كورەيادا وقىپ جYر...

بۇگiندە كوپشiلiكتiڭ ءسۇيiپ وقيتىن ينتەرنەت-پورتالىنا اينالعان "ماسساعان-كومنىڭ" اۆتورلارىمەن كەزدەيسوق جولىعىپ قالدىم. ولار كورەيادا بiلiم الىپ، جۇمىس iستەپ جاتقان جاناربەك ماتاي مەن باقىتنۇر بايتەل جانە جاپونيادا وقيتىن تالعات دەگەن ءۇش جiگiت ەكەن. ورiمدەي عانا جاستار موڭعوليانىڭ بايان-ولگي ايماعىندا دۇنيەگە كەلگەن.

ۋلانباتىردا جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسiپ، باكالاۆر دارەجەسiندە تامامداعاننان كەيiن، وقۋىن ارى قاراي جالعاستىرۋ ماقساتىندا جاناربەك وڭتۇستiك كورەياعا، باقىتنۇر ۇندiستانعا، تالعات جاپونياعا جول تارتادى. ءۇش ەلدە وقىپ جۇرسە دە، بiر-بiرiمەن تىعىز بايلانىستا بولعان ولار، ينتەرنەتتەگi قازاق تiلiندەگi گازەتتەردiڭ، اپقپاراتتىڭ، تiپتi جاستاردىڭ ۆەب-سايتىنىڭ جوقتىعىنا ناليدى. سول سەبەپتi دە بۇكiل حالىقتىڭ كوڭiلiنەن شىعاتىن ينتەرنەت پاراعىن اشۋدى جوسپارلايدى. جان-جاقتا جۇرسە دە، بiر-بiرiمەن ينتەرنەت ارقىلى، تiكەلەي بايلانىسقا شىعا ءجۇرiپ، ينتەرنەت پاراعىنىڭ جوباسىن جاساپ شىعارادى.

– بۇل سايتتى نەگە "ماسساعان" دەپ اتادىڭىزدار؟ – دەگەن مەنiڭ ساۋالىما، جاناربەك ماتاي بىلاي جاۋاپ بەردi:

– قازاق تiلiندە ينتەرنەت پاراقشالار، گازەتتەر، ۆەب-سايتتار تىم از. بارلارىنىڭ سەرۆەرi وتە اۋىر. اسiرەسە، كورەيادا ءجۇرiپ ونى اشىپ وقۋ قيىنعا سوعادى. ال، الەمدە قازاق تiلiندەگi اقپاراتقا سۋساپ وتىرعان قازاقتار جەتكiلiكتi. ستۋدەنتتەر بولسىن، تاعدىردىڭ تالكەگiمەن ءار قيىردا قالىپ قويعان قازاقتار بولسىن، بiز ولاردىڭ رۋحاني سۇرانىسىن وتەۋ ماقساتىندا وسىنداي بiر ۆەب-سايت اشۋدى ءجون دەپ تاپتىق. جانە ولار بiزدiڭ سايتتى اشقان كەزدە "ماسساعان" دەگەن تاڭدانىسى بولاتىندىعىن دا ەسكەردiك. ءسويتiپ، "ماسساعان، قازاقشا سايت اشىلىپتى" دەپ تاڭدانسىن دەگەن ويمەن، وسى اتاۋدى تاڭدادىق.

باقىتنۇر بايتەل جالپى "ماسساعانعا" دەگەن جۇرتتىڭ ىقىلاسىنىڭ ەرەكشە بولعاندىعىن ايتادى:

– بiز سايتتى اشقان كەزدە، ۇمiتتەن گورi قوبالجۋ باسىم بولدى. ەگەر، بiزدiڭ سايتىمىزعا ەشكiم ەنبەسە، ونى ەشكiم ەلەمەسە قايتەمiز؟ – دەپ ويلادىق. الايدا، بiزدiڭ قورقىنىشىمىز بەكەر ەكەن. قازiر بiزدiڭ تۇراقتى تۇردە جازىلعان وقىرمانىمىز كۇنiنە 3 مىڭعا جەتەدi. ولار بiزبەن حات الماسىپ، سايت تۋرالى ءوز پiكiرلەرiن بiلدiرiپ تۇرادى. دەمەك، 30 مىڭ ادام تۇراقتى وقىرمانىمىزعا اينالعان. ال، كۇنiنە تەك كiرiپ، وقيتىنداردىڭ ءوزi قانشاما. سولارمەن ەسەپتەگەندە، 50 مىڭنان اسىپ تۇسەدi. بۇل بiز ويلاعاننان اناعۇرلىم ارتىق ەسەپ. بiزگە بولiنگەن پورتال بۇل جۇكتi كوتەرە المايتىن دەڭگەيگە جەتتi. سوندىقتان دا، كورەيالىق ارiپتەستەرiمiز پورتالدىڭ باعاسىن قىمباتتاتىپ جiبەردi. قازiرگi قيىندىق بiرiنشiدەن قارجىعا تiرەلiپ تۇرسا، ەكiنشiدەن، ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعى دا "ماسساعانمەن" اينالىسۋعا مۇرشا بەرەر ەمەس، – دەيدi ول.

"كورمەگەنگە كوسەۋ تاڭ" دەگەندەي، وڭتۇستiك كورەيانىڭ تەحنيكاسى مەن ماشيناسىن پايدالانىپ، تەلەحيكايالارىن كورiپ جۇرگەنiمiزبەن، ول مەملەكەتتiڭ iشكi قىرى مەن سىرى بiزگە جات. سول سەبەپتi دە، قازاقستانعا تۇڭعىش تابان تiرەپ تۇرعان جاستاردان وڭتۇستiك كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ايىرماشىلىقتار جايىندا تاپتiشتەپ سۇراي باستادىم.

– ەڭ بiرiنشi، وڭتۇستiك كورەيادا تەحنيكا قاتتى دامىعان. جۇرتتىڭ بۇكiل سۇرانىسى ينتەرنەت ارقىلى جۇزەگە اسادى. كيiمدi دە، تەحنيكانى دا، جالپى، ومiرiمە قاجەتتi بارلىق زاتتى ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ الامىن، تاماققا دا، باسقا دا قاجەتتiلiكتەرگە ينتەرنەت ارقىلى تاپسىرىس بەرەمiن. ينتەرنەت – بۇكiل-ءبۇتiن ءومiرiمiزدiڭ قان تامىرىنا اينالعان. ال، قازاقستاندا ينتەرنەت – تەك اقپارات الۋ، وقۋ جانە حات الماسۋدىڭ قۇرالى رەتiندە عانا پايدالانىلادى ەكەن. ونىڭ ۇستiنە، وعان قول جەتكiزەتiندەردiڭ سانى تىم از. وڭتۇستiك كورەياداعى 50 ميلليون حالىقتىڭ

15%-ى عانا ينتەرنەتتi پايدالانبايدى. ولار – ەڭبەكتەگەن بالا مەن ەڭكەيگەن كارiلەر عانا. مەكتەپ جاسىنان باستاپ، زەينەتكە دەيiنگi ارالىقتاعى ادامداردىڭ ينتەرنەت قىزمەتiن پايدالانبايتىندارى بولمايدى.

وڭتۇستiك كورەيادا تەك بiر عانا iستi جەرiنە جەتكiزە iستەيدi، بiر عانا سالامەن شۇعىلدانادى. قازاقستاندا بiردiڭ باسىن، بiردiڭ اياعىن شالاتىن امبەباپ ماماندار كوپ ەكەن. ول كوپ ناتيجە بەرمەيدi. جاپونيادا قانداي بiر iسپەن اينالىسۋ ءۇشiن، التى اي بۇرىن جوسپار قۇرادى، ال كورەيالىقتار التى ايدى كوپ كورەدi، ەكi ايىن جوسپارعا ارنايدى. ولار تەحنيكالىق جەتiستiكتەرگە جەتۋ جولىندا كوپ ەڭبەكتەنەدi. ەش ۋاقىتتا جالىقپايدى. ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ءتۇرلi تەحنيكانى، ونىڭ ءارتۇرلi مودەلدەرiن ويلاپ تابۋدا، – دەيدi جاناربەك.

جاناربەك كورەياداعى «Samsung» ەلەكتروندىق جانە اقپاراتتىق بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتiن ءتامامداپ، ەلەكتروندىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىندا روبوت سالاسىندا عىلىمي زەرتتەۋشi. باقىتنۇر اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتiڭ ماگيسترانتى. ول ۇندiستانداعى وقۋىن ءتامامداپ، ءارi قاراي وقۋ ءۇشiن وسىندا كەلگەن. بۇل ۋنيۆەرسيتەت وڭتۇستiك كورەيادا اعىلشىن تiلiندە وقىتاتىن بiردەن-بiر ۋنيۆەرسيتەت. ويتكەنi، وندا عىلىمنىڭ تiلi اعىلشىن تiلiندە. 1997 جىلى اشىلىپتى. تەجون دەگەن قالادا ورنالاسقان. «Samsung» زەرتتەۋ ورتالىعى دا وسى قالادا. سەۋلدەن 150 شاقىرىم جەردە. جاناربەكتiڭ ايتۋىنشا، وندا ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرەتiن پروفەسسوردىڭ دارەجەسi پرەزيدەنتتەن دە، باسقا دا لاۋازىم يەلەرiنەن دە ارتىق كورiنەدi. ەڭ باي ادامدار دا وسىلار. اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتiڭ پروفەسسورلارىنا «Samsung» زەرتتەۋ ورتالىعى ۇيالى تەلەفونداردىڭ نەمەسە باسقا دا تەحنيكالىق اپپاراتتاردىڭ مودەلiن جەتiلدiرە تۇسۋگە تاپسىرما بەرەدi ەكەن. ول ءۇشiن پروفەسسورعا كوپ قارجى بولiنەدi. ال، پروفەسسور بۇل تاپسىرمانى ستۋدەنتتەرگە بەرەدi. ستۋدەنتتەر ويلانىپ-تولعانىپ، ءوز وي-پiكiرلەرiمەن بولiسەدi. سولاردىڭ iشiنەن ۇزدiگiن تاڭداپ، «Samsung» زەرتتەۋ ورتالىعىنا جiبەرەدi. ەگەر، بۇل ورتالىققا يدەيا ۇناسا، ولار ونى ماركەتينگكە جiبەرەدi. دەمەك، ورىستاردىڭ "بiر باس جاقسى، ەكi باس ودان دا جاقسى" دەگەن قاعيداسى مەن قازاقتىڭ "كەلiسiپ پiشكەن تون كەلتە بولمايدى" دەيتiنiن ەسكەرگەن.

– كورەيادا ورتاشا ايلىق 3300 دوللار. بايلار 10 مىڭ دوللارعا دەيiن جالاقى الادى. ەڭبەكاقىنىڭ جوعارىلىعىنا بايلانىستى، زات تا قىمبات. اسiرەسە، كيiم مەن تاماققا كوپ قارجى جۇمسالادى. كورەيادا تابيعي رەسۋرس دەگەن اتىمەن جوق. جەمiس-جيدەك تە وسپەيدi. كوبi فيليپپيننەن اكەلiنەدi. حالقىنىڭ سانى مول، جەرiنiڭ كولەمi وتە شاعىن. سول سەبەپتi دە قالالار بiر-بiرiمەن جالعاسا ورنالاسقان. اۋىل-شارۋاشىلىعىندا دا بولىپ كوردiك. وندا بارلىعى كومپيۋتەرمەن وسiرiلەدi ەكەن. زاۋىت-فابريكالاردا دا سولاي. ماشينانى روبوتتار جاساپ جاتتى.

ستۋدەنتتiڭ تاماعى مەن جاتاتىن ورنىنا ايىنا 800-900 دوللار جۇمسالادى، بۇدان گورi كەڭiرەك تولعاعىمىز كەلسە، 1500 دوللار جەتەدi. باقىتنۇر كورەيانىڭ وقۋ گرانتىندا وقىپ جاتىر. وعان جىلىنا 10 مىڭ دوللار جۇمسالادى. قالعانىن جوعارىدا ايتقانىمىزداي پروفەسسورلارىمىزدىڭ تاپسىرماسىن ورىنداپ، ءار تاپسىرما ءۇشiن 300-400 دوللار الىپ جان باعامىز، – دەيدi جاناربەك.

– الماتىدا نە ۇنادى، نە ۇنامادى؟

– الماتىعا تۇڭعىش رەت كەلiپ تۇرمىز. بiرiنشiدەن، جۇرت مۇندا قازاق تiلiندە سويلەيتiن ادام تابۋ جاعى قيىن بولادى، قازاقشا سويلەسەڭ، "قايدان كەلدiڭ، ورالمانسىڭ با؟ ورىسشا نەگە سويلەمەيسiڭ؟" دەپ ايتادى دەگەن اقپاراتپەن، بiزدi بiراز ۇركiتiپ تاستاپ ەدi. جوق، ولاي ەمەس. بiز ءجون سۇراعان ادامداردىڭ ءبارi قازاقشا جاۋاپ بەرiپ جاتىر. دەمەك، بiز ويلاعاننان قازاقى ەكەن. ال، ۇناماعانى كولiك اۆارياسى وتە جيi بولادى ەكەن. رۋلگە ماشينا جۇرگiزە المايتىن، جۇرگiزسە دە وراشولاق جاندار وتىراتىن سياقتى. بiز كەلگەلi كوپ بولعان جوق، بiراق، بiرنەشە اپاتتىڭ كۋاسi بولىپ تا ۇلگەردiك، بiز وتىرعان تاكسي دە سوقتىعىسىپ قالدى. سوسىن، كوشەلەرi لاس ەكەن. الماتىنى بiز وتە كوركەم ءارi تازا قالا دەپ ەلەستەتەتiنبiز. بiراق، ولاي بولماي شىقتى. اقپاراتتىق تەحنولوگياعا كوشۋ تىم باياۋ كورiندi. تiل ماسەلەسiن ايتا بەرگەننەن گورi، ينتەرنەتتi قازاقشالاۋ ماسەلەسiن وسى باستان قولعا الۋ كەرەك. بiزدiڭ بiلۋiمiزشە، قازاقستاندا ەلەكتروندى ۇكiمەت جاساقتالىپ جاتىر. ونىڭ جوباسىن جاساۋدى وسى «Samsung» زەرتتەۋ ورتالىعىنا تاپسىرعان ەكەن. ەگەر، اقپاراتتىق تەحنولوگيانى جاساۋدا بiزگە دە ۇسىنىستار تۇسەتiن بولسا، قول ۇشىن سوزۋعا دايىنبىز، – دەيدi باقىتنۇر.

وتكەن اپتادا الماتىدا بۇل جiگiتتەردiڭ قاتىسۋىمەن، "atameken-asar.com" ۆەب-سايتىنىڭ تۇساۋكەسەرi بولىپ ءوتتi. سايت نەگiزiنەن ورالماندارعا قۇقىقتىق جاعىنان قولداۋ كورسەتۋگە ارنالعان جانە باسقا دا دا اقپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتiلمەك. بۇل ۆەب-سايتقا تاپسىرىس بەرگەن الماتىداعى ورالمانداردىڭ رەسپۋبليكالىق "اسار" قوعامدىق بiرلەستiگi. اتالعان بiرلەستiكتiڭ تورعاسى قايرات بوداۋحان ۇلى كورەيادا بiلiم الىپ جاتقان قانداستارىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدىق كۇشiن قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىنا نەگە پايدالانباسقا دەگەن وي ايتادى.

جاستاردا ارمان كوپ. جاناربەك "ماسساعان" ارقىلى سۇيگەنiن تاۋىپتى. بۇل جولعى ماقساتى، جان جارى بولۋعا كەلiسكەن اقبانۋدى الىپ كەتۋ بولعان ەكەن. اقبانۋ جامبىل وبلىسىنىڭ لۋگوۆوي اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتiن بiتiرگەن. بiر جىل اقش-تا اعىلشىن تiلiن ۇيرەنiپ قايتقان. بولاشاق جارىن تابۋعا كومەكتەسكەن "ماسساعان" سايتىنا مىڭ دا بiر راحمەتiن ايتادى. ولاردىڭ ەندiگi ارمانى – امەريكادا دوكتورانتۋرا وقىپ، بiلiمدەرiن شىڭداۋ. ودان كەيiن اللا ءساتiن سالسا، اتامەكەنi قازاقستانعا كەلiپ، بiلگەنiمەن ءبولiسۋ.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button