قارا تاڭبا باسىلعان باعلاندار

 

6 ناۋرىز كۇنى اقش قارجى ءمينيسترى ستيۆەن منۋچين مالىمدەمە جاسادى. ءمنۋچيننىڭ مالىمدەمەسى رەسەيگە سالىناتىن سانكتسياعا قاتىستى. اقش-تىڭ قارجى ءمينيسترى ءوز سوزىندە رەسەيگە جاڭا شەكتەۋلەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ال سەيسەنبى كۇنى اقش سەناتىندا ماسكەۋگە قارسى سانكتسيا ەنگىزىپ، رەسەيدى تەرروريزمدى قولداۋشى مەملەكەت رەتىندە جاريا ەتۋ ۇسىنىلدى.

رەسەيگە قارسى ەنگىزىلەتىن جاڭا سانكتسيالار «امەريكانىڭ سانكتسيا كومەگىمەن قارسىلاستارىنا قارسى ارەكەتى تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەنگىزىلمەك. اتالمىش زاڭ جوباسىنا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ 2017 جىلدىڭ 2 تامىزىندا قول قويعان بولاتىن. ال وسى جىلدىڭ كۇزىندە اقش اكىمشىلىگى رەسەيدىڭ قورعانىس جانە بارلاۋ سەكتورىنداعى ۇيىمدار مەن ازاماتتاردىڭ ءتىزىمىن ازىرلەگەن. 2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا زاڭ كۇشىنە ەنىپ، رەسەيلىك قورعانىس سەكتورى ميللياردتاعان دوللار شىعىنعا ۇشىراعانى ءمالىم بولدى.

رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ اقش-تىڭ سانكتسيالارىن وزدەرىنە قارسى ارام پيعىلدى ارەكەت دەپ قابىلدايتىندىعىن ايتتى. لاۆروۆتىڭ پىكىرىنشە، اقش وسىنداي بوپسالاۋ ارەكەتى ارقىلى رەسەيدى نارىق جولىنان ىعىستىرماق. ول ۆاشينگتون لاتىن امەريكاسى، ازيا جانە افريكا ەلدەرىن رەسەيلىك اسكەري تەحنيكا ساتىپ الۋدان باس تارتقىزۋعا تىرىسىپ جاتقاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتكەن بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە، قاڭتار ايىندا اقش قارجى مينيسترلىگى رەسەيدىڭ كوپتەگەن جوعارى شەندى ازاماتتارى مەن ءىرى كاسىپكەرلەرى ەنگىزىلگەن «كرەمل ءتىزىمىن» جاريالادى. تىزىمگە ەنگىزىلگەن 210 ادامنىڭ 114-ءى – رەسەي جوعارى ساياسي باسشىلىعىنىڭ مۇشەلەرى. ال قالعان 96-سى رەسەيلىك وليگارحتار. اقش ەنگىزگەن سانكتسيالار دا پۋتينگە جاقىن جەكە ادامدارعا باعىتتالعان. رەسەي باسشىسىنىڭ اينالاسىندا جۇرگەن باي-باعلاندار الدەقاشان-اق باتىستىڭ سانكتسيالىق تىزىمىنە ەنىپ ۇلگەرگەن. اتالمىش بايانداماعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن اقش قارجى ءمينيسترى ستيۆەن منۋچين: «بۇل تىزىمگە ەنگەن ازاماتتارعا قارسى سانكتسيا ەنگىزىلمەيدى دەپ ويلاۋشى بولماڭىزدار»، – دەپ بىردەن مالىمدەمە جاساعان-دى. بىراق ۆلاديمير پۋتين بۇل ءتىزىمدى ماسكەۋ مەن ۆاشينگتوننىڭ قارىم-قاتىناسىنا سىزات تۇسىرەتىن ءتىزىم دەپ اتادى.

جالپى، اقش-تىڭ رەسەيگە قارسى سانكتسيا جاريالاۋى 2014 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باستالدى. اقش پەن ەۋرووداقتىڭ بۇل ارەكەتىنە ۋكرايناداعى سوعىس پەن قىرىم جەرىن رەسەي قۇرامىنا قوسۋ ماسەلەسى سەبەپ بولدى. ماسكەۋ دە جاۋاپسىز قالمادى. رەسەيگە قارسى سانكتسيا جاريالانعاننان كەيىن ماسكەۋ سانكتسيانى قولداۋشى ەلدەردىڭ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن كىرگىزۋگە تىيىم سالدى. سودان بەرى تۇپ-تۋرا 4 جىل ۋاقىت ءوتتى. سول كەزدەگى اقش پرەزيدەنتى وباما اكىمشىلىگىنىڭ «قارا تىزىمىنە» 7 رەسەيلىك شەنەۋنىك ەنگىزىلگەن-ءدى. ولاردىڭ قاتارىندا پرەزيدەنت كومەكشىسى ۆلاديسلاۆ سۋركوۆ، پرەزيدەنت كەڭەسشىسى سەرگەي گلازەۆ، فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ سپيكەرى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو، ۆيتسە-پرەمەر دميتري روگوزين، سەناتور اندرەي كليشاس جانە دەپۋتاتتار ەلەنا ميزۋلينا مەن لەونيد سلۋتسكي بولعان. سانكتسيا ارقىلى ولاردىڭ امەريكاندىق اكتيۆتەرىن بۇعاتتاپ، اقش ۆيزاسىن الۋعا تىيىم سالاتىندىعى ايتىلدى. ارادا ءۇش كۇن وتكەندە بۇل ءتىزىمدى پرەزيدەنت كومەكشىسى اندرەي فۋرسەنكو، پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي يۆانوۆ، يۋري كوۆالچۋك، اركادي جانە بوريس روتەنبەرگ، گەننادي تيمچەنكو سىندى بيزنەسمەندەر تولىقتىردى. ءبىر ايدان كەيىن وباما اكىمشىلىگى ازىرلەگەن ءتىزىم تاعى دا ۇلعايا ءتۇستى.

شەكتەۋ شارالارىنىڭ كەلەسىسى 2014 جىلدىڭ شىلدەسىنە تۇسپا-تۇس كەلىپ، بۇل جولى قارجى جانە مۇناي سەكتورىندا جۇمىس جاسايتىن كومپانيالار قۇرىققا ءتۇستى. سەكتورلىق سانكتسياعا 5 بىردەي رەسەيلىك بانك پەن «روسنەفت» جانە «نوۆاتەك» كومپانيالارى ىلىكتى. ارى قاراي دا اقش-تىڭ «قارا ءتىزىمى» ءتۇرلى كومپانيالاردىڭ جانە باي-باعلانداردىڭ ەسىمىمەن تولىعا بەردى.

اقش-تىڭ رەسەيگە قارسى ازىرلەگەن ەندىگى جاڭا سانكتسياسى ماسكەۋدىڭ 2016 جىلعى امەريكاندىق سايلاۋعا ارالاسقانى ءۇشىن بولماق. اقش ۇلتتىق بارلاۋ قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى، سەناتور دەنيەل كوۋتستىڭ 6 ناۋرىزداعى مالىمدەمەسى وسىعان سايادى. «سانكتسيالار قاراستىرىلىپ جاتىر. قارجى ءمينيسترى كەلەر اپتادا سانكتسيالىق ارەكەتتەردىڭ بىرقاتارىنىڭ ءتىزىمىن جاريالاۋى مۇمكىن»، – دەدى دەنيەل كوۋتس. ال قارجى ءمينيسترى ستيۆەن منۋچين سانكتسيانىڭ كەشىرەك ەنگىزىلەتىندىگىن مالىمدەدى. منۋچين ەنگىزىلۋى مۇمكىن جاڭا سانكتسيالاردى اق ءۇي باسشىسىنىڭ قولداپ وتىرعانىن دا اتاپ ءوتتى. كونگرەسسمەندەر بۇگىنگە دەيىن اقش-تىڭ تەك «ورىس وليگارحتارىنىڭ فاميلياسى جازىلعان كۇلدىرگى ءتىزىمىن» جاريالاعاننان وزگە ەش ارەكەت جاساماعانىن العا تارتىپ كەلەدى. سودان بولار، وسى اپتادا كونگرەسس مۇشەلەرى ەگەر دونالد ترامپ ەكى پالاتانىڭ ۇسىنىستارىن ەنگىزبەسە، رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردى كۇشەيتەمىز دەپ سەس كورسەتتى. ولار 140 دەموكرات قول قويعان حاتتى اق ۇيگە جولدادى. «ءبىز سىزدەرگە بۇل ماسەلەنى شەشەتىن قۇرال بەردىك. ەگەر بۇل دەرەكتەردى سورەدە ساقتاۋدى جالعاستىراتىن بولساڭىزدار، تالاپتارى قاتاڭداتىلعان قوسىمشا زاڭنامالىق اكت قابىلدايمىز» دەلىنگەن اق ۇيگە جولدانعان حاتتا. زاڭ شىعارۋشىلار ترامپتى سانكتسيانى ەنگىزۋ مەرزىمىن بۇزدى دەپ ايىپتاپ وتىر. سونداي-اق، ولار پرەزيدەنت قۇراما شتاتتاردى قورعامايتىن بولسا، كونگرەسس مۇنى وزدەرى جاسايتىنىن دا اتاپ وتكەن. پالاتا مۇشەلەرىنىڭ سوزىنشە، اق ءۇي 29 قاڭتار كۇنى رەسەيلىك اسكەري جانە بارلاۋ قىزمەتىنىڭ سەكتورىمەن سەرىكتەسىپ وتىرعاندارعا سانكتسيا جاريالاۋى ءتيىس ەدى. بىراق ترامپ بۇل ارەكەتتى ءوز ۋاقىتىندا جاسامادى. ايتا كەتەيىك، 2017 جىلدىڭ 27 قازانىندا اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى 39 رەسەيلىك كومپانيا مەن ۇكىمەتتىك ۇيىمنىڭ ءتىزىمىن جاريالاعان بولاتىن. ءسويتىپ، اقش-تاعى كومپانيالاردىڭ قايسىبىرى تىزىمدە كورسەتىلگەن ۇيىمدارمەن كەلىسىم جاسايتىن بولسا، 2018 جىلدىڭ 29 قاڭتارىنان باستاپ سانكتسيا سالىناتىن نىساندار قاتارىنا ەنۋى مۇمكىن ەكەندىگى قاتاڭ ەسكەرتىلگەن. سول كەزدە-اق كونگرەسسمەندەر ەنگىزىلگەن سانكتسيانىڭ ناتيجەسى وزدەرى كۇتكەندەي بولماعان جاعدايدا ترامپتىڭ شەشىمىنەن باس تارتۋ نەمەسە قايتا قاراۋ سىندى وكىلەتتىكتەرىن قولداناتىندىقتارىن اتاپ وتكەن-ءدى.

ال رەسەي باسشىسى ۆلاديمير پۋتين 10 ناۋرىز كۇنى امەريكاندىق NBC تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا اقش-تىڭ ماسكەۋگە قارسى سانكتسيالارىنىڭ ءمانىن اشىپ بەرۋگە تىرىستى. ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ پىكىرىنشە، اقش-تىڭ سانكتسيا ەنگىزۋدەگى ماقساتى بىرەۋ عانا. ياعني، ۆاشينگتون وسى ارقىلى رەسەيدىڭ دامۋىن توقتاتقىسى كەلەدى. ايتپەسە، بۇل سانكتسيالار رەسەيدىڭ اقش سايلاۋىنا ارالاسقاندىعىنا ەش قاتىستى ەمەس كورىنەدى. «سانكتسيالار رەسەيدىڭ دامۋىن تەجەپ، توقتاتۋ ماقساتىندا ەنگىزىلۋدە. رەسەيدى توقتاتۋ ساياساتى تالاي جىلداردان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىر سوعان قايتا ورالدى»، – دەپ پىكىر ءبىلدىردى رەسەي پرەزيدەنتى. رەسەي باسشىسى مۇنداي قادام ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىنا كەرى اسەرىن عانا تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيدى.

سوعان قاراماستان، ەۋرووداق تا 12 ناۋرىز كۇنى رەسەيگە قارسى ەنگىزىلگەن سانكتسيانىڭ مەرزىمى تاعى 6 ايعا، ياعني، 2018 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىنە دەيىن ۇزارتىلاتىندىعىن مالىمدەدى. ەۋرووداق ۋكراينا توڭىرەگىندەگى جاعدايدى باعامداپ، ازىرگە رەسەيگە قاتىستى سانكتسيالىق رەجىمنەن باس تارتا المايتىندىعىنا كوزى جەتتى. سانكتسيالىق شارالار سانكتسياعا ىلىككەن فيزيكالىق جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ اكتيۆتەرىن توقتاتىپ، ولاردىڭ ساپارعا شىعۋىن شەكتەيدى. ال اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپ 2 ناۋرىز كۇنى ۋكرايناداعى جاعدايعا بايلانىستى رەسەيگە سالىنعان سانكتسيانى تاعى ءبىر جىلعا ۇزارتتى.

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button