جۇرت كۇدەرIن ۇزگەن جوق...

"ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ كۋپوندارىنىڭ" وتەۋi قايدا؟

اتا-بابامىز سان عاسىر ارمانداعان تاۋەلسiزدiككە بiز جەتكەندە، بوركiمiزدi اسپانعا اتىپ قۋاندىق. سول كەزدەگi ۇكiمەت: "جاڭا قوعام ورناتامىز، جاڭادان ەل بولامىز"، — دەپ دامۋدىڭ نارىقتىق جۇيەسiن تاڭدادى. حالىق بولىپ، قول شاپالاقتاپ قولدايتىنىمىزدى بiلدiردiك. سويتسەك، سول نارىقتىق قاتىناستىڭ ءوز زاڭى بار ەكەن. ۇكiمەت ونى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى قايتا-قايتا شەگەلەپ تۇسiندiرۋمەن بولدى.

"رەسپۋبليكاداعى جەر ءۇستi، جەر استى بايلىقتارىنىڭ ءبارi وسى ەلدە تۇراتىن حالىقتiكi. سولاردى يگiلiگiمiزگە اينالدىرىپ، راحاتىن كورۋ ءۇشiن جەكەشەلەندiرۋ كەرەك. سوندىقتان ءار قايسىسىڭىزدىڭ قولىڭىزعا، سولاردان ءوز ۇلەسiڭiزدiڭ ايعاعى رەتiندە "ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ كۋپوندارى" تاراتىلىپ بەرiلەدi. الايدا سiزدەر جەكە-جەكە كۋپوندارىڭىزبەن ۇلكەن iستi جۇزەگە اسىرۋلارىڭىز ەكiتالاي. سول ءۇشiن وزدەرiڭiز قالاعان بiرنەشە قورعا سالۋلارىڭىز كەرەك. سول قورلار كومپانيالارعا اينالىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن، ونەركاسiپتi كوتەرەدi. ولار ەكونوميكالىق جاعىنان دامىعان كەزدە سiزدەردەن العان كۋپوندارىن بiرنەشەگە ەسەلەپ قارجىلاي قايتارادى. سوندا شالقىعان باي بولماساڭىزدار دا سوعان جاقىن داۋلەتتi بولاسىزدار". جالپى نۇسقاسى وسى تارiزدە ايتىلعان.

ۇكiمەتتەن باسقا سەنەرiڭ بار ما؟ جارىلقايتىن اكەڭ دە سول، شەشەڭ دە سول. اسپاننان بايلىق وزدiگiنەن جاۋمايدى. ونىڭ ۇستiنە كەپiلدiك بەرiپ، قامقورلىق جاساپ تۇرسا قالاي كۋپونىڭدى قيماي تارتىناسىڭ. نە دەسە دە ۇكiمەتتiكi ءجون دەپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتiك مۇلiك جونiندەگi مەملەكەتتiك كوميتەتi باس-باسىمىزعا ۇلەستiرگەن "ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ كۋپوندارى بويىنشا چەك كiتاپشاسىن" ءوزiمiزدiڭ ىقىلاسىمىز اۋىپ، سەنiمiمiز ارتقان، ۇكiمەتتiڭ ەسەبiنە تiركەلگەن قورلارعا الا جۇگiردiك.

سiزگە وتiرiك، بiزگە شىن. سول جىلى، ياعني 1994 تاۋىق جىلى 169 ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ قورى قۇرىلىپتى. نەسiن ايتاسىڭ، ءار قايسىسى "قاعاناعىڭدى قارىق، ساعاناعىڭدى سارق" قىلامىز دەپ وزدەرiن-وزدەرi كوككە كوتەرە ماقتاپ، اڭقاۋ، اڭعال جۇرتتىڭ ەسiن شىعارعانى دا ەسiمiزدە. بiرەۋ سول قورلارعا كۋپونىن بiلiپ بەردi، بiرەۋ ايتەۋiر يگiلiككە عوي دەپ كوزiن جۇمىپ بەردi. نە كەرەك، باس اياعى بiر جىلدا 11 ميلليون ادامنان جينالعان كۋپونعا 1707 اكتسيونەرلiك قوعام قۇرىلعان.

راس، تاۋەلسiزدiكتiڭ العاشقى جىلدارى قيىن بولدى. بۇرىن تiلiمiزدiڭ قولدانىسىندا جوق "بارتەر" دەگەن شىعىپ، اۋىلداعى قازاقتار قوراداعى مالىنىڭ كوبiن تۇككە تۇرمايتىن مۇلiككە، ارزان قانت پەن شايعا ايىرباستاپ جiبەردi. مۇقتاج بولعان سوڭ امال قانشا. "باسقا تۇسسە باسپاقشىل" دەپ قيىنشىلىقتاردىڭ بارiنە كوندi دە، ءتوزدi دە. قويشى ايتەۋiر، جىلجىعان جىلدارمەن اۋىر كەزەڭدەر دە ارتتا قالدى عوي. بۇگiندە ەل ەسiن جيىپ، ەڭسەسiن تۇزەدi. سارىارقانىڭ قاق تورiندە جاڭا استانامىز استانا قۇلپىرىپ كەلەدi. قانشاما كەن ورىندارى يگەرiلدi. مۇنىڭ ءبارi ەل داۋلەتiنiڭ، ەكونوميكالىق كۇش-قۋاتىنىڭ ارتقانى ەمەس پە.

ال "ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ كۋپوندارىنىڭ" وتەۋi قايدا؟ حالىق وسى سۇراقتى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ۇكiمەت اۋىسقان سايىن سۇراپ قويادى. قاجىگەلدين، بالعىمباەۆ پەن احمەتوۆ بۇل جونiندە ءۇن-ءتۇنسiز كەتتi. مiنە، ەندi ءماسiموۆتiڭ الدىنا تارتىپ وتىر. ازiرگە بۇل مىرزانىڭ دا جاق اشار ءتۇرi جوق.

بيلiكتiڭ بiر تارماعى پارلامەنت دەپۋتاتتارى ارا-تۇرا سايلاۋشىلارىمەن كەزدەسكەن سايىن ۇلارداي شۋلاپ وسى سۇراقتى قويادى. ولار بۇل ماسەلەنi كوتەرەتiن بولىپ، ادەتتەگiدەن ۋادەنi ءۇيiپ-توگiپ كەتە بارادى. بالكiم بiرلi-جارىمى كوتەرسە كوتەرگەن شىعار. بiراق بارلىعى ەمەس. جالعىزدىڭ ءۇنi، جاياۋدىڭ شاڭى شىققان با. ۇكiمەت ءۇنسiز.

قارىن تويسا دا كوز تويمايدى. راس ءسوز. وتiرiك دەيiن دەسەڭ تۇيەنi تۇگiمەن جۇتقان جەمقورلار قايدان شىعىپ جاتىر؟ الگi حالىقتىڭ كۋپوندارىن جيناپ العان اكتسيونەرلiك قوعامداردىڭ الدى بۇگiندە شىرايلارىنا شىر بiتiپ، قوڭدانىپ، قومدانىپ العان. ادامدار جاقسىلىقتى تەز ۇمىتادى. بۇگiنگiنiڭ شونجار-شولجاڭدارى جوقتان بار جاساعانداي بولىپ، تولىپ ءجۇر. سول كول-كوسiر بايلىعىنىڭ نەگiزi قارا حالىقتىڭ كۋپوندارىنان قۇرالعانىن ۇمىتقانى قاشان. ەندi كوزiن ارباپ، كوڭiلiن اسپانداتقان بايلىعىنان قالاي كوزi قيىپ سالىمشىلارعا ۇلەس بەرسiن. ولار ءۇشiن سول كۋپوندار بۇگiندە قۇر قاعاز عانا. "بانكروتتىق تۋرالى" زاڭنىڭ شىققانى مۇنداي جاقسى بولار ما؟ حالىقتى شاتاستىرىپ كەتۋ ءۇشiن وسى زاڭنىڭ الەۋەتiن پايدالانىپ، كاسiپورىنىنىڭ اتىن شەتەلشەلەپ وزگەرتە سالدى. شاڭىنا كومiپ اداستىرىپ كەتتi دەگەن وسى. ال ەندi "بۋتيا" قورىنان باسقاسىن تابانىڭنان توزىپ تاۋىپ كور. Iس بiتتi، قۋ كەتتi.

زاڭ بiلەتiن باز بiرەۋلەر: ء"اۋ باستا جەكەشەلەندiرۋ دۇرىس جۇرمەدi. حالىق كۋپوندارىن قورلارعا اكتسيا رەتiندە زاڭداستىرىپ وتكiزۋلەرi كەرەك ەدi"، – دەيدi. قاراپايىم حالىقتىڭ قانداي كiناسi بار؟ ۇكiمەت نە ايتتى، سونى iستەدi. دەمەك جاۋاپكەرشiلiك ۇكiمەتتە عوي.

انا بiر جىلى ۇكiمەتتە بۇل ماسەلە قارالعان كورiنەدi. وندا ينۆەستيتسيالىق جەكەشەلەندiرۋ كۋپوندارى نەگiزiندە قۇرىلعان اكتسيونەرلiك قوعامداردىڭ قۇقىقتارىن قايتا پىسىقتاپ "اكتسيونەرلiك قوعامدار تۋرالى" زاڭعا بiرشاما وزگەرiستەر ەنگiزسە كەرەك. سول وزگەرiستەر بويىنشا الگi كۋپونداردى جيناپ العان قورلار ەندi ناعىز اكتسيونەرلەر رەتiندە جۇمىس iستەيدi ەكەن. سوعان بايلانىستى ءاربiر سالىمشىلارعا ءوزiنiڭ اكتسيونەرلiك قۇقىعىن پايدالانىپ، ديۆيدەنت تولەۋiنە جول اشاتىن كورiنەدi. ازiرگە بۇل زاڭ جۇزiندە عانا. ويتكەنi كۋپونىمنىڭ يگiلiگiن كوردiم دەگەن جان جوق. ال قانشاما جان سول يگiلiكتiڭ ەلەسiندە ءجۇرiپ، ومiردەن ءوتiپ كەتتi. ۇكiمەتكە سەنiمiن جوعالتقاندار كوزگە كۇيiك بولماسىن دەپ، كۋپوندارىن وتقا جاعىپتى. ۇزىن ءسوزدiڭ قىسقاسى – سول اكتسيونەرلiك قوعامدارعا ۇكiمەتتەن ارنايى پارمەن بولماي، بۇل iستە قوزعالىس بولادى دەۋ بەكەر. ارينە بiزدiڭ ۇكiمەت سوعان ق ۇلىق تانىتسا. ال كورشi رەسەيدiڭ ۇكiمەتi بۇل ماسەلەگە سەرگەك قارايتىنىن، سول ەلدiڭ بiزگە كوپ تارايتىن اقپارات قۇرالدارىنان جۇرت جاقسى بiلiپ وتىر.

كولباي ادىربەك ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button