وقۋ جىلى باستالسا، وقۋلىق Iزدەپ ساندالار

بiلiم سالاسى توڭiرەگiندە ايتىلىپ تا، جازىلىپ تا جۇرگەن جاڭعىرىقتى ماسەلەلەرگە كiم بولسا دا، قىرىن قاراي الماس. ءالi كۇنگە بiر iزگە تۇسە الماي كەلە جاتقان ۇلتتىق بiلiم جۇيەسi سوڭعى كەزدە تiپتi كۇردەلەنiپ كەتتi. ونىڭ ۇستiنە ەلiمiزدەگi بۇكiل بiلiم ۇيالارى 2008 جىلدان باستاپ 12 جىلدىق بiلiم بەرۋ جۇيەسiنە كوشۋ باسپالداعىندا تۇر. بiراق، سانادا سان ءتۇرلi ساۋال جاۋابىن تابا الماي الەك. ەگەر 12 جىلدىققا كوشسەك، وقۋلىق بازاسى ساقاداي ساي ما؟ قۇدايعا شۇكiر، ەلiمiزدە مەكتەپ وقۋلىعىن باسىپ شىعارۋعا ماشىقتانعان باسپا جەتەرلiك. دەسەك تە، جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا كiتاپ دۇكەندەرi مەن باسپالاردى ارالاپ، تابانىن توزدىرىپ جۇرگەن اتا-انانى جيi كورەمiز. ايتاتىن ءۋاجi دە سول وقۋلىقتىڭ تاپشى ەكەندiگi. "جىل سايىن كiتاپ iزدەپ ديۋانانىڭ كۇيiن كەشەتiن بولدىق. باعاسى قانشا بولسا سونشا بولسىن، تiپتi، سول كەرەكتi وقۋلىقتى تاۋىپ العانىمىزعا قۋانامىز" دەيدi اشىنعان اتا-انالار.

شىنى كەرەك، قازiر كوشەگە شىقساڭىز وقۋلىق iزدەپ شارق ۇرعان اتا-انا مەن وقۋشىنى كەزدەستiرەسiز. ساباقتىڭ باستالعانىنا 20 كۇندەي ۋاقىت بولسا دا، ءالi كۇنگە وقۋ-قۇرالدارى تولىق ەمەس وقۋشى كوپ. ونىڭ ۇستiنە، بۇگiندە بiلiم ۇيالارىندا وقۋلىقتى باياعىداي قانشا بالا بار سونشاسىنا جەتكiزiپ بەرمەيدi. بار بولعانى جەتiم جانە الەۋمەتتiك جاعدايى تومەن وتباسى بالالارىن عانا قامتاماسىز ەتiپ وتىرعان مەكتەپ ۇجىمى قالعانىن اتا-انانىڭ موينىنا سالىپ قويدى. ال ەندi بۇدان كەيiن كiتاپ iزدەمەي كور. مەكتەپ – بالانىڭ بiلiم كوكجيەگiن كەڭەيتەتiن ءارi قالىپتاستىراتىن قاينار بۇلاق ەكەنiن ەسكەرسەك، اتا-انا دا بالاسىنىڭ كوزi اشىق، كوكiرەگi وياۋ ازامات بولىپ تاربيەلەنۋi ءۇشiن بارىن ايامايتىنى بەلگiلi. سوناۋ جىلدان بەرi ەلiمiزدەگi بiلiم ۇيالارىن وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتۋدە تاپجىلماي ەڭبەك ەتiپ كەلە جاتقان "مەكتەپ" باسپاسىنىڭ بۇل ۇددەدەن شىعۋعا قاۋقارى از سياقتى. ال مۇعالiمدەر مەن اتا-انا قاۋىمى "اتامۇرا" باسپاسىنان باسىلىپ شىققان وقۋلىقتاردىڭ ءتۇسiندiرiلۋi بالاعا اۋىر تيەتiنiن اراكiدiك ايتىپ ءجۇر. الايدا، بiر مەكتەپ "مەكتەپ" باسپاسىنىڭ، ەكiنشi مەكتەپ "اتامۇرا" باسپاسىنىڭ وقۋلىقتارىن وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگiزiپ، سول بويىنشا وقىتاتىنعا ۇقسايدى. بۇل ازداي، ەندi كەيبiر مەكتەپ اتا-انالار كوميتەتiنە: "اتامۇرانىڭ" وقۋلىعى جارامايدى، "مەكتەپ" باسپاسىنىڭ وقۋلىعىن الىڭىزدار" دەپتi. وندا دا بۇل كiتاپتاردى تiكەلەي باسپا دۇكەنiنەن ولجالاساڭىز عانا قولىڭىزعا ارزانىراق تيۋi مۇمكiن. ال بازارعا، باسقا دا كiتاپ دۇكەندەرiنە باس سۇقساڭىز، الىپ-ساتارلار ەكi ەسە باعانى سۇرايدى. ءدال قازiر اباي داڭعىلى مەن گاگارين كوشەسiنiڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان "مەكتەپ" باسپاسى دۇكەنi الدى شۇبىرعان كەزەكتەن كوز اشپاۋدا. تاڭنىڭ اتىسىنان كەشتiڭ باتىسىنا دەيiن بiر كiتاپتىڭ سوڭىندا ءجۇرiپ، زارىققان اتا-انا جىلارمان كۇي كەشەدi. "ەكi بالام مەكتەپكە بارادى. ەكەۋiنiڭ وقۋلىعىن تۇگەندەيمiن دەپ جۇرگەنiمە ەكi اپتا ءوتتi. تاڭەرتەڭ ەرتە كەلدiم دەسەڭ دە، كiتاپ iزدەگەن جان كوپ. انە-مiنە كەزەگiڭ كەلiپ قالعان شاقتا، كۇن دە ۇياسىنا باتادى. سونىڭ وزiندە كەيبiر وقۋلىق بiتiپ كەتەدi، قالعانىن باسقا دۇكەننەن iزدەۋگە تۋرا كەلەدi" دەيدi، بiز تiلدەسكەن بiرنەشە اتا-انا.

دەمەك، ەلiمiزدەگi iرi باسپالاردىڭ ءوزi مەكتەپ وقۋشىلارىن وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتە الماي وتىر دەگەن ءسوز. ەستەرiڭiزدە بولسا، 1996 جىلى جالپى ورتا بiلiم بەرۋ جۇيەسiن جاڭا وقۋلىقتارمەن جان-جاقتى قامتۋ ماقساتىندا ارنايى باعدارلاما قابىلدانعان بولاتىن. سوعان قاراماستان وقۋلىقتىڭ ساپاسى مەن مازمۇنىنا تاعىلعان كiنارات كوپتەپ ءتۇسiپ جاتتى. كەرەك بولسا، كەيبiر وقۋلىقتار وسى ولقىلىقتىڭ سالدارىنان قايتا وڭدەلiپ، باسىلىپ شىقتى. سەبەبi، مينيسترلiكتiڭ وقۋلىق جازۋ ءۇشiن جاريالاعان بايقاۋىنا كiم كورiنگەن قاتىسىپ، ساپا جاعىنا اسا كوڭiل بولمەگەنi بەلگiلi بولدى. جاعداي تىعىرىققا تiرەلگەندiكتەن، بىلتىر مينيسترلiك ءوز قولاستىنان وقۋلىق ازiرلەۋدi بiر قالىپقا ءتۇسiرiپ ءارi ۇيلەستiرەتiن "وقۋلىق" رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجiريبەلiك ورتالىعىنىڭ تۇساۋىن كەستi. "باياعى جارتاس، سول جارتاس…" دەمەكشi، بۇدان وزگەرە قويعان دانەڭە دە جوق. باياعى سول كiتاپ تاپشىلىعى، وقۋشىنىڭ وقۋلىققا ءزارۋ ەكەندiگi كوسە-كولدەنەڭ شىعا بەرەدi. سوندا اتالمىش ورتالىقتىڭ اۋەلگi مiندەتiنە نە كiرەدi ەكەن؟

رەسەيدە بIلIم جانە عىلىم مينيسترلIگI مەكتەپ باسپالارىنا بايقاۋ جاريالادى

ال، رەسەيدە مەكتەپ وقۋلىقتارىن شىعاراتىن باسپالاردىڭ قىسقارۋى مۇمكiن. بiلiم جانە عىلىم مينيسترi ساپالى وقۋلىق باسىپ شىعاراتىن باسپالاردى ارنايى تەكسەرۋدەن وتكiزiپ، سەرتيفيكاتتاۋعا كiرiستi. بۇل جونiندە مينيسترلiك قاراماعىنداعى مەملەكەتتiك ساياسات دەپارتامەنتiنiڭ ديرەكتورى يسااك كالين مالiمدەدi: "مەملەكەت بۇل باسپالارعا مەكتەپ جانە بالالار ادەبيەتiن شىعارۋدى سەنiپ تاپسىرعاندىقتان دا، ساپاعا ساي سەرتيفيكاتى بولۋى كەرەك قوي. تiپتi، كەيبiر وقۋلىقتى سىناماق تۇگiلi، اۋىزعا الۋعا دا بولمايدى" — دەيدi ول. قازiر بiلiم جانە عىلىم مينيسترiنiڭ جاڭا تالابى بويىنشا مەكتەپ وقۋلىعىن باسىپ شىعاراتىن باسپالاردىڭ بەستەن بiرi عانا ارنايى زەرتتەۋ قورىتىندىسىنان وتكەن. ناتيجەسiندە ءاربiر وقۋلىق ءپان اتاۋىنا سايكەس سول عىلىمنىڭ بەت-پەردەسiن اشىپ تۇر ما، جوق پا دەگەن سۇراققا تولىق جاۋاپ الادى. ماسەلەن، "دروفا"، "پروسۆەششەنيە"، "است" سەكiلدi مەكتەپ وقۋلىقتارىن ءداستۇرلi تۇردە ساتاتىن ساۋدا بەلگiلەرi نارىق زامانىندا ءوز ورنىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشiن تەز ارادا سەرتيفيكات بەلگiسiن الۋى تيiس ەكەندiگiن ەسكەرتەدi. بۇگiننiڭ وزiندە مينيسترلiك بiلiم ۇيالارىنا قاجەتتi دەگەن وقۋلىقتاردىڭ تiزiمiن جاساپ ۇلگەردi. ال كامچاتكا وبلىسىنىڭ اتا-انالارى بولسا، مەكتەپ باعدارلاماسىن قايتا قاراۋدى جانە وقۋلىقتاردىڭ تەكسەرۋiن تالاپ ەتiپ، دابىل قاعۋدا. جەرگiلiكتi وبلىستىق دەپۋتات يرينا اندريۋحينا: "مەنiڭ ۇستەلiمدە ەكi ءجۇز اتا-انانىڭ قولى قويىلعان شاعىم جاتىر. ولار مەكتەپتە وقىتىلاتىن "مەكتەپ – 2100" يننوۆاتسيالىق كۋرسىنا بiراۋىزدان قارسى ەكەندiكتەرiن اشىق جازعان. شاعىمدانۋشىلاردىڭ ويىنشا، اتالعان كۋرستىق باعدارلاما بالانى كەرەعار اقپاراتتارمەن جاۋلاپ الادى ءارi پسيحيكالىق جۇيەسiنە ايتارلىقتاي زيان اكەلەدi. قىسقاسى، بالا ۇنەمi بەي-جاي كۇي كەشiپ، كەيدە اتا-اناسىنا قارسى كەلۋدەن تايىنبايتىن جاعدايعا جەتەدi دەگەندi ايتقان. الايدا، وسىنداي داۋ-دامايعا اكەلگەن باعدارلامانى التى جىلدان بەرi كامچاتكا وبلىسىنىڭ مەكتەپتەرiنiڭ بارلىعى دەرلiك وقىپ كەلەدi ەكەن. كوپتەگەن اتا-انا بالاسىنىڭ ءجۇرiس-تۇرىسى مەن قيمىل-ارەكەتiندە بiر وزگەرiستiڭ بارىن بايقاي سالا، باسقا مەكتەپكە اۋىستىرۋعا ءماجبۇر بولعان. ويتكەنi، باعدارلاما نەگiزiندە وقىتىلاتىن ماتەماتيكا وقۋلىعىن الىپ قاراعاندا، قاراپايىم ەسەپتi شىعارۋ ءۇشiن الما، دوپ سياقتى زاتتاردى ەمەس، ادامجەگiش جانۋارلاردىڭ پiشiنiن بەينەلەسە، ەندiگi بiر وقۋلىقتا مۇزداي قارۋلانعان ادام ولتiرگiش پەن ناشاقوردىڭ بەينەسiن بەرiپتi. تiپتi، يرينا اندريۋحينانىڭ ءوزi دە وقۋلىقتى پاراقتاپ، ادام شوشىرلىق مىسالدارعا كۋا بولعاندىعىن ايتىپ، اتا-انا تاراپىنان ءتۇسiپ جاتقان ارىز-شاعىمنىڭ جانى بار ەكەنiن مويىندايدى.

جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا رف پرەزيدەنتi ۆ.پۋتين بiرقاتار وبلىس پەن قالا بiلiم ۇيالارىن ارالاپ، مۇعالiمدەر باس قوسقان كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ، قوردالانىپ قالعان بiراز ماسەلەنi كوتەردi. ول ءوز سوزiندە: "گۋمانيتارلىق بiلiم سالاسىنا دەگەن سۇرانىس جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدi، ال بiزدە مۇنى قاناعاتتاندىراتىن وقۋلىق جوقتىڭ قاسى" – دەپ بiلiم رەفورماسىن سىنعا الدى. پۋتين اسiرەسە تاريح ءپانi وقۋلىعىنا بايلانىستى كەمشiلiكتەردi تiزiپ، جاڭا بiلiم ستاندارتىن قايتا جاساقتاۋعا تاپسىرما بەردi.

توقەتەرiن ايتقاندا، رەسەيلiك بيلiك مەكتەپ وقۋلىقتارىن قايتا قاراۋعا كiرiستi. ارينە، بۇعان اۋەلi اتا-انا مەن مۇعالiمدەردiڭ كوتەرگەن باستامالارى تۇرتكi بولعان سياقتى. ال بiزدە سىنعا الماق تۇگiلi، سىناۋعا تۇرارلىق وقۋلىقتىڭ ءوزi تاپشى. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا ءدال قازiر 200-دەن استام مەكتەپ اپاتتى جاعدايدا تۇر ەكەن. بۇعان ورتا بiلiم بەرەتiن مەكەمەلەردiڭ جەتiسپەۋشiلiگiن قوسىڭىز. ناتيجەسiندە 115 مەكتەپتە وقۋشىلار ءۇش اۋىسىمدا وقۋعا امالسىز كوندiگۋدە. ال، 2008 جىلدان باستاپ 12 جىلدىق بiلiم بەرۋ جۇيەسiنە كوشۋ تابالدىرىعىندا تۇرعان ەلiمiزدiڭ بiلiم ۇيالارى تiلگە تيەك ەتكەن كۇرمەۋi قيىن ماسەلەلەردەن قالايشا اتتاپ وتپەك ەكەن، سول جاعى تۇسiنiكسiز.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button