бастағанын арман қуып келген Алматыдан студент бола жүрiп бiз де жете сезiне бастадық. Бұлайша жалғаса беруi мүмкiн болғанымен, оған деген қарсылық пен наразылықтың түбi бiр бой көрсетерi анық едi.

Сол бiр намыстың жанартаулары атқылаған желтоқсанның үш күнiнде де алаңда жүрдiк. Ерекше екпiн бiтiп, елдiк мұратымыз қол созым жерде тұрғандай болды. Әне-мiне, үкiмет үйiн алсақ, арманымызға жететiндей едiк. Шыны сол, мен үшiн бұл жастық максимализмнен гөрi, отаншылдық рухтың басым түскен кезi едi."

Дегенмен "әй дейтiн әже, қой дейтiн қожа" жоқ болған соң, жоғары билiктiң жастарды жазалауға қатысты бұйрығын асыра орындаған қызыл жағалы жендеттер бiлгенiн iстеп, тiзеге басты. Жоғарыда айтып кеткендей 1986 жылы студенттерi жастарды алаңға бастап шыққан Театр және көркем-сурет институтында оқыған Гүлнар Байбосынова Желтоқсан көтерiлiсiне қатысқан кезiндегi қазақ қыздарының қайсарлығы мен тартқан қасiретi турасында былайша сыр шертедi:

"Арамызда таяқтан бет-жүзi адам танымастай өзгерiп кеткен бiр жiгiт болды. Оның көзi шығып кеткен едi. Содан бiздi жетi түнде Шамалған жақтағы жүгерi егетiн алқапқа апарып тастады. Күн суық. Бәрiмiз оңбай таяқ жегенбiз. Жолдың бойымен қалаға қарай жүгiрiп отырдық. Ешқандай машина тоқтамайды. Зорыққандардың аузынан ақ көбiк ағып кетiптi. Әйтеуiр таң ата жатақханаға жетiп жығылдым. Суық қатты өтiп кеткен екен. Бiр ай ауруханада жаттым.

Соның салдарынан қазiр бала көтере алмай қалдым. Мұның бәрi суықтың кесiрi екенiн дәрiгер айтты. Сақылдаған аязда айдалаға апарып тастаған қыздардың бәрi ана болу қабiлетiнен айрылғанын бiлемiн. Бұл – желтоқсанның үлкен қасiретi едi."

Қазақ жастарының ұлтжандылық бейнесi сол кездерi осылайша тағдыр тәлкегiне ұшырады. Орталықтың солақай ойы мен арам әрекетi iске аспады. Желтоқсан көтерiлiсi Балтық жағалауындағы және басқа республикалардағы демократиялық процестiң дамуына себепшi болды. Осыдан кейiн егемендiкке жаппай жол ашылды. Одақтас республикалар бiрiнен соң бiрi егемендiк жолына, тәуелсiз дамуға бет бұрды. Сонымен бiрге Бакуде, Вильнюсте, Ферғанада, Тблисиде қанды оқиғалар тiзбегi жалғасты. Оларда да тоталитарлық режим мен Ресей танкiлерiнiң қанды iздерi қалды.

Болатбек Төлепберген, "Дарын" мемлекеттiк жастар сыйлығының лауреаты, ҚР Мәдениет қайраткерi

Редакция таңдауы

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...
photo 79197

Киік мүйізін Қытайға сатқандар ұсталды

Атырауда киіктің мүйізін Қазақстаннан Қытайға сатумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топтың 12 мүшесіне...
әйел

Бітімгер әйел

Елімізде әскери салада әйелдер қауымы елеулі еңбек етіп келеді. Тіптен олардың саны...
fb31a07263e440c271731d88ecd8a82b xl

Елімізде 480 адам коронавирустан жазылды

Қазақстанда бір тәулікте 480 адам коронавирус індетінен емделіп шықты, деп хабарлайды coronavirus2020.kz...

Жаңалықтар

Пеле: Мбаппе ізбасарым болады

Әлем футболының королі атанған Пеле болашақта өз ізін «ПСЖ» клубының шабуылшысы Килиан Мбаппе басады деп болжайды. - Мбаппе менің ізбасарым бола алады және мен бұны...

Киік мүйізін Қытайға сатқандар ұсталды

Атырауда киіктің мүйізін Қазақстаннан Қытайға сатумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топтың 12 мүшесіне қатысты сот үкімі шықты. Топты басқарған бұрын ҚХР азаматы болған қазақ, -...

Бітімгер әйел

Елімізде әскери салада әйелдер қауымы елеулі еңбек етіп келеді. Тіптен олардың саны жыл сайын артуда. Заңгер, қаржыгер, телефонист  секілді мамандықтарды игерген. Олар ұшақты басқарып,...

Елімізде 480 адам коронавирустан жазылды

Қазақстанда бір тәулікте 480 адам коронавирус індетінен емделіп шықты, деп хабарлайды coronavirus2020.kz сайты. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 54, Шымкент қаласы...

Темекіні оңай тастаудың 5 тәсілі

Дүниежүзінде коронавирусқа қатысты шындыққа сай келмейтін түрлі ақпарат тарады. Осындай мифтің бірі - темекі шегетіндер COVID-19 инфекциясын сирек жұқтырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы төтенше жағдайлар...

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні

Бүгін Қазақстанда «8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні» мерекесі аталып өтеді. Биылғы мереке алғаш рет коронавирусқа қарсы карантин шектеулерімен тұспа-тұс келіп отыр. Атаулы күннің тарихы әйелдер...

«Маттео Пеликоне»: Қазақстан спортшылары үш алтын медаль алды

Римде күрес түрлерінен "Маттео Пелликоне" рейтингтік турнирі мәресіне жетті. Еркін күрестен Қазақстан құрамасы соңғы жарыс күнінде үш алтын, екі күміс және үш қола медаль...

Жансай Смағұлов: қолда тұрған алтыннан айырылып қалдым

Ташкентте дзюдодан әлемдік "Grand Slam" жарысында 73 келі салмақ дәрежесінде күресіп, күміс жүлдегер атанған Жансай Смағұлов алтыннан қалай айырылып қалғаны туралы айтып берді.  "Жарыс...

Дабылды ескерту жарияланды

Ауа райының күрт нашарлауына байланысты Қазгидромет синоптиктері Нұр-Сұлтан қаласы мен еліміздің 9 облысында дабылды ескерту жариялады. 8 наурызда Нұр-Сұлтанда көктайғақ болып, жаяу бұрқасын соғады деп...

Алматы облысының дәрігер қыз-келіншектері марапатталды

Алматы облысының әкімі Амандық Баталов Талдықорған көп салалы ауруханасына барып, облыстағы денсаулық сақтау саласында еңбек етіп жүрген, індетпен күресте алдыңғы шепте болған бірқатар нәзік...

Дзюдодан париждегі Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды

Дзюдодан 5-7 мамыр күндері Парижде өтуі тиіс Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды. Бұл туралы Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) баспасөз қызметі хабарлайды.  Франция тарапының...

Жансай Смағұлов Grand Slam турнирінің күміс медалын иеленді

Дзюдодан Ташкентте өтіп жатқан Grand Slam турнирінің финалында бақ сынаған Қазақстан балуаны Жансай Смағұлов турнирдің күміс жүлдегері атанды деп хабарлайды Olympic.kz. 73 келіде сынға түскен...

Бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Қазақстанның бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Қаулы бойынша, 2020-2021 оқу жылының үшінші тоқсанында мыналарға рұқсат етіледі: оқушылар саны 300-ге дейін контингенті...

Қарағандыда көлікте отырған арыстан туралы Экология министрлігі не дейді?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қарағандыда арыстанды көлігімен тасымалдағандардың оқиғасына пікір білдірді - деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Облыстық жануарлар дүниесі инспекциясының мамандары бұл мәселені талқылады....

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Қазақстанда апта ішінде болған тағайындауларға шолу

Осы аптада еліміздің орталық және жергілікті атқарушы органдарында бірқатар кадрлық ауыс-түйіс болды. Президенттік жастар кадр резервінің төрт өкілі басшылық лауазымға тағайындалды. 1-7 наурыз аралығында...

Ақмола облысының қыздары 4 алтын медаль иеленді

ШҚО Өскемен қаласында жалауын көтерген әйелдер арасындағы еркін күрестен Қазақстан чемпионаты өз мәресіне жетті. Бәсекеде Ақмола облысының төрт қызы төрт алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық...

Қарағандыда көлік ішіндегі арыстан жұртты таңдандырды

Қарағандыда көлік терезесінен қарап тұрған арыстанның суреті БАҚ пен әлеуметтік желілерде резонанс тудырды, деп хабарлайды NewTimes.kz. Экология министрлігі бұл оқиғаның мән-жайын анықтап, арыстан Қарағанды хайуанаттар...

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген ақпаратқа сәйкес, баланың еш жеріне зақым келмесе де, аман қалмады. Бала әкесімен бірге...

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта өтеді. Жыл сайын іс-шараға 40 мың көрермен қатысатын. Онымен қоса 25 елден 300-ге...

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...