ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى تۇلعاسى

« ۇلى ءسوزدى جازۋ دانالىق تا، ونىڭ ءوز ساناڭدا قالىپتاسۋى اسقان دانالىق قوي»، – دەگەن سىنشى- ادەبيەتتانۋشى ساعات اشىمباەۆتىڭ مەرەيتويىمەن بىرگە جارى، جازۋشى ءشاربانۋ بەيسەنوۆانىڭ جەتپىس جىلدىعى قوسا اتالىپ ءوتتى. «…ونىڭ ءومىر جولىن ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدىڭ تاريحي تاعدىرىنان تىسقارى قاراستىرۋ ەش مۇمكىن ەمەس. بارشامىزدى تولعاندىرعان اسا ءبىر تاريحي كەزەڭدە ول لاپىلداپ شىققان كۇندەي بولىپ ورتامىزعا كەلدى. بارشامىزدىڭ ساي-سۇيەگىمىزدى سىرقىراتا تەبىرەنتكەن اسا ءبىر تاريحي كەزەڭدە ول لاپىلداپ باتقان كۇندەي بولىپ ورتامىزدان كەتتى… سونىڭ ءبارى ساعاتتىڭ بۇل دۇنيەگە كەلىپ-كەتىپ جاتاتىن كوپ پەندەنىڭ ءبىرى ەمەستىگىن، ورنى ويسىراپ تۇراتىن اسىل مۇراتتار جولىندا ارپالىسىپ وتكەن از ارداقتارىمىزدىڭ سويىنان ەكەندىگىن قاپىسىز اڭعارتقانداي. ونى ەرەكشە ويسىراتىپ تەبىرەنتكەن ەكى وقيعا بولدى. بىرەۋى –الماتىداعى جەلتوقسان، ەكىنشىسى – ماسكەۋدەگى تامىز وقيعاسى ەدى. ەكەۋىنىڭ تۇسىندا دا ونىڭ ايرىقشا اقپەيىل كوڭىلى مەن سەزىمتال جۇرەگىنە قارلى قاراتاۋداي جۇك تۇسكەن-ءدى…»، – دەپ جازدى كەزىندە قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلى ءوزىنىڭ «ازاماتتىق فورمۋلاسى» اتتى ەستەلىگىندە.

«ادەبيەت دەگەنىمىز – شىندىق دەگەن ءسوزدىڭ ءسينونيمى» دەگەندى ومىرلىك قاعيداسىنا، شىعارماشىلىق عۇمىرىنىڭ باعدارشامىنا اينالدىرىپ وتكەن قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى، سىنشى، پۋبليتسيست ساعات اشىمباەۆتىڭ مەرەيلى تويى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «قازاق ينتەلليگەنتسياسى: قارىز بەن پارىز» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادان باستالىپ، كەشكىسىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا جالعاستى. كەزىندە تاريح اقتاڭداقتارىنىڭ قۇندى دەرەكتەرىن قوزعاعان، ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋ باعىتىندا وراسان مىندەت اتقارعان  «قارىز بەن پارىز» باعدارلاماسى ساعات اشىمباەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ بيىك شىڭى دەسەدى ارىپتەستەرى. ەڭبەك جولىن «لەنينشىل جاس»، قازىرگى «جاس الاش» گازەتىنەن باستاعان ول ادەبيەت جانە ونەر ءبولىمىنىڭ ادەبي قىزمەتكەرى، ءبولىم باستىعى، كەيىن «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ سىن جانە بيبليوگرافيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەتتەر اتقاردى. ال 1976-79 جىلدارى «جاس الاش» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولادى. 1974 جىلى جارىق كورگەن «سىن مۇراتى» اتتى العاشقى كىتابىنا قازاقستان جاستار وداعى سىيلىعى بەرىلەدى. 1986 جىلدان 1991 جىلدار ارالىعىندا قازاق كسر تەلەۆيزيا جانە راديوحابارىن تاراتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، توراعاسى بولىپ قىزمەت ىستەيدى. ءوزىنىڭ الدىنداعى قازاق زيالىلارىنىڭ وي-ماقساتتارىن، كوكەيىندە كەتكەن ارماندارىن اسا مادەنيەتتى، پاراساتتى تەرەڭ بىلىمىمەن ۇشتاستىرا بىلگەن قالامگەر، شىن مانىندە، ءوز تۋعان حالقىنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك قارىزى مەن پارىزىن وتەپ كەتكەندەي. «جۇرەكتەن قوزعايىق» اتتى اۆتورلىق باعدارلاماسى بىرنەشە جىلدار بويى كورەرمەندەردىڭ جۇرەگىنەن جول تاپتى. ەلىمىزدەن شەت جۇرگەن قانداستارىمىزعا ارنالعان «قاۋىشۋى» دا سول كەزەڭنىڭ ايتۋلى حابارىنىڭ ءبىرى بولدى. ساعات اشىمباەۆتىڭ نەگىزگى تاقىرىبى – سىن جانرى بولا تۇرا، وسىنداي جىلدامدىقتى، ۇشقىرلىقتى قاجەت ەتەتىن تانىمدىق حابارلارعا ۇنەمى ۋاقىت تاۋىپ، ۇشتاستىرا ءبىلدى. ونىڭ اراسىندا زەرتتەۋ-تالداۋ ەڭبەكتەرى، كوڭىلگە قونىمدى سىن ماقالالارى دا مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىنەن تۇسكەن جوق.

كەش بارىسىندا  قاتار وقىعان، قاتار جۇرگەن ارىپتەس-جولداستارى  نەبارى 44 جاسىندا اققان جۇلدىزداي اعىپ وتكەن ارداقتى جانمەن بىرگە جۇرگەن جاستىق شاقتارى جايلى جۇرەك تەربەر جىلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى، اقىن نۇرلان ورازالين ايتقانداي، «قازاق پروزاسىنىڭ «سۇيىنبيكەسى»  – ءشاربانۋ بەيسەنوۆا دا ءوز جەتپىس جىلدىعىن ومىردە دە، شىعارماشىلىقتا دا قاتار جۇرگەن، بالالارىنا ءتالىمدى اكە بولعان قالامگەردىڭ مەرەيتويىمەن بىرگە اتاپ ءوتتى. قازاق پروزاسىنداعى ساناۋلى قىزدارىمىزدىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ءشاربانۋ حانىمنىڭ شىعارمالارىنان ساحنالانعان كورىنىستەر كوڭىلگە قۋانىش سىيلاپ، جينالعان قاۋىمدى ادەمى ءبىر اسەرگە بولەدى.

– ءشاربانۋ ساعاتتىڭ حالقى ءۇشىن ايانباي ەڭبەكتەنۋىنە، الاڭسىز شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا بار مۇمكىندىك جاساعان قالامگەر. ءوزى دە شىعارماشىلىقپەن اينالىسا ءجۇرىپ ەر-ازاماتىنىڭ بابىن جاساعان قايراتكەرلىگىنە، سابىرلىلىعىنا ريزا بولماسقا بولمايدى،– دەيدى نۇرلان  اقىن مىرقاسىم ۇلى زامانداسى جايلى. – «ميزامشاعىنىڭ» ءوزى ءبىر توبە دەر ەدىم.

– اكەمنەن حالىققا قىزمەت ەتۋ، ماقساتتى ءومىر ءسۇرۋدى، ادال قىزمەت ەتۋدى، ويىڭدى اشىق تا ناقتى جەتكىزۋدى، ەكى سويلەمەۋدى، جۇيەلى وقۋدى، ياعني بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىقتى ۇيرەندىم. ول كىسى فيلوسوفيا، الەمدىك فيلوسوفيا، الەم ادەبيەتىن جاڭعاقشا شاققان اسا ءبىلىمدار بولاتىن، – دەپ ەسكە الدى كەزدەسۋ سوڭىندا ءسوز سويلەگەن ماۋلەن ساعات­ ۇلى اشىمباەۆ.

اۋەزدى اۋەن مەن كۇمبىرلەگەن كۇي كەزدەسۋ قىزىعىنا نازىك سىرشىلدىق ۇستەمەلەدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button