Аралас неке

Сондай-ақ!

Павлодар облысында 90 адам қос азаматтықпен жүрген

Павлодар облысында қос азаматтықпен жүрген 90 адам анықталды, деп хабарлайды Ішкі істер министрлігі. Қазақстан Республикасында қос азаматтыққа жол берілмейді, яғни шетел азаматы бір мезгілде Қазақстан...

Желтоқсан айында қазақстандықтар 11 күн демалады

Желтоқсан айында қазақстандықтар 20 күн жұмыс істеп, 11 күн демалатын болады. Бұл айда елімізде 2 мереке атап өтіледі. 1 желтоқсан – Қазақстан Республикасының Тұңғыш...

Бұл қандай дәстүр? Қызды ақ киізге көтеріп ұзатқандар жұрттың таңданысын тудырды (видео)

Қазақ ханды ақ киізге отырғызып, үш рет бастан асыра көтеріп ұлықтаған. Ал қазір бұл дәстүр қыз ұзату тойында қолданысқа ене бастағандай. Желіде бір топ ер...

Ресей ғалымы: Коронавируста биологиялық қарудың барлық белгілері бар

Ресейдің Липецк қаласындағы медицина ғылымының докторы, эпидемиолог Михаил Бала: «SARS-CoV-2 биологиялық қару деп айтуға толық негіз бар», – деді Gorod48.ru агенттігіне берген сұхбатында. «SARS-CoV-2 вирусы...

Қазақ ежелден тәубәшіл халық. Тәртіпке, билердің, отағасының  айтқан сөз­деріне иіліп мойынсұнатын жұрт болдық. Ерте заманнан әдет-ғұр­пымыз, салт-санамыз, тіліміз, діліміз  мызғымас ел едік. Қазақ қоғамының шыр­қы кеңес заманынан бері бұзылды.

«Ура, ура, қызыл, кеңес, партия» деп ұрандап өскен ұрпақ өткен тарихымызды мансұқтады, «эмансипация» деген желеумен әйел еркекке бағынбай кетті. Соның  бір парасы – аралас немесе ұлтаралық  неке деген салт шықты. Әрине, өмірдің қалтарыс-бұлтарыстарымен алғашында Алаш сер­келері (Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы) басқа ұлт өкіліне үйленуге мәжбүр болды. Мұның тағы бір себебі сол тұстағы қара таяқтарға (интеллигенция) еуро­паша оқыған, өздерімен пікірлесе алатын қыздар керек еді. Ұлы Мұхтар Әуе­зовтің де Валентина Николаевнаға үйленгені осы себептен. Одан бетер осы дәс­түр жалғасын тауып, екінші жаһандық соғыс, соғыстан кейінгі  жылдары тіп­ті өршіп кетті.

Қазіргі кезде тіптен сорақы. Кейінгі 10 жылғы санақ бойынша қазақ­тың 41 000 ер азаматы, 30 000 әйел заты өзге ұлт өкілдеріне үйленген. Солардың ішін­де 70-і қытаймен (бұл цифрды пы­сықтау керек, өйткені шын мәнінде одан көп), 1100-і ресейлікпен тұрмыс құрған. Былтыр ғана Қазақстанда 144 мың жас жұбай шаңырақ көтерген, олардың 8300-і аралас.

Кейінгі санақтарға жүгінсек, елімізде 20 пайыз ұлтаралық некелесу бе­лең алып отыр. Бұл көрсеткіш арта бере­тіні сөзсіз, өйткені мемлекетіміз басынан бастап дұрыс идеология, патриоттық се­зімді ұстанған жоқ. Шынын айтса, 30 жыл бойы қарын қамымен жүрдік. Бай-бағ­ланымыз болса елді емес, мақтана байып-шіруді көксеп ойлады. Шенеуніктердің басым көпшілігі орысша ойлап, орысша сөйлейді. Одан бетер феминизм деген бәле шығып, әйел қауымы еркектің төбесіне шығып кетті…

Сөйтіп, аралас некеден ұлтымызға пай­да шамалы. Бірен-сарандары ға­на қазаққа жаны ашып бала тәрбиелейді. Мәселен, Ахаңның жары атын мұсылман­шаға Бадрисафа деп өзгертіп, намазға жығылған, балалары қазақ тілінде тәлім алған. Ал, қазір бөтен елдік келіндер мен күйеу балалардың көбісі қазақты менсініп тұр­ған жоқ. Біраз ұлтаралық отбасылар шет елдерге көшіп кеткен.

Сонымен не істеу керек?

Алдымен отбасылық институт дәре­жесін көтерген жөн. Көпба­лалы отбасыларды құрметтеп марапат­тауы­мыз керек. Бала санына қарай жәрдемақы мөлшерін мейлінше арттырса жөн болар еді. Келін институтын жандандыру қажет, әйтпесе қалаларда тікбақай келіндер қап­тап кетті. Бәрі анаға байланысты. Мен былтыр Алматы шаһарында бір отбасының салтанатына қатысқамын. Сонда деймін-ау, үлкендерінен бастап отбасының түгелге жуығы орысша шүлдірлеп жүрді (енді кеңес­тік кезеңдегі жағдай, сол тұстағы аста­намыз Алматыда жалғыз-ақ мектеп бол­ды ғой, соның өзі малшылардың ба­лаларына арналған еді). Содан бір мезет құлақ салып едім, бір 2 жастағы қыз бала қа­зақша сайрап кеткені. Сондай қуан­ғаным-ай десеңізші! Сөйтсем, әлгі сәбидің ана­сы қазақы тәрбие көрген шығыс­қазақ­стандық келін екен.  Сондықтан баланың тәрбиесі анасынан. Мың жерден қазақ бала бақшасына берсек те, үйде тәрбиені ең алдымен анасынан алады. Орысша мияулағаннан барып бала дүбара күйге түседі де, есейе келе бөтен елдің азаматы­ның құшағына енеді…

Содан кейін Қытайдан, Моңғо­лия­дан, Қарақалпақстаннан келетін қазақ санын көбейткен дұрыс. Олар өз тарихи отанына көшіп келіп, біздің дүбара боп кеткен жеткіншектерді қазақшылыққа бет бұрғызып түзейді. Мына нәубет болған ковид деген көк иттен құтылсақ, келер жылы шетелден көшіп келетін квотаны арттырсақ құба-құп.

Лайым, қазағымның саны көбейіп, аспанымыз жарқырай түссін! Әумин!

Бақытжан Тобаяқ,

Мәдениет қайраткері,

Ә.Бөкейхан атындағы сыйлықтың лауреаты

Редакция таңдауы

Қазақ каскадері «Таурус» сыйлығын алды

Nomad Stunts каскадерлар тобының негізін қалаушы, каскадер, актер Жайдарбек Күнғожинов Әлемдік каскадерлар академиясының (АҚШ) «Таурус» премиясын жеңіп алды. Жайдарбек Күнғожинов каскадерлар арасында «Оскар» сыйлығына теңелетін...

Біреуге ақыл, біреуге ақша керек

Қазір мобильді құрылғылар мен әлеуметтік желі өміріміздің ажырамас бір бөлігіне айналды. Биыл әлемде 4,5 млрд адам интернетке жүгінген. Қазіргі таңда жер бетіндегі халықтың жартысынан...

Арғынбек Шегебай: Facebook қызметкерлері Цукербергке сын айта алады

2004 жылы Гарвард университетінің бір топ студенттері ойлап тапқан Facebook желісін бүгінде күн сайын дүниежүзі бойынша екі миллиард жеті жүз миллионға жуық қолданушы пайдаланады....

Досмұхамбет Кішібеков: Аштықты да, соғысты да көрдім, тәуелсіздікке тәуба

Кім-кімге де ұзақ өмір сүру маңызды шығар, бірақ уақытты босқа өткізбейтін, ғұмырының бар кезеңі талпынысқа толы жандардың өсу, жетістікке жету жолындағы жанқиярлық еңбегі әрдайым...
ЛГБТ

ЛГБТ-фестивальде үздік деп танылған фильмді Қазақстанда көрсетуге министрлік рұқсат берді

Алматыда қазақстандық режиссер Әсел Аушакимованың Welcome to the USA фильмінің жабық көрсетілімі...

Түркістан облысында жаңа шектеулер енгізілді

Түркістан облысы аумағында карантиндік шектеулер мерзімі ұзартылды. Бұл туралы аймақтың Бас мемлекеттік...

БҚО-да 81 бала коронавирус жұқтырған

Батыс Қазақстан облысында 81 баланың коронавирус жұқтырғаны белгілі болды. Облыстық білім басқармасы басшысының...

«Халық шешсін!» Қырғызстан атауын өзгерту мәселесі көтерілді

«Қырғыз жолы» қоғамының жетекшісі Қадырбек Қошалиев Қырғызстан атауын өзгертуді ұсынды, деп хабарлайды...

Дәрігерлер ер адамның мұрнында 50 жыл тұрған тиынды алып тастады

Мәскеулік дәрігерлер пациенттің мұрын қуысында 50 жыл бойы тұрған тиынды алып тастады....

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...