__ماڭىزدىجاڭالىقتارقوعامرۋحانيات

بەكزات بولمىس

«ات باسىنا − كۇن تۋسا، اۋىزدىعىمەن سۋ ىشەر. ەر باسىنا – كۇن تۋسا، ەتىگىمەن سۋ كەشەر» دەگەندەي، كەشەگى قيىندىقتارعا تولى، قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ قالىپتاسۋ جىلدارىندا كوكشەتاۋ، تورعاي، قىزىلوردا وبلىستارىن باسقارىپ، اق الماستاي ادىلدىگىمەن، شىنايى شىنشىلدىعىمەن، حالىققا جاققان، وتە قاراپايىمدىلىعىمەن، مەملەكەت ىسىنە كەلگەندە ءوزىن دە، وزگەنى دە ايامايتىن تالاپشىلدىعىمەن تانىلعان ەركىن نۇرجانۇلى اۋەلبەكوۆتىڭ تۋعانىنا كەلەسى جىلى 90 جىل بولماق.

ارادا جىلدار وتسە دە «اۋەلبەكوۆ سالدىرعان اۋەجاي»، «اۋەلبەكوۆ كوتەرگەن ارال ماسەلەسى»، «اۋەلبەكوۆ جولعا قويعان ەڭبەك ءتارتىبى»، «اۋەلبەكوۆتىڭ حالىق اراسىنا بارۋى» تاعى دا باسقا مازمۇنى باي، اڭىزعا بەرگىسىز ءماندى اڭگىمە ەل اۋزىنان ءالى كۇنگە دەيىن تۇسپەي كەلەدى.

وسى ورايدا، بولاشاق بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعىسى كەلەتىن جاستارعا ۇلگى رەتىندە ەركىن نۇرجانۇلىنىڭ ومىرلىك كوزقاراسى مەن تاڭ-تاماشا قالدىراتىن تاعىلىمدى تاعدىرى تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز ادامنىڭ ەلاعالارى كۋا بولعان قىزىقتى جايتتارىنىڭ بىرقاتارىن وزدەرىڭىزگە ۇسىنالىق.

 

***

قىزىلوردا اۋەجايىندا توپىرلاعان قۇندىز بورىكتى، قامقا توندى، شەن-شەكپەندىلەر مەن سورپانىڭ بەتىنە شىعار سىردىڭ مارقاسقالارى وبلىسقا ءبىرىنشى حاتشى بولىپ كەلە جاتقان ەركىن نۇرجانۇلى اۋەلبەكوۆتى ارنايى تىزىلگەن ۆولگالار كورتەدجىمەن، بار ءسان-سالتاناتىمەن كۇتىپ تۇرادى.

بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ان-2 ۇشاعى اۋەجايعا قونعانىمەن، وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنا ۇقساس كىسى تۇسپەگەن سەكىلدى.   ەلدىڭ ءبارى اڭ-تاڭ. باتىلداۋ بىرەۋى جەتىپ بارىپ، ۇشقىشتان «ءسىزدىڭ سالونىڭىزدا ەركىن اۋەلبەكوۆ دەگەن كىسى بولدى ما؟»، – دەگەندە ۇشقىش: «جاڭا عانا سىزدەردىڭ الدارىڭىزدان ءوتىپ، «جيگۋليدى» توقتاتىپ، ءمىنىپ كەتكەن كۇزگى پالتولى، تۇلكى تىماقتى قارا كىسى سول»، – دەگەندە، ەرتەڭىندە بازاردا بۇكىل شەن-شەكپەندىلەر كۇزگى پالتو مەن تۇلكى تىماق ىزدەپ سابىلىپ كەتىپتى.

 

***

ەركىن نۇرجانۇلى اۋەلبەكوۆ وتە قاراپايىمدىلىعىمەن دە اتى شىققان. ءوزى قاراتورى، سۇستى كىسى بولعانىمەن رەتى كەلسە، گالستۋك تاقپاۋعا تىرىسادى ەكەن. ال كەرىسىنشە، كومەكشىسى ۇزىن بويلى، تارتقان سىمداي جيناقى، گالستۋكپەن جۇرەتىن بولعاندىقتان كوبىنە باسشىلار كومەكشىسىمەن امانداسىپ، بارلىق حال-جاعدايدى بايانداپ بولعان سوڭ عانا كومەكشىسى: كەشىرىڭىز، ەركىن نۇرجانۇلى مىنا كىسى، – دەگەندە وزىنە قاجەتتى مالىمەتتى الىپ ۇلگەرگەن، وبلىس باسشىسى شارۋاشىلىققا قاراي اياڭداپ كەتىپ بارا جاتادى ەكەن.

 

***

ەركىن نۇرجانۇلىنىڭ قايدا بەت العانىنان كەيدە كومەكشىسى دە كوز جازىپ قالادى ەكەن. بىردە جۇمىستا جوعىن بايقاعان كومەكشىسى گاراجعا كىرىپ، شارۋاشىلىققا شىعىپ كەتكەنىن ەستيدى.

امال جوق، سىر بويىندا كەۋدەشەنىڭ تۇيمەسىندەي قاتار ورنالاسقان بىرنەشە اۋدانعا حابارلاسىپ ۇلگەرەدى.

كوكتەمگى كەز. جەر بالشىق. شيەلىدەن اسقاننان كەيىن، قاراتاۋ بوكتەرىندەگى قىرداعى قاراۋىتقان شوپاننىڭ ۇيىنە ات باسىن بۇرادى.

قارت قويشىعا، ءوزىنىڭ جاڭا وبلىس باسشىسى ەكەندىگىن، قانداي وزەكتى جايلار مازالايتىندىعىن سۇراعاندا، كوڭىلشەك قاريا «اۋىلدىڭ پارتكومى تۇگىلى، كوزى ءتىرى كومسومول حاتشىسىن ومىرىندە كورمەگەندىگىن» ايتىپ جىلاپ قويا بەرەدى.

قورانىڭ ءىشى بەلشەدەن مال تەزەگى، ساقمانشىنىڭ جوق ەكەندىگىن دە جاسىرماي ايتادى. سول بويدا، شەشىم قابىلداعان ەركىن نۇرجانۇلى دەرەۋ ماشيناداعى رەزەڭكە ەتىكتى كيىپ، قولىنا كۇرەك ۇستاپ، شوپانمەن بىرگە قورانىڭ لاي ارالاس بوقتىقتى سۋلارىن اعىزۋعا كىرىسەدى.

كومەكشىدەن «قىردا سەمينار كەڭەس بولادى» دەپ ەستىپ، جەتىپ كەلگەن شەن-شەكپەندىلەر، اق كويلەك قارا كوستيۋمدەرىمەن امالسىز قوراعا كىرىپ، قول ۇشىن بەرەدى. بايقاماعانسىپ، ءبىر-ەكەۋىنىڭ قارا كوستيۋمىنە داق جۇقتىرعان ەركىن نۇرجانۇلى داستارحان باسىندا دا كوپ سىر شاشا قويمايدى.

***

تاعى بىردە جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ شەتىندەگى ءبىر دۇكەنگە باس سۇعادى. جاس دۇكەنشىدەن: «مىناداي شۇجىق، سارى ماي كەشە جوق ەدى عوي»، – دەگەندە، ونىڭ ويىندا ەشتەڭە جوق: «وبلىستىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى اۋەلبەكوۆ كەلەدى دەگەن سوڭ ءبارىن شىعاردىق»، – دەيدى.

 

***

ەركىن نۇرجانۇلى اۋەلبەكوۆتىڭ 85 جىلدىق تويىنا ارنالعان باسقوسۋدا، قىزىلوردا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ سول كەزدەگى توراعاسى سەيىلبەك شاۋحامانوۆ: «اۋەلبەكوۆتىڭ تۇسىندا تۇرعىن ءۇي بولۋدەگى ادىلەتسىزدىك، ارىز-شاعىمدارمەن جۇمىس ىستەۋدەگى نەمقۇرايلىلىق، ناتيجەسىز جيىندار مەن ءىس-ساپارلاردى ازايتۋ، باسشىلاردىڭ داڭعاراداي كابينەتتەرى مەن داڭعاراداي ۇيلەرى، قىزمەتتىك كولىكتى ءوز مۇددەلەرىنە پايدالانۋ، ت.ب. ماسەلەلەر نازاردان تىس قالمادى.

سونداي-اق، حالىقتى، مونشا، سۋ، جىلۋ، كولىك قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن دە العا قويدى. ماسەلەنى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىن بەلگىلەپ، جاۋاپتى ادامدار تاعايىندالىپ، قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك ورنادى.

سول جىلدارى ەلىمىزدىڭ، ونىڭ ىشىندە سىر ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا زور ۇلەستەرىن قوسقان ازاماتتارىمىزدى ۇلىقتاۋ، ەسكە الۋ، ولاردىڭ جاسامپاز ەڭبەكتەرىن جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ وبلىسىمىزداعى يگى داستۇرگە اينالدى. بۇل بارىنشا قۇپتارلىق ءجايت. ويتكەنى اعا ۇرپاققا تاعزىم ەتۋ ارقىلى عانا ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ قامالىن قالاپ جاتقان ءبىرتۇتاس مىزعىمايتىن ۇلت ەكەنىمىزدى دالەلدەپ، جانە ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرامىز.

ەركىن نۇرجانۇلى اۋەلبەكوۆتىڭ قازاق حالقى ءۇشىن، سىر ءوڭىرى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتى ەشۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى. ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ، حالىقتىڭ ىقىلاسى مەن العىسىنا بولەنگەن اۋەلبەكوۆتەي ابزال ازاماتتىڭ، ۇلكەن جۇرەكتى تۇلعانىڭ بەينەسى حالىق جادىنان ەشقاشان وشپەيتىن بولادى»، – دەپ كوسىلدى.

ەندەشە، وسىنداي اسىل تۇلعانىڭ، ايبىندى اقساقالىمىزدىڭ 90 جىلدىق تورقالى تويىن رەسپۋبليكا بويىنشا اتاپ وتۋگە قىزىلوردا وبلىسى مۇرىندىق بولىپ قانا قويماي، ول كىسى تۋرالى تىڭ مالىمەتتەردى جيناقتاپ، كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ءىسىن قولعا الىپ، بولاشاق باسشىلارعا ارنالعان «اۋەلبەكوۆ مەكتەبىن» اشۋدىڭ دا ارتىقتىعى جوق.

 

ەسكەندىر ەرتاي،

قىزىلوردا وبلىسى

Back to top button