ҚҰЛАҒАН – «ҚАЗАҚ…», ҚҰЛАТҚАН – ҚАЗАҚ…

Көрнектi ақын-драматург Әбдiлда Тәжiбайұлының туғанына 100 жыл толуына орай

Қазақ әдебиетiнiң өткен жолына қарап отырсаң сүйiнiстi сәттермен қатар өзегiңдi өртер өкiнiштi iстердiң көп болғанына көзiң жетедi. Адалдыққа шақырғыштайтын ағалардың аңғалдығына қайран қаласың. Олар бiрiн-бiрi адалдыққа шақыра жүре, бiр-бiрiне адал бола алмағанын аңғарасың. Аға буын әрекетiнен бiрiн-бiрi апаттан сақтандырған болып жүрiп, бiрiн-бiрi жар-құзға құлатып ала жаздағанын байқаймыз. Содан да өзегiңдi өкiнiш өртейдi. Бүгiнгi әңгiме де сондай бiр өкiнiштi жағдай хақында…

Асылында өнер «ақ бiлектiң күшiмен, ақ найзаның ұшымен» өркендемейдi ғой. Алайда «кеңес әдебиетi» аталатын ұлттар әдебиетiнiң жетпiс-сексен жылдық тарих-тағдыры бiлiмнен гөрi бiлек күшiмен жасалған әдебиет. Бiлек күшiне салынғаны емей немене, әдебиет пен өнер өрендерi әрiсi КОПК Орталық Комитетi, қала бердi ұлт республикалары Коммунистiк партиясы Орталық комитетi қаулы-қарарларымен қудаланса, кононнан шыға күнеске тарта iзденiстен туған құбылысқа баларлық үздiк шығармалар қаулы-қарармен түн-түнекке қайта қуылып тығылып, тас зынданға тасталса?!

Әдебиет пен өнер туындысына кесiр-кесапатын тигiзген осындай қаулының бiрi – өз кезiнiң тiлiмен айтқанда, БК(б) П Орталық Комитетiнiң 1946 жылы тамыздың 26-сы күнi қабылдаған «Драма театрларының репертуары және оны жақсарту шаралары туралы» қаулысы. БК(б) П Орталық Комитетi аталмыш қаулыда ұлт театрлары, оны дамытуға тиiстi ұлт драматургтерi хақында сөйледi. Қоғам үшiн жат шығарма жаратқан, сөйтiп жат идея таратқан драматургтер аяусыз әшкереленiп, қалам қайраткерлерi кiрпiк қақпас қырағылыққа шақырылды. Уақытында кәтта (үлкен) тарихи маңызы бар деп танылған қатерлi қаулыға қазақ драматургi Әбдiлда Тәжiбаевтың «Бiз де қазақпыз» аталатын драмалық поэмасы да iлiндi. Қилы-қилы қиын кезеңдерден қысылып шыққан, бұлың-бұлың кездерден болдырып шыққан ұлтының жақсылыққа, жарық күнге ұмтылған ұлы мұратын жаһанға жар сала жырласам, күнге талпынған кейiпкерiме сахнадан отты, жалынды сөз айтқызсам деген ақын ойы адыра қалды. Әбдiлда Тәжiбаев «ұлтшыл», «буржуазиялық символист» аталып ағаш атқа мiнгiзiлдi, жыл бойы жиналыстарда талқыланып қансорпа болды. Ақыры, бұдан да жаман заманды – адам көзiнен жас орнына қан ағызған қатал уақытты көрiп, кешiп өтiп, еңсесiн ендi тiктеген драматург iс насырға шаппас үшiн «кiнәсiн» мойындап, әдебиет пен өнер қайраткерлерiнiң Алматы қалалық партия жиналысында кешiрiм сұрап тынды. Бүкiл бiр халық атынан ақ сөйлеген «Бiз де қазақпыз» жөргегiнде тұншықтырылды, әдеби өмiрден аласталды. Сәттi туындының тұсауы кесiлместен қадамы сәтсiз аяқталды. Ақын-драматург жаны жаралы қалды…

Бұл – Ә.Тәжiбаевтың «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасына байланысты әрiсi одақтық, берiсi республикалық архив һәм ағымдағы баспасөз материалдарымен танысқаннан кейiн айтылып отырған сөз. Ал, поэтикалық драма бұл күйге қалай ұшырады? Ақын-драматург не айтты? Қатерлi қаулы не бiлiп, неден шошынды, неден тыйды? Әңгiме неден, қалай басталып, қалай өрiстеп, қатерлi қаулыға қалай iлiктi? Өткен уақыт, кеткен күн, көшкен саясат үнi бүгiн не айтар екен, нендей тәжiрибе жинақтатар екен жаңа ұрпаққа?

Көкiрегi өлең үнiмен күмбiрлеп, поэзия күмiс қоңырауын күмбiрлетуден бiр танбай келе жатқан көрнектi ақын Әбдiлда Тәжiбаевта:

«Адамы болдым заманның,

Қанаты да болдым арманның»

– деген ойлы, сырлы қос жол өлең бар. Ақын өзегiн жарған өкiнiштi сырын айтып арылайын дей ме, айтпасына «өлең шiркiн» ырыққа қоймай ма, әйтеуiр осы қос жолда қойын-қонышы өлеңге толы, тұла бойы шабыттан жаралған қарт жыраудың бүкiл адамдық болмысы мен ақындық құдiреттi тұлғасы бiрге құйылып, бiрiгiп, кiрiгiп кеткен. Ақын замананың адамы болудан да сырт тұра алмады, ал халқының ақ таңдай аппақ арманын жырлаудан да бiр танбады. Туған халқының арманын жырлау – қайғы-қасiретiн көрмеу емес, ар-ождан бостандығын бiлмеу емес. Халық трагедиясын көрмеген, көре-бiле тұра қанын сорғалатып айтуға дәтi бармаған адам – ол халықтың арманын жырламағаны, ананың ақ сүтiн ақтамағаны. Мұны айтудағы мақсат – Әбекеңнiң күллi Кеңес үкiметiн, шулатқан «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасына келу жолын ишаралау. Арғы жағында замананың қара дауылы соққан – 1937 жылдары аяулы ағаларымен бiрге адасып, қадамды қапы басып, пайғамбардай ұстаздары, қимас ағалары, құдiреттi құрдас-тұстастарынан айырылған ақын Ұлы Отан соғысы аяқталар-аяқталмаста ар iсiне, кiсiлiк шарусына кiрiскен. Обалы не, iсiне адал берiлiп арыла, iрi кiрiскен. Бұл ретте Әбдiлда Тәжiбаев – туған халқын қанға бөктiрiп, талай қимасын қыршынынан қиып кеткен қатал уақыт – қатерлi саясатты сынауға батыл кiрiскен алғашқы ақын. Ақынның сондай замана зұлматына қарсы батыл үн көтерiп, батыр кескiн танытқан шығармасы – қатал сынға ұшыраған «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасы.

Қатерлi қаулыға жалғыз-дара iлiнгенiмен «Бiз де қазақпыз» уақыт қысымын, саяси аңғар қателiгiн астарлай, қатал сынайтын, туған халқын асқақ арман, күнес күнге шақырғыштайтын жалақы шығарма емес-тi. Бұл өзi халық бақыты, бостандығы деген өрелi ойды өзек еткен «Жомарттың кiлемi», «Бiз де қазақпыз», «Көтерiлген күмбез» секiлдi философиялық триптих болатын, бiздiң пайымдауымызша. Тайсақтамай турасын айтсақ, өзара үндес, өзектес шығармалар – 1937 жылдың қанды қасiретiн бiрде астар ишарамен, бiрде ашық кетiп айтқан қазақ әдебиетiндегi алғашқы шығармалар шоғыры! Адалына көшсек, Әбдiлда (драматург) ақынның да, аталған шығармалардың да тарихи алғашқылық мәнiмен бiрге, бiрлi-жарымы сахнаға қойылып, денi дауға түсiп, автор басына бұлт үйiрiп-үйiрiп жабылып қалған туындылардың көркемдiк нәрi, поэтикалық рухы, идеялық өзегi әлi мықты деп бiлемiз. Шынтуайтына келсек, қазiр бәрiмiз таңқалып тамсанып жабыла мақтап жүрген

«Кiмге обалым айтсаңдаршы,

Қаным қайда төгiлген?

«Ат!» деген кiм, атқан қайсың,

Қабiрiм қайда көмiлген?»

– деген таң айқайындай ащы, жан айқайындай зарлы жолдар, түйдектi ойлар жоғарыда аталған драмалық поэмалардан бастау алады. Бұл – философиялық триптихта байсалды, астарлы айтылған толғақты ойлардың монологқа айналып ашық айтылған бiр сiлемi ғана. Ал, әлгi «Жомарттың кiлемi», «Көтерiлген күмбез», «Бiз де қазақпыз» философиялық, драмалық поэмаларындағы ойлар жазықсыз жапа шеккен бiр ақын (Сәкеннiң) монологына қарағанда бүтiн бiр елдiк трагедияны ашып, бүкiл бiр халық бостандығын жырлауымен, кемерлей айтылған ой кенересiнiң кеңдiгiмен әлдеқайда еңселi тұр. Бiр халық басындағы трагедияны жалқылықтан жалпылыққа, нақтылықтан абстрактылыққа ұластыра философиялық жинақтауға түсiре айтқан бұл биiгiнен кезiнде ақынды кезеңдiк саясат үркiтiп түсiрiп жiбердi де кейiн ол биiгiне ақынның өзi де көтерiле алмай қалды. Сөйтiп бiз ақын обалына қалдық деуге болады.

Әңгiмемiз тұздықты болуы үшiн аздап мысалға жүгiне сөйлейiк.

Бауырлас өзбек тiлiне ақын Мiртемiр тәржiмалап, режиссерлер театр сахнасына даярлап тұрып жабылып қалатын «Көтерiлген күмбездiң» айтары да езiлген ел рухын көтеру, жасыған жiгердi қайратқа жану хақында болатын. Шыңғысхан, Ақсақ Темiр өмiрiнiң аңызына орайласқан ақын бұл шығармасында басқыншы Хан алдында еңсесiн түсiрмеген халық рухын жырлады. «Құлаған алтын күмбездi, Көтердiк бiз қайтадан» (Қатыран) дейтiн атақты ғимаратшы сөзiне астарлы философия ұялатты. Шығарма философиясы – ел бiрлiктi, ынтымақты тұрғанда оны еш жау жеңе алмайды, хан өмiрiнен өнердiң өмiрi биiк дегендiк болушы едi. Сүйегiн есте жоқ ескi заманалардан алған болып сөйлейтiн ақын бiрде хан кеңесшiсi – қарт Бөгдеге:

«Басын жоймай бұл елдiң,

Баса алмаймыз кеудесiн» –

деген ой айтқызады. Белгiсiз кезеңнiң белгiсiз кейiпкерi аузынан шыға тұра бұл жолдар, бұл ойлар – қанқұйлы 1937 жылдың кеңдiгiне соғып, саяси паранжасын сыпырып алар едi. Әйтпесе, махаббат пен шабыттан жаралған ғимаратшы Пәрмен айтар:

«Өсетiн елге ар қымбат,

Өшетiн елге жан қымбат» –

деген ойлы жолдар да тыңдаған «құлақты» елең еткiзерлiк, оқыған оқушысын селт еткiзерлiктей емес пе? Бұл – өткен күннен заманның адамы болып жанын жаралап шыққан Әбекеңдей ақынның желдi желкенiн көтерiп халық арманының қанатына айналуының куәсiндей жiгерлi, ойлы туындылар болатын.

Әйтпесе, БК(б) П Орталық Комитетiнiң аталмыш қаулысына iлiнген «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасын алайық.

Түн-түнекте тiршiлiк етiп жатқан бiр ел. Қантамырын әлсiретiп, өздерiн өлiмтiкке айналдырған тұмшаланған қараңғылыққа етi өлiп кеткен халық. Мынау ғаламда Жарық күн бар екенiнен бәрi де бейхабар. Күндi iздеу – күнә. Түнге табыну, тас құдай – Бураға табыну – хан орнатқан қатал тәртiп. Ел анасы – Аналық күннiң барын, күн нұрының халыққа дәру екенiн айтты. Азбандай ұста елiм деп еңiреген ер туса ұстар деп киелi қылыш соқты. Күн туды. Азаттай ұл келдi дүниеге. Азатшыл ұл – Азатханға қарсы сұраулы үн көтердi:

«Неге елiмдi тас қамауға қамадың?

Неге елiмдi тұманмен торладың?

Неге тiлiн байладың?» – деп сұрады Бурадан.

Осындай ойларды сонау қырқыншы жылдары айту, бостандықшыл кейiпкерiне айтқызу әсте оңай емес-тi. Ақын – «Мен үшiн ендi бәрiбiр» дейтiн азатшыл Азбан кейiпкерi секiлдi нартәуекелге барды. Әйтпесе, ел бастар жасұлан – Азатқа тағы бiрде:

«Айналаң тау, төбең тұман

Лайсаң дүниең ыбылжыған,

Я жарық жоқ, я жылу жоқ, бiрдеңе.

Ел тiлiне бұрау салмай,

Қол, аяғын шiдерлемей

Кең дүниеге бастап шық.

Мың сан түрлi құлпырған

Бояуын көрсiн әлемнiң,

Жарқыраған күн астында

Өзгелермен табыссын» –

деген ойларды хан Бураға қарсы айтқызу мейлiнше сын болатын ол кезде. Осының баршасы:

«Тараңдар!

Ойламасын тiрi жан

Уысымнан шығам деп. (Құтырынып)

Тарат, Балтаны, тарат!» –

деп бурадай бұрқылдаған Бураға қарсы айтылған ойлар. Бураға қарсы ғана ма? Өзiнiң айтқаны болып, бүкiл халықты айдауына жүргiзген замана әкiмiне, замандасы – Сталинге де айтылған ойлар емес пе?

Қазiргi уақыт бiр басқа, уақытында сталиндiк саясатқа Әбекең шыққан биiкке шығып, тап Әбекеңше қарсы үн көтерген қаламгер бар ма, бiзде, болды ма? Болған жоқ. «Көтерiлген күмбездi» – қоса айтқанда «Бiз де қазақпыз» драмалық поэмасының оқиғалары шартты, уақыт-кезеңi абстрактылы бола тұра ақын өмiр сүрген кезең қасiретiн ашып, сол кезең саясатының артын жалаңаштап кетiп жатыр. Бұл қайдан ұнасын сталиндiк идеологияға мүдделi басшылыққа? Ұшқын шашырап, от тұтанар жер де осы…

Халықты түн-түнекке үйреткен ханның – Бура, түн-түнектен халықты күнеске бастайтын батыр аты – Азат, ел анасы – Аналық, ел еңбекшiсi – Азбан, қанды қарақшы – Балталы, не ханға илiгерiн, не бостандық iздеген халыққа ерерiн бiлмей әрi-сәрi күй кешетiн ел басшылары – Сырық пен Дүбiр… дегендей символдық кейiпте алынуы да сталиндiк саясатты сынауға саяды. Ол қайдан ұнасын ақын замандастарына?!

Халыққа ешқандай хан тосқауыл бола алмайды екен. Халықты тас қамалға қамаған, айтқаны болған, асқан-тасқан хан Бура да Азатпен айқаста опат болды. Халық бостандыққа – жарық күнге шықты. Естi халық сынбайды, жеңедi. Халықты жеңер күш жоқ. Мiне, осы сәт драматург Жарық күнге шыққан – Қазақ едi дей келiп: «Бiз де қазақпыз!» – деп түйдi. Поэтикалық драмадағы ең соңғы – түйiн сөз осы!

Бұл – бiз де ежелден еркiндiк аңсаған қазақпыз. Бiзге де жарық күн керек. Саяси, рухани азаттық керек, бурашылдығыңды қой деген үн болып шықты.

«Қой үстiне бозторғай жұмыртқалаған» ұлы Сталин заманында өмiр сүрiп отырмыз деп ойлайтын кеудемсоқ басшы, көрсоқыр әкiмдерге ай-күннiң аманында қазақ халқының бостандық iздеуi қайдан ұнасын?! Ұнамағандықтан да ақын замандастары шығармаға көздерiн сықситып, сығырайтып қарады. Жаман ой, терiс пиғылмен жамандық iздей қарады…

Асылы, әрбiр ұлт, белгiлi бiр халықтың өткен өмiр, бастан кешкен жайлары тәжiрибе ретiнде жентектеле, жинақтала келе рухани азаматтық, азаттық проблемасын күн тәртiбiне көтеретiн болса керек. Асылы, әрбiр ұлт әдебиетiнде уақыттық жағынан шектеулi, нақты өмiр көрнiстерiн әр жанрда жазу тәжiрибелерi жинақтала келе аса дарынды перзенттерiн абстрактылы ойлау-философиялық жинақтау арқылы жазылар шығармаларға бастаса керек. Мiне, осы сәт шын дарын халықтың азаматтық тарихындағы азапты мезеттердi көркемдiк формасын тауып азаттық үнiне айналдыра жырлайды. Ондайда нақты өмiр шындығын абстрактылы шындыққа ұласатыны, қаламгер қарымына орай алған тақырыбы – абстрактылы бола тұра өзi өмiр сүрген уақыт, кезең шындығымен жемделетiнi, әйтпесе көркемдiк шартты форманың автор өмiр сүрген уақыт шындығын қоса қабат айтатыны болады. Ә.Тәжiбаевтың «Жомарттың кiлемi», «Бiз де қазақпыз», «Көтерiлген күмбез» поэтикалық драмаларының жұртты елең еткiзген сыры да осында!Ол халық тағдырының ауыр кезеңi мен ақын арының оянып, кiсiлiк iсiне шындап кiрiсуiнiң сәйкескен сәтiнде дүниеге келген туындылар. Әбекеңнiң бойын саясат iсiне алдырып, замана адамы болуынан, езiлген, еңсесi түскен туған халқының арманының қанатына айналу сыры да осында!

Ә.Тәжiбаевтын халық дертiн айтып, уақыт қатыгездiгiн аяусыз сынап, азаттығын жырлаған «Жомарттың кiлемi», «Бiз де қазақпыз», «Көтерiлген күмбез» секiлдi философиялық триптихi күнi бүгiн туса да кештiк етпес едi, әдеби өмiрдiң бiр құбылысына айналар едi. Ал, аталған туындылардың қырқыншы жылдары жазылуы – көбеген ойға ерiк берген автор көрегендiгi.

Ендi бiр сұраққа жауап iздейiк: философиялық триптихтiң бiр сыңары – «Бiз де казақпыз» неге дауға айналды? Бiрiншiден, «Бiз де қазақпыз» кейiпкерлерi өмiр сүретiн кезеңi белгiсiз, оқиғасы шартты бола тұра айтар ойы сталиндiк әкiмшiлдiк-әмiршiлдiк саясатын сынауға саятын едi. Екiншiден, триптихтiң тұспалы қышыған жерге дөп тиген, ойы ащы айтылғаны – «Бiз де қазақпыз». Үшiншiден, аталмыш үш туынды да аса дарынды жаратылды. Қатарлас қаламгердiң құбылыс дерлiк үздiк туындысын көре-бiле тұра мойындағымыз келмейтiн қазақы қызғаныш өртедi, көреалмаушылық иектедi замандастарын. «Бiз де қазақпыз» уақытында Александр Хазин аудармасында КСРО Жазушылар одағында талқыланып үздiк бағаланған, бүкiл-одақтық театрлар репертуарының тiзiмiне енген туынды. Содан да «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасын қазақ жазушылары жабылып құлатқан. Құлаған бұл бiр шығарма емес, драматургтың өзбек театры сахнасына дайындалып жатқан «Көтерiлген күмбез» поэтикалық драмасы да талқылау жиындарында бiрге сыналып, ақыры репертуардан алынды. Өзара үндес, өзектес екi-үш шығарманы қос-қабат әңгiмелеуiмiздiң сыры мiне осында!

Бiр жайды санаға салып безбендейiкшi. Қазақ драматургының «Бiз де қазақпыз» аталатын туындысын Мәскеуде – КСРО Жазушылар одағы талқылайды. Мәжiлiсте Н.Погодин, Л.Соболев, И.Сельвинский, М.Светлов, П.Скосыров, О.Леонидов, В.Винников секiлдi айтулы, белгiлi ақын-жазушылар жылы-жылы сөйлеп, (мәжiлiстiң 1946 жылы 4-көкектегi стенограммасымен таныстым), бiрауыздан бүкiлодақтық репертуар қорына қосады. Поэтикалық драма одақтық деңгейде талқыланып, үздiк бағаланған соң барып Қазақстан Жазушылар одағы авторына оқытып тыңдайды, талқылайды. Шығармадан орыс жазушылары таппаған «ұлтшылдықты» қаламдас қазақ жазушылары табады. Неткен «қырағылық» десеңiзшi?!

Сөйтiп қызғаныштан туған әсiреқырағылық бүкiлодақтық репертуар қорына қосылып тұрған «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасының бағын байлаған. «Бағын байлаған» деген жуас, момын сөз, жолдастық өзара талқылаудан шытырлап ұшқын шашырап, өрт тұтанады. Саяси ұстамсыз шығарма жазғаны үшiн Ә.Тәжiбаев жыл бойы жиналысқа шақырылып, талқыға түсуден мезi болды, жоқ кiнәсiне кешiрiм сұраудан дiңкеледi. Әншейiнде тәуiр туындысын бүкiлодақ деңгейiнде көрсетуге қолдары жете бермейтiн қазақ жазушылары бұл жолы құлшына кiрiсiп, Әбдiлда Тәжiбаев деген әрiптесiнiң саяси ұстамсыз шығарма жазғанын Мәскеуге жеткiзiп, БК(б)П Орталық Комитетiнiң қаулысына iлiндiрдi…

Қаулыға iлiну – құрыққа iлiну, құтылмас дауға қалу. Әрi қарай кезеңнiң бас баспасөзi – «Правдадан» бастап Ә.Тәжiбаевты жұдырықтың астына алды. Солардың кейбiрiне көз жүгiртелiк.

Қазақ әдебиетiнiң досы, Жамбыл ақынның аудармашысы Павел Кузнецов «Правда» газетiнiң 1946 жылғы қыркүйектiң 30 күнгi номерiнде «Идеясыздық және жайбарақаттық жағдайыңда» аталатын мақала жариялады: «…Ә.Тәжiбаевтың драма театрларының репертуары туралы БК(б)П Орталық Комитетiнiң қаулысында терiс деп табылған «Бiз де қазақпыз» деген жарамсыз, зиянды пьесасын оқығанда, ақын Сатыбалдин қуана сөз сөйлеп:

– Социалистiк реализмнiң шеңберi бiзге тар келдi.

Тәжiбаев әдебиетте жаңа ағымды бастап отыр! – деп даурыққан.

Әбдiлда Тәжiбаевтың ескi әдебиет батпағынан символистердiң iрiп-шiрiген қару-жарағын жиып-терiп, оларды ұлтшылдық жiбiмен жамап-жасқап, кiсi күлерлiк осы ұсқында қазақ әдебиетiн аралап шығуға ұйғарғанын Сатыбалдин ұға алмаған едi. Тәжiбаевтың әлгi саясатының иәтижесiнде бiздiң заманымызға зиянды, жат «Бiз де қазақпыз» деген пьесасы жарыққа шықты» (Социалистiк Қазақстан №198/7217/, 1946 жыл, 4 қазан) – деп жазды онда. 1946 жыпы 29 -қыркүйекте Алматы қаласының жазушылары мен көркем өнер қызметкерлерi осы мәселеге байланысты арнайы жиналыс өткiзiп, онда Қазақстан Компартиясы Орталык Комитетiнiң үгiт және насихат бөлiмi меңгерушiсiнiң орынбасары Н.Н.Поспелов баяндама жасайды. Онда: «Қазақстан Жазушылары Одағы басқармасының драматургтер творчествосына сын көзiмен қарамауының нәтижесiнде, драматургияда мүлдем қате, саяси зиянды шығармалар жарыққа шыққан. Осындай шығармалардын бiрi – Ә.Тәжiбаевтың «Бiз де қазақпыз» пьесасы. БК(б)П Орталық Комитетi 1946 жылғы 26 тамыздағы қаулысында («Драма театрларының репертуары және оны жақсарту шаралары туралы» – Қ.Е.) бұл пьесаны ешбiр тарихи және тәрбие берерлiк маңызы жоқ, патшалардың, хандардың тұрмысын дәрiптейтiн пьеса деп өте-мөте дұрыс көрсеттi. Ә.Тәжiбаевтың «Бiз де қазақпыз» деген пьесасы драматургтың творчествосындағы кездейсоқ шығарма емес. Бұл пьесаның негiзi автордың басқа пьесаларымен жалғасып жатыр. («Жомарттың кiлемi», «Көтерiлген күмбез»), сол бұрынғы пьесаларында да творчестволық терiс әдiс болып табылатын символизмге, декаденттiкке ден қоюшылық бар». («Әдебиет және искусство» журналы №9-10, 1946, 20-бет) деп сынайды.

Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетiнiң кезiңдегi хатшысы Iлияс Омаров та «Қазақ әдебиетiнiң идеялық және көркемдiк сапасы жоғары болсын» деген мақаласында:

«Жазушы Тәжiбаев Әбдiлданың жазушылық қызметiнiң бiраз дәуiрiнде социалистiк реализм әдiсiнен қол үзгендiктiң белгiсi бар. Бұл жазушының қателерiнiң тамырлары буржуазиялық символизммен ұштасып жатыр. Тәжiбаев жолдастың қателерi айқын көрнектi бола тұрса да, оларды БК(б)П Орталық Комитетiнiң «Драма театрларының репертуарлары туралы» қаулысына шейiн бiздiң сыншыларымыз ескермей келдi» («Әдебиет және искусство» журналы №9,1948 жыл) -деп сынады.

«Әп-әдемi ән едi, пұшық шiркiн быж-тыжын шығарды» дегендей, жап-жақсы басталған үздiк дүние осылайша жылдарға созылған әсiре саяси дауға айналды. Автор сыннан көз ашпады.

Драматургия туындысы хақында сыңаржақ социологияға ден қойған, әдеби-эстетикалық таным-талғамнан жұрдай ғайбат-пiкiрлердi, айғай-мақалаларды тiзе берсек кете бередi. Алайда, мәселе пiкiртiзбекке жүгiнiп, сөзуарлыққа салынуда емес. Мәселе – аға буын ақын-жазушылардың әсiре белсендiлiкке салынып, жақсы туындыны жанында жүрген қаламдасына қимай, әкiмшiлдiк-әмiршiлдiк сталиндiк саясатқа қарсы алғашқы үндi тұншықтырғанын айтуда! Мәселе – өзара аяусыз тартысып жүрiп, қазақ көрерменiн жақсы туындыдан кағып, оңтайымен туған бiр шығарманың тағдырын аяқасты еткендiгiнде. Жақсымыздың жолын қиып, жамандыққа жол ашқыш әпербақандығымызды, алтыбақан алауыздықты бiр туынды тағдырын әңгiмелеу арқылы айтуда!

Тоқсан ауыз сөздiң тобықтай түйiнi «Бiз де қазақпыз» поэтикалық драмасы осылай қазақша құлатылған едi…

* * *

Архив ақтарып, баспасөз мәлiметтерiне сүйенiп «Бiз де қазақпыз» хақында мақала жазып аяқтау барысында, көзi тiрi отырған Әбекеңе – Әбдiлдә Тәжiбаевқа бардық аяңдап. Абыз-ақын өткен күндi еске алып сөйлеп кеттi:

– Бұл менiң өмiрiмдегi 1937 жылдан кейiнгi ең ауыр кезеңдердiң бiрi болды. Менi Қазақстан Жазушылар одағы, аудандық партия комитетi бiр рет бюрода, бiр рет аудандық пария активiнде қарады. Ең соңында қалалық партия комитетiнiң бюросында арнаулы түрде талқылап, «Тәжiбаевты партияда қалдыру-қалдырмау мәселесi шешiлсiн!» деген қаулы алынды.

Әр жиналыста екi реттен шығып сөйлеген ағаларым да болды. Оның бәрiн қайталап шығуға бүгiн менiң әлiм жетпейдi. Кiсiнiң тiлi күйетiн, жаны жанатын сөздердi қайталауға бола ма? Ең ауыры сол – менi өздерi сөйлетедi де, «қатеңдi мойында!» – дейдi. Ал, мойындасам, «алдап тұрсың» – деседi.

Осы жыл бойында менiң шықпаған газетiм жоқ. Орталық «Правдадан» бастап, республикалық, облыстық, аудандық газеттерге дейiн менi әшкерелеген мақалалар жазылды.

Кейбiр авторлар «Қазақты» («Бiз де қазақпыз» Қ.Е.) бiлмей-ақ жазды. Үлкен газеттiң бiрiнде: «Тәжiбаев күннiң не екенiн бiлмейдi. Оның геройлары сахнада күндi жарық бөшке сияқты дөңгелетiп жүредi. Сонда бұл жазушысымақ күннiң ыстық екенiн бiлмегенi ғой» – деп жазды.

– Айпырмай, ә – деймiн басымды шайқап, – осылай да жаза салуға болады екен-ау.

…Түннiң ортасына дейiн созылған Алматы қалалық партия комитетi бюросының әңгiмесi ұзақ сонар. Жазушылар өкiлдерi менiң партиядан шығуымды талап еттi. Ал, бюро мүшелерi (әсiресе әйелдер жағы) партиядан шығарарлық дәлелдер керектiгiн айтып отырып алды.

Мен үйге күлiп оралдым…

…Абыз-ақын сөйлеп отыр. Қырқыншы жылдары қабылданған қатер қаулы, қаулыны бетке ұстаған қаламдастар «Бiз де қазақпызды» құлатқан, онымен тынбай ақынды да сұлата жаздап барып тоқтаған… Уақыт желi қазiр басқаша есуде. Ал, БК(б) П Орталық Комитетiнiң 1946 жылғы тамыздың 26 күнi қабылдаған «Драма театрларының репертуары және оны жақсарту шаралары туралы» қаулысы келмеске кеттi. Ақын да жоқ бүгiнде арамызда. Даңқын қалдырып, өзi мәңгiлiкке аттанып кеткен. Тек, қазақты – қазақ құлатқан осындай ұялысты тарихтан сабақ түйгей ендiгi ұрпақ. Қазақты – қазақ құлатпасын. Әрбiр қазақ: «Бар қазақ – менiң жалғызым!» (С.Адай)– деп жүрегiне ұлт мұратын тұмар ғып түйiп жүрсiн!

Құлбек ЕРГӨБЕК

Редакция таңдауы

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...
maksim spotkay

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда...
3 4

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы...
df

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй...

Жаңалықтар

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

Димаш – ақиқатқа айналған арман

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...

Қар, боран, көктайғақ: Еліміздің 16 өңірінде ескерту жарияланды

Бір тәулік ішінде республиканың автожолдарында 155 бірлік техника шығарылды, 294 адам құтқарылды және эвакуацияланды. Бұл туралы КР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли айтты. «Қазгидромет» РМК...

«Бірнеше күн нәр татпаған»: Ресейлік жазушы өз пәтерінде өлі күйінде табылды

Мәскеуде жас жазушы Аделина Шелдон өлі күйінде табылды. Бұл туралы Рен ТВ телеарнасы хабарлады.  Арна мәліметінге, 20 жастағы қыз өз пәтерінде көз жұмған. Соңғы бірнеше...

Пандемия салдарынан әлем әуежайлары қанша шығынға ұшырады?

Әлемдегі әуежайлар коронавирус кесірінен 112 млрд доллар шағынға ұшыраған. Мұндай мәліметті Әуежайлардың халықаралық кеңесі жариялады, деп хабарлайды «Хабар 24». Коронавирус жайлаған 2020 жылы шығын...

Коронавируспен ауырған балалардың денсаулығынан елеулі кінәрат анықталды

COVID-19-мен ауырған балалардың жартысында төрт ай бойы осы аурудың кем дегенде бір симптомы сақталады. Мұндай түйткілдер ғалымдар жүргізген зерттеу нәтижесінде анықталды, деп хабарлайды "Известия". Мамандардың...

Трамп жарлығының күші жойылды: Байден кейбір шетелдіктерге елге кіруге рұқсат берді

АҚШ президенті Джо Байден елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың 2020 жылдың сәуірінде шетелдіктердің кейбір санаттарына елге кіруге тыйым салған Жарлығын жойды. Бұл туралы РИА...

Жуынатын бөлмеге телефонын алып кірген оқушы көз жұмды

Ресейдің Братск қаласында жуынатын бөлмеге телефон алып кірген оқушы қыз тоқ соғып мерт болды. Оқиғаға қатысты тексеріс басталды. Бұл туралы РФ тергеу комитеті өңірлік...

Түркістанда Бекзат Саттарханов атындағы спорт мектебі бой көтереді

Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев Бекзат Саттарханов атындағы дарынды балаларға арналған спорт мектебінің жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Prosports.kz сайты өңір басшысының баспасөз қызметіне сілтеп....

Нұр-Сұлтанда аяз: 0-9 сынып оқушылары мектепке бармайды

Астанада ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «25 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9 сынып оқушылары үшін сабақ...

Алматыда 16 мыңнан астам студентке арналған бірнеше жатақхана салынады

Алматы қаласы әкімінің орынбасары Ержан Бабақұмаров жоғары оқу орындары басшылығымен жатақхана құрылысы мәселесі жөнінде кеңес өткізді. Жиында «Елбасының бес әлеуметтік бастамасы» аясында жатақхана құрылысының барысы...

Атырауда Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасы қаланды

Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов пен Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Атырау қаласының іргесіндегі Еркінқала ауылында атақты Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасын қалады,- деп хабарлайды...

«Менің пірім- Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысы

Абай атындағы ҚҰПУ-інде Жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдығына арналған «Менің пірім-Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысының ақтық кезеңі 19 ақпанда өтті. Ақтық кезеңге 12...

Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған

Мемлекеттік сатып алулар сайтында ерекше лот  -  Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Балабақша 22,3 миллиард теңгеден астам...

БЖЗҚ еліміздегі ең жоғары зейнетақы қанша теңге екенін айтты

Еліміздегі ең жоғары зейнетақы 522 610 теңгеге жетті, деп хабарлайды БЖЗҚ баспасөз қызметі. Қордың мәліметінше, 2021 жылғы 1 ақпандағы көрсеткіш бойынша БЖЗҚ 167 423 алушыға...

Ертісбаев Путиннің беделін көтеретін факторды атады (видео)

«Спутник V» вакцинасы бүкіл әлемде мойындалса, бұл жетістік Ресей үшін алғашқы Жер серігі ғарышқа жіберілген сәттегі КСРО-ның даңқымен пара-пар болуы мүмкін. Мұндай пікірді Yertysbayev...

ҚР Мәдениет және спорт министрлігі аппаратына жаңа басшы тағайындалды

ҚР мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен Ернат Архатұлы Мұхамадиев ҚР МСМ аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі хабарлайды. Ернат Мұхамадиев...

Елорданың ірі мәдени ошақтары пандемия салдарынан қанша шығынға батқаны белгілі болды

«Astana Venue Management» ЖШС-ның бас директоры Мәлік Хасенов елордадағы мәдени нысандардың 2020 жылғы шығыстарына қатысты нақты деректермен бөлісті. «Егер әр нысанға қатысты нақты айтар болсақ,...

Қарызын қайтармаған досына оқ атқан павлодарлық 8 жылын түрмеде өткізеді

Сот үкімі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында жарияланды деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Іс алқабилердің қатысуымен қаралды. Сот 28 жастағы павлодарлықты қылмысқа дайындалғаны және кісі...

Ертісбаев Ұлттық кеңес туралы заңға екіұдай пікір білдірді (видео)

 Белгілі саясаткер Ермұхамет Ертісбаев Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі туралы заң қабылдау жайлы ұсынысқа қатысты пікір білдірді. Бұл туралы ол өзінің Yertysbayev Live  атты Youtube-арнасында...

«Абай» мәдени-іскерлік үйінің атқарар міндеті мол

Бүгінде жер-жаһанның 43 елінде тұратын этникалық қазақтардың қарасы 7 миллионға жетіп жығылады, алайда, ақпарат көздерінен белгілі болғандай, шекараның арғы шебіндегі отандастар саны 5 миллион...

Әлемді мойындатқан актерге адам зорлады деген айып тағылды

Есімі әлемге белгілі француз актері Жерар Депардьеге адам зорлау және сексуалдық зомбылық бойынша айып тағылды. Бұл туралы Риа Новости France-Presse (AFP) агенттігіне сілтеме жасап...

Қазақстандықтар министрлерге қандай мәселемен келеді?

Nur Otan-ның Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесінде азаматтардың министрлермен және мемлекеттік органдардың басшыларымен онлайн-кездесулері жалғасуда. Қазақстандықтардың министрлерге қандай мәселелермен келетіні туралы партия Орталық аппаратының баспасөз...

1 наурыздан бастап Қазақстанда карантин жеңілдейді

Биылғы жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда карантин талаптары жеңілдейді. Жағымды жаңалықты Facebook парақшасы арқылы Атамекен ҰКП төрағасының орынбасары Юлия Якупбаева хабарлады. «Сүйінші жаңалық! Ведомствоаралық комиссияның...

БҚО-да 24 елді мекен жарықсыз қалды

Батыс Қазақстан облысында 24 елді мекен электр жарығынсыз қалды. БҚО Төтенше жағдайлар департаментінің баспасөз қызметінен түскен мәліметке қарағанда, сегіз ауданда барлығы 3112 абонент жарықсыз қалды. Атап...

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің бұйрығымен Серік Рахметоллаұлы Егізбаев ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы лауазымына тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің...

Жол апатына кінәлі әйел полициядан қашамын деп мерт болды

Ресейдің Благовещенск қаласында жол-көлік оқиғасын жасап, із суытпақ болған әйел жол апатына түсіп мерт болды. Тағы екі адам жарақат алған, деп хабарлайды РИА Новости....

Экология министрлігі «АрселорМиттал Теміртау» компаниясына қатаң талаптар қойды

Экология министрлігі "АрселорМиттал Теміртауға" Теміртауда 500 мың ағаш отырғызуды міндеттеді. Бұл туралы ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі ұйымдастырған брифинг барысында хабарланды. Министрліктің...

Алматыда қандай кәсіп иелері тапшы екені белгілі болды

Алматы қаласының Жұмыспен қамту орталығының директоры Диляра Иманқұлова онлайн брифинг барысында мегаполисте қандай мамандық иелері тапшы екенін айтты. Оның айтуынша, денсаулық сақтау саласында мамандар тапшылығы...

«Қытаймен бәсекені күшейтеміз»: АҚШ пен Канада күш біріктірді

АҚШ пен Канада Қытайға қарсы тұру үшін күш біріктірді.  Бұл туралы АҚШ президенті Джо Байден Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдомен өткізген бейнеконференциядан кейін мәлімдеді, деп...

Алматы мәйітханасының директоры ірі көлемде пара алған деп айыпталды

Алматы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Қалалық паталогоанатомиялық бюросының директоры Б.Әлібековке қатысты тергеу ісін аяқтады. Ол 2020 жылы мемлекеттік сатып алу бойынша қол қойылған...

Шымкентте тойханаларды мектепке айналдыру ұсынылды

Шымкенттегі банкет залдары иелеріне жергілікті билік мектеп немесе кафе ретінде жұмыс істеуді ұсынды. Коронавирус пандемиясына байланысты көптеген ойын-сауық кешендері бір жылға жуық жұмыс істемейді. "Атамекен"...

Қазақстан нарығына екі жаңа автокөлік бренді шығарылмақ

Astana Group холдинг компаниясының негізін қалаушы және президенті Нұрлан Смағұлов екі жаңа автомобиль бренді биыл ел нарығына шығарылатынын мәлімдеді. Олар - Haval және Genesis...

Зейнет жасы: Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасы әзірленуде

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасының жобасы әзірленіп жатқаны туралы айтылды. Қазіргі уақытта зейнетақымен қамсыздандырудың барлық үш деңгейі (ынтымақты, базалық...

Мәжілісте қатесіз жазуға қатысты құжат мақұлданды

Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне көрнекі ақпарат мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Бұл...

Төменгі жалақы мөлшерін арттыру мақсатында Жол картасы әзірленеді – Үкімет басшысы

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде жалақының төменгі мөлшерін арттыру мақсатында арнайы Жол картасы әзірленетіні айтылды. «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың...

6,6 млрд теңге: Орал әуежайының ғимараты жаңартылмақ

БҚО құрылыс басқармасының басшысы Әлібек Антазиевтің айтуынша, «ҚПО б.в.» компаниясы арқылы әлеуметтік инвестициялар жобасы аясында құрылыс-монтаж жұмысы басталды. Жоба бойынша терминал алаңы 4 мыңнан 10...

ШҚО-да жасанды жолмен қар көшкіні түсірілді

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, соңғы күндері өңірде күн жылып, жиі қар жауып тұр. Жел жылдамдығы да артқан. Таулы аймақтарда көшкін жүру ықтималдығы жоғарылады....

210 мыңға жуықтады: коронавирус жұқтырғандар саны азаймай тұр

Қазақстанда өткен тәулікте 753 адамның коронавирус жұқтырғаны белгілі болды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 93, Шымкент қаласы...

Мас күйінде көлік тізгіндеген азаматтың бас бостандығы шектелді

Өскемен қаласында алкагольді ішімдік ішіп  алып көлік тізгіндеген ер адам жазаға тартылды. ШҚО бойынша ҚАЖ департаментінің мәліметіне сүйенсек, былтыр көктемде ер адам әкімшілік жауапкершілікке...

Қасым-Жомарт Тоқаев Президент Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралап көрді, – деп жазды Берік Уәли Facebook-тегі парақшасында. «Биыл Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешеніне...

Елімізде боран соғып, қар жауады – Қазгидромет

Сәрсенбі күні елімізде жел күшейіп, боран соғады, солтүстікте қалың қар жауып, оңтүстік өңірлерде тұман түсіп, көктайғақ болуы мүмкін, – деп хабарлады Қазгидромет. 24 ақпанда Қазақстан...

Oppo компаниясы ауа арқылы сымсыз қуаттау технологиясын ұсынды (видео)

OPPO компаниясы көпшілікті Oppo X 2021 құрылғыларын сымсыз қуаттаудың жаңа жүйесімен таныстырды, - деп хабарлайды EVO-RUS.COM. https://youtu.be/xALQxs1bJM0 Wireless Air Charging технологиясын Қытайлықтар MWC 2021 Shanghai көрмесінде...

Google қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады

Google Translate сервисі енді қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады, деп хабарлайды АА "NewTimes.kz". Бұл жаңарту 22 ақпанда пайда болды – 6.17.0. Айта кету керек, аудиоаударма тек...

АҚШ-та салынғанына 139 жыл болған үй алып тіркемемен жаңа орынға көшірілді (видео)

Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласының тұрғыны Тим Браун 139 жыл бұрын іргетасы қаланған өз үйін жаңа мекен-жайға көшірді. https://www.youtube.com/watch?v=u8l6eBUK-rM 1882 жылы салынған үй үлкен тіркемеге салынып, жүк...

«Алтын Орда» тарихына арналған киножобаға дайындық басталды

Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы Алтын Орда тарихына арналған ірі киножобаның тұжырымдамасын әзірлеуге кірісті. Осы мақсатта кино орталығының жанынан жұмыс тобы құрылған, ол ел...

Қандасымыз Риза Әлімжанқызы – Қытай киноиндустриясының жұлдызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында талантымен танылған қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы деректерге сүйенсек, Қытайда өнерімен көрермен көзайымына айналған Риза...

Елбасы Ақан Сатаевты қабылдады

Елбасы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының президенті Ақан Сатаевты қабылдады, – деп хабарлайды elbasy.kz. Кездесуде Нұрсұлтан Назарбаев тәуелсіздік алғаннан бері мемлекет әрдайым өнер саласының...

«Nur Otan» партиясының жол картасы: «Баспанамен қамту – басты назарда»

«Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларына арналған Жол карталарын бекітті. «Nur Otan» партиясы сайлаудан кейінгі бір ай уақыт ішінде өзінің 216 сайлауалды бағдарламасын...

Президент Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелерін қабылдады

Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелері Рахым Ошақбаевпен және Қанат Сахарияновпен кездесті, – деп жазды Ақорда. «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахым Ошақбаев Президентке...

Мемлекет басшысы Каспий теңізіндегі қызметке қатысты заңға қол қойды

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Каспий теңізінде қызметті жүзеге асыруға байланысты мәселелер бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының...

Қарағанды фармацевтика кешені «Спутник V» вакцинасының өнеркәсіптік партиясын шығарды

Премьер-Министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов пен ҚР денсаулық сақтау министрі Алексей Цой Қарағанды фармацевтика кешені (ҚФК) базасында «Гам-КОВИД-Гак» («Спутник–V») вакцинасының өнеркәсіптік өндірісі барысын және вакцинаның...

Білім саласының бір орында тоқтап қалған кезі жоқ

Аягүл МИРАЗОВА, Қазақстан педагогика ғылымдары академиясының академигі, Қазақстанның Еңбек Ері: – Тәуелсіздік алған жылдары жалпы халықтың жағдайы жақсы болды, мына саланың дамуына ерекше жағдай жасалды...

Президенттің құжаттарды цифрландыру процесіне қатысты тапсырмасы орындалды – Берік Уәли

ҚР Президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook парақшасында мемлекеттік органдар тарапынан берілетін құжаттарды цифрландыру процесі қалай жүргізіліп жатқаны туралы жазды. ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев былтыр...

Қазақстандықтардың зейнетақы жинағы 13 трлн теңгеден асты

2021 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан салымшыларының зейнетақы жинағының сомасы 13,1 триллион теңге болды. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры салымшыларының шотында 13,1 триллион теңге зейнетақы...

Коронавирусқа қарсы екпе салдырған 73 жастағы хирург вакцинаның әсері туралы айтты

Атырауда 73 жастағы хирург Марат Есжанов коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Оның айтуынша, вакцинаның жанама әсері жоқ. «1 ақпанда әріптестеріммен бірге коронавирусқа қарсы вакцинаның бірінші кезеңін алдым....

Елімізде жекеменшік университетте білім алушылардың саны көбейді

Білім және ғылым министрлігі 2016-2020 жылдар аралығында жеке меншік университетте білім алушылардың саны 53,8% өскенін мәлімдеді.  «Қазіргі уақытта елімізде жалпы 127 жоғары оқу орны бар,...

Су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатыр – министр

ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов елімізде су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатқанын айтты. «Поездардың үздіксіз және қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз ету, жолдарды,...

«Nur Otan» партиясы сайлауалды міндеттемені іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті

«Nur Otan» партиясы Орталық және Шығыс Қазақстанға арналған сайлауалды міндеттемелерді іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті. Партия 216 сайлауалды бағдарламаны іске асыру бойынша әр жылға нақты...

Асқар Мамин әкімдерге тапсырма берді

Үкімет отырысында Премьер-Министр Асқар Мамин өңір әкімдері су қоймалары толуына үнемі бақылау жасап отыруы тиіс екенін айтты. «Су тасқынының алдын алу үшін жүйелі шаралар қабылдау...

«Шектеулер қажет емес»: ДДСҰ пандемиямен күрес қашан аяқталатынын хабарлады

Данияның DR телеарнасына берген сұхбатында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропалық аймақтық бюросының басшысы Ханс Клюге коронавирус пандемиясы 2022 жылы аяқталатынын мәлімдеді, деп хабарлайды aa.com.tr.  Ұйым...

COVID-19: Бес өңір «сары» аймақта тұр

23 ақпандағы жағдай бойынша, Қазақстан өңірлеріндегі коронавирусқа қатысты эпидахуалды бағалау матрицасы жарияланды. Оған сәйкес, «сары» аймақта: Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола, Батыс Қазақстан, Қостанай және Павлодар облыстары...

Алматы әкімі АТУ студенттеріне арналған 9 қабатты жатақхана құрылысын тоқтатты

Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаев тұрғындардың шағымынан кейін тоғыз қабатты жатақхананың құрылысын тоқтату туралы шешім қабылдады. Әуезов ауданындағы «Алтын бесік» ықшамауданының тұрғындары 17 ақпанда өткен Алматы...

АҚШ туы төмен түсірілді: Америкалықтар 5 күн аза тұтады

АҚШ-та коронавирустан көз жұмғандарды еске алу мақсатында 5 күн аза тұту жарияланды. Елдің федералды және әскери нысандарында мемлекеттік ту төмен түсірілетін болады, деп хабарлайды...

Адамдар көп жиналатын орындарда бірден екі маска тағу міндеттелді

Чехия билігінің жарлығына сәйкес, республика тұрғындары 25 ақпаннан бастап адамдар көп жиналатын жерлерде бірден екі маска киюге міндеттелді. Бұл туралы Ceske noviny хабарлады.  Елдің денсаулық...