پارىز

مىنا جالپاق دۇنيەنi جايلاعان مەملەكەتتەردiڭ iشiندە "ەڭ ادiلەتتiسi، قۋاتتى دا قۇدiرەتتiسi — سوتسياليستiك جۇيە" دەگەن جالاڭ ۇراندى كۇن سايىن قۇلاعىنا قۇيسا دا، ساناسىنا سiڭiرە الماي وسكەندەردiڭ بiرi — داۋلەت توعاي ۇلى. ساناسىنا سiڭiرە الماسا دا سول قوعامعا قىزمەت ەتكەندەردiڭ بiرi دە — داۋلەت. بiراق ونىڭ كەڭەستiك قوعام اشىق جۇرگiزگەن اتەيزمنiڭ بودانىندا بولعانىن دا ەشكiم جوققا شىعارا المايدى.

بiز مىنا شىندىقتى دا ەستە ۇستاعانىمىز ءجون: ءاۋ باستان-اق ول ەڭ اۋەلi تۋعان حالقىنا ادال قىزمەت اتقارۋدى باستى مۇرات سانادى. جۇرەگiندە ءوز ۇلتىنا دەگەن سۇيiسپەنشiلiك تۋلاعان، ساناسىندا قازاق جۇرتىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق اتويلاعان ادال ازاماتتاردىڭ بiرi رەتiندە ەڭسەسiن تiك ۇستاپ ەركiن ءجۇردi. سوندىقتان دا ول كوممۋنيستiك پارتيا قۇلاپ، كەڭەس ۇكiمەتi ىدىراعاندا، كەيبiر زامانداستارى سەكiلدi ابدىراعان دا، توسىلعان دا جوق. ازات ەلدiڭ ەرتەڭiنە قىزمەت ەتۋگە بiلەك سىبانا كiرiسiپ كەتتi.

"كار-سيتي" ورتالىعىنداعى مەشIت

الماتى قالاسىنداعى ياسساۋي كوشەسi مەن تولە بي كوشەسiنiڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان تۇرپاتى ەرەكشە كوز تارتاتىن الىپ عيماراتقا كiرiپ شىعۋشىلار بiر مينۋتقا دا تولاستاعان ەمەس. بۇل — قالاداعى ەڭ ۇلكەن اۆتوبولشەكتەر ساۋدا ورتالىعى. وسى ساۋدا ورتالىعىنىڭ العاشقى جوباسىن جانە بيزنەس جوسپارىن جاساپ، ۇسىنعان داۋلەت توعاي ۇلى بولاتىن. مۇراتتاس، قاناتتاس ارiپتەستەرi قولداپ، مەملەكەت تاراپىنان كەلiسiم بەرiلiپ، از جىلدىڭ iشiندە زامانعا لايىق ءتورت قاباتتى اۆتوبولشەكتەر بازارىنىڭ عيماراتى ومiرگە كەلدi دە ەسiگiن اشتى. بۇل ساۋدا ورتالىعى "كار-سيتي" دەپ اتالادى.

قازاقستانداعى بۇگiنگi كۇننiڭ وركەنيەتتiك تالابىنا جاۋاپ بەرەتiن ءارi ماتەريالدىق-تەحنيكالىق سۇرانىستارعا ساي جابدىقتالعان، الەمنiڭ كوپتەگەن ەلدەرiنiڭ اۆتوساۋداگەرلەرiمەن بايلانىس جاساپ كەلە جاتقان وسى "كار-سيتي" اۆتوبولشەكتەر ورتالىعىندا مىڭداعان ادام جۇمىس iستەيدi. باسىم بولiگi — مۇسىلماندار. كوپشiلiگi يماندىلىق جولىنا تۇسكەندەر. مۇسىلماندىق شارتتارىن ورىنداۋ ويىندا بولسا دا، كۇندەلiكتi ادەپ پەن ادەتكە ايلاندىرا قويماعاندار دا بار. ەندi بۇلارعا كۇن سايىن تولاسسىز كەلiپ-كەتiپ جاتاتىن ساتىپ الۋشىلار مەن ساۋدا ورتالىعىن قىزىقتاۋعا كەلەتiندەردi قوسىڭىز. مiنە، وسىلاردىڭ ءبارiنiڭ دiني نانىم-سەنiم سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ قاجەتتiگiن ۋاقىتتىڭ ءوزi مiندەت ەتiپ قويدى. بۇل مiندەتتi ورىنداۋ ارقىلى داۋكەڭ ساۋدا ورتالىعىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ اۋقىمىن كەڭەيتەتiنiن، دەڭگەيiن كوتەرەتiنiن، ءسويتiپ، كوپشiلiكتiڭ سەنiمiنە يە بولاتىندىعىن ءتۇسiندi. ءتۇسiندi دە، ساۋدا ورتالىعى عيماراتىنىڭ iشiندەگi كەڭ ەكi بولمەنi شىعىس ساۋلەت ونەرi ستيلiمەن بەزەندiرiپ، قاجەتتi جاساۋ، كەرەكتi بۇيىمدارمەن جابدىقتادى. كiرە بەرiستە اياق كيiمiڭiزدi شەشiپ قوياتىن، سىرت كيiمiڭiزدi iلەتiن جاڭا جيھاز. ەسiكتەن تورگە دەيiن توسەلگەن جاسىل الا كiلەم. توردە يمامعا جاسالعان ورىن. كەرەگەدە بەس ۋاق نامازدىڭ ۋاقىتىن كورسەتiپ تۇرعان بەس ساعات. بiر بولمە ەرلەردiڭ، ەندi بiر بولمە ايەلدەردiڭ ناماز وقۋىنا ارنالعان. قابىرعالاردا مۇسىلماندار ومiرiندە ەرەكشە ورىن الاتىن، كيەلi دە قاستەرلi سانالاتىن تاريحي عيماراتتار بەينەلەنگەن كارتينالار كوز تارتىپ، كوڭiل سۇيسiندiرەدi. ءسويتiپ، كەڭ دە ەڭسەلi ءارi يماندىلىق شۋاعى شاشىلعان بۇل بولمەلەر مۇسىلمانداردىڭ اياعى ۇزiلمەيتiن قاسيەتتi مەشiتكە اينالىپ شىعا كەلدi.

قازiر "كار-سيتي"-گە كەلگەن ساۋداگەرلەر دە، ساتۋشىلار دا، ساتىپ الۋشىلار دا، ءجاي قىزىقتاۋشىلار دا، سول اۋماقتاعى قالا تۇرعىندارى دا مۇسىلماندىق شارتتارىن ورىنداۋ ءۇشiن الىسقا سابىلمايدى، وسى مەشiتكە جينالادى.

قاجىلىق ساۋات اشۋ ورتالىعى

— سەن مىنا ولەڭدi بiلەسiڭ بە؟ — دەيدi داۋلەت. ارتىنان جاۋابىن كۇتپەي اشىق داۋسىمەن ولەڭدەتە جونەلدi:

“مۇحاممەدتiڭ ۇمبەتi — مۇسىلمانمىن،

پايعامبارىم قولدايدى قىسىلعان كۇن.

السىن تاعالام، انت ەتەم، انت ەتەمiن،

اللا ەسiمiن كەۋدەمنەن ۇشىرعان كۇن!..”

— بiلەمiن — دەيمiن.— بۇل مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ولەڭi عوي…

— ءيا. مۇقاعالي مەنiڭ بۇگiن ايتايىن دەگەنiمدi وسىدان 42 جىل بۇرىن 34 جاسىندا ايتىپ قويىپتى…

داۋلەت — اقىنجاندى ادام. اقىنجاندىلىق دەپ ءوز جانىنان ولەڭ شىعارۋدى عانا ايتپايدى، ءومiردi اقىن سەكiلدi ءتۇسiنiپ، تابيعاتقا اقىنشا نازار اۋدارىپ، قوعامدىق بولمىسقا اقىنشا باعا بەرە الاتىن جانە سوعان سايكەس ارەكەت ەتە الاتىن، جانى اقىننىڭ جانىنداي نازiك، ارى اقىننىڭ ارىنداي تازا ادامدى ايتادى. مۇقاڭنىڭ جاراتقان يە تۋرالى ايتقاندارىنىڭ داۋلەت ساناسى مەن سەزiمiنەن ۇندەستiك تابۋى سوندىقتان. راسىندا، داۋكەڭ — اللانىڭ رازىلىعى ءۇشiن ارەكەت ەتۋدi ءومiرiنiڭ ءمانi دەپ تۇسiنەتiن ازاماتتاردىڭ بiرi. ۇلت تۇتاستىعى، يمان بiرلiگi، سەنiم توعىسى ءۇشiن قولىنان كەلگەنشە ارەكەت ەتۋگە ءازiر. قاجىعا ساپار شەگۋشiلەردi الدىن الا وقىتۋ ورتالىعىن اشۋ ماسەلەسi كوتەرiلگەندە يگiلiكتi iسكە بەلسەنە كiرiسiپ، ونى جوعارى دەڭگەيدە ورىنداپ شىعۋى دا سونىڭ بiر دالەلi. ءوز كوزiڭiزبەن كورگiڭiز كەلسە، الماتىنىڭ ورتالىق مەشiتi جانىنداعى قاجىلىق وقۋ ورتالىعىنا باس سۇعىڭىز. قاقپانى اشىپ كiرە قالعاندا وڭ جاعىڭىزدا مينا تاۋىنىڭ ماكەت-نوبايى. ونىڭ جانىندا كiشi جامارات، ودان كەيiن ورتا جامارات، سونان سوڭ ۇلكەن جامارات. كەرەگەدە مينا ايماعىنىڭ كارتاسى. ونى كورiپ وتە بەرسەڭiز الدىڭىزدا اس-سافا (ساعي) تۇرادى. بۇعان نازار اۋدارىپ بولىپ قابىرعاعا كوز تاستاساڭىز ساۋد ارابياسىنىڭ گەوگرافيالىق كارتاسى، نۇر تاۋىنىڭ سۋرەتi، ءال-حارام ايماعىنىڭ سپۋتنيك ارقىلى تۇسiرiلگەن فوتوسى، ونىڭ جانىنا قاجىلىق راسiمدەرiن اتقارۋ ورىندارىنىڭ سۋرەت-سىزباسى جانە ميقات ايماعىنىڭ كارتاسى iلiنگەن. بۇرىشتا ءال-ءمارۋا (ساعي). وعان دا وي توقتاتا قاراپ بولىپ بۇرىلساڭىز، الدىڭىزدا — ماقام يبراھيم. مۇندا يبراحيم پايعامبار تابانى تاڭباسىنىڭ ۇلگiسi. الەم مۇسىلماندارى باس يەتiن قاسيەتتi قاعبانىڭ ماكەتiن كورگەندە، سiزدiڭ قيالىڭىزعا قانات بiتەدi. بويىڭىزدى ەرەكشە سەزiم بيلەپ، "شىن قاعبانى كورسەم" دەگەن ارمانىڭىز اسقاقتاي تۇسەدi. قاعبانىڭ ءار تۇسىنىڭ كيەلi اتاۋلارىن كوكەيiڭiزگە توقي باستايسىز. قاعبادان كەيiن سiز مۇداليفا قاسىنا توقتايسىز. بۇل — تاس جينايتىن جەر. جوعارىدا ارافات ايماعىنىڭ سحەمالىق كارتاسى iلۋلi. ودان كەيiن راحمەت تاۋىنىڭ نوبايىنىڭ قاسىنا توقتايسىز. ءسويتiپ سiز قاجىلىق ساپارىنىڭ باعدارىن العانداي بولاسىز. بۇل سiزگە ازدىق ەتەدi. ەندi سiز ارنايى قويىلعان تەلەديداردان قاجىلىق ساپارلارىنان تۇسiرiلگەن كورiنiستەر كورەسiز. كوكەيiڭiزگە ورالعان سان سۇراققا قازاقستان قاجىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىنان بiر وكiل جاۋاپ بەرەدi.

ءسويتiپ سiز قاجىلىققا وسى ورتالىقتان ساۋاتىڭىزدى اشىپ اتتاناسىز.

مiنەكي، داۋلەتتiڭ اللانىڭ رازىلىعىنا مۇسىلماندار ءۇشiن اتقارعان ساۋاپتى iسiنiڭ بiرi — وسى قاجىلىق ساۋات اشۋ ورتالىعىنا قاجەتتi كومەك جاساۋى بولاتىن. ونى باسى-اياعىندا ءوزi ءجۇرiپ ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. قازiر بۇل ورتالىق بارشا قازاقستاندىق مۇسىلمانداردىڭ يگiلiگiنە قىزمەت ەتiپ جاتىر.

رايىمبەك باتىر كەسەنەسI — تاريحي تانىم كەشەنIنە اينالسا…

"الماتىنىڭ جەرiندە اتام جاتىر

جالعىز بەيiت قۇلازىپ جاپاندا تۇر

قايتسەم سەنi قورشايمىن قىش دۋالمەن،

ارۋاعىڭنان اينالدىم، اتام باتىر!"

— دەگەن مۇقاعالي سىندى اقيىق اقىن ارمانى — حالىقتىڭ ارمانى ەدi. ورىندالدى. ورىندالۋىنا ەل، جۇرت جۇمىلا ءجۇرiپ اتسالىستى. حالىق مويىنداپ قويعان تۇلعانى بيلiك مويىنداماي كەشەۋiلدەتكەن كەز دە بولعان. مويىنداتۋ ءۇشiن بiلەكتiڭ كۇشi ەمەس جۇرەككە باعىنعان بiرلiكتiڭ قۋاتى كەرەك-تiن. بiرلiك ءسوزi ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ اۋىزبiرلiگiنەن باستاۋ الىپ، اقپارات قۇرالدارىندا جالعاستى. سەيداحمەت بەردiقۇلوۆ باسقارىپ وتىرعان "لەنينشiل جاس" گازەتiندە تاريحشى-عالىمدار كەڭەس نۇرپەيiسوۆ پەن حالەل ارعىنباەۆتار العىسوزiمەن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ "رايىمبەك! رايىمبەك!" تاريحي پوەماسىنىڭ جاريالانۋى اقىننىڭ:

“باتىر اتام، سەن مەنiڭ جۇرەگiمدە،

اسىر سالىپ ارۋاعىڭ ءجۇر ومiردە.

ارۋاعىڭدى جىرىممەن بiر ناقىشتاۋ —

ارمانىم دا، ويىم دا، تiلەگiم دە…”، — دەگەن ارمانىنىڭ جۇزەگە اسقانىن دالەلدەسە، ەل اۋزىندا جۇرگەن تاريحي اڭىزدار مەن مۇراعات قورلارىنداعى دەرەكتەر نەگiزiندە جازىلعان جازۋشى جولداسباي تۇرلىباەۆتىڭ رايىمبەك باتىر تۋرالى رومانى جارىققا شىققاندا شەنەۋنiكتiك ساناداعى توڭ جiبiپ، حالىق كوكەيiندەگi سەڭ قوزعالىپ جۇرە بەرگەن…

كۇرە جولدىڭ بويىندا، جەر-انانىڭ توسiنە سىيماي الىپ بەيiت جاتۋشى ەدi، ءدومپيiپ. جولدا كەتiپ بارا جاتقان يiسi مۇسىلمان جولاۋشى سول الىپ بەيiت استىندا جاتقان ءارi اۋليە، ءارi باتىر ارۋاعىنا باس يiپ، بەت سيپاماي وتپەيدi. كۇن وتكەن سايىن كيەسi ارتىپ، جۇمىر باستى پەندەنiڭ جۇرەگiنە جىلىلىق ۇيالاتقان قاسيەتتi زيراتقا جەر-جەردەن كەلiپ زيارات ەتۋشiلەر بiر ءسات تولاستاعان ەمەس. قارا حالىقتىڭ رايىمبەك باباعا دەگەن وسىنداي قۇرمەتi باتىر ۇرپاعىن ناقتى iستەردi باستاۋعا جەتەلەدi. "رايىمبەك" قوعامى قۇرىلدى. قوعام جۇمىسىنا كەزiندە ەل باسقارعان، iس باسىندا وتىرعان قايراتكەر اعالار اتاعىنان ات ۇركەتiن ارۋاقتى جەرگە بەلگi ورناتۋ ماسەلەسiنiڭ جۇزەگە اسۋىنا جۇمىلا كۇش سالدى. ءزاۋلiم كەسەنە تۇرعىزىلدى. ول كەسەنە اينالاسى كۇن سايىن اللاعا سىيىنىپ مەدەت تiلەۋشiلەرگە، ارۋاققا باعىشتاپ قۇران وقۋشىلارعا تولى.

وسىدان بiر جىل بۇرىن رايىمبەك باتىردىڭ 300 جىلدىعى مەملەكەتتiك دەڭگەيدە اتالىپ وتكەن. سونىڭ قارساڭىندا كەسەنە كەڭەيتiلدi، كۇمبەز ماڭگiلiك مارمارمەن قاپتالدى. بۇل iسكە iسكەر ازامات بولسىنبەك رىسباي ۇلى دەمەۋشi بولدى. جەر-جەردە عىلىمي كونفەرەنتسيالار، سەمينارلار، جۇزدەسۋلەر، باسقا دا مەرەكەلiك شارالار ۇيىمداستىرىلدى. باتىر ەلiندە التى الاشتىڭ باسىن قوسقان اس بەرiلدi. وعان مەملەكەت باسشىسى ن. نازارباەۆ ءوزi بارىپ قاتىستى.

وسى تويعا داۋلەت توعاي ۇلى دا ءوزiنiڭ پەرزەنتتiك-ازاماتتىق ۇلەسiن قوسقان. تالدىقورعاندا، كەگەندە وتكەن عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالار ماتەريالدارىن كiتاپ ەتiپ شىعارۋعا ءوزi دەمەۋشi بولدى دا مىڭعا تارتا داناسىن سول تويعا اپارىپ، جينالعان جۇرتقا تەگiن تاراتتى. كiتاپقا دەگەن سۇرانىس كوبەيگەن سوڭ تاعى دا مىڭ داناسىن شىعارىپ، رايىمبەك باتىرعا قاتىستى جيىنداردا كوپشiلiككە سىيعا تارتىپ كەلەدi. داۋكەڭنiڭ باتىر باباعا دەگەن قۇرمەتi بۇل يگiلiكتi iسiمەن شەكتەلگەن جوق. "رايىمبەك باتىر" قورىنىڭ توراعاسى جولداسباي تۇرلىباەۆ بiردە باتىر بابا كەسەنەسiنiڭ جانىنا ونىمەن ۇزەڭگiلەس، قارۋلاس ەل قورعاعان حان، سۇلتان، بي، باتىرلاردىڭ دا ەلەس-بەينەسiن قويسا، ەل ارداقتاعان ەسكەرتكiشتiڭ تاريحي تانىمدىق ءارi تالiمدiك ءمانi ارتا تۇسەتiندiگiن ايتقان ەدi. داۋكەڭ بۇل يدەيانى بiردەن قولداپ اكەتتi. قولىنان iس كەلەتiن كوزiقاراقتى، دiني ءھام تاريحي ساۋاتى بار جiگiتتەردi جىيىپ، ايتىلعان يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىردى. قازاق ەلiن جوڭعار شاپقىنشىلىعىنان ازات ەتۋگە جان اياماي كۇرەسكەن تۇلعالاردىڭ حالىق قيالىنداعى كەلبەتiن سومداۋ جانە ونى كورگەن جۇرتتىڭ كوڭiلiنەن شىعاتىنداي ەتiپ بەينەلەۋ وڭايعا تۇسپەگەنi انىق. تالاي جازبالار، سان دەرەكتەر سالىستىرىلدى، سارالاندى. كوپتەگەن پiكiرلەر ورتاعا سالىندى. بۇل شىعارماشىلىق جۇمىستى سۋرەتشi التىنبەك ومiرزاقوۆ ۇلكەن جاۋاپكەرشiلiكپەن ورىندادى. ناتيجەسiندە رايىمبەك باتىر كەسەنەسiنiڭ شىعىس جاعىنا ايتەكە بي (1644-1709)، تولە بي (1663-1756)، قازىبەك بي (1607/65/ — 1764/65/)، ابىلاي حان (1711/9/-1781)، تاۋكە حان (1680-1718)، ەسiم حان (1598-1645)، رايىمبەك باتىر (1705-1785)، قاراساي باتىر (1589-1671)، قابانباي باتىر (1691-1769)، بوگەمباي باتىر (1690-1775)، ساۋرىق باتىر (1814-1854)، سىرىم باتىر (1712-1802)، ناۋرىزباي باتىر (1706-1781)، مالايسارى باتىر (1700-1756)، بايان باتىر (1710/15/-1752) سەكiلدi قازاق حاندارىنىڭ، بيلەرiنiڭ، باتىرلارىنىڭ ەلەس-پورترەتتەرi iلiندi. (ەلەسپورترەتتەر قاتارى كەلەشەكتە ءالi دە تولىقتىرىلماق). ارنايى قاشالعان ءمارمار تاسقا: "حVII-حVIII عاسىرلاردا ەل باسقارعان حاندارىمىز بەن دانىشپان بيلەرiمiزدiڭ، جوڭعار يمپەرياسى سەكiلدi قاتىگەز جاۋدان ەلiن، جەرiن جانقيارلىقپەن قورعاپ قالعان باتىر بابالارىمىزدىڭ داڭقتى ەسiمدەرi كەيiنگi ۇرپاقتار قۇرمەتiنە ماڭگi بولەنە بەرمەك" دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزدi ويىپ جازدىرىپ، تاستۇعىرعا ورناتتىرعان داۋلەت كۇمبەز جانىنا ءحانتاڭiرi باۋرايىنان اكەلiنگەن شىرشالار وتىرعىزدى. كەسەنەگە كەلiپ ءتاۋ ەتۋشiلەرگە ارنالعان بولمەنiڭ iشiن دە جاڭعىرتىپ، قازاق دالاسىنداعى قاسيەتتi سانالاتىن تاريحي ەسكەرتكiشتەر كارتينالارىمەن بەزەندiردi..

ءسويتiپ، حالىق ازاتتىعى ءۇشiن "بiر جاعادان باس، بiر جەڭنەن قول شىعارۋدىڭ" ەرەن ۇلگiسiن تانىتقان تاريحي تۇلعالاردىڭ بەينەلەرi ارقىلى رايىمبەك باتىر كەسەنەسi بۇگiنگi ۇرپاقتى دا بiرلiك پەن ىنتىماققا شاقىرار، كەلگەن جاننىڭ رۋحىن اسقاقتاتار تاريحي تانىم كەشەنiنە اينالا باستادى.

تەگiندە مۇسىلماندىق قاعيدالار مەن شارتتار بەرiك ورىندالعاندا عانا دiننiڭ دiڭگەگi بەكي بەرمەك. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، كەيبiر دiن ۋاعىزداۋشىلار: "قۇران وقىلاتىن جەردە ەشقانداي سۋرەت تۇرماۋى كەرەك" دەيدi. ءجون. داۋلەت ونى بiلمەي جاساپ وتىرعان جوق، بiلەدi، تۇسiنەدi، سويتە تۇرا رايىمبەك اتا باسىنا كەلۋشiلەر تەك شاريعاتتىق نانىم مەن سەنiمنiڭ قۇشاعىندا قالماي، دiني تانىم مەن تاريحي تاعىلىمىن دا كەڭەيتiپ قايتسا، سول ارقىلى رۋحى بiرلiككە، ىندىنى ىنتىماققا ۇيىسا دەپ ارەكەت ەتتi. ونىڭ بۇل iسi بولاشاقتا وسى كەسەنە جانىنان ەلدiڭ ەڭسەسiن بيiكتەتەر، بiرلiككە شاقىرار ەرلiك پەن ورلiكتiڭ جارشىسى بولارلىق تاريحي تانىم كەشەنiنiڭ بوي كوتەرۋiنە مۇرىندىق بولارى ءسوزسiز…

جاقىندا عانا الماتى وبلىسى ەڭبەكشiقازاق اۋدانى اۋماعىنداعى تورايعىر تاۋىنىڭ بوكتەرiندەگi رايىمبەك باستاۋىنىڭ كوشiرمە سۇلباسىن وسى كەسەنە جانىنا ارنايى ورناتتى. اشىلۋ سالتاناتىن ۇيىمداستىردى. جينالعان حالىققا قۇرباندىق تاراتتى. ەندi جۇرت سوناۋ قيانداعى تورايعىر تاۋىنا سابىلمايدى. سول باستاۋدىڭ سۋىمەن بiردەي سۋدى وسى جەردەن-اق iشiپ قايتادى.

ءيا، داۋلەت قازiرگi زامان داۋلەتتiلەرiنiڭ قاتارىندا. بiراق ول جيعان داۋلەتiن اۋلەتiنەن ءارi اسىرعىسى كەلمەيتiندەر قاتارىنان ەمەس. ول — ەل الدىندا ۇرپاققا ۇلاعات بولارلىق ازاماتتىق پارىزىن وتەپ جۇرگەن كوپ مۇسىلماننىڭ بiرi…

ساعات سابىربەك

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button