باس جۇلدە — يراندىقتا!

قىركۇيەكتiڭ سوڭعى اپتاسىن ۇلان-اسىر مەرەكەگە اينالدىرعان "ەۋرازيا" دا مارەسiنە جەتتi. سوڭعى ءتورت جىلدىڭ iشiندە، "ەۋرازيانىڭ" اياسىندا الماتىعا كiم كەلمەدi دەيسiڭ؟! سوناۋ مۇحيت اسىپ جان كلود ۆاندامىڭ دا، ستيۆەن سيگالىڭ دا، كەرري تاگاۆاڭ دا، فرانتسۋزدىق جۇلدىزدار سوفي مارسو، جەرار دەپارديەڭ دە "ەۋرازيانىڭ" ارقاسىندا الماتىنىڭ اسەمدiگiنە تاڭداي قاعىپ، تامسانىپ كەتتi.

كينوفەستيۆالدiڭ ماقساتى دا الەمنiڭ مىقتى-مىقتى كينو شەبەرلەرiنە قازاقستاندى تانىتۋ بولعاندىقتان، وسى تۇرعىدان كەلگەندە فەستيۆال كوزدەگەن مەجەدەن شىققان سىڭايلى. ونىڭ سەبەبi، الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن قوناقتاردىڭ كوبiنiڭ قازاقستانعا تۇڭعىش اياق باسۋى ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستان تۋرالى، ونىڭ iشiندە قازاق كينولارى تۋرالى مۇلدەم حابارسىزدارى دا كەزدەستi. بiر اپتاعا سوزىلعان كينو مەرەكەسiندە وسىعان بiزدiڭ كوزiمiز جەتتi.

ەكIگە بولIنگەن قازىلار

بيىلعى جىلى بايقاۋ ەكi باعىتتا ءوربiدi. ونىڭ بiرi -حالىقارالىق نەگiزدە بولسا، ەكiنشiسi — ورتالىق ازيا جانە تۇركi ەلدەرiنiڭ فيلمدەرi اراسىندا ءوتتi. ەكi بايقاۋدا قازاقستاندىق رەجيسسەرلەردiڭ فيلمدەرiن كەزدەستiرiپ قالدىق. بۇگiنگە دەيiن اتتارى بەلگiلi بولعان فيلمدەرمەن كورەرمەن ءالi تولىققاندى تانىسا قويعان جوق. سوعان قاراعاندا، "قازاقفيلم" تۇسiرەتiن فيلمدەردiڭ كوبi بايقاۋلار ءۇشiن دايىندالا ما دەگەن وي تۋدى بiزدە. الدە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ باستى ماقساتى دا وسى ما دەيسiڭ. ويتكەنi، قازاق رەجيسسەرلەرi ازiرلەگەن "ۇشقىر قۇس"("ستريج") تا، "شۇعا" دا، "قۇراق كورپە" دە كورەرمەن ءۇشiن بەيمالiم تۋىندىلار. ولاردى دايىنداعان رەجيسسەرلەردiڭ ەسiمi گازەت-جۋرنالدار ارقىلى كوپشiلiككە جاقسى تانىس بولۋى مۇمكiن، بiراق فيلمدەرi تۋرالى بۇكiل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى تانيدى دەسەك، وتiرiك ايتقاندىق بولار ەدi. مۇمكiن، "ۇشقىر قۇستى" دايىنداعان اباي قۇلبايدىڭ دا، "قۇراق كورپەنi" تۇسiرگەن رۇستەم ابدiراشەۆتiڭ العاشقى دۇنيەلەرi دەپ كەشiرiممەن قاراۋعا دا بولار. بiراق، فيلمدi تاماشالاعان كورەرمەننiڭ پiكiرiنە قۇلاق تۇرسەك، بۇل فيلمدەردi وزىق تۋىندىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزا قويۋ مۇمكiن ەمەس. ال، الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن جينالىپ، ادiلقازىلىق جاساعان كينو شەبەرلەرiنiڭ سوزiنە قارساڭ، "ۇشقىر قۇس" فيلمi جامان ەمەس سىڭايلى. ونىڭ سەبەبi، ورتا ازيا جانە تۇركi تiلدi مەملەكەتتەردiڭ فيلمدەرiنە ارنالعان بايقاۋدا جۇلدەگەر اتانعاندىعىندا جاتسا كەرەك. جالپى، ورتا ازيا حالىقتارىنان بۇل بايقاۋعا 12 فيلم ۇسىنىلعان بولاتىن. ولاردىڭ اراسىندا ۇشەۋi قازاقستاندىق تا، قالعاندارى كورشi وزبەك ەلiنەن، قىرعىزستاننان، ءازiربايجاننان، تاتارستاننان كەلiپتi. باس-اياعى ون ەكi فيلمنiڭ اراسىنان وزا شاۋىپ بايگە العان ەكi فيلمنiڭ قاتارىندا "ستريجدiڭ" اتى اتالۋى قۋانىشتى-اق جاعداي. بiراق… "الماتىلىق جەتكiنشەك قىزدىڭ ءومiرiن باياندايتىن فيلمدە نە جوق دەيسiڭ. مەكتەپ، ۇنايتىن-ۇنامايتىن ۇلدار، القاش وگەي اكەسi، ناشاقور دوسى، ەكiقابات اناسى، شەشiمiن تاپپايتىن پروبلەمالار، ءوزiنiڭ جەكە ويى…" بiزدiڭ رەجيسسەرلەردiڭ كوزiمەن قاراساڭ، قازاقتىڭ بۇكiل دۇنيەسi قۇرىپ-بiتiپ، قيراۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. شىم-شىتىرىق، پسيحولوگيالىق درامالاردان اسا المايتىن بولدىق. كينو اتتى ونەردەن قازاقتىڭ سۇلۋ تابيعاتىن، قازاقتىڭ وزىق ۇلتتىق ءداستۇرiن، قازاقتىڭ قوناقجاي شاڭىراعىن، قازاقتىڭ مەيiرiمiن iزدەسەڭ دە تاپپايتىن بولدىق بۇگiندە… جابايى تiرلiك، جاساندى قيمىل، اجارسىز قوعام…قازاقتىڭ بۇگiنگi فيلمi وسىعان نەگiزدەلەدi. ال، ول فيلمنiڭ قالاي جۇلدە الاتىنىنا تاڭ قالاسىڭ؟!

"ۇياتتان شاشىلىپ قالعان بۋددا"

"ەۋرازيا" كينوفەستيۆالi نەگiزiندە ازiرلەنگەن "كينو" جۋرنالى يراندىق رەجيسسەر حانا ماحبالبافتىڭ "بۋددا، رازرۋشيۆشيسيا وت ستىدا" اتتى فيلمiن وسىلاي اۋدارىپتى. بۋددا مۇسiندەرiنiڭ اراسىندا مىڭداعان وتباسى ءومiر سۇرەدi. سولاردىڭ بiرi — اۋعان قىزى كiشكەنتاي باقتاي. باقتاي قىزدىڭ ومiرگە دەگەن كوزقاراسى وزگەشە. ونىڭ بiلiم الىپ، وقۋ وقىعىسى كەلەدi. كiشكەنتاي قىزدى وقۋعا جiبەرگiسi كەلمەگەن بۇزىقتار تاليبتەر جارىپ جiبەرگەن بۋددا سياقتى اتىپ تاستاماقشى. سوعىستان كوز اشپاعان ەلدiڭ اۋىر-تۇرمىسىن بەينەلەيتiن فيلم قازىلاردىڭ كوڭiلiنەن شىعىپ، "ەۋرازيانىڭ" باس جۇلدەسiن يەمدەندi. "مەنiڭ ماقساتىم — سوعىستان كوز اشپاعان ەلدiڭ اۋىر تۇرمىسىن، بۇگiنگi ۇرپاقتىڭ تاربيەسi بۇگiننەن باستالاتىنىن كورسەتۋ. ەگەر ولار قيىندىققا بۇگiننەن باستاپ كوز ۇيرەتەتiن بولسا، وندا الەمنiڭ كەلەشەگi قانداي بولماق دەگەندi كورسەتكiم كەلدi"،-دەپتi حانا ماحبالباف ءوز سۇحباتتارىنىڭ بiرiندە.

حالىقارالىق جۇلدە بولعان سوڭ، الەمنiڭ بiرقاتار ەلدەرiنەن بايقاۋعا ون بەسكە جۋىق فيلم قاتىسىپ، باق سىناپ كوردi. ونىڭ اراسىندا ءوزiمiزدiڭ دە فيلمدەر بار. ءدارiجان ومiرباەۆتىڭ "شۇعا" اتتى فيلمi مەن رۇستەم ابدiراشەۆتiڭ "قۇراق كورپەسi" حالىقارالىق قازىلاردىڭ اراسىندا ساراپقا ءتۇستi. "قۇراق كورپەنi" قايدام، "شۇعا" كوڭiلدەن شىققان سىڭايلى. ول حالىقارالىق ءادiل-قازىلاردىڭ ارنايى جۇلدەسiنە يە بولدى. "ەۋرازياعا" قاتىسقان فيلمدەردiڭ اراسىندا "كاليفورنيالىق ارمان" فيلمiنiڭ ورنى ەرەكشە. 27 جاسار كريستيان نەمەسكۋدiڭ بۇل تىرناقالدى تۋىندىسى ءارi سوڭعىسى. "ەۋرازيا" كينوفەستيۆالiنە باس دەمەۋشi بولعان "اتامەكەن حولدينگi" قوت اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ۇزاقباي ايتجانوۆ اتالمىش فيلمگە ارنايى سىي-سياپات ازiرلەپتi. "رۋمىنيالىق رەجيسسەردiڭ ارمانى دا ۇلكەن ەدi. ول بىلتىر جول اپاتىنان قايتىس بولىپتى. ءوزi قازاقستانعا جەتپەسە دە، ارمانشىل رەجيسسەردiڭ وزىق فيلمi "كاليفورنيالىق ارمان" قازاق كورەرمەندەرiنە ۇسىنىلدى"،- دەدi ماراپاتتاۋ راسiمiندە ءسوز العان ۇزاقباي اعا. سونىمەن، بيىلعى جىلى ەڭ ۇزدiك ايەل بەينەسi "پەكيندە جوعالعاندار" اتتى فيلمنiڭ باس كەيiپكەرiنە بۇيىردى. ال، ەڭ ۇزدiك رەجيسسەرلiك جۇمىس "قاراپايىم زاتتار" ("پروستىە ۆەششي") فيلمiن تۇسiرگەن رەسەيلiك رەجيسسەر الەكسەي پوپوگرەبسكيگە بۇيىردى.

بيىلعى "ەۋرازيانىڭ" تاعى بiر ەرەكشەلiگi قازاق كينو ونەرiنiڭ مايتالمانى نۇرمۇحان جانتورينگە ارنايى سىيلىقتىڭ تاعايىندالۋى. بۇل سىيلىقتى "الەم ايتماتوۆى" اتانعان شىڭعىس ايتماتوۆ پەن ناتاليا ورىنباساروۆانىڭ قولىنان نۇرمۇحان ءجونتوريننiڭ جۇبايى مارگاريتا ءجانتورينا قابىلداپ الدى. بۇل سىيلىق قازاق كينو ونەرiنە قوسقان ۇلەسi ءۇشiن ماراپاتتالىپ وتىر.

ستسەناريدەن اۋىتقۋعا بولمايدى

ستسەناري دەمەكشi، وسى بiزدi ستسەناريگە قۇرىلعان دۇنيەلەر شارشاتىپ بiتەتiن بولدى. ونەرگە ستسەناري جاساۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتi بارىن بiلمەيمiن، بۇل فەستيۆال دە ستسەناري بويىنشا جۇزەگە اسىرىلدى. بارلىعى ستسەناري بويىنشا، رەسمي تiلدە جانە ستسەناريدەن اۋىتقۋعا بولمايدى. رەپ پەن روك قازاقتىڭ ءداستۇرلi مۋزىكاسى بولىپ سانالا ما قايدام، ايتەۋiر سىرتتان كەلگەن قوناقتارعا ۇلتتىق مۋزىكا ەسەبiندە روكتi ۇسىندى. سوعان قاراعاندا، قازاقتىڭ تەرمەسi مەن كۇيiن وزگەلەر قابىلداي المايدى دەپ ويلاعان بولۋى كەرەك ۇيىمداستىرۋشىلار. سوسىن، بiزدi تاڭداندىرعان بiر ماسەلە، كورشi رەسەيدەن كەلگەن كينوگەرلەردiڭ قازاق فيلمدەرiنەن حابارسىز بولىپ شىققاندىعى. قازiرگi فيلمدەردi ايتپاعاننىڭ وزiندە، كەڭەستەر وداعى كەزiندە تۇسiرiلگەن فيلمدەردi ەستiمەۋ مۇمكiن ەمەس قوي، الدە رەسەيلiك كورشiلەر ەستiسە دە، ەستiمەگەنسiدi مە، قايدام؟!

سونىمەن، "ەۋرازيا" بiتتi. بiراق، بۇل سوڭى ەمەس. داقپىرتى باسىم كينوفەستيۆالدiڭ جالعاسقانى قازاق كينوسىنا پايداسى تيەر بولسا، وندا قۇبا-قۇپ. ءاي، سونىڭ پايداسىنىڭ تيiپ جاتقانى دا شامالى-اۋ…

دينارا مىڭجاسارقىزى

البەتتە، كينو سالاسىن كينو سىنشىسىز ەلەستەتۋ قيىن. كەز-كەلگەن تۋىندى ءوز باعاسىن اۋەلگi كەزەكتە وسى كينوسىنشىلار تاراپىنان الادى. اپتا سوڭىندا ءار ەلدەن كەلگەن كينوسىنشىلار دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا باس قوسىپ، فەستيۆال اياسىندا كورسەتiلگەن فيلمدەرگە تالقىلاۋ جاسادى. كەمشiلiگiن دە، ۇتىمدى جەرiن دە باسا ايتىپ، ۇيىمداستىرۋشىلارعا دا تالاي ۇسىنىس ءتۇسiپ جاتتى. بiز دە كينوسىنشىلاردى بiر-ەكi اۋىز اڭگiمەگە تارتقانبىز.

گۇلبارا تولومۋشوۆا، قىرعىزستاننان كەلگەن كينوسىنشى:

– «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالiنە 2005 جىلدان بەرi قاتىسىپ كەلەمiن. وسى ۋاقىت iشiندە فەستيۆال ساپا جاعىنان حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرiلدi. بيىل بايقاۋعا ر.ءابدiراشوۆتىڭ «قۇراق كورپەسi» مەن دارەجان ومiرباەۆتىڭ «شۇعاسى» قازاق كينوسىنىڭ دامىپ كەلە جاتقاندىعىن اڭعارتتى. ءدارiجان ومiرباەۆتىڭ رەجيسسەرلىق شىعارماشىلىعىن بiرجاقتى تۇسiنەتiندەر بار ەكەن. باسقانى قايدام، وزiمە ونىڭ بارلىق فيلمi ۇنايدى. كوڭiلiمنەن شىعادى. ويتكەنi، ونىڭ ومiرگە دەگەن كوزقاراسى وتە تەرەڭ. ول ءجاي ادام كورمەيتiن دۇنيەنi بايقاپ قالادى. ۇنەمi توسىننان تىڭ، باسقا جان ەلەمەگەن جاڭالىقتى تاۋىپ، سومداپ جاتادى. سوندىقتان ونىڭ كينوسىندا دا وسى ءۇردiس ەرەكشە كوزگە بiلiنiپ تۇرادى. ال رەجيسسەر فولكەر شلەندورفتىڭ «ۇلجان» فيلمiندە رەجيسسەر قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرiن، ادەت-عۇرپىن ەسكەرمەگەنi بايقالادى. ارينە، فرانتسۋزدىق رەجيسسەر قازاقتىڭ تۇرمىس-سالتىن قايدان بiلسiن؟!

– ال قىرعىزستاندىق كينو سالاسىنىڭ بەتالىسى قالاي؟

– شىنى كەرەك، بۇل فەستيۆالدiڭ كورشi جاتقان بiز سەكiلدi ەلدەرگە دە قوسىپ جاتقان ۇلەسi مول. قۇدايعا شۇكiر، قازiر كينو تۇسiرۋدە، ونى دامىتۋدا اقشا جاعى باستى پروبلەما ەمەس. اۋەلi كەزەكتە تالانتتى رەجيسسەرلار مەن ولاردىڭ قايتالانباس يدەياسى بولسا بولعانى. نەگiزi قىرعىز كينوسى ەكi باعىتتا دامىپ كەلەدi. بiرiنشi – مەملەكەتتiك. وعان بيۋدجەتتەن ازىن-اۋلاق اقشا بولەدi. كەلەر جىلدان باستاپ قارجىنى كوتەرەمiز دەپ جاتىر. ەكiنشi – تاۋەلسiز، جەكەمەنشiك كينووندiرiسi. ءار رەجيسسەر ءوز جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشiن قاراجاتتى ءوزi تابادى.

بايقاۋعا تۇسكەن «بوز سالقىن» فيلمi وسى جەكەمەنشiك كينەماتوگرافيانىڭ جەمiسi. جالپى، بiزدiڭ مەملەكەتتە الدىن-الا جوسپار بەرەدi. سونىمەن جۇمىس iستەيدi. 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما بويىنشا وسى ارالىقتا ون «شەدەۆر» ءتۇسiرۋ كەرەك بولاتىن. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسىنا تالداۋ جاساعان كەزiمدە، 2005-2006 جىلدارى وسى جوبانىڭ ەلۋ پايىزىن ورىنداپ قويىپپىز. 1 مىڭ دوللار (40مىڭ سوم) جۇمسالعان حالىقتىق «ليۋبوۆ دوچەري مينيسترا» فيلمiنەن ون كۇن iشiندە پروكاتتان بiر ميلليون سوم پايدا كەلدi. ال بيۋدجەتi ميلليون دوللاردى قۇراعان «سۋندۋك پرەدكوۆ» فيلمi ءۇش اپتادا 650 مىڭ سوم پايدا بەرiپتi. بىلاي قاراعاندا، از عانا اقشاعا تۇسiرiلگەن فيلمنiڭ وسىنشاما تابىس اكەلگەنi بiزدi قۋانتتى. فيلم 2005 جىلى تۇسiرiلگەنمەن، قىرعىزستان كينو اينالىمىنا 2006 جىلى شىقتى. «ليۋبوۆ دوچەري مينيسترا» فيلمi فرانتسۋزدىق، رەسەيلiك، قىرعىزستاندىقتارعا ورتاق فيلم.

– فەستيۆالگە قاتىسقان فيلمدەر جونiندە ايتا كەتسەڭiز؟

– بايقاۋعا «بوز سالقىن»، «مەتامورفوزا» اتتى فيلم قاتىستى.

– قازiرگi قىرعىزستانداعى اۋمالى-توكپەلi جاعداي مادەنيەتكە اسەر ەتiپ جاتىر ما؟

– ارينە، ىقپالى بار. پرەزيدەنت باكيەۆ كينەماتوگرافيا مينيسترiن اياق استىنان اۋىستىرىپ جiبەردi. تiپتi، مينيسترiن اۋىستىرماق تۇگiلi، «قىرعىز كينو» ۇلتتىق كونتسەرنiندە جۇمىس iستەپ جاتقان توپتى تۇبiمەن جاڭالادى. قىرعىزستان حالقى باكيەۆتiڭ ساياساتىنا قارسىلىق تانىتىپ، دۇرلiكسە، قىرعىزستاندىق كينەماتوگرافيا دا ءدال سونداي جاعدايدى باسىنان كەشتi. الايدا، مەملەكەتتiك جانە جەكەمەنشiك باعىتتا جۇمىس iستەپ جاتقان قىرعىز كينەماتوگرافياسى وسى ۋاقىتقا دەيiن بiر-بiرiمەن ىرىلداسىپ كەلدi. تەك سوڭعى جىلدارى عانا بۇل سالا iلگەرi باسقانىن ايتۋ كەرەك.

– ال مەملەكەتتiك بيۋدجەتتەن كينو سالاسىنا قانشا قارجى بولiنەدi?

– مەن ناقتى ايتا المايمىن. شامامەن 12 ميلليون سوم شىعار. بۇل قارجى كينو سالاسىن دامىتۋعا عانا ارنالدى. دەگەنمەن، قارجى اقتالىپ، اياقتان تۇردىق. ال كەلەر جىلعا، ياعني، 2008 جىلعا پرەزيدەنت باكيەۆ 120 ملن. سوم بولiنەدi دەگەن جارلىق شىعاردى. قازiر بiزدە مىناداي اعىم بار. كينو تۇسiرگەندە الدىمەن بەينە تاسپاعا جازىلادى دا، سودان كەيiن عانا كينوپلەنكاعا كوشiرiلەدi. نەگە دەسەڭiز، ءا دەگەننەن-اق كينوپلەنكاعا جازۋ قىرۋار اقشانى تالاپ ەتەدi. تالانتتى رەجيسسەرلار اكتان ابدiحالىقوۆ پەن مارات سارۋلى بار ەڭبەگiمەن سول اقشانى جيناپ، كينوپلەنكاعا ءتۇسiردi. ال قالعان رەجيسسەرلار كينو سالاسىندا 10 جىل iستەسە دە، بۇل دەڭگەيگە ءالi جەتكەن جوق. ماسەلەن، كەز-كەلگەن بەينەتاسپاعا تۇسiرiلگەن فيلمگە قارادۇرسiن مونتاج جاساپ، شەتەلدەگi ارنايى قورلارعا جiبەرۋگە بولادى. ولارعا ۇناسا، شامامەن 100 مىڭ دوللار اقشا بولەدi.

ەلەنا ستيشوۆا، رەسەي كينوسىنشىسى: – «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالiنە وسىمەن ءۇشiنشi جىل قاتىسىپ وتىرمىن. بۇل فەستيۆالدiڭ قازاقستان تاريحىندا الاتىن ورنى ەرەكشە. قىسقاسى، ورتاازيالىق كينەماتورگافياسىندا بولىپ جاتقان ۇلكەن جاڭالىق. قازاقستاندىق رەجيسسەرلارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىن. ايتا كەتەرلiك نارسە – بۇگiنگi قازاق كينوسى سەنiمدi تۇردە العا جىلجىپ كەلەدi. ارينە، قازاقستان دا بiراز ءداۋiردi باستان كەشiردi، ەندi عانا اياقتان تiك تۇرىپ كەلەدi. مەنiڭشە، قازاق كينوسىنا قارجىنى كوپتەپ ءبولۋ قاجەت. بiزدە تۇسiرiلگەن كينونى تالقىلاۋ ءۇشiن جىل سايىن فورۋمدار بولىپ تۇرادى. قازاقستان دا وسىنداي فورۋم ۇيىمداستىرىپ، كينو مايتالماندارىنىڭ باسىن جيi قوسۋ كەرەك. بiر قۋانىشتىسى سول، سiزدەردە ءوز سالاسىن جەتiك بiلەتiن رەجيسسەر مەن اكتەرلار جەتكiلiكتi. ماعان بارiنەن بۇرىن «ستريج» فيلمi وتە ۇنادى. بۇل وتە قۇدiرەتتi جۇمىس. فيلمگە ءالi دە تالاي بيiكتەن كورiنۋiنە تiلەك بiلدiرەمiن. سونداي-اق وزبەكستاندىق «يۋرتا» فيلمi دە كورەرمەننiڭ iلتياپتىنا بولەندi.

شۋحرات ماحمۇدوۆ، وزبەكستاننان كەلگەن كينوسىنشى:

– «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالiنە وسىمەن ەكiنشi رەت كەلدiم. جىل سايىن وزگەرiس، جىل سايىن تىڭ جاڭالىق كوپ. بiراق جالپى بايقاۋدى ورتاازيالىق نەمەسە جالپى شەتەلدiك دەپ ءبولۋ كەرەك پە ەدi?! نەگiزi بۇل فەستيۆالدiڭ ماقساتى – ورتا ازيادا كينو سالاسىن دامىتا وتىرىپ، ونىڭ iشiندە قازاقستان كينووندiرiسiنە قان جۇگiرتۋ. مۇنداي فەستيۆال الدىمەن رەجيسسەرلاردىڭ جۇمىسىنىڭ جانعانىن ايعاقتايدى. سوندىقتان دا، ورتاازيالىق بايقاۋ وتە قاجەت. بۇل ءالi دە كەڭەيە ءتۇسۋ كەرەك. سونداي-اق، ادiلقازىلار القاسىن بiر كەزدە ورتا ازيادا رەجيسسەر بولعانداردان قۇرۋ كەرەك ەمەس تە شىعار. نەگە دەسەڭiز، ورتاازيالىق رەجيسسەرلار ءوز جەرiندە ءوزiنiڭ شاكiرتتەرiن عانا سىناۋى كەرەك. مەنiڭشە، بۇل دۇرىس ەمەس. ورتاازيالىق بايقاۋدى كاسiبي بiلiكتiلiگi جوعارى ەۋروپالىق رەجيسسەرلار باعالاۋى كەرەك سياقتى.

– سiزدi مىنا فەستيۆالدە باعىن سىناپ جاتقان فيلمدەردiڭ ساپاسى قاناعاتتاندىرا ما؟

– تەحنيكالىق ساپا جاعىنا كەلسەك، ارينە ەۋروپالىق كينونىڭ تاسى ورگە دومالايدى. ال كوركەمدiك پەن ادامگەرشiلiك قاتىناستىڭ ورىن الۋىنا كەلسەك، ورتاازيالىق كينو دا قالىسپايدى. تiپتi، كەي جەردە ۇتىمدى بوپ كورiنەتiنi قۋانتادى. قالاي دەگەنمەن، تەحنيكالىق، قارجىلىق جاعىنان كوبiنەسە امەريكالىق، ەۋروپالىق فيلم ۇتىپ جاتادى. فەستيۆالدiڭ دە ماقساتى – بiر-بiرiنەن ۇيرەنۋ عوي. جىلدا جاڭا فيلم كۇتەمiن. بۇگiن، مiنە قازاقستاندىق ارiپتەستەردiڭ قولىنان تۋعان كينولاردى كورiپ، ءتانتi بولدىم. سالىستىرساڭىز، بىلتىرعى جىلعا قاراعاندا الدەقايدا ءوسۋ بار. كەز-كەلگەن فەستيۆال ۋاقىت وتە كەلە ءوز ماڭىزدىلىعىن ساقتاپ قالادى.

– وسىمەن ءتورتiنشi مارتە جالاۋىن كوتەرiپ جاتقان فەستيۆالدiڭ قازاققا بەرەر پايداسى بار ما؟

– البەتتە بار.

– «ەۋرازيا» فەستيۆالi قازاق تiلiن كەرەك قىلمادى. ەگەر ءدال وسىنداي فەستيۆال وزبەكستاندا ورىس تiلiندە وتكiزiلسە، قالاي قارار ەدiڭiز؟ نامىسىڭىزعا تيمەس پە ەدi?!

– وزبەكستاندا بولسا دا، ءدال وسىلاي وتەر ەدi. ويتكەنi، مەن وزبەكشە سويلەسەم، قالعانى تۇسiنبەيدi. قيىنداتۋدىڭ كەرەگi جوق. ەڭ باستىسى، ادام قانداي تiلدە سويلەسiن، جانى تازا بولسا بولعانى.

– سوندا شەتەلدiكتەر قازاقستانعا ەمەس، رەسەيگە كەلدiك دەپ ويلاپ قالماي ما؟

– مەن ولاي ويلامايمىن. ماسەلەن، جاپونيادا كەز كەلگەن فەستيۆال جاپون تiلiندە ەمەس، حالىقارالىق تiل – اعىلشىن تiلiندە وتەدi. بۇل قالىپتى جاعداي. قىسقاسى، قاي تiلدە سويلەگەن ىڭعايلى، ۇعىنىقتى، سول تiلدە سويلەگەن دۇرىس. حالىقتىڭ كوپشiلiگi اعىلشىن تiلiندە سويلەسە، اعىلشىنشا، ورىس تiلiندە سويلەسە ورىسشا، قازاقشا سويلەسە، قازاقشا وتكiزۋ كەرەك. قالاي بولعاندا دا، باسقا ۇلتتىڭ تiلiنە نۇقسان كەلمەۋi تيiس.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button