2026 жылғы Booker Prize сыйлығының қысқа тізіміне алты роман енді. Биылғы таңдауда постапокалиптикалық антиутопиядан бастап, Ямайкадағы гомофобия, университет эксперименті, ортағасырлық билік, америкалық отбасының драмасы мен Шотландия аралындағы тұйық қоғамға дейінгі мүлде бөлек әлемдер тоғысады. Соған қарамастан, алты кітаптың да өзегінде адамның кім екені, қоғамның оған қандай талап қоятыны және өткеннің бүгінгі өмірге қалай әсер ететіні туралы сұрақ жатыр.
Booker Prize 2026 қазылар алқасын тарихшы әрі жазушы Мэри Бирд басқарады. Биыл сыйлыққа Ұлыбритания мен Ирландияда жарияланған ағылшын тіліндегі 163 шығарма ұсынылып, алдымен 13 кітаптан тұратын ұзақ тізім, кейін алты романнан тұратын қысқа тізім жасалды.
M. John Harrison – The End of Everything («Бәрінің соңы»)
81 жастағы британдық жазушы М. Джон Харрисонның романындағы оқиға апаттан кейінгі Британияда өтеді. Қоғам күйреп, елді жұмбақ бөгде күштің шабуылы жайлаған шақта Филип Теннант есімді кейіпкер Кент жағалауында туысымен бірге күнелтуге тырысады.
Алайда The End of Everything («Бәрінің соңы») қарапайым постапокалиптикалық роман емес. Қазылар оны бір мезетте триллер, детектив, сатира, антиутопия, жол романы және реалистік шығарма ретінде оқуға болатынын атап өтеді. Қираған әлем арқылы автор бүгінгі қоғамдағы қорқыныш, жалғыздық және адам арасындағы байланысты зерттейді.
Егер Харрисон жеңсе, ол Booker тарихындағы ең қарт жеңімпаз атануы мүмкін. Жазушы бұған дейін 13 роман және бес әңгімелер жинағын шығарған.
Marlon James – The Disappearers («Жоғалғандар»)
Ямайкалық Марлон Джеймс Booker сыйлығын бұрын да алған: 2015 жылы оның A Brief History of Seven Killingsроманы жеңімпаз атанған.
Жаңа The Disappearers («Жоғалғандар») романы оқырманды 1980-жылдардың соңындағы Ямайкаға сапар шектіреді. Шығарманың ортасында спектакльге дайындалып жүрген актердің өлімі және сол қылмыстың айналасындағы адамдар тағдыры тұр.
Роман Ямайка қоғамындағы гомофобияны, зорлықты, қорқынышты және адамның өз болмысын жасырып өмір сүруінің салдарын зерттейді. Booker қазылары шығарманы Ямайка туралы кең тынысты эпос деп сипаттап, оның тіліндегі поэтикалық ырғақ пен өткір юморға ерекше назар аударған.
Luke Kennard – Black Bag («Қара сөмке»)
Тізімдегі ең тосын сюжеттің бірі – британдық ақын әрі жазушы Люк Кеннардтың Black Bag («Қара сөмке») романы.
Қаржы жағынан қиындыққа тап болған актер университеттегі психологиялық экспериментке қатысуға келіседі. Оның міндеті – бір семестр бойы дәрістерге үлкен қара былғары қаптың ішінде отырып қатысу. Ғалымдар студенттердің оған қалай реакция білдіретінін бақылайды.
Абсурдқа құрылған сюжет біртіндеп қазіргі адамның жалғыздығы, ер адамның қоғамдағы орны, өзіндік болмыс, махаббат және өзгелердің бізді қалай қабылдайтыны туралы әңгімеге айналады.
Booker алқасы романды университет өмірін суреттейтін өзгеше сатира әрі адам әлсіздігі туралы әсерлі шығарма деп сипаттайды.
Rebecca Perry – May We Feed the King («Патшаны тамақтандыруға бола ма?»)
Ребекка Перридің May We Feed the King («Патшаны тамақтандыруға бола ма?») шығармасы – биылғы қысқа тізімдегі жалғыз дебют роман.
Кітап екі уақыт кеңістігін қатар алып жүреді. Бір желіде аты аталмайтын ортағасырлық патша сарайындағы билік пен міндеттің ауыртпалығы баяндалса, екінші желіде қазіргі заманда тарихи сарайдағы көрмені әзірлеп жүрген куратордың өмірі суреттеледі.
Осы екі оқиғаны қабыстыра отырып, автор тарихтың қалай жасалатынын, билеушілер туралы түсініктің уақыт өте қалай өзгеретінін және «ұлы адам» деген ұғымның өзі қаншалықты шартты екенін зерттейді.
Қазылар алқасы романның тарихта бір ғана абсолютті шындық болады деген түсінікке күмән келтіретінін атап өткен.
Elizabeth Strout – The Things We Never Say («Біз ешқашан айтпайтын нәрселер»)
Пулитцер сыйлығының лауреаты Элизабет Страут қысқа тізімге The Things We Never Say («Біз ешқашан айтпайтын нәрселер») романымен енді.
Басты кейіпкер Арти Дэм – Массачусетс штатында тұратын қарапайым мұғалім. Сырт көзге оның өмірі қалыпты әрі орнықты көрінеді. Алайда ішкі әлемінде ол жалғыздықпен, үмітсіздікпен және ұзақ жылдар бойы айтылмай келген сырлармен күреседі.
Роман отбасы ішіндегі үнсіздік, қайғы, достық және адамдардың бір-бірінен жасыратын дүниелері туралы. Оқиға 2024 жылғы АҚШ президенттік сайлауы қарсаңындағы Массачусетсте өтеді, сондықтан жеке отбасылық драма қоғамдағы саяси бөлінумен қатар өрбиді.
Қазылар алқасы кітаптың қазіргі Америкадағы саяси қайшылықтарды қозғай отырып, өзі сол бөлінудің бір бөлігіне айналмайтынын атап көрсеткен.
Douglas Stuart – John of John («Джонның ұлы Джон»)
2020 жылы Shuggie Bain романымен Booker жеңіп алған Дуглас Стюарт биыл John of John («Джонның ұлы Джон») шығармасымен қайтадан қысқа тізімге енді.
Роман 1990-жылдардағы Шотландияның шалғай Харрис аралында өтеді. Өнер факультетін тәмамдаған Джон-Калум Маклауд туған жеріне амалсыз оралады. Бірақ бұл оралу оның өткен өмірімен, отбасымен және өзі өскен консервативті діни ортаның талабымен қайта бетпе-бет келуіне мәжбүр етеді.
Шығарма әке мен бала қарым-қатынасын, ер азаматқа қойылатын дәстүрлі талаптарды, ұят пен жасырын сырларды зерттейді. Booker алқасының сипаттауынша, шағын аралдағы жабық қоғамда ұзақ уақыт көмілген құпиялар кейіпкерлердің тағдырына күтпеген әрі ауыр әсер етеді.
Алты кітапты не біріктіреді?
Жанр жағынан биылғы қысқа тізім әркелкі. Мұнда антиутопия да, тарихи роман да, отбасылық драма мен кампус сатирасы да бар. Бірақ Booker қазылары алты кітаптың бәрінен ортақ бірнеше желіні бөліп көрсетеді: жеке және қоғамдық болмыс, отбасы мен орта қысымы, ұят, жалғыздық, құпия, махаббат пен өмір үшін күрес.
Биылғы тізімде бұрын Booker жеңіп алған екі автор — Марлон Джеймс пен Дуглас Стюарт бар. Элизабет Страут бұған дейін де сыйлыққа ұсынылған. Ал М. Джон Харрисон, Люк Кеннард және Ребекка Перри Booker қысқа тізіміне алғаш рет кіріп отыр.
2026 жылғы Booker Prize жеңімпазы 9 қарашада Лондонда жарияланады. Бас жүлде иегері 50 мың фунт стерлинг алады, ал қысқа тізімдегі қалған авторлардың әрқайсысына 2 500 фунт беріледі.
