جەمقور بيلIك پەن “ەسكI” پرەمەر

ۋكرايناداعى مينيسترلەر كابينەتiن باسقارۋعا تيموشەنكو قايتا كەلدi. اۋپiرiممەن، ارينە. حالىقارالىق ساراپشىلار يۋششەنكو مەن تيموشەنكو وداعىنا ەلدi باسقارۋعا قاتىستى بiرنەشە كەڭەس بەردi.

تيموشەنكو ۇكiمەت باسشىلىعىنا سايلاندى. العاشقى سايلاۋدا پرەمەرلiككە 1 داۋىس جەتپەي قالعان يۋليا حانىم وزiنە بەرiلگەن مۇمكiندiكتiڭ ارقاسىندا ۋكرايندىق مينيسترلەر كابينەتiن باسقارۋعا كەلدi. اقش-تىڭ مەملەكەتتiك حاتشىسى كوندوليزا رايس: «سiزدiڭ كەرەمەت پرەمەر بولاتىنىڭىزعا سەنiمدiمiن» دەدi. اڭگiمە بارىسىندا ەكiجاقتى ەكونوميكالىق، ساياسي، مادەني ماسەلەلەر قوزعالدى. الايدا، امەريكالىق شەنەۋنiك تيموشەنكونىڭ ەلiندەگi جەمقورلىق تۋرالى تiس جارمادى. بەكەر، ارينە. ويتكەنi، بۇل قوعامدى iشتەن iرiتiپ بiتكەن سىبايلاس جەمقورلىق ەندiگi ۇلتتىق قاۋiپسiزدiككە قاتەر توندiرۋدە. شەنەۋنiك بiتكەننiڭ قالتاسى مەن قارنى توق. جالاقىسىنىڭ تومەندiگiنە قاراماستان. بىلتىر دەپۋتاتتار مەن بiرقاتار مەملەكەتتiك قىزمەتكەردiڭ ەڭسەلi دە بيiك حان سارايلارىندا تۇرۋى تاۋەلسiز جۋرناليستەردiڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگiزۋiنە سەبەپ بولعان. ناتيجەسiندە ۋكرايندىق شەنەۋنiكتەردiڭ ءزاۋلiم عيماراتتاردى زاڭسىز جولمەن يەلەنگەندەرi انىقتالدى. بيىل تامىز ايىندا پرەزيدەنت يۋششەنكو مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەردەن كوتتەدجدەردi قانداي اقشاعا ساتىپ العاندارى تۋرالى تۇسiنiك بەرۋدi تالاپ ەتكەن. الايدا، ول كەزدە پرەزيدەنتتiڭ قارسىلاسى سانالاتىن «ايماقتار پارتياسىنىڭ» ۇكiمەتتەگi ىقپالى كۇشتi بولاتىن. سوندىقتان يۋششەنكونىڭ دەپۋتاتتاردى سايراتۋعا قاتىستى ارەكەتiنەن تۇك شىقپادى. ارينە، سىبايلاس جەمقورلىق دەگەنiڭiز پوستكەڭەستiك ەلدەردiڭ كوپشiلiگiندەگi سياقتى ۋكراينا ءۇشiن دە «تاڭسىق» ەمەس. 2004 جىلعى «جالقىنسارى توڭكەرiستiڭ» ەتەك الۋىنا كۋچما كەزiندە جەمقورلىق تۇرتكi بولعانى بەلگiلi. قوعامدى دەندەپ العان پاراقورلىققا اشىنعان جۇرت يۋششەنكو مەن ونىڭ كومانداسىن بيلiك باسىنا اكەلدi. جاڭا بيلiك باستاپقىدا ەلدەگi جەمقورلىقتىڭ تۇبiنە بالتا شابام دەپ كادiمگiدەي قۇلشىنعان. بiراق بەكەر بوپ شىقتى. ويتكەنi، 2005 جىلعى بيلiك باسىنداعى تالاس يۋليا تيموشەنكونى وتستاۆكاعا كەتۋگە ماجبۇرلەدi. «بايتال تۇگiل باس قايعىنىڭ» كەبiن كيگەن بيلiك جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاي المادى. وتكەن سەيسەنبiدەگi تيموشەنكونىڭ پرەمەرلiككە سايلانۋى «جالقىنسارى توڭكەرiسشiلەردiڭ» قايتا بiرiگۋiن قامتاماسىز ەتتi. ەگەر يۋششەنكو-تيموشەنكو وداعى قايتا ىدىرايتىن بولسا، «جالقىنسارى» بيلiكتiڭ دە تاعدىرى ۇزاققا سوزىلمايدى. ەڭ باستىسى، قوعامدى iشتەن iرiتكەن كوررۋپتسيا ۋكرايندىق ەكونوميكانىڭ كەرi كەتۋiنە جانە ەلدiڭ ۇلتتىق قاۋiپسiزدiگiنە قاتەر توندiرمەك. جۋىردا Transparency International ۇيىمداستىرعان ساۋالناما ناتيجەسiندە بۇكiل الەم بويىنشا ۋكراينانىڭ جەمقورلىق جايلاعان 180 ەلدiڭ iشiندە 118-قاتاردا تۇرعانى انىقتالعان. «ءتۇرلi-ءتۇستi توڭكەرiستەن» كەيiن تiپتi، تۇرالاپ قالعان ۋكرايندار ەلi دامۋدىڭ ورنىنا تومەن قاراي قۇلديلادى. مەملەكەتتiڭ بارلىق سالاسى (ساياسي، ەكونوميكالىق، iسكەرلiك، ازاماتتىق، مادەني ت.ب.) سىبايلاس جەمقورلىققا ۇرىنعان. اسiرەسە، سوت جۇيەسi قاناۋ، قىسىم جاساۋ، قوقان-لوققى مەن بوپسالاۋعا شىرمالعان. 2000 جىلى قازا تاپقان تاۋەلسiز جۋرناليست گەورگي گونگادزەنiڭ ولiمiنە كiنالiلەردi قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋدىڭ ورنىنا، دالەلدەر مەن دەرەكتەردi جويىپ جiبەرگەن ميليتسيا گەنەرالى 2004 جىلعى «ءتۇرلi-ءتۇستi توڭكەرiستەن» كەيiن دە زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرمەدi. سوڭعى ەكi جىلدا دەپۋتاتتاردىڭ «قالتالى ساياساتكەرگە» اينالۋى دا قوعامنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان. ەنەرگەتيكالىق سالانىڭ جەمقورلىققا بەلشەدەن باتۋى ۇلتتىق قاۋiپسiزدiككە قاتەر ءتوندiرiپ تۇر. ساراپشىلار قاۋىمى «جەمقورلىقتىڭ كەسiرiنەن ۋكرايندار رەسەيلiك گازعا تاۋەلدi بوپ قالدى» دەيدi. Iشكi نارىقتاعى ەنەرگوقور كوزدەرiن iزدەستiرۋ مەن سىرتتان تاسىمالداناتىن گازدى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى iستەردiڭ ونبەي جاتۋى سوندىقتان. وسىنىڭ كەسiرiنەن ۋكراينا ورىستارعا تاۋەلدi. حالىقارالىق ساراپشىلار ۋكرايندىق بيلiككە iس-ارەكەتتەرi جاسىرىن كومپانيالاردان قۇتىلۋعا شاقىرادى. اسiرەسە، شۆەيتساريادا تiركەلگەن «روسۋكرەنەرگو» كومپانياسى. اتالعان كاسiپورىن ۋكرايندارعا «كوگiلدiر وتىن» تاسىمالداۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

جاناشىرلاردىڭ يۋششەنكو مەن تيموشەنكو وداعىنا بەرگەن كەڭەسi: جەمقورلىققا قارسى كۇرەس زاڭىن قاتايتۋ، پاراقورلىقپەن قول بىلعاماعان سۋديالاردان سوتتىق كورپۋستى قايتا جاساقتاۋ، تاۋەلسiز ۇلتتىق زەرتتەۋ بيۋروسىن قۇرىپ، ۇكiمەتتەگi جەمقورلاردى قۇرىقتاۋ، دەپۋتاتتارعا جاۋاپكەرشiلiكتەن قۇتىلىپ كەتۋگە مۇمكiندiك بەرەتiن باپتاردى قايتا رەتكە كەلتiرۋ، بيلiك جۇمىسىنداعى جاريالىلىقتى كۇشەيتiپ، شەنi جوعارى شەنەۋنiكتەر مەن مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەردi جىل سايىن ءباسپاسوز ارقىلى تاپقان تابىسىن جاريالاپ تۇرۋعا مiندەتتەۋ ت.ب.

«جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ساياسي ساحناداعى باقتالاستىقتىڭ باستى قۇرالى بولماۋعا تيiس» دەپ ەسەپتەيتiن ماماندار جوعارىداعى ماسەلەلەر وپپوزيتسيالىق وكiلدەرمەن قاتار شەنەۋنiكتەرگە دە تiكەلەي قاتىسى بولۋى تيiس دەيدi. حالىقارالىق ساراپشىلار كيەۆكە ەۋروپالىق وداق پەن اقش كومەكتەسۋi كەرەك دەگەن پiكiردە. ول ءۇشiن تيموشەنكونىڭ كومانداسىمەن قويان-قولتىق ارالاسا وتىرىپ، جۇمىس iستەيتiن ەۋروپالىق جانە امەريكالىق ماماندار توبى ۋكرايناعا تەز ارادا اتتاندىرىلۋى قاجەت. ايتپەسە، بيلiك باسىنداعى باقتالاستىق پەن تالاس-تارتىستان قاراپايىم ەلگە كەلەر پايدا جوق. ازiرگە دۇنيەنiڭ تۇكپiر-تۇكپiرiنەن قۇتتىقتاۋ قوڭىراۋلارىن قابىلداۋدان قولى بوساماي جاتقان تيموشەنكو حانىمنىڭ قاۋقارى مەن قارىمى دا حالىقارالىق دەڭگەيدەگi مامانداردىڭ كومەگiنە ءزارۋ.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button