قوقىستاعى اق نان جانە اشىققان ادامدار

كەشە…

«بiز سوعىستى كورگەن جوقپىز». بەلگiلi جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارماسى وسىلاي اتالۋشى ەدi. راس، بiز سوعىستى كورگەن جوقپىز. بiزدiڭ اكەلەرiمiز دە… بiراق، سول بiر سۇراپىل جىلداردىڭ ءتولi بولعاننان كەيiن بە، اكەم قيامات-قايىمى مول جىلدار تۋرالى ەمiس-ەمiس ەسiندە قالعان نارسەلەرiن ايتىپ وتىراتىن.

اشتىقتى دا، الاپات سوعىستى دا كورگەن جوقپىز. تاريحتان بەلگiلi سول بiر ازاپتى جىلدارداعى وقيعالار تۋرالى قالامگەرلەرiمiزدiڭ شىعارمالارىندا جيi جازىلدى. بiرiنiڭ بالا كەزi، بiرiنiڭ جاستىق شاعى ءوتتi سول كۇندەردە. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ەسiنەن بiر ءۇزiم نان ءۇشiن ۇزىن-سونار كەزەككە تۇراتىن سوناۋ بiر زۇلماتتى جىلدار استە كەتەر مە؟

«نان» دەگەن ءسوزدi ەستiگەندە، ۇيقى شايداي اشىلادى. جەتi ءتۇن iشiندە تاڭ اتىپ، كۇن شىعىپ، ون جەتiمنiڭ تار بولمەسiنە نۇر شاشىراعانداي بولۋشى ەدi. «نان» دەگەن ءسوز — الىستاعى اۋىلدان اپاڭ كەلiپ تۇر دەگەنمەن بiردەي. ايىندا-جىلىندا اۋىلدان اپاڭ كەلگەندە كiشi قالتا تالقان، بiرەر تابا نان اكەلەر ەدi. Iنi-قارىنداسىڭنىڭ اۋزىنان جىرىپ اكەپ تۇرعانى ەسكە تۇسكەندە، تالقان تاماعىڭنان وتپەيدi-اۋ» دەمەۋشi مە ەدi «ينتەرنات نانىندا» جازۋشى شەرحان مۇرتازا.

ال، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتiسi زامزاگۇل ءشارiپوۆا سول بiر قيىن-قىستاۋ كۇندەرمەن بەتپە-بەت كەلگەن بالالىق شاعىن ەسiنەن ەشقاشان شىعارعان ەمەس. «بiر ۇمىتپايتىنىم — ينتەرناتتىڭ قارا نانى. كۇنiنە ەكi ءجۇز گرامم نان بەردi. الگi ناننىڭ قارالىعى سونداي — تۋرا كومiردiڭ تۇسiندەي، وسى كۇنگە دەيiن ءدال سونداي قارا ناندى نەدەن iستەيدi ەكەن دەپ ويلايتىنىم بار»، — دەيدi زامزاگۇل اپا ءوز ەستەلiگiندە.

بەلگiلi قالامگەر سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ «جابايى الما» پوۆەسiندە دە جوعارىداعىداي وقيعالار كەزدەسپەۋشi مە ەدi. بiر ءۇزiم نان ءۇشiن ماساق تەرگەن جەسiر ايەلدi زۇلمات جىلداردىڭ قۇربانى ەتiپ، شيەتتەي بالالارىنىڭ كوز جاسىنا قاراماستان، سوتتاتىپ جiبەرمەپ پە ەدi?

بۇگiن…

وپپا قاردان سىرعاناپ بارىپ، جول شەتiنە ازەر توقتاعان قىزىل كولiكتiڭ iشiندە جۇرگiزۋشiدەن بولەك، تاعى بiر جولاۋشى بار ەكەن. كولiك جۇرگiزۋشiنiڭ اۋزى بiر تىنار ەمەس. ساياساتتى دا، مادەنيەتتi دە، تاريحتى دا اڭگiمەدەن تىس قالدىرعان جوق. الدىڭعى ورىندىقتا وتىرعان جولاۋشى اندا-ساندا باسىن شۇلعىپ قويعانى بولماسا، ءدارiس وقىپ تۇرعان ۇستازدىڭ موپ-موماقان شاكiرتi سياقتى، ۇيىپ تىڭداپ كەلەدi. جۇرگiزۋشiنiڭ سامبىرلاعان داۋىسىنا ەرiكسiز قۇلاق تۇرەسiڭ. ءسوز اۋانىنا قاراعاندا، بەس ۋاقىت نامازىن قۇر جiبەرمەيتiن تاقۋا ادام سياقتى. دiن تۋرالى، ادامداردىڭ دiنشiلدiگi تۋرالى اڭگiمەلەرi كوڭiلگە قونادى.

«سەنەسiز بە، بiزگە اللا تاعالانىڭ شاپاعاتى جاۋىپ تۇر عوي. قازاق دەگەن مومىن حالىقپىز. سول مومىندىعىمىزدان شىعار، اللانىڭ قازاققا بەرگەن نەسiبەسi دە كول-كوسiر» دەپ بiر قويدى جۇرگiزۋشi. اڭگiمەنiڭ باعىتىن اعامىز ەندi باسقا جاققا اۋداردى. «مەنiڭ ناعاشى iنiم قوقىس شىعاراتىن كولiكتi ايدايدى، — دەپ باستادى ەندiگi اڭگiمەنi جۇرگiزۋشi. — سول ايتادى: «اعا، سەنەسiز بە، قالانىڭ قوقىس جاشiكتەرiنەن اپتاسىنا ەكi قاپشىق نان الامىز. قاتقان نان بولسا، ءبiرسارi، جۇم-جۇمساق، بالبىراپ تۇرعان نانداردى تاستايدى كەيبiرi. ناننىڭ قوقىمى جەرگە تۇسسە، الاقانىمىزعا جيىپ الاتىن حالىق ەدiك. بۇل ادامداردىڭ پەيiلi نە بوپ بارادى؟» دەيدi. Iنiمنەن العاش بۇل ءسوزدi ەستiگەندە سۇمدىق حال كەشتiم. اكەم مارقۇم سوناۋ سوعىس جىلدارىندا اشتىققا شىداماي، بالالارىنىڭ ءناسiبi ءۇشiن، دالادان ءۇش كەلi ماساق تەرiپ العان كورشiسiنiڭ پالەنباي جىلعا سوتتالىپ كەتكەندiگi تۋرالى جيi ايتىپ وتىرۋشى ەدi. بۇگiنگi ادامدار شىنىندا نە بوپ بارادى؟» دەپ اۋىر كۇرسiندi. كولiك iشiندەگi تىڭدارمان بiز دە ءۇنسiز قالدىق. ۇنسiزدiكتi جۇرگiزۋشiنiڭ ءوزi بۇزدى. «اللا تاعالامنىڭ قازاققا بەرەر نەسiبەسi ازايماسىن! اللانىڭ بەرگەن قولداۋى شىعار، بيدايىمىز قامباعا سىيماي، اسىپ توگiلiپ جاتىر دەيدi. كەيدە ادامدارعا اللامنىڭ بەرگەن سول نەسiبەسiن جەرگە تاستاماي، قادiرiنە جەتەيiكشi دەگiم كەلەدi. ناننان قۇدiرەتتi اس بار ما؟ ادامزات بالاسى وسىنى نەگە ويلانبايدى ەكەن دەپ ۋايىمدايمىن. سوسىن بiر اللادان كەشiرiم سۇراپ، جالبارىنام»، — دەدi كولiك يەسi.

كولiكتەن تۇسكەننەن كەيiن دە، الگi جۇرگiزۋشiنiڭ ايتقان اڭگiمەسi كوڭiلiمنەن شىقپاي قويدى. كوز الدىما اجەم ورالدى. اجەم بايعۇس كوزi كورمەسە دە، جەرگە تۇسكەن ناننىڭ قيقىمىن الاقانىمەن سيپالاپ، ىجداعاتپەن جيناپ وتىرىپ: «بوتاقاندارىم، ناننان قاسيەتتi ەشنارسە جوق. ناندى جەرگە تاستاماڭدار! اش-جالاڭاش وسكەن بiزدەر نەبiر زۇلماتتى جىلداردى باستان كەشتiك قوي. سول بiر سۇراپىل كەزەڭدi سەندەردiڭ باستارىڭا بەرمەسiن! سوندىقتان، ناندى قادiرلەڭدەر» دەۋشi ەدi جيi. ءدال قازiر اجەم تiرi بولسا، اپتا سايىن ەكi قاپشىق ناننىڭ دالادا، ادامداردىڭ تابانىنىڭ استىندا جاتاتىنىن ەستiگەندە نە دەيتiن ەدi دەپ ويلادىم. كوكiرەگiن كەرە اۋىر كۇرسiنiپ، كوز جاسىن بiر سىعىپ الىپ، تاڭiرiنەن كەشiرiم سۇراپ، تىنباي جالبارىنارى ءسوزسiز…

P.S. مۇمكiن، كوزiمiزدi اشقالى ناننىڭ تارشىلىعىن كورمەگەن بiزدەر، ونىڭ قادiرiن بiلمەيتiن دە شىعارمىز. بiراق، ناننان قاسيەتتi، ناننان قىمبات نارسە جوعىن ءبارiمiز بiلەمiز. الەمدە اشتىقتا وتىرعان قانشاما ادامدار بار. بۇۇ-نىڭ جىلدىق قورىتىندىسىنا سۇيەنسەك، سوڭعى 2009 جىلدا جەر بەتiندەگi اشىققان ادامداردىڭ سانى 1 ميللياردقا جەتiپتi. سينحۋا اگەنتتiگiنiڭ تiلشiسi كوشە كەزiپ، قايىر سۇراپ جۇرگەن كiشكەنتاي قىزدان: «مىنا دۇنيەدەن نە تiلەر ەدiڭ؟»،-دەپ سۇراعانىندا، ءبۇلدiرشiننiڭ كوزiندە وت پايدا بولىپ: «بiر قوراپ ءتاتتi نان» دەگەن ەكەن. ال، بiز بولساق، ايدىڭ-كۇننiڭ امانىندا ناندى تابانىمىزعا تاپتاپ ءجۇرمiز؟!

گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button