جاڭالىقتار

وڭتۇستىكتەگى كانالدار تولىقتاي جاڭعىرتىلۋدا

 «وڭتۇستىكسۋشار» رمك-نىڭ ديرەكتورى سەمباي سەيسەنوۆ وسىلاي دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا مۇنداي جۇمىستار وسىمەن ءۇشىنشى جىل قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.

ايتا كەتۋ كەرەك، وڭتۇستىكتەگى ەڭ نەگىزگى ءۇش كانال «دوستىق»، «قاراقۇم» جانە «ارىس-تۇركىستان» كانالدارى 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى جوندەۋ جۇمىستارىن كورمەگەن-ءدى. وسىنى ەسكەرگەن مەملەكەت قازىنادان جەتكىلىكتى تۇردە قاراجات ءبولىپ، تەك قانا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ قانا قويماي، اتالمىش سۋ كوزدەرىن تولىقتاي اۆتوماتتىندىرۋدى دا قولعا الماق. وزبەكستان ارقىلى ماقتارالعا كەلەتىن سۋ ارقىلى تولىعاتىن «دوستىق» كانالىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ العاشقى ساتىسى اياقتالىپ تا قويىپتى. ەندى سۋ رەسۋرس­تارى كوميتەتى بەلگىلەگەن جوسپارعا سايكەس بيىلعى جىلدان قالدىرماي كانالدى اۆتوماتتاندىرۋ ءىسى اياقتالماق. «كانال ارقىلى شارۋا قوجالىقتارىنا بەرىلەتىن سۋدى رەتتەۋشى تىعىنداردىڭ 37-ءسى اۆتوماتتاندىرىلادى. بۇل جۇمىستار وزبەكستاننان قانشا كولەمدە سۋ كەلەتىنىن انىقتاپ وتىرۋعا جانە تيىسىنشە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. بۇل وتە ۇلكەن جوبا بولىپ وتىر. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل جۇمىستاردى تولىق اياقتايمىز دەپ وتىرمىز. سول كەزدە كەتكەن سۋ شىعىنى مەن قاجەتتى سۋ مولشەرىن تولىق انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەيدى سەمباي سەيسەنوۆ.

سونداي-اق، حالىقارالىق «دوستىق» كانالىنىڭ جاعالاۋى تسەمەنتپەن قاپتالماق. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن اتالمىش جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ماقساتىنا 350 ملن تەڭگە قاراجات قارالعان. وسىلايشا سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىلارى وڭىردەگى مىرزاكەنت، جەتىساي سەكىلدى ەلدىمەكەندەردى سۋ تاسقىنى قاۋپىنەن ارىلتۋعا بولادى دەپ وتىر. بەتون جامىلعى سونىمەن قاتار سۋدىڭ تاسىمال بارىسىنداعى ازايىپ كەتۋىنەن دە قورعايدى ەكەن.

ارىس، شاردارا اۋداندارىنىڭ شارۋالارىنا قاجەتتى سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «قىزىلقۇم» كانالى دا جاڭارتىلماقشى. 15 جىلدان بەرى العاش رەت 100 كيلومەترگە سوزىلىپ جاتقان كانالدىڭ تابانىنا مەحانيكالىق تازالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. سەكۋندىنا 220 كۋب سۋ اعىزا الاتىن كانال ونداعان جىلدار بويى ايانىشتى ءارى اپاتتى جاعدايعا بايلانىستى تەك 170-180 كۋب سۋ جىبەرىپ كەلگەن. جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تاڭدا مۇمكىن بولعان 220 كۋب سۋ جىبەرۋگە قاۋقارلى بولىپ وتىر. كەلەسى ماقسات – قايتا جاڭعىرتۋ بولماق. كانالدىڭ  اپاتتى جاعدايدا دەپ تانىلعان بولىگىن تولىقتاي بەتونداۋ ءىسى قولعا الىنباقشى. بۇل جۇمىستاردى اۆتوماتتاندىرۋ ءىسىن قوسقاندا «دوستىق» كانالىنداعى سەكىلدى 2014 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان. 

ەڭ اۋقىمدى جۇمىستار «ارىس-تۇركىستان» كانالىندا جاسالماق. ەستەرىڭىزدە بولسا وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە وڭىردە ءىرى سۋ تاسقىنى ورىن العانى بەلگىلى. سول سۋدىڭ كوپ بولىگىن ەلدىمەكەندەردى سۋ شايىپ كەتپەسى ءۇشىن وبلىستىق اكىمدىك پەن توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىندەگىلەر كەلىسىمدى تۇردە امالسىزدان «ارىس-تۇركىستان» كانالىنا اعىزىپ، ونداعى بوگەتتەر بۇزىلىپ كەتكەن بولاتىن. وسىنىڭ سالدارىنان ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا 322 ملن. تەڭگە زيان كەلگەنىن ەسەپتەپ شىعارعان. قازىرگى تاڭدا بۇزىلعان جەرلەر جوندەلگەن.«وڭتۇستىكسۋشار» مەكەمەسىنىڭ باسشىلىعى «ارىس-تۇركىستان» كانالىن جوندەۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا الدىمىزعا بىرنەشە مىندەت قويىپ وتىرمىز، – دەيدى. سونىڭ ءبىرى سۋ كوزىن كانالدىڭ ەڭ شالعاي نۇكتەسىندە ورنالاسقان ساۋران ەلدىمەكەنىنە جەتكىزۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىندەرى جوبا اياقتالۋعا جاقىن ەكەن. ءۇشىنشى كەزەڭ بويىنشا مۇندا دا اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىستارى جاسالىنباق.

كانالدارداعى اتالمىش جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە مەملەكەت ورتا ەسەپپەن العاندا ارقايسىسىنا 350-500 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولگەن. جانە دە بۇل ماقساتى ايقىن ءارى ناقتى باعىتتالعان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبا دەپ قارالىپ وتىر. تاياۋ ۋاقىتتاردا توتەنشە وزگەرىستەر ورىن المايتىن بولسا بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كانالداردىڭ بارلىعى دەرلىك جوندەۋدەن ءوتىپ، حالىق يگىلىگىنە، شارۋا، ديحانداردىڭ قۋانىشىنا قىزمەت ەتپەك.

داۋرەن ءابدىرامانوۆ

Back to top button