ەلدIڭ مۇددەسI مە، الدە...

«جەر قويناۋى جانە ونداعى بايلىقتاردى پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدى ءماجiلiس ماقۇلداپ، سەنات قابىلداپ جiبەردi. بۇل زاڭ بويىنشا، ەلiمiزدەگi ينۆەستورلارعا دەگەن تالاپ كۇشەيەتiن بولادى. بۇعان دەيiن ەلiمiزگە ينۆەستورلاردى كوپتەپ تارتۋ جانە ولارعا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا شەتەلدiك الپاۋىتتارعا كوپتەگەن جەڭiلدiكتەر جاسالىپ كەلگەنi بەلگiلi. تiپتi، تاپقان تابىسىنىڭ ەداۋiر بولiگi ەلiمiزدiڭ قازىناسىنا قۇيىلسا، سونىڭ ءوزiن قاناعات تۇتىپ، بارىمىزدى باسقانىڭ اۋزىنا سالىپ بەرiپ قاراپ كەلدiك.

تەك، قاشاعان كەن ورنىن يگەرۋشi ادجيپ كومپانياسىمەن اراداعى كەلiسپەۋشiلiك، قازاق مەملەكەتi باسشىلارىن ويلانا قادام جاساۋعا يتەرمەلەگەن سياقتى. بۇنى پارلامەنتاريلەردiڭ ءوزi دە مويىنداپ وتىر. ەلدiڭ بار بايلىعىن قاندالاداي سورىپ جاتقان يتالياندىق كومپانيا اسا iرi مۇناي قورى بار قاشاعاندى يگەرۋ ءۇشiن قۇرىلعان بولاتىن. ادجيپ كونسورتسيۋمىنىڭ كەن ورنىن يگەرۋ جۇمىسىن كەيiنگە شەگەرiپ، وعان كەتەتiن شىعىندى 57 ميلليارد دوللاردان 136 ميلليارد دوللارعا كوتەرiپ جiبەرگەنi ەل ۇكiمەتi مەن شەتەل كومپانياسى اراسىنداعى داۋ-دامايعا تۇرتكi بولعانى بەلگiلi.

ءدال وسى جانجالدان كەيiن «جەر قويناۋى جانە ونداعى بايلىقتاردى پايدالانۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قولعا الىنىپ، جاڭا جاساقتالعان ءماجiلiس قابىرعاسىنا كەلiپ تۇسكەن ەدi. ءماجiلiس كوپ كۇتتiرگەن جوق، اتالعان زاڭ جوباسىنا ازداعان وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزiپ، سەناتقا جiبەردi. سەنات تومەنگi پالاتانىڭ ەنگiزگەن وزگەرتۋلەرi مەن تولىقتىرۋلارىن بiردەن ماقۇلدادى. دەمەك، بۇل زاڭنىڭ ومiرگە جولداما الۋىنا كوپ ۋاقىت قالعان جوق. زاڭداعى ەڭ باستى جانە ماڭىزدى باپ – ەگەر ەل بايلىعىن يگەرۋشi شەتەلدiك كومپانيالار «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسiنە قول سۇعىپ، ۇلتتىق قاۋiپسiزدiك ماسەلەسiنە قاۋiپ توندiرگەن جاعدايدا» قازاقستاننىڭ بيلiك وكiلدەرi قازبا بايلىقتاردى پايدالانۋشىلارمەن اراداعى كەلiسiم-شارتتى بiرجاقتى تۇردە بۇزا الادى. بۇل ەرەجە ەكiجاقتى كەلiسiم-شارتتاردا انىق كورسەتiلەتiن بولادى. شەنەۋنiكتەردiڭ كەلiسiم-شارتتى بۇزۋى ءۇشiن سوتقا شاعىمدانۋىنىڭ دا قاجەتi جوق. سونداي-اق، زاڭ بويىنشا ۇكiمەت ستراتەگيالىق ماڭىزى بار كەن ورىندارىن وزدەرi انىقتايدى. ءارi بۇدان بۇرىن قول قويىلعان كەلiسiم-شارتتارعا دا بۇل زاڭ تالابى جۇرمەك.

ءماجiلiس دەپۋتاتتارى بۇل وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسiن ەسكەرۋدەن جانە ۇلتتىق قاۋiپسiزدiكتi بەكەمدەۋدەن تۋعاندىعىن ايتادى.

كەيبiر رەسەي باسىلىمدارىنىڭ پايىمداۋىنا قاراعاندا، قازاقستان پارلامەنتi بۇل زاڭدى قابىلداۋ ارقىلى شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ الدىن وراپ، ەسiگiن مىقتاپ جاۋىپ تاستاۋعا كوشكەن. سونىمەن قاتار، مۇندا رەسەيدiڭ مۇددەسi دە تىس قالماي وتىرعانعا ۇقسايدى. ايتالىق، ءدال وسى قاشاعان كەن ورنى مەن تاعى دا باسقا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مۇناي كەن ورىندارىنا رەسەيلiك كومپانيا لۋكويل يەلiك ەتۋگە نيەت ەتiپ جۇرگەن كورiنەدi. جاڭا زاڭ تالابىنىڭ قۇرىعىنا تەك قاشاعان عانا iلiنiپ قويمايدى، امەريكاندىق Chevron كومپانياسى باسشىلىق ەتiپ وتىرعان تەڭiز كەن ورنى، گازدىڭ مول قورى تابىلعان قاراشىعاناققا (ENI جانە British Gas يگەرۋگە اتسالىسىپ جاتىر) دا وسىنداي قاۋiپ ءتونiپ تۇر. بۇل ەكi جوباعا رەسەيدiڭ لۋكويلى قاتىسىپ جاتقالى بiراز ۋاقىت بولعان. ال، قاشاعاندى يگەرۋشi كونسورتسيۋمىنىڭ جوبا وپەراتورى ENI كومپانياسى ەكi ەل اراسىنداعى كەلiسسوزدەردiڭ ويداعىداي ءجۇرiپ جاتقانىن ايتادى. كومپانيا باسشىسى پاولو سكارونيدiڭ مالiمدەۋiنشە قاشاعاندى يگەرۋ ماسەلەسiندە ەكiجاقتى كەلiسiمگە كەلۋ مۇمكiندiگi جوعارى كورiنەدi. VisorCapital ساراپتاۋ ءبولiمiنiڭ باسشىسى مايكل كارتەر قازاقستان ۇكiمەتiنiڭ بۇل iس-ارەكەتi Eni كومپانياسىنا باعىتتالىپ وتىرماعاندىعىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا قاشاعاندى بارلاۋ جۇمىستارى بارىسىندا كونسورتسيۋمداعى Shell كومپانياسى باستى رولگە يە بولعان. يگەرۋ كەزiندە بۇل ورىننان ExxonMobil مەن Shell كومپانيالارى ءۇمiتتi بولدى. ال، ENI كومپانياسىن وپەراتورعا تاڭداعانداعى ماقسات اتالعان ەكi كومپانياعا ارااعايىندىق جاساۋ بولعان. بiراق، ENI كومپانياسىنىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كونسورتسيۋمداعى iرi كومپانيالار وعان قىسىم كورسەتكەن كورiنەدi. قالاي دەگەنمەندە، قاشاعان بۇگiنگi ەلدiڭ اۋزىنان تۇسپەيتiن اڭگiمەگە اينالدى. ال، ونىڭ سوڭى قالاي تامامدالاتىندىعى بەلگiسiز.

تەك بiزدi الاڭداتاتىنى باسقا جاعداي. قازاقستان ۇكiمەتi شەتەلدiك يەۆەستورلارعا وزدiگiنەن ازۋىن كورسەتە باستادى ما، جوق رەسەيدiڭ مۇددەسiن كوزدەپ وتىر ما؟ رەسەيدiڭ سىرتقى ساياساتتاعى ويىنى مەن باعىتى قازاقستانعا دا اسەر ەتiپ، امەريكا مەن باتىستان كەلگەن ينۆەستورلارعا قاتاڭ تالاپ قويۋدى قولعا الدى ما؟

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button