Азамат Нұрматов: Спортшыларымыздың денсаулығын күнде бақылап отырамыз

Сондай-ақ!

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...

Бокстан Иран ұлттық құрамасындағы қазақ: Олимпиадаға қазақ елінің атынан қатысқым келеді

Бала кезінен 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасының чемпионы Данияр Елеусіновке еліктеп өскен қандасымыз Абдулхаким Бектұр бокстан Иран ұлттық құрамасының белді мүшесі. Бүгінде Иранның негізгі құрамасында...

Сапарғали Бегалин − жас ұрпақтың сүйікті жазушысы

ХХ ғасырдың басында дүниеге келіп қилы кезеңдерді бастан кешкен, солай болса да бар өмірін сөз өнеріне арнап өткен Сапарғали Ысқақұлы Бегалин әдебиеттің көптеген жанрларында...

Қазақ каскадері «Таурус» сыйлығын алды

Nomad Stunts каскадерлар тобының негізін қалаушы, каскадер, актер Жайдарбек Күнғожинов Әлемдік каскадерлар академиясының (АҚШ) «Таурус» премиясын жеңіп алды. Жайдарбек Күнғожинов каскадерлар арасында «Оскар» сыйлығына теңелетін...

Елімізде енді дамып келе жатқан саланың бірі – спорт медицинасы. Чемпион шықса, оған спортшы мен жат­тық­тырушыдан бөлек спорт дәрігерінің де өз үлесі бар. Қазір әлем нақты ғылымға зәру. Әсіресе, дәрігердің орны ерекше екені та­ғы бір еске түскендей. Бұл ретте біз Ұлттық Олимпиада ко­митетінің (ҰОК) медициналық-ғылыми тобының жетекшісі, дә­рігер Азамат Нұрматовты әңгімеге тарттық.

–  Әлемдік спорт жарыс­та­рын­да спорттық медицина де­ген ұғымды арагідік естіп жа­тамыз. Біздің елде бұл си­рек мамандық болса керек?

– Иә, оныңыз рас. Спорт дәрігері де­ген біздің елімізде соңғы 7-8 жыл­да қолға алына бастаған сала. Оған дейін аз болды. Мұндай маман­дық­тың барын қарапайым халық түгілі дә­рігерлердің өзі біле бермейді. Се­бебі бұл сала елімізде кенжелеу да­мы­ды.  2017 жылы Спорт медици­на­сы жылы болып жарияланған еді. Со­ның нәтижесінде спорт дәрігер­лерін даярлап шығару жүзеге аса бастады.

– Өзіңіз бұл салаға қалай кел­діңіз?

– Мен бала жастан спортқа қы­зы­ғатын болғандықтан, оқуда жүр­генде көптеген жарыстарды та­ма­шалауға баратынмын. Сонда байқағаным ірі додаларда жүретін дәрігерлердің бәрі өзге ұлт өкілдері немесе шетелден дәрігер алдыра­тынын естідім. Бұл салаға келуіме сол да әсер етті. «Мұндай маман неге өзі­м­ізден шықпасқа?» деген ой кел­ді. Осылайша бұл салаға мақсат­ты түрде келдім. Мен оқуға түскен жы­лы 800-ге жуық студент осы са­ла­ны таңдады. 7 жылдың ішінде 800-дің 185-і ғана бітіріп шықтық. Қал­ғаны жарты жолдан шығып кет­ті. Кейбірі басқа мамандыққа ауыс­ты, кейбірінің қабілеті жетпеді. Жал­пы, медицинада 5 жыл бакалавр бойын­ша бірдей білім беріледі. 2 жыл интернатура деген бар, жеке са­лалар оқытылады. Мысалы, тера­пия, хирургия сияқты болып бөлі­ніп кетеді.  2 жылдық интернатураны бітіргеннен кейін, 2 жылдық ре­зи­дентура деген бар. Ол 8-9 жылға жал­ғасады. Қосымша шетелден қыс­қа курстардан өттім.

Ұлттық Олимпиада комитетінде 130-ға жуық медицина мамандары бар. Оның ішінде дәрігерлер 40-45-тен асады. 60-қа жуық массажист жә­­не биохимик, физиолог, психо­лог, мануалды терапевттер бар. Осы­­ның барлығы спорттық биохи­мик, физиолог, психолог деген ма­ман­дықтар.

Мен бұл мамандықты Астана ме­дицина университетінде оқып, мең­гердім. Бір өкініштісі, қазір спорт­тық медицина мамандығы бойын­ша үлгі аларлық мықты про­фессорлар жоқ. Бұл салада терапевт, травматолог, хирург та бола білуің керек. Бір сөзбен айтқанда, әмбебап болуың қажет.

– Спорт медицинасына спорт­шылар жиі жүгіне ме?

– Көбінде спортпен ай­на­лы­са­тын адамның  денсаулығы мықты бо­лады деген түсінік бар. Негізінде бұл қате пікір. Мысалы, адам өзі үшін аптасына 3 рет жаттықса ол қа­лыпты, денсаулығына жақсы. Ал егер өз мүмкіндігінен артық жа­т­тық­са, яғни күніне 3 рет 2 жа­рым сағаттан артық жаттығатын бол­са, онда спортшының денсау­лы­ғы­на зиян. Зорығып кетуі әбден мүм­кін.

Чемпион ешқашан кездейсоқ пай­да болмайды. Күнделікті жат­ты­ғуда мүмкіндігін тиімді пай­да­лану­дан чемпион болады. Кәсіби спорт­шы күніне шамамен  6 жарым сағат жат­тығу жасайды. Күнделікті ре­жим осындай. Осы тұста дәрігер­лер­дің көмегі өте қажет.

– Спорт дәрігерінің басқа дә­рі­герлерден ерекшелігі не­де?

– Сіздер жарысты теледидардан кө­ресіздер. Ал экранның ар жа­ғын­да кім қандай қызмет атқарып жат­қаны білінбейді. Мысалы, жыл бойы жоспарланған оқу-жаттығу жиыны өтеді. Кез келген спорт тү­рін алып қарасаңыз, бір жылда Әлем чемпионаты, Азия және басқа да 5-6 халықаралық жарыстар бо­ла­ды. Олардың барлығында ұлттық құрама жоспарланған оқу-жаттығу жиын­дарын өткізеді. Міне, осы жат­тығулардың барлығында спорт дәрі­гері болады. Кез келген ұлттық құра­маның өз дәрігерлері бар.  Трав­матолог немесе терапевт не үшін спорт дәрігері бола алмайды? Олар әри­не қажетті мамандықтар, бірақ аз­дық етеді. Себебі олар басқа ау­руды қарамайды. Травматолог, те­ра­певт, уролог болсын тек өзіне тие­сі­лі ауруды ғана қарайды. Ал спорт дәрігерінде ондай жоқ, спортшының жалпы денсаулығына жауапты.

Бас жаттықтырушы оқу-жат­тығу барысында спортшыларға белгілі бір межеде жаттығу жасауды тапсырады. Бір күнде әр спортшы 6 жарым сағат жаттығу жасайды. Бұл аз уақыт емес. Спортшы енді келесі күнгі жаттығуға тұра алмай қал­мауы керек, дайын болуына спорт дәрі­гері жауапты. Мысалы, сізді бүгін 6 сағат жүгіртіп қойса, сіз ер­тең тағы 6 сағат жүгіре алмай қала­сыз. Енді бұл жерде заңды сұрақ туындайды. Келесі күнгі 6 сағаттық жаттығуға спортшы не істесе дайын болады? Міне, осы кезде спорт дәрігерінің кеңесіне жүгінеді.

– Қазіргі пандемия кезін­де спортшыларға қалай қа­рап жатырсыз?

– Наурыздың алғашқы онкүн­ді­гінде  бірінші науқас тіркелді. Оған дейін шетелде шығып жатқанын ақ­параттардан көріп, біліп отыр­дық. Біз бұл вирус алғаш шықты де­ген кезден бастап спортшылардың арасында профилактикалық шара­ларын қолға ала бастадық. Бір сөз­бен айтқанда, ерте қимылдадық. Ұлт­тық Олимпиада комитетінің нұс­қауымен біз барлық ұлттық құра­мадағы спортшыларға вирус­тан сақтану шараларын түсіндірдік. Маска, антисептик, қолғап басқа да вирустан сақтанатын медициналық құралдармен қамтамасыз етілді. Сол қаңтар кезінде шетелге жарыс­қа шыққан спортшыларға да қалай сақ­тану қажетін түсіндірдік және жіті қадағалап отырдық. Бүгінгі күн­ге дейін спортшылардың ден­сау­лығын мұқият бақылап отыр­мыз. Күн сайын олар дене қызуын өл­шей­тін құралмен температураларын тү­сі­ріп жіберіп отырады. Қажетті ме­дициналық сақтану құралдары жіберіліп тұрады.

– Ал өзіңізде арнайы қа­рай­тын спортшыңыз бар ма?

– Ондай болады. 2012 жылғы Лон­­донда өткен Жазғы Олим­пиа­да­лық ойындардың қатысушысы, Қазақстан құрамасының байрағын кө­теріп барған Грек-рим күресінен халықаралық дәрежедегі спорт ше­бері Нұрмахан Тінәлиевтің дәрі­гері­мін. Жалпы,  жеке жұмыс істеуге мүм­­кіндік аз. Себебі ұлттық құра­ма­ның барлық спортшыларының ден­саулығын қадағалып отыру қа­жет. Бір ғана спортшымен жұмыс іс­теу көп уақытты қажет етеді. Спорт­шы­ның басынан аяғына дейін не бо­лып жатқанын біліп отыруың керек. Әйтпесе, рецепт жазып беріп, мы­на­­ны ішсең күшті болып кетесің де­­ген нәрсе жоқ. Барлық процесс көз алдыңнан өтуі керек. Спорт­шы­ның мүмкіндіктерін, күнделікті жаттығуын, түнде қалай ұйықтап жат­қанын қарайсың. Кейде ол ұйық­тап жатқанда да оның тыны­сын, жалпы күйін тексересің. Ол жер­де көптеген нюанстар бар. Мы­са­лы, спортшыларда, әсіресе балуан­­­­дарда салмақ қуу деген бар. Егер дұрыс жүзеге аспаса, спорт­шы­ның денсаулығына кері әсер етеді. Сол салмақ тастау үшін қандай дәру­­­мен қолдануы, қалай тамақ­тануы керек, соның бәрін спорт дәрігері өлшеп береді. Мұндайда дә­рігердің көмегінсіз спортшы үл­кен қателіктер жіберуі мүмкін. Қа­зы-қарта жесем күшім мықты бо­лады деп жүретін спортшылар бо­ла­ды. Бұрын спорт медицинасы жоқ кезде болған мұндай ұғым-тү­сінікті ұмыту керек. Еттің құра­мын­да мынандай күш қосатын эф­фек­тісі бар деген ғылыми дәлелді факті жоқ. Иә, ата-бабаларымыздың өмір сал­тында бар екені рас. Себебі көш­пенділер үшін қайта-қайта тамақ­тану оңай емес. Ат үстінде ұзақ жүре­тін болғандықтан сүрленген ет­тен бір жеп алса, ол ұзақ уақыт қа­­рын аштырмайды. Яғни, қоры­тылу мерзімі ұзақ. Ол ұзақ уақыт күш беріп отырады. Міне,  сол үшін қажет.

– Қазіргі вирус жылдам қар­қын алып бара жатқа­ны­на байланысты спортшы­ларға  қандай кеңес бересіз, олар қалай қорғануы қажет?

– Бүкіл ұлттық құрама ко­ман­да­сының бір жылға жоспарланған оқу-жаттығу жиындары тоқтатыл­ды. Спортшылардың барлығы ка­ран­­тинде. Барлық спорт дәрігерлері он­лайн режимде жұмыс істеп жа­тыр.

Бұл вирустың ең бірінші симп­томдарының бірі – температура, жөтелдің және демікпенің пайда болуы т.б. Осыларды қадағалап отыруы керек. Ал бұл бойынша бар­лық спорт дәрігерлері өздеріне тие­сілі спортшылардан күнделікті таңер­тең есебін онлайн түрде алып, ба­қылап отыр.

Спортшылардың барлығы үй­лерінде жаттығуда. Себебі Ұлттық Олим­пиада комитетінің президенті Ти­мур Асқарұлы: «Ең бастысы чем­пион мен медаль емес, спорт­шы­лар­дың амандығы» деген болатын. Сол мін­детті мүлтіксіз атқарып шығуы­мыз қажет.

Қорыта айтатын кеңес – барлы­ғына бірдей үйден шықпау, адам көп жиналатын жерден аулақ болу, та­залық сақтау. Бұл вирустан солай ға­на қорғана аламыз. Себебі жұғуы азай­са, өздігінен күшін жоятын ви­рус. Мұндай климатта ұзақ тұра ал­­­майды. Сондықтан шыдап, осы қа­рапайым талаптарды орындаған жөн.

– Әңгімеңізге рақмет!

 

Сұхбаттасқан

Бақытбек ҚАДЫР

Редакция таңдауы

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...

Бокстан Иран ұлттық құрамасындағы қазақ: Олимпиадаға қазақ елінің атынан қатысқым келеді

Бала кезінен 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасының чемпионы Данияр Елеусіновке еліктеп өскен қандасымыз Абдулхаким Бектұр бокстан Иран ұлттық құрамасының белді мүшесі. Бүгінде Иранның негізгі құрамасында...

Сапарғали Бегалин − жас ұрпақтың сүйікті жазушысы

ХХ ғасырдың басында дүниеге келіп қилы кезеңдерді бастан кешкен, солай болса да бар өмірін сөз өнеріне арнап өткен Сапарғали Ысқақұлы Бегалин әдебиеттің көптеген жанрларында...

Елбасы және Түркі әлемі

Тәуелсіздігіміздің 30 жылдығы таяп келеді. Бір ғасырға жуық уақыттың үштен бірін алатын...

6 жасар баланы көлігімен қағып, қашып кеткен азамат ұсталды

Түркістан облысының полицейлері автокөлікпен жаяу жүргіншіні қағып, оқиға орнынан қашып кеткен тұрғынды...

Заңсыздық: Ресей азаматы 14 жыл бойы Қазақстаннан зейнетақы алып отырған

Батыс Қазақстан облысы бойынша экономикалық тергеу департаменті Ресей Федерациясының азаматына қатысты алаяқтық...

Коронавирус өршіп тұр: 1 тәулікте 813 адам вирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 813 адамда коронавирус расталды. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 71 Алматы...

Марадонаның мәйітімен селфи жасап, жұмыстан қуылды

Sepelios Pinier жерлеу бюросының қызметкері жақында қайтыс болған Диего Марадонаның табытының жанында...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...