Төрегелді Шарманов: Індеттің өршуіне халық та, дәрігерлер де кінәлі емес

Сондай-ақ!

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...

Бокстан Иран ұлттық құрамасындағы қазақ: Олимпиадаға қазақ елінің атынан қатысқым келеді

Бала кезінен 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасының чемпионы Данияр Елеусіновке еліктеп өскен қандасымыз Абдулхаким Бектұр бокстан Иран ұлттық құрамасының белді мүшесі. Бүгінде Иранның негізгі құрамасында...

– Пандемия көп саланың кемшілігін әшкере еткені рас. «Медицина саласы да бұл індетке дайын болмай шықты» деген пікір айтылуда. Сіз бұған не дейсіз?

– Денсаулық саласын пандемияға дайын болмады деп кінә тағуға аса келіспеймін. Бұл вирус былай қарасаң баяғы инфекциялық аурулардың бірі сияқты, ал шын мәнісінде  бұрынғы вирустардан күрделі, өзгеше, бөлек болып отыр. Тез өзгеріске ұшырайтын вирус болғандықтан да еліміздің медицина саласы беймәлім дүниеге дайын болмады. Сондықтан да күрделілігімен, тез өзгеруімен ерекшеленетін, өмірімізге кездейсоқ келген вирусқа «жауап беру», тосын жағдайға білек сыбанып кірісу оңай болмады. Медицина саласына әлі қаншама құрал-жабдықтар қажет екені білінді. Болашақта осы мәселені шешуді ойлау керек.

Кездейсоқ келген вирустан дәрігерлер көп зар­дап шекті. Бұл соғыста дайындықсыз ұрысқа кір­ген олар бірінші болып «оққа ұшты». Олар на­ғыз батырлықтың үлгісін  көрсетіп, өздерін құр­бан­дыққа шалып жіберді деп айтуға болады. Оны жұрт бағалай бермейді. Денсаулық сақтау сала­сын­да іс-шараларды ұйымдастыру жағы кемшін түс­кен болуы мүмкін. Біздің оқу жүйемізде осын­дай тез болатын вирус жағдайына дайындық ке­рек екені де білінді.

Әлі есімде, мен Денсаулық сақтау министрі бо­лып тағайындалған күні кабинетіме кірместен тура Қызылордаға қарай сапар шектім. Өйткені оба мен холера Қызылорда мен Батыс Қазақстан облысында өршіп тұрды. Сол кезде де осындай жұқ­палы ауруға ешкім дайын болмады. Бірақ Кеңес өкіметі аурумен күресті өз қолына алды. Бұл жағдайда да мемлекет тарапынан жан-жақты кешенді жоспар мен дайындық болуы керек еді. Сонымен қатар жеке адамдар өзінің денсаулығына жауапкершілікпен қарағаны абзал.

– Тез өзгеретін вируспен нәтижелі кү­ресу мүмкін бе?

– Вирус тез өзгеретіндіктен дайындық кешен­ді, ал әдістемелік тәсілдер өзгеріп тұруы керек. Дайын болу дегеннің өзі өте күрделі жұмыс. Ви­рус­тың бірінші көрінісімен күресті бастаға­ның­мен, сәл уақытта ол өзгеріп жүре береді, яғни му­тацияға ұшырайды.

– Эпидемиологтар «Бұл вирус әлемді әлі 2 жылдай әбігерге салады» деген бол­жам айтып жатыр…

– Микроб пен вирус деген көзге көрінбейді, өте көп және тез өзгеріп, таралып отырады. Әсі­ре­се, мына ауру күреске дайын барлық дәрі-дәр­мек­ті әкелгеніңде өзгеріп шыға келеді. Былайша айт­қанда, сенің «дайындығың» далада қалады, нә­тиже жоқ, әсер етпейді.Ал бірақ осыған қанша шы­ғын мен күш жұмсалады. Кезінде холера мен оба­ны вакцинаның әсер етуі арқылы жеңдік, бұл мы­на жағдайда сен дайындаламын дегенше вирус мутацияға ұшырап жатыр. Аурудың қауіптілігін осыдан-ақ білуге болады.

Қазір дүниежүзінің ғалымдары вирусты қайт­сек жеңеміз деп бас қатырып, зертханадан шық­пай жұмыс істеп жатыр. Ғалымдар міне вирусты толық зерттедім, күресуге дайынмын деген кезде, ғылыми зерттеуі жарамай қалады. Америка, Түр­кия мен Ресей мультипатент алуға талпыныс жа­сап отыр. Вирустың өзгерісін алдын ала көріп, ма­тематикалық есептеу жүргізіліп, содан кейін ба­рып дайындық жасалуы керек.

– Өз бетінше антибиотик ішіп, ем­де­ліп жүргендердің денсаулығына қандай қауіп бар?

– Тосыннан келген бейтаныс вирусты жұқ­тыр­саңыз, дәрігердің көмегіне жүгінген дұрыс. Бі­рақ біздің еліміздегі жағдай оған мүмкіндік бер­меді. Бұл – дәрігердің осалдығынан емес, әбір­герге түскен халықтың қарусыз соғыста амалсыз жа­саған әрекеті дер едім. Бұл жерде халықты да, дә­рігерлерді де кінәлай алмаймын. Қазір бәрі өз ор­нына келе бастады.

Медицина саласында ауру, дәрігер, науқас адам үштігі ұғымы бар. Егер дәрігер мен науқас адам күш біріктірсе, олар ауруды жеңеді. Ал егер нау­қас аурумен бірігіп кетсе, онда дәрігер нау­қаспен және аурумен бетпе-бет қалады. Бұл дә­рі­герге оңайға түспейді. Сондықтан ауырған адам ау­ру­мен емес, дәрігермен бірге болуы керек.

– Коронавирус халықты не нәрсеге үй­ретті?

– Вирус бейқам қалмауға үйретті. Біздің қазақ да­­лада өскендіктен менталитетінде «ештеңе ет­пей­ді» деген түсінік бар. Бейқам қалып, дә­рі­гер­лер емдеп алады демей, дәрігермен бірге болу үшін оларға көмекші болыңыздар.

– Ауруды құнарлылығы күшті, пай­далы тағам­дар арқылы жеңу мүмкін бе?

– Қандай ауру болмасын тамақтану бірінші орын­да тұру керек. Ақуызы жеткілікті, сұйықтығы мол тамақтарды ішу керек. Коронавирусты жеңу­де қымыз бен жылқы етінің алар орны ерекше. Тамағы дұрыс адамға вирус жолай алмайды. Ау­руды тек тамақпен емдей алмассың, бірақ негізгі күресте оның маңызы өте зор.

Тамақтың төресі – жылқы еті мен қымыз. Тү­сі­нетін қазақ жылқының етінің пайдасын жақсы бі­леді. Қазақта «Кешке жеген қойдың еті ертеңгі күн батқанша, сиырдың еті таң сарғайып атқан­ша, жылқы еті төсек салып жатқанша сіңеді» де­ген сөз бар. Жылқы еті үш есе тез қорытылады, ағ­заға бекіре балықпен бірдей уақытта сіңеді. Мүм­кіншілік болса, жылқы етін жеп, қымызы мен сау­малын ішкенге не жетсін!

– Вирус ағзасына енген адамның көңіл күйі болмай, жата бергісі келеді. Бұл жағдайды қалай жеңіп шығуға бо­ла­ды?

– Кез келген ауруда оптимистік көзқарас – жеңіс­тің жартысы. Адамның ұзақ өмір сүруі де оп­тимистік көзқарасына байланысты. Дәрігер кі­ріп келген кезде ауруыңа жеңілдік сезінбесең, ау­рудың сені жеңгені. Ал дәрігерге сеніммен қара­саң, ауруың кейін шегінеді. Адамда ауруды жеңе­мін деген жақсы ой, сенім болуы керек.

– Өзіңіздің салауатты өмір салтын ұстанатыныңызды білеміз. Ұзақ өмір сүру­дің құпиясы дұрыс тамақтану мен жақ­сы көңіл күйге ғана байланысты ма?

– Биыл Алла қаласа 90-ға келемін. Амандық бол­са 100-ге жетуді көздеп отырмын. Анам 96 жас жа­­сады. Адамның өмір сүруінің 30 пайызы ата-ана­сының генетикасына байланысты, ал қалғаны өзіңнің қолыңда.

Ұзақ өмір сүру үшін адамға талпыныс керек. Са­ған сұраныс болса, соған сай тырмысып жауап беруің керек. Айналаңдағы адамдарға, қоғамға, ха­лыққа қаншалықты керек болсаң, соншалықты ұзақ өмір сүресің. Халыққа қызмет ету дегенді кө­­бісі жалаң ұғады. Халық сені керек етсе, ең­бе­гіңе, қамқорлығыңа, сөзіңе мұқтаж болса, сол қыз­­мет. Халқыңа керек болғаныңның өзі бір ба­қыт. Ал өзін ешкімге керек сезінбеген адам іштей тұн­­шығады, мұның соңы жақсылыққа апармайды. Осы жасқа келіп өзімнің айқын бекіткен тұ­жы­рымым мен қазіргі пәлсапам осындай.

– Әңгімеңізге рақмет!

 

Сұхбаттасқан

Арайлым ЖОЛДАСБЕКҚЫЗЫ

Редакция таңдауы

Димаш Құдайберген сүйіктісі бар-жоғын айтты

Әлемге әйгілі әнші Димаштың жеке өмірі қызықты әрі құпия. Әншінің миллиондаған тыңдарманына «оның жүрегін жаулап алған кім ?» деген сұрақ қызықты, алайда әнші өз...

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...

Алматының аруы – Асият (фото)

 «Алматы аруы – 2020» байқауының жеңімпазы болып 20 жастағы  Асият Исембаева танылды....

Адамдарды вакцина арқылы чиптеу мүмкін бе – сарапшы пікірі

Коронавирусқа қарсы ресейлік «Спутник V» вакцинасының құрамында халықты чиптеуге арналған құрамдас бөліктер...

Маңғыстауда 3 күн теңізде болған жұмысшылар құтқарылды

Маңғыстау облысында 3 күн теңізде болған 7 жұмысшы құтқарылды. Басылымның мәліметінше, жеке...

Ертең Түркістанда Hazret Sultan Airport әуежайы ашылады

1 желтоқсанда Түркістандағы Hazret Sultan Airport халықаралық əуежайында алғашқы рейс ашылады, деп...

«Nur Otan» партиясының қатары талантты азаматтармен толықты (видео)

Тұңғыш Президент күні қарсаңында елордада «Nur Otan» партиясына салтанатты қабылдау өтті. Билеуші...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...