Жаһандық жылыну мен адамның табиғи ортаға барған сайын көбірек араласуы әлемнің әр түкпіріндегі аса улы жыландардың мекендеу аумағын өзгертуіне себеп болуы ықтимал. Соның салдарынан жылан шаққан адамдар саны артуы мүмкін деген қорытындыға ғалымдар келіп отыр, деп хабарлайды turkystan.kz.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) жетекшілік еткен зерттеу PLOS Neglected Tropical Diseases ғылыми журналында жарияланды.
Зерттеу авторларының айтуынша, ауа температурасының көтерілуі мен табиғи мекендердің тарылуы көптеген жыландарды жаңа жер іздеуге мәжбүрлейді. Соның нәтижесінде олар халық тығыз қоныстанған аймақтарға немесе бұрын улы жыландар кездеспеген өңірлерге қоныс аударуы мүмкін.
Бұл адамдар мен жыландардың жиі бетпе-бет келуіне әкеліп, жылан шағу оқиғаларының көбею қаупін арттырады. Сонымен қатар жыландардың өздері де көбірек қырылуы ықтимал.
Жылан шағу статистикасын нақты есептеу қиын болғанымен, мұндай жағдайлардың басым бөлігі тропикалық аймақтарда, әсіресе Оңтүстік Азияда тіркеледі. Ғалымдардың бағалауынша, әлемде жыл сайын шамамен төрт миллион адамды жылан шағады.
Осыған дейін қауіп-қатер негізінен жергілікті немесе ұлттық деңгейде зерттелген еді. Алайда халық санының өсуі мен климаттың өзгеруі болашақта жағдайды қалай өзгертетіні туралы мәлімет аз болған.
Жаңа зерттеу барысында ғалымдар жеке және ашық дерекқорларды, музей қорларын, ғылыми еңбектер мен азаматтық ғылым платформаларын пайдаланып, әлемдегі ең улы жыландардың таралу аймақтарын картаға түсірді. Кейін климаттың жылынуы олардың мекендеу аумағына 2050 және 2090 жылдарға қарай қалай әсер ететінін болжады.
Зерттеу нәтижесіне сәйкес, алдағы онжылдықтарда көптеген улы жылан жаңа өңірлерге көшеді. Олардың қатарында Солтүстік Америкадағы су мокасині, Африкадағы түкіргіш кобралар, Азиядағы крайттар, сондай-ақ Еуропа мен Оңтүстік Америкадағы сұржыландар бар.
Кейбір аса қауіпті түрлер халық тығыз орналасқан аумақтарға қарай ығысуы мүмкін болғандықтан, миллиардтаған адам жылан шағу қаупі жоғары аймақта өмір сүруі ықтимал.
Алайда климат өзгерісінен ең үлкен зардапты жыландардың өздері де шегуі мүмкін. Мәселен, Амазониядағы маржан түсті жыландар, Африкадағы пуф-аддерлер және Папуа – Жаңа Гвинеядағы мысбас жыландар ыстықтың күшеюі мен табиғи ортаның егістікке, жайылымға және елді мекендерге айналуы салдарынан қатты қысымға ұшырайды. Кейбір түрлер тіпті жойылып кету қаупіне тап болуы мүмкін.
Сонымен бірге қара мамба секілді кейбір жыландар жаңа аумақтарға таралуы ықтимал. Ғалымдардың болжамынша, олар Кения жағалауынан және Эритрея, Эфиопия, Джибути мен Конгоның кейбір бөліктерінен Нигерия, Оңтүстік Африка Республикасы және Сомали аумағына қарай ығысуы мүмкін.
Болашақта халық көп шоғырланған өңірлерде адамдардың жыландармен ойын алаңдарында, жүгіру жолдарында, су көздерінің маңында және егістік алқаптарда жиі кездесуі ғажап емес.
Үндістанда аса қауіпті Рассел сұржыланы, кәдімгі кобра және крайттардың оңтүстіктен халық тығыз орналасқан солтүстік аймақтарға қарай таралуы ықтимал. Сол сияқты Қытайдың Юньнань провинциясы мен Мьянма ормандарында кездесетін крайттар да халқы көп орталық және солтүстік қалаларға жақындауы мүмкін.
Зерттеу авторларының пікірінше, бұл жағдай әсіресе ауылдық және табысы төмен өңірлер үшін қауіпті. Себебі көптеген фермер егістікте аяқкиімсіз жұмыс істейді, ал медициналық көмек шалғай ауылдарда әрдайым қолжетімді бола бермейді.
Ғалымдар бұл зерттеу денсаулық сақтау органдарына қауіп жоғары болатын аймақтарды анықтап, уға қарсы препарат қорын дұрыс орналастыруға көмектеседі деп есептейді. Сонымен қатар шалғай елді мекендерде медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру және сирек кездесетін жылан түрлерін қорғау да маңызды міндет болып қала береді.
Зерттеу авторларының бірі Дэвид Уильямстың айтуынша, адамдар қоршаған ортадағы өзгерістерге мұқият болуы керек.
– Улы жыландар секілді адам денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін жануарларға қатысты сақтық шараларын әрдайым ұстану маңызды. Жабық аяқкиім кию, қол мен аяқты қай жерге қойып жатқанын бақылау, қараңғыда жарық пайдалану, жыланға тиісіп мазаламау және оған өздігінен кетуге мүмкіндік беру қажет. Сондай-ақ төтенше жағдай туындағанда не істеу керегін алдын ала білген жөн, – дейді ол.
