باعا قاشان اۋىزدىقتالادى؟

جىل وتكەن سايىن، كۇزدە، كوكتەمدە زاتتىڭ باعاسى قىمباتتاۋ ۇردiسكە اينالدى. بيىل تiپتi توتەنشە. سايلاۋ اياقتالدى. باعا كۇرت ءوسiپ كەتتi. دوللار اياق استى قىمباتتاپ كەتiپ ەدi، قايتادان قۇلدىراي جونەلدi. مۇنىڭ ءبارi قاراپايىم تۇرعىندارعا تۇسiنiكسiز. تەك كۇن سايىن تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتكەنi اشۋ-ىزاعا بۋلىقتىرماي قويمايدى. قازiر ەل اراسىندا تەك وسى ماسەلە اڭگiمە بولۋدا. بiرەۋلەر ۇننىڭ باعاسىنىڭ كۇرت وسكەندiگiن ايتسا، ەكiنشiلەرi قاراپايىم «كiرپiش» نانىنىڭ 15%-عا قىمباتتاعانىن ءسوز ەتۋدە. ال، ەندi بiرەۋلەردiڭ كوڭiلiن بiردەن 7-8 تەڭگەگە ءوسiپ كەتكەن جانارماي الاڭداتۋدا. بiراق، ەكونوميكا مينيسترلiگi 2008 جىلعى ينفلياتسيا 8%-دان اسپايدى دەپ وتىر.

نان ونiمدەرiنiڭ قىمباتتاعانىنا ايعا جۋىق ۋاقىت. نان باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى بۇكiل وڭiرگە ءتان. الدىمەن 5 تەڭگەدەن قوسىلعان. قازiر كەيبiر ايماقتاردا باعاسى 30 تەڭگەگە دەيiن ءوسiپتi. ماسەلەن، 25 تەڭگە تۇراتىن كادiمگi نان كەيبiر وڭiرلەردە 70 تەڭگەگە جەتكەن. نان زاۋىتتارى بۇنىڭ سەبەبiن استىقتىڭ باعاسىنىڭ ارتۋىمەن تۇسiندiرۋدە. ماسەلەن، بىلتىر استىقتىڭ بiر تونناسى 125 دوللار تۇرسا، بيىل ول باعا 210 دوللارعا جەتكەن ەكەن. ال، ۇننىڭ باعاسى 30-35%-عا ارتقان. ويتكەنi، بيىل استىق الەمنiڭ كوپتەگەن ەلدەرiندە ونبەگەن. سول سەبەپتi دە استىققا دەگەن سۇرانىس مولايعان. اسiرەسە، دامۋشى ەلدەردەن سۇرانىس مول.

سونداي-اق، دوللار باعاسىنىڭ شارىقتاۋى (بiرنەشە كۇندiك قۇبىلىس بولسا دا) قازاقستان ەكونوميكاسىنا كادiمگiدەي ىقپال ەتكەن. جالپى، بiزدەگi سوڭعى جىلدارى بايقالىپ كەلە جاتقان ءۇردiس — باعانىڭ ءوسۋiنiڭ جىلدامدىعى، ال ءتۇسۋiنiڭ باياۋلىعى. باعا بiر ءوسiپ العان سوڭ، قالىپقا ءتۇستi دەگەن كۇننiڭ وزiندە سول شەگiنەن قۇلدىرامايدى.

جانار-جاعارمايدىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى، كوپتەگەن وڭiرلەر قوعامدىق كولiكتەردەگi جولاقىسىن قىمباتتاتتى. ايتالىق، استانادا، وسكەمەندە، قاراعاندىدا جول ءجۇرۋ اقىسى 5-15 تەڭگەگە دەيiن ءوستi. بۇنىڭ ءبارi جەرگiلiكتi جەردiڭ مونوپولياعا قارسى دەپارتامەنتتەرiمەن كەلiسiلە وتىرىپ جاسالىندى. اقتوبە، قاراعاندى، پاۆلودار، شىعىس قازاقستان، باتىس قازاقستان وڭiرلەرiندە ازىق-تۇلiك زاتتارىنىڭ باعاسى 15%-عا دەيiن كوتەرiلگەن. اتىراۋدا 30 تەڭگە تۇراتىن ناننىڭ باعاسى 35-40 تەڭگەگە كوتەرiلگەن. پاۆلوداردا دا ازىق-تۇلiك تاۋارلارىنىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتكەن. قاراعاندىدا بiر بولكە نان 43 تەڭگە بولدى (32 تەڭگە تۇرعان)، ساپالى دارەجەلi 10 جۇمىرتقا – 185 تەڭگەدەن 190 تەڭگەگە جەتتi، سارى مايدىڭ كيلوگرامى – 350-دەن 380 تەڭگەگە ءوستi. قوي ەتiنiڭ كيلوسى – 1100، سيىر ەتiنiڭ كيلوسى – 800-950 تەڭگەگە دەيiن وسكەن.

ستاتيستيكالىق اگەنتتiكتiڭ 3-قىركۇيەكتەگi مالiمەتiنە جۇگiنسەك، تامىزداعى ينفلياتسيا 0،7%-دى قۇراعان. جۇمىرتقا – 5،5%-عا، ۇن – 5،3%-عا، نان – 4،5%، ماكارون ونiمدەرi – 1،1%-عا، قانت – 1،9%، ەت جانە ەت ونiمدەرiنiڭ باعاسى – 1،7%-عا، ءسۇت جانە ءسۇت ونiمدەرiنiڭ باعاسى – 1،3%-عا وسكەن.

بىلتىرعى جىلدىڭ تامىز ايىمەن سالىستىرعاندا، بيىلعى جىلعى تامىز ايىنداعى ازىق-تۇلiك باعاسى 10،3%-عا كوتەرiلگەن. ايتالىق، كوكونiستiڭ باعاسى – 23،4%، جەمiس-جيدەك – 14،2%-عا، ەت جانە ەت ونiمدەرi وسى بiر جىل iشiندە – 14،8%-عا، قۇس ەتiنiڭ باعاسى – 17-21%-عا، كولباسا ونiمدەرi – 7،4%-عا، جۇمىرتقا – 18،9%-عا، ءسۇت ونiمدەرi – 11،5%-عا، نان ونiمدەرi – 9،7%-عا كوتەرiلگەن.

دەمەك، ينفلياتسيا كۇن وتكەن سايىن شارىقتاپ، حالىقتىڭ ەركiن تىنىستاۋىنا مۇمكiندiك بەرمەي وتىر. مىنا تۇرiمiزبەن الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدiڭ دەڭگەيiنە جەتۋدiڭ اۋىلى الىس بولار. ويتكەنi، دامىعان ەلدەردە تاپقان تابىسىڭ سەنiڭ بارلىق قاجەتتiلiكتەرiڭدi وتەۋگە تيiس. ايتالىق، وڭتۇستiك كورەيادا ورتاشا جالاقى 3500 دوللار بولسا، بايلاردىڭ الاتىنى 10 مىڭ دوللار كولەمiندە. بiراق، سول ورتاشا جالاقى پاتەر جالداۋعا، كۇندەلiكتi كۇن كورiسكە جەتۋi تيiس. ال، بiزدەگi باعالار ەۋروپالىق دەڭگەيدە، كەرiسiنشە، جالاقى تىم تومەن. باي مەن كەدەيدiڭ اراسىنداعى ايىرما جەر مەن كوكتەي. قازiر قازاقستاندا ورتاشا جالاقى 60 مىڭ تەڭگەگە جەتتi. الايدا، سول 60 مىڭ تەڭگە بiر ايلىق كۇن كورiسiڭە دە جەتپەيدi. ەركiن كوسiلۋ بىلاي تۇرسىن، ۇنەمدەپ ۇستاعاننىڭ وزiندە بiر اپتالىق كۇن كورiسiڭە «ءiلدالدالاپ» جەتەدi. قالعان ۋاقىتتا نەمەن تiرلiك ەتۋگە بولادى. تiپتi، ايلىق جالاقىسى 30 مىڭنان ءارi اسىپ كورمەگەن مەديكتەر مەن مۇعالiمدەر قالاي كۇن كورەدi? زەينەتاقىسى 100 دوللاردىڭ اينالاسىنداعى قارتتار نەنi تالعاجاۋ ەتپەك؟ سۇراق كوپ، جاۋاپ جوق، كەرiسiنشە، ينفلياتسيا شارىقتاپ بارادى.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button