اۋعان سوعىسىنىڭ شىندىعى

جۋىردا «قازاقستان ارداگەرلەرi» قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، «قۇرمەت» وردەنiنiڭ يەگەرi باقىتبەك سماعۇلدىڭ «مەن كورگەن سوعىس» اتتى كiتابى جارىق كورگەن ەدi.

اتالمىش ەڭبەكتi وقي وتىرىپ بايقاعانىمىز، اۋعان سوعىسىنىڭ اقيقاتى مەن زارداپتارى مەيلiنشە اشىق جانە ناقتى سۋرەتتەلگەن. «وسى تۇرعىدان العاندا باقىتبەكتiڭ كiتابى وتە باعالى. سوعىس اقيقاتتارى بوياماسىز: قيلى قياناتتار، اسىرا سiلتەۋلەر جانە ت.ت.» ء(ا.نۇرشايىقوۆ). كiتاپ ب.سماعۇلدىڭ «اۋعاننىڭ وت-جالىنى» دەپ اتالعان ولەڭدەر جيناعىنان كەيiن ومiرگە كەلگەن ەكiنشi تۋىندىسى. العاشقى جيناعىنا العىسوزدi ايگiلi پارتيزان، حالىق قاھارمانى، جازۋشى قاسىم قايسەنوۆ جازعان. «مەن بiلەتiن قاسىم قايسەنوۆ كۇلدiبادام دۇنيەگە العى ءسوز جازبايتىن ادام. شاماسى، باقىتبەكتiڭ اۋعان سوعىسىنىڭ شىندىعىن ايتقان ولەڭدەرi قاسەكەڭە دە اسەر ەتسە كەرەك» دەيدi ءازiلحان نۇرشايىقوۆ العى سوزiندە. ودان ءارi جانە بىلاي دەيدi:

«باقىتبەكتiڭ اسا بiر ۇتقانى، ول ءوز كiتابىن ادام تاعدىرىنا قۇرىپتى. ادام تاعدىرىنان زەيiل، ادام تاعدىرىنان قىمبات نە بار دەيسiز؟! كiتاپتا ول ءوز قارۋلاستارىنىڭ تاعدىرىن كوركەم تiلمەن جان-جاقتى ءارi اسەرلi بايانداعان. بۇل كiتاپتىڭ وقۋشىعا دا بەرەرi مول دەپ ويلايمىن. اسiرەسە، جاستارعا».

شىنىندا، اۆتوردىڭ ەرەكشە دەن قويىپ، نازار اۋدارعانى – تاعدىر. ادام تاعدىرى. مايدانداس باۋىرلاستارىنىڭ، قارۋلاس دوستارىنىڭ تاعدىرى. ولار اۋعانستاندا قالاي سوعىستى، نە ءۇشiن جان قيدى، تiرi قالعاندار بەيبiت ومiرگە بەيiمدەلە الدى ما؟ وسى جايلاردى ايتۋدى وزiنە مiندەت ساناعان ب.سماعۇل اسiرەسە مىنا ماسەلەگە ەرەكشە دەن قويادى:

«1943 جىلى ستالينگراد تۇبiندە تۇتقىنعا تۇسكەن نەمiس فەلدمارشالى پاۋليۋس ارمياسىنىڭ بiر وفيتسەرi ءوز كۇندەلiگiنە بىلاي دەپ جازىپتى: «كوسەمدەرiنiڭ اتى بەرiلگەن قالانى بiزدiڭ قارسىلاستارىمىز وتە بiر جانىن سالا قورعادى. سوعىستىڭ قىزعان ۋاقىتىندا العى شەپكە جiبەرiلگەن مەنiڭ سولداتتارىم بiر ۋاقىتتا قاتتى ساستى، ويتكەنi ورىستار قايدان تاپقانى، الدە بيولوگيالىق جولمەن شىعارىلعان با، سۇرلارى ورىسقا ۇقساماعان، تۇستەرi دە باسقاشا، كوزدەرiنەن وت شاشقان ادامدار قارسىلاس جاقتىڭ وكوپىنان اتىپ شىعىپ، توپەپ تۇرعان وققا قاراماي، باسا كوكتەپ بiزدiڭ پلاتسدارمدى باسىپ الدى. …كەيiننەن وسى ادامداردىڭ تالعار پولكىنىڭ جاۋىنگەرلەرi ەكەنiن بiلدiك». تالعار پولكىنىڭ باسىم كوپشiلiگi قازاقتار بولعانى كiم-كiمگە دە بەلگiلi.

«ەلiم!» دەپ تۋعان ەرلەردiڭ جانتۇرشiگەرلiك ءولiمiن كوز الدىنان وتكiزگەن ب.سماعۇل: «قارۋلاستارىمنىڭ ءولiمi ماعان قاتتى اسەر ەتتi. الدەنەگە قاپالانا بەرەمiن، كەۋدەمدi وكسiك بۋىپ العان» دەي كەلە، ولاردىڭ مايداندا قالاي قازا تاپقانىن شىنشىلدىقپەن كوز الدىڭا كەلتiرەدi:

«… باس كوتەرتپەي اتقىلاعان جاۋدىڭ وعى اسىلدىڭ ءدال ەرنiنەن تيiپتi. كۇرەك تiسiنiڭ بiرi سوناداي جەرگە ۇشىپ كەتكەن… ەكiنشi ءساۋiر كۇنi سامات باراتوۆ قازا تاپتى. اسىلدىڭ دوسى ەدi. ارقاسىنان تيگەن وقتىڭ ەكپiنi كەۋدەسiن جارىپ، جۇرەگiن سىرتقا شىعارىپ جiبەرiپتi. قاسىنداعى جولداستارى كوپiرشiپ، كوبiگi شىعىپ جاتقان جۇرەكتi جالما-جان جەردەن كوتەرiپ الىپ، ساماتتىڭ كەۋدەسiنە قايتا سالىپ، بينتپەن تاس قىپ وراپ تاستاپتى…». سونداي-اق، دۇشپانداردىڭ وزبىر iس-ارەكەتتەرiنە مويىماعان جاۋىنگەرلەردiڭ اۋعان جەرiندەگi قيىنشىلىقتارعا مويىنسۇنباعانىن كورەمiز.

«…ء;تۇس اۋا قاتتى شارشادىم. ونىڭ ۇستiنە تiلiم اۋزىما سىيماي بارادى. شولدەن. ايتپاقشى، وسىنىڭ الدىندا عانا بiزدiكiلەر تiكۇشاقپەن سۋ تاستاعان-دى. بiراق، دۇشپاندار مۇنى دالدەپ اتىپ، جەرگە تۇسiرمەي، اۋەدە جارىپ تاستادى. سودان شاشىمنان كiشكەنە قيىپ الىپ، تiلiمنiڭ استىنا سالدىم. تiلدiڭ استىنا سالىنعان شاش سۋلانادى دا سiلەكەي ءبولiپ شىعارادى».

باقىتبەك سماعۇلدىڭ بۇل كiتابى جاستاردى وتانسۇيگiشتiككە، پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋدە دە تاپتىرمايتىن قۇرال بولا الاتىنى انىق. اۋعان سوعىسى كەزiندەگi قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەردiڭ ەرلiگi، قاجىر-قايراتى، ولاردىڭ بiر-بiرiنە دەگەن دوستىق جانە باۋىرمالدىق كومەگi، وت پەن وقتىڭ ورتاسىنداعى جانكەشتi تاعدىرى بۇگiنگi جاستارىمىزعا ۇلگi-ونەگە بولعانداي.

بالجان ۇسەەۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button