ӘНШІНІҢ ДЕ ЕСТІСІ БАР, ЕСЕРІ БАР…

Гитлердің қатыгез саясаты кезінде мынадай бұйрық шығарған екен. «И пуст не приходит в голову передавать покоренным народам по радио сведения из их прежней истории. Передавать следует музыку и еще раз музыку» деген екен. Ән мен әуеннің құдіреті шексіз десек те, адамзаттың басын айналдырып, дел-сал күйге салатын да музыка. Музыкасы бұзылған ұлттың рухани құндылығы да, жан-дүниесі де азып-тозады. Ендеше дәстүрлі немесе классикалық әндерді бұрмалап, жұлмалап, бүлдіріп айтып, жаңаша қалыпқа салуға тырысқан әншілер алдағы ұрпаққа нені насихаттап, нені жеткізбекші? Батыстан келген даңғаза әуенді халықтың құлағына сіңіру қандай тәрбие, қандай құндылық береді? Ұлттығымыз бен намысымызды ұмытуға көмектесетін әндерге әншілер неге құштар? Осы мәселелер дөңгелек үстелде жан-жақты талқыланды. Тақырыпқа ой қосып, пікір алмасқан әнші, Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының кафедра меңгерушісі Дәләл Уәшев, дәстүрлі әнші Шаба Әденқұлқызы, «Ақиқат» журналының бас редакторы Аманхан Әлім және жазушы Дидахмет Әшімханұлы. 

Дидахмет Әшімханұлы: 

5c0c78a24493a88e341bbacd1307d363.jpgч

– Редакциямызға қош келдіңіздер! Қазір біз қозғағалы отырған мәселе әлдеқашан пісіп жетілген. Әннің, музыканың адам жан-дүниесіне қалай әсер ететінін мынадан-ақ көріңіз: «Сен маған қандай музыка тыңдайтыныңды айт, мен сенің мінезіңді айтып берейін» деген екен біреу. Бұл аз десеңіз және бір сөзді алға тартайын. Бірде Максим Горький Ленинмен әңгімелесіп отырады. Әңгіме Бетховеннен басталып, «Апассионатаға» бұрылады. Сонда Ленин қызбалана сөйлеп: «Мен музыканы сұмдық жақсы көремін. «Апоссионата» –  ғажап дүние! Керемет дүние! Мен оны тыңдай бергім келеді… Жоқ, тыңдамаймын. Өйткені оны тыңдаған сайын адамдардың маңдайынан сипағым келеді. Ал қазір маңдайдан сипайтын уақыт емес», – дейді. Заман қатал, революцияның кезі. «Апассионатаны» тыңдай берсе, жан-дүниесі жұмсарып, езіліп кететінін біледі. Бірақ уақыт басқа. Көрдіңіз бе, музыканың құдіреттілігі қайда! 

Қазір «жұлдыз» сөзі жиі айтылады. Өнер жұлдызы, эстрада жұлдызы, анау жұлдыз, мынау жұлдыз дегендей. Бұл кейінгі жылдары шыққан сөз шығар деп ойлайтынмын. Өйткені Кеңес үкіметі тұсында «жұлдыз» дегенді көп естіген жоқпыз. Сөйтсем «жұлдыз» ХІХ ғасырдан белгілі екен. Жазушы Антон Чеховтың 1886 жылы жазған «Пассажир 1-го класса» деген әңгімесі бар. Осы әңгімені оқығанда автор бір езуін тартып, мысқылдап отырғандай әсер қалдырады. Әңгіме кейіпкері пойызда келе жатып, қасындағы ақсақалға «Сіз кімсіз?» дейді. Шал жымиып қана күліп қояды. Ал оны сөзге тартушы адамның өзі Днепр өзеніне көпір салған атақты инженер болып шығады. Көпір біткен соң, халық ризашылығын білдіріп, бұны тұсаукесерге шақырады. Бұл жолға шығады. Жанына әнші көңілдесін ертіп алады. Қатардағы әнші әйел. Днепрге жақындағанда жолдың екі жағынан бұларды асыға күткен халықты көреді. Қолдарында шоқ-шоқ гүл. Еңбегім бағаланды деп жүрегі жарыла жаздайды. Күймемен жақындай бергенде біреулердің даусын естіп қалады: «Жанындағы еркек кім?». Сөйтсе халық еңбегі сіңген инженерді емес, әлгі әнші әйелді күткен екен. Мен «жұлдыз» деген сөзді алғаш рет осы әңгімеден оқыдым.

Осыдан екі-үш жыл бұрын Алла Пугачева 60 жасқа толды. Ол туралы жазбаған, айтпаған БАҚ жоқ. Бәрі де оны көкке көтерген. Сол кезде орыстың бір зиялы адамына тележурналист: «Алла Пугачева бізге не берді?» деген сұрақ қойды. Сонда әлгі кісі «Пугачеваның біздің орыс халқына, әсіресе жас ұрпағына аздырып-тоздырғаннан басқа берген ештемесі жоқ» деді бір-ақ ауыз сөзбен. Ешкім ештеңе дей алған жоқ. Естеріне бәрі түскен шығар. Теледидар алдында отырған менің де есіме біраз дүние түскен. Пугачева «жұлдызға» айналған соң, жастардың көбі соған еліктейтін болды. Алла сахнада қандай қимыл-қозғалыс жасаса, бәрі тура соны қайталады. Оның аузынан шыққан әр сөзіне, әр қимыл-қозғалысына, жүріс-тұрысына тіпті отбасындағы тірлігіне дейін еліктейтіндер шықты. Рас, белгілі адам боп өмір сүру оңай да емес. Дегенмен танымал болғанда адам өзіне сақ болуы тиіс, өйткені жан-жағында қалың жұрт бар, жас ұрпақ бар. Оларға қандай тәрбие бердім, қай жағынан ықпал еттім деп ойлануы тиіс. Міне, бүгін әңгімемізге арқау болатын мәселе осы. Дәстүрлі ән керек деп, эстрада әншілерін ысырып тастай алмаймыз. Біз эстрада әншілерін батыстан келген бағыттарға қарсы күш ретінде пайдалануымыз керек. Әйтпесе о жақтан ескен «жынды жел» бәрімізді жынды қылуы әбден мүмкін ғой.

Шәба, сен Қазақстанға келгеніңе біраз жыл боп қалды. Қытайдағы қазақтардың, жалпы сондағы шығыс халықтарының музыка, ән жағы қалай? 

Шәба Әденқұлқызы: 

9f255745c8442c6f8570428720a44e85.jpg

– Қытай қазақтарының эстрада жанры бойынша өзінің жас әншілері бар. Олар сол әншілерді тыңдайды. Қазіргі кезде көптеген қазақ мектептері жабылып жатыр. Көпшілік қытайтілді мектептерге баруға мәжбүр. Қытай тілін оқығандықтан қытай музыкасын тыңдайды, әрине. Жан-дүниесі қытайшаға бұрылады. Мен ауыл жаққа барған сайын қазақ эстрада әншілерінің орындауындағы әндерді апарып беремін. Фонограммасымен, болмаса ән жинақтары мен дисктерді жинақтап апаруға тырысамын. Өзімнің іні-бауырларым ән айтпаса да, қазақ әндерін сүйіп тыңдайды. Аз да болса көмек болсын дегенім. Бірақ көбінде қытай эстрадасы мен эстрада жұлдыздарына ауып кеткен. Қазақ әншілерінен бірді-екілі адамды ғана тыңдайды. 

Дәстүрлі әндердің жағдайы қиын. Менің білуімше, жоғарғы оқу орындарында дәстүрлі музыка бойынша арнайы мектеп қалыптаспаған. Сондықтан ата-әжелерінен үйренген деңгейде ғана айтады. Оны дамытып, өрісін кеңейтетін мектеп жоқ. 

Дидахмет Әшімханұлы: 

– Атақты Әсет өмірінің соңғы жылдарын Қытайда өткізді. Керемет әнші, керемет композитор. Әсеттің жолын жалғастырып, соның әндерін айтатындар бар ма?

Шәба Әденқұлқызы: 

– Білмедім. 

Дидахмет Әшімханұлы: 

– Қытайлықтар – шығыс халқы ғой, бізге ұқсастықтары баршылық. Корейден де, жапоннан да ұқсастықты аңғаруға болады. Осы халықтың эстрада жанрының дамуы қалай?

Шәба Әденқұлқызы: 

– Қытай халқы лирикалық әндерді ұнатады, соған сәйкес лирикалық әндерді айтатын әншілері басым. Рок, поп-рок бағытындағы әншілер бірен-саран. Қытай эстрадасына бір риза болатыным, концертке билет сатылған соң, міндетті түрде жанды дауыспен ән айтылуы тиіс. Қазақ елінен барған әншілер де жанды дауыспен ән салуға міндетті. Үкімет тарапынан бекітілген комитет бар. Концертке рұқсат алынып, күні белгіленген соң, комитеттен өкіл қатысады. Ол залда отырып, концертке бастан-аяқ қатысады. Егер бірінші ән – жанды дауыспен, келесі ән – фонограммамен айтылса, комитеттің өкілі аппараттың дереу өшірілуін талап етеді. Өйткені концертте ән міндетті түрде жанды дауыспен айтылуы керек деген заң бар. 

Қытайда Көктем мерекесі немесе «шаған» кеңінен тойланады. Көктем мерекесіне арналған бір-екі концертке қатыстым, олар ешқашан шетел әншілерін алдыртпайды. Кейде шетел асып кеткен қытай әншілерін шақыртуы мүмкін, бірақ Қазақстандағыдай Астана күні немесе Тәуелсіздік және басқа да мейрамдарға арналған концерттік бағдарламаға ешқашан сырттан әнші қатыстырылмайды. 

Дәлел Уәшев:

367d4732aa610e6157380877e9ecee03.jpg

– «Сын түзелмей, мін түзелмейді». Бұл төңіректе әңгіме көп. Айтылып та жүр. Қазақстанда қит етсе шетелден әнші алдыртады. Мемлекеттік мерекелер шетелдік әншілерсіз өтпейді. Оларға мыңдаған, миллиондаған қаражат беріп шақырып, ал өзіміздің әншілер сыртында қалып жатады. «Алтынның қолда барда қадірі жоқ» деген осы. Шетелдік әншілердің несі артық? Неге олардың өнері жоғары бағаланады?

Әнші-орындаушылар арасында мынадай дүние бар. Дүниежүзінде үш әнші халық бар. Итальян, украин және қазақ халқы, бұл вокалистер арасындағы даусыз мойындау. Себебі неде? Ұлттық әннің құрылымына қарап-ақ халықтың дарыны мен әншілік шеберлігін анықтауға болады. Қазақ әнінің кез келгенін айту оңай емес. Классикалық ән мен операның отаны – Италия десек, кең деммен айтылатын ариялардан қазақтың бірде-бір әні кем емес. Бір ән – бір ария. Кешегі Біржан салдың, Ақан серінің әндері… «Тілеуқабақ», «Сырымбетті» айтып көр, екі октавадан кем емес. Украин халқының әндері де кең тынысты. Қазақ халқының әндері мен әншілері дүниежүзінде бағаланады. Марқұм Ермек Серкебаев Абай атындағы Опера және балет театрында өткен 70 жылдық мерейтойында сахнада тұрып: «Мен әннің астары мен ән айтуды енді түсіне бастадым», – деді. Ол кезде атақтың бәрін алып қойған, халықты талантына мойындатқан кезі. Әншінің естісі бар, «есері» сол ағамыз шығар, сондай атақ-дәрежесі бола тұрып, өзін оған дейін мықты әншімін деп санамаған. Ал қазір барлығы бірден «жұлдыз» боп шыға келеді. Екі әнді фонограммамен жазады, бірден сахнаға шығады. Сосын «мен жұлдызбын» дейді. Бұл сөз егемендік алғалы бері көбейген сияқты. Кеңес үкіметінің құрамында болғанда әнді де, әншіні де електен өткізетін бақылау болды. Радиоға ән беру үшін сөзінің астары, әнінің құрылымы тексерілді. Ақыны мен композиторына дейін елеп-екшеп өткізетін. Сол кезде халық жақсы көретін, сағына тыңдайтын санаулы-ақ әншілер мен ансамбльдер болды. Қазір екінің бірі әнші. 

Дидахмет Әшімханұлы:

– Кеңес үкіметі тұсында Алматыға Алла Пугачева келді. Сахнада дараңдап, қатты шу шығарып кетті. «Вечерняя Алматы» газеті бірден жариялады. Ертеңінде концертте халықты сыйламайтындығын көрсетті. Бұл 84-85 жылдар болса керек, ән айтып жүріп, газетті жыртып, аяғымен таптап кеткен. Ән – идеологияның бір саласы. Санаға не сіңсе, сол – идеология. Тәрбиеге не жетелесе де, оның тетігі – идеология. Нарық пайда болған соң дарынды-дарынсыз әншілер, жеңіл-желпі әндер пайда болды. Жас ұрпақтың бойына ізгілікті дарыту үшін әнді пайдалану керек. Құран оқитын қарилар керемет әуезбен оқиды. Мәтіндегі ұйқастық пен әуез өне бойыңды балқытады. 

Аманхан Әлім:

ed15d90186bfd95a2f6ec376302df856.jpg

– Мен осы тақырыпты зерттеп, кезінде біраз мақала жаздым. Тақырыбы «Есірік саз естен айырып барады». Қазіргі рок-музыка, шоу-бизнес – ешқандай заңмен қудаланбайтын, ешкім тыйым салмайтын «есірткінің» бір түрі. Түбі қайдан шыққаны, қайдан келгенін білмейтін жастар рок музыкаға, шоу-бизнеске ден қойды. Ал шоу-бизнестің негізгі мақсаты не? Алдымен – қаржы табу. Сөйтіп олар қасиетті музыканы өтімді мүлікке айналдырды. Өткізу, сату деген сөз. «Музыка-мүлік» басталған тұстан тыңдарманның, әсіресе жастардың эстетикалық-этикалық талғам-таразысы бұзылып, «қояншық» ауруға ұрынған жандай күй кешеді. Мысалы, автобуста отырасыз. Құлағында наушник, аяғы дірілдеп тұр. Рок музыка адамның физиологиялық ағзасына, эмоциялық күйіне, интеллектуалдық ақыл-ес психологиясына, рухани және моральдық болмысына әсер етеді. Оларды «музыкалық есірткі» деп атауда идеологиялық және медициналық мән бар. Сондықтан ешқандай заңмен тыйым салынбайтын, ешқандай талғамға сыймайтын музыканы елге көрсетіп жатырмыз. Бұған заң жоқ. Мысалы, Малайзияда кешке таман поп-музыка және басқа да даңғаза әуендерге жол берілмейді. Бұл жергілікті үкіметтің қаулысымен бекітілген. Бізде бірінші орынға экономиканы қояды, ол – дұрыс. Бірақ экономиканы жөндеуге, реттеуге болады. Ал рухани бұзылған жастарды қалай жөндейміз? Жақсы компьютер арқылы кез келген дауысты реттеп, кез келген әншісымақты «эстрада жұлдызына» айналдыруға болады. Бұл – қазіргі тілмен айтқанда компьютерден дауысты сорып алу. Сөйтіп өзіңді-өзің жасанды әнші санатына қосу. Сосын, фонограммаға құлақ тігіп, соның жетегінде жүре бер. Бірақ, ол «жетектегі тазы аң алмайтынның» кері ғана болып қалады деп жүрген ешбір продюсер жоқ. Қазіргі телерадио-арналардан беріліп жүрген «Фабрика звезд» және басқа да хабарлар – соның айғағы. Бізде Жолбарыс Сейфуллин деген әнші бар. Сол әнші сахнада секіріп, фонограммамен ән айтып жүргенде: «Ән ырғағы мен дене қозғалысын қалай үйлестіреді» деп ойлайтынмын. Бұрын әншілер сахнада салмақты тұратын, қозғалса да ән ырғағымен, әнді бұзып алмайын деп баяу қозғалатын. Осылайша әннің мәтіні мен музыкасын қимыл қозғалысымен үндестіретін. Ал шегіртке сияқты секіріп жүрген адам, ауыздан шыққан ән мен музыканы үндестіре ала ма? Этикалық-эстетикалық жағын да ойластыру керек қой. 

Дидахмет Әшімхан: 

– Жолбарыстар Қайрат Нұртастың қасында жолда қалады. Телеарнада Қайраттың концерті жүріп жатыр. Сахна – көк түтін. Жарқ-жұрқ музыка. Ақ костюм киген Қайрат әрең көрініп тұр. Екі иығын жұлып жеп билеп, ән айтып жүр. Бірақ мені ойландырғаны ол емес. Залда бір кішкене бала қол-аяғын ербеңдетіп, жын қаққандай жұлынып билеп жүр. Музыкаға басы айналып қалған. Ол бала ертеңінде де сол музыкаға тура солай билейді. Бір кеште қаншама адамның психикасы бұзылды екен дедім іштей. Былтыр «Прайм-Плазада» КТК арнасының «Караоке» шоу жобасы Қайрат Нұртастың атын пайдаланып, халықты жинап алды. Ол – көп әншінің бірі ғана. Бірақ жарнамасы жер жарады, шамадан тыс. Сол оқиғадан кейін біраз уақыт сахнадан көріне алмаған әнші қарап жатқан жоқ. Телеарналар Қайрат Нұртас дүкен ашты деген хабар таратты. «Ау, кім дүкен ашпай жатыр» дедік, онда «не сатылатыны әзірге құпия» болып шықты. Оның не құпиясы бар? Жарнама! Жуықта Омбыда концерт беріп, «Омбы – қазақтың жері», – деді. Дұрыс. Риза болдық. Артынша мен келіп тұрамын, тағы да концерт өткіземін. Келесі жолы өмірбаяным жазылған кітапты ала келемін дегендей сөз айтты. 30-ға келмеген балада не өмірбаян бар? Қай жерде болды, не істеді? Жарнама. Бірде кино жүріп жатыр. Бұл – Қайрат Нұртас туралы фильм. Ау, ол қандай фильм? Қандай тәрбиелік мәні бар? Өз атында журналы да бар екен. Бұны да жарнаманың бір түрі дейміз бе? Айтпақшы, бірде осы әншінің парламентті де жағалап жүргенін көріп қалдық. Сонда үлкен бір кісі: «осы жігіт бірдемеге ұрынып қалмаса жарар еді» деген. Жоқ, ұрынған жоқ. Есесіне әлгі «Прайм-Плаза» оқиғасынан кейін қазақтың жап-жас жігіттері сотталып тынды. Обалы кімде? Олар осындай есірік дәрежесіне қалай жетті? Бізді осы сұрақтар ойландырады…  Абайдың «не нәрсенің де мөлшері мен өлшемі болады. Мөлшер мен өлшемнен асқан нәрсенің боғы шығады» деген сөзі осындайда еске түседі. Батыстан келген батыстық музыкаға қалқан боларлық қазақ әншілері көп. Баяғыда Мәдина Ералиеваның әнін сүйіп тыңдаушы едім. Қандай әнді де жаныңа жеткізіп айтушы еді, жарықтық. Одан кейінгі қазақтың қыз әншілерінен Айгүл Қосанованы, Қарақат Әбілдинаны, Шабаны, жігіттерден Саят Медеуовті, Досымжан Таңатаровты, Мейрамбек Беспаевты, Сәкен Майғазиевті сүйіп тыңдайтынымды жасыра алмаймын. 

Аманхан Әлім: 

– Әншілердің көбісі бір күндік ғұмыр кешумен шектеліп жүргендер. Бір күндік, он күндік, он жылдық. Ол қазақ ән тарихында мәңгілік қалуды ойламайды. Жеңіл-желпі ақша табуды ойлайтындар. Шын әнші болса, алдағы 50 жылды ойлап, 100 жылдан кейін мені еске ала ма дегенді ойлауы керек. Неге әншінің әншілік ғұмыры қысқа? Келесі әнші оны жұтып қояды, келесісі оны жұтады. Мысалы, Рахат Тұрлыханов деген болды. Содан көз аша алмай қалдық. Қазір қайда сол? Мен кез келген әншіге немесе композиторға алдағы 5 жыл емес, 50 жылды ойлаңыздар дер едім. Неге Қайрат Байбосынов, Жәнібек Кәрменовті іздейміз? Неге Дәнеш Рақышевті сағынамыз? Өйткені олар бір күндік емес, мәңгілік ұлттық дәстүрмен ғұмыр кешті. Бірнеше ұрпақты рухани жағынан тәрбиелеп кетті. 

Дәлел Уәшев:

– Жаһандану етек алып барады. Қақпаның бәрі ашылды. Шетел музыкасы келді. Таңның атысынан күннің батысына дейін тыңдасаң да өз еркің. Қазіргі әндердің көбі бір күндік. Қазір жас әншілер шаш етектен. Жеке-жеке, екіден, үштен бірігіп алған топтар, бәрі шеттерінен «жұлдыз». Солардың бір әні есте қалмайды, тым құрыса қайырмасы есте жоқ. Жақсы ән болса, екі жолы қалады құлағыңда. Бәрінің әндері бір-біріне ұқсас. Негізгі әуен – барабан ритмі. Сөзде мағына жоқ, мән жоқ. Сөздерден құралған әннің не туралы екенін өзі де білмейді. Өмірі жоқ, яғни ғұмыры қысқа әндерді айтады. 

Аманхан Әлім: 

– Иә, қазір ән айтатындар өздері сөз жазады. Музыкасын да жаза салады. Үйрек сияқты болғысы келеді. Суда жүзеді, құрлықта жүреді, аспанда ұшады. 

Шәба Әденқұлқызы: 

– Қазақ радиосында әнді іріктейтін комиссия бар. Олар әннің мәтіні мен музыкасына терең үңіліп қарайды. Ал басқа радиоларда басқа ұлт өкілдері отырады. Әннің ақшасы төленсе бітті, эфирге салынады. Өзім әнші болған соң, әр радиоға барып, бұл жағдайға қанық болдым. Әнді бір ай айналдырып береді, тиісті ақшасын бересің. Телеарналардың жұмысы да ақшаға тірелген. Кім жұлдыз болғысы келсе, кім атақты болғысы келсе, қалтасы қалың адаммен тығыз байланыста болуы керек. Демеуші арқылы бейнебаян түсіреді, оны каналдарға береді. Мысалы, «MusicTV» мен «Муззон» бейнебаянды күніне 4 рет көрсету үшін 3-4 мың доллар сұрайды. Бір арнаның ең арзан пакеті – 470 мың теңге деп есептеп берді, ал жаңағы музыкалық арналар одан да қымбат. Сонда ешқандай байланысы жоқ әншілер осындай жағдайда өзін қалай танытады? Олар әндерін Қазақ радиосынан басқа жерге өткізе алмайды. Телеарналардың сұрап тұрғаны анау. Бір көрсетілім арналарда – 10 мың теңге. Ақша болған жерде – сапаны араластыруға болмайды. Ақшасы төленген соң сапасы маңызды емес. Бала ма, шаға ма, ақшасы төленсе болғаны, жарнаманы жасап, айналдырып береді. Дәстүрлі әншілер көп концерт бере алмайды. Оны көретін орта азайып барады. Олар Жамбыл филармониясы мен Қазақконцерт залында ғана дәстүрлі әншілердің концертін қояды. Егер де Үкімет тарапынан дәстүрлі әншілерге жеңілдік берілсе, концерттерін тегін ұйымдастырса немесе радио-телеарналарда мынанша сағат берілуі керек деп талап қойса нұр үстіне нұр болар еді. Дәстүрлі әншілер қанша шырылдаса да, шамасы да, жағдайы да жетпейді. Қазіргі кезде талғампаз құлақ азайған. Сапалы емес, атақты әншіні концертке, тойға шақырады. Егер де қазақ сахнасында жанды дауыспен ән айту керек деген шектеу қойылса, сахна біраз тазарар ма еді?! 

Мен бірден дәстүрлі әнші болған жоқпын. Қытайдан келгенде осындай әндер айтып жүрдім. Өзім Тұманбай Молдағалиев, Мұхтар Шаханов, Қадыр Мырза-Әлидің сөздеріне ән жаздым. Өйткені олардың өлеңдерінде құпиялық бар, астар бар, айта алмаған ойыңды жеткізіп береді. Қазақ жеріне келгенде Қайрат Байбосыновтан алған тәлімім үлкен мектеп болды. Бұрын дәстүрлі әнді айта алмайтынмын, оны кез келген әнші айта алмайды. Оған кең тыныс, жүрек керек. Оны жеткізетін қабілет керек. Осыларды менің санама құйып, дайындаған Қайрат ағамыз. Тыңдарманмен байланыс орнату, дауыс­ты қалай, қай жерде құбылту керектігін үйретті. Сол үшін ұстазыма алғысым шексіз. 

Аманхан Әлім:

– Шөмішбай Сариев орыстың Питерцев деген композиторының музыкасына қазақша сөз жазады. Оны Мақпал Жүнісова орындайды. «Апама жездем сай». Орысша ойлайтын, дүниені орыс ұғымында қабылдайтын Питерцев қазақ әнінің табиғатын, мағынасын біле ме екен? Осыдан ән де, сөз де космополиттенеді. Ең қауіпті нәрсе осы. «Сар желіп, сәулем-айға салған қандай»… Қандай әдемі. «Қуалай соққан қоңыр жел» немесе «Ауылым көшіп барады таудан асып, таудан асқан бұлтпенен араласып»… Біз ұлттық мәтіндерді өлтіріп, космополиттік өлең дайындап отырмыз. Мен ұлттық мәтіннің соңғы тұяқтары деп Тұманбай Молдағалиев, Ғафу Қайырбеков, Несіпбек Айтовты айтар едім. Сондықтан аяқ тірейтін нәрсені үзіп алмау керек, біз сонда ғана ән әлемін әрлей аламыз. Қазір әнші, орындаушы мен сазгерлердің табан тірейтін топырағы жоқ. Ән мен орындаушы арасында байланыс қалмаған. 

Сондай-ақ қыз әншілер ер адамдар айтатын дәстүрлі әндерді айтып жүр. Оның еш әбестігі жоқ, әрине, әдемі, әуезді. Бірақ осыны ер адам айтса, тіпті керемет болар еді. 

Шәба Әденқұлқызы: 

– Дәстүрлі әндердің 10 пайызы ғана қыз балалардың орындауына арналған. Жетісудың қара өлеңдері, Қызылорда жақтың қара өлеңдерінде сыңсу сарынындағы, бесік тербетіп айтатын, туған елін сағынғанда айтқан әндер кездеседі. Бірақ өте сирек. Ер адамдардың орындауындағы әндеріміз өте көп. 

Дәлел Уәшев: 

– Иә, өлеңдердің көпшілігі сал-серілердің елге, жерге, махаббатына арнап шығарған әндері. Осы шоу-бизнестің барлығы егемендік алғалы басталды. Оған дейін тәртіп, талғам болған. Осы әңгімені барлық жерде айтамыз, нәтижесі әлі күнге дейін жоқ. Меніңше, заң керек. Мұхтар Құл-Мұхамед Мәдениет және ақпарат министрі боп тұрғанда депутат Ғани Қасымов фонограммаға шектеу қоятын заң қабылдайық деді. Министр «онда біз әншісіз қаламыз» деп қалды. Егер заң қабылданса, әншілердің қатары іріктелетін еді. Жанды дауыспен айтатын дәстүрлі әншілерге де көмек керек, оларға Үкімет тарапынан қолдау жоқ. Содан ақшасы бар дараңбайлар сахнаны жаулайды. Ол уақытша ғана дүние, өйткені қашанғы ақшаны құя береді. Жастардың талғамы осыдан құриды. Бір үйлену тойында жас әнші Мұхиттың «Зәурешін» айтты. Ол не туралы? Қасірет, қайғы, жоқтау ғой, әшейін эстрадаға салып алған. Талғамсыздық деген осы. Оған «бұл әнді қайдан таптың, тойда неге айтасың?» дейтін адам жоқ. «Әркімнің өнерге бар таласы» дейді. 

Шәба Әденқұлқызы: 

– Дәстүрлі әнді айтарда әншілер халық әндерін орындап жүрген әншілерден, ұстаздардан неге бірауыз сұрамайды? Әнін, әуенін қалай айтам деп тыңдатып алмайды? Өз білгенінше, сөзін де, әуенін де бұзып, өз мақамымен соға береді. Квадраттық формаға саламыз деп жұлмалайды, бүлдіреді. Мен де дәстүрлі әндерді эстрада бағытында орындадым, бір қылына тиіспедім, қиянат жасамадым. «Көзіңнің мөлдірін-ай» деген әнді 2004 жылы мен «Сарбаздар» ансамблімен сахнаға алып шықтым. Радиоға берілді, жиі орындалып, насихатталды. Содан кейін жаппай орындай бастады. Мен осы әнді бір әншіге үйреттім. Менің таласым жоқ, насихатталсын деп үйреткен едім. Кейін әлгі әншінің бір сұхбатын оқығанымда: «Мен Моңғолияға барып, осы әнді өзім әкелдім» деп жазыпты. 

Жуырда «Айтуға оңай» бағдарламасы қонаққа шақырды. Онда «Той әндері мен сахна әндері» деген тақырып ортаға салынып, бағдарламада әншілер мен композиторлар талқыланды. Әнді сахналық, тойлық деп бөлуге болмайды. Репертуар халыққа арналуы керек. Концертке барған адам, тойға да барады. Көрермен – бір. Әншінің талғампаздығы биік, ән таңдауда кірпияз болу керек. Біреудің баласының сүндет тойына немесе мерейтойына арналған әнді сахнаға алып шығу ерсі. 

Халықты тәрбиелейтін ән болса, әншілерге үлкен сын. Репертуарында тарсылдақ әндерді азайтса дейміз. Мен шетелдің рок, поп әндерін кейде тыңдаймын. Қандай кезде тыңдаймын? Үй жинағанда, терезенің әйнегін сүрткенде, тағы басқадай бос уақытымда. Себебі бұл музыка шаршатпайды, есіңнен тандырып, басыңды айналдырып қояды. 

Дәлел Уәшев: 

– Иә, тыңдарманды тәрбиелеу өзекті мәселе. Жаңағы Қайраттың да, Жолбарыстың да өздерінің тыңдармандары бар. Мәселен біреулер 30 мың долларын барлық арнаға таратып тастайды. Сосын халық ән мен әншіні еріксіз мойындайды. Барлық арнадан көрсетіп, мезі болған соң, еріксіз өзің де ыңылдай бастайсың. Тыңдарманның деңгейі, өресі сол Қайратпен бірдей. Сондықтан да тыңдарманы көп. Айналып келгенде Үкімет тарапынан шектеу керек. 

Аманхан Әлім: 

– 20 жылдары Мұхтар Әуезов былай деп жазады: «Халық салиқалы, салмақты газеттерден гөрі өсекші газетті көп оқиды. Өйткені өзінің менталитеті соған тән», – дейді. Мынау әншілердің әнін тыңдайтын тыңдарманның да дәрежесі сондай. Бірде Қалағаң мен Әзиз Несин театрда отырады, көрермен қыран-топан күліп жатады. Сонда міз бақпай отырған Әзиз Несинге Қалағаң: «Сіз неге күлмейсіз?» дейді. «Біз жеңіл-желпі әзілге күлмейміз. Бізді күлдіру үшін астарлы, салиқалы әзіл болуы керек», – депті. Олай болса әнінің сөзі де, әуені де жеңіл-желпі, секірісі де жеңіл-желпі әншілер жеңіл-желпі тыңдарман тәрбиелейді. 

Дидахмет Әшімханұлы: 

– Алдымен тыңдарманды тәр­биелеу керек. Оның керемет жолы – той-томалақты өз идеологиямызды жүргізетін аренаға айналдыру керек. Көрермендерді тойда тәрбиелеу керек. Асабалардың басын қосып, ұлтқа пайдалы, рухымызды көтеретін, намысымызды оятатын әндер мен бағдарлама жасап алу керек шығар. Әнді бұзбай айтатын топтардың бірі – «Қоңыр» тобы. 

Біздің ойлайтынымыз тәрбие ошағы, ұлттың болашағы. Ұлттық құндылықтардан айрылып қалмасақ деген мәселе. Иранда кез келген қоғамдық мекемеде ұлттық музыка қосылып тұрады. Өйткені оны арнайы қадағалайтын заң бар. Заң шығарушы орган депутаттар палатасы болса, осы әңгіме солардың құлағына шалынса екен дейміз. 

Дайындаған 

Ақниет ОСПАНБАЙ

Редакция таңдауы

Мемлекет басшысы көрсеткен 7 басымдық

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында Мәжілістің қызметке кірісуі еліміз үшін символдық мәні бар екі оқиғамен тұспа-тұс келіп отырғанын айтты. Оның...

Қаржы пирамидасынан қашанғы опық жейміз?

2020 жылы елімізде қаржы пирамидаларының саны күрт өсіп, қа­тарына адам қосу арқылы жүретін «бизнестен» келген залал он есе артқан.  Елімізде ең алғашқы қаржы пирамидасы...

Дәурен ҚУАТ: Жер сатылмайды, бірақ оны тиімді пайдаланудың тетігін жасау керек

Дәурен ҚУАТ, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, Жер комиссиясының мүшесі – Дәурен мырза, Жер комис­сия­сы­ның мүшесі екеніңізді білеміз. Осы комиссия құрамына өзіңізді ша­қырғанда ойыңызға не келді? –...

Мінсіздік теориясы немесе жақсылардан жаттық іздеу надандығы хақында

Неге екенін кім білсін, қазақ жылқы се­кілді «тістеп сүйеді» деген сөздің жаны бар. Бұл ретте де «Қазақтың өлісінің жаманы жоқ, тірісінің өсектен аманы жоқ»...
ab95dab8 c67c 4809 9de6 79404173f273

“Грэммиі” мен “Приорасы” бар: Иманбектің желідегі суреті жұртты сүйсіндірді

Instagram желісіндегі @nursultan.city парақшасында “Грэмми” сыйлығын иеленген Иманбек Зейкеновтің көлігін жөндеп жатқан...
tyrkystan.kz

ШҚО-да балалар үйінің бұрынғы басшысы 63 миллион теңге жымқырды деген күдікке ілінді

Шығыс Қазақстан облысындағы балалар үйінің директоры мен есепшісі жемқорлық бойынша күдікке ілінді,-деп...
Қаржы пирамидасы

Қаржы пирамидасынан қашанғы опық жейміз?

2020 жылы елімізде қаржы пирамидаларының саны күрт өсіп, қа­тарына адам қосу арқылы...

Жаңалықтар

“Грэммиі” мен “Приорасы” бар: Иманбектің желідегі суреті жұртты сүйсіндірді

Instagram желісіндегі @nursultan.city парақшасында “Грэмми” сыйлығын иеленген Иманбек Зейкеновтің көлігін жөндеп жатқан суреті жарияланды.  “Грэммиі” бар адамның “Приорасы бар”. Бір уақытта. Мұндай жағдайды бола бермейді....

ШҚО-да балалар үйінің бұрынғы басшысы 63 миллион теңге жымқырды деген күдікке ілінді

Шығыс Қазақстан облысындағы балалар үйінің директоры мен есепшісі жемқорлық бойынша күдікке ілінді,-деп хабарлайды ҚазАқпарат. Бұл мәселе алғаш рет 2019 жылдың қаңтарында, балалар үйінің 160 қызметкері...

Мемлекет басшысы көрсеткен 7 басымдық

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында Мәжілістің қызметке кірісуі еліміз үшін символдық мәні бар екі оқиғамен тұспа-тұс келіп отырғанын айтты. Оның...

Қаржы пирамидасынан қашанғы опық жейміз?

2020 жылы елімізде қаржы пирамидаларының саны күрт өсіп, қа­тарына адам қосу арқылы жүретін «бизнестен» келген залал он есе артқан.  Елімізде ең алғашқы қаржы пирамидасы...

«Nur Otan» партиясы Алматы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары тағайындалды

Станислав Канкуровтың Алматы қаласы мәслихатының хатшысы лауазымына сайлануына байланысты «Nur Otan» партиясы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасарының қызметіне жаңа кандидатура қаралды. Партияның Алматы қалалық филиалының...

Дәурен ҚУАТ: Жер сатылмайды, бірақ оны тиімді пайдаланудың тетігін жасау керек

Дәурен ҚУАТ, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, Жер комиссиясының мүшесі – Дәурен мырза, Жер комис­сия­сы­ның мүшесі екеніңізді білеміз. Осы комиссия құрамына өзіңізді ша­қырғанда ойыңызға не келді? –...

Мінсіздік теориясы немесе жақсылардан жаттық іздеу надандығы хақында

Неге екенін кім білсін, қазақ жылқы се­кілді «тістеп сүйеді» деген сөздің жаны бар. Бұл ретте де «Қазақтың өлісінің жаманы жоқ, тірісінің өсектен аманы жоқ»...

Алматыдағы әл-Фараби даңғылында ерекше көпір салынады

Алматы әкімдігінің 2022 жылға дейінгі даму жоспарындағы Әл-Фараби даңғылындағы ерекше көпір һәм таңғажайып саябақтың нобайы таныстырылды. Жаяу жүргіншілер көпірі жасыл желекті қалыптастыратын қаладағы жаңа символға...

500 ғалым мемлекет есебінен шетелде тағылымдамадан өтеді

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаевтың төрағалығымен Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссияның кезекті отырысы өтті, – деп хабарлады Ақорда. Биылдан бастап Мемлекет басшысының...

Air Astana Алматы-Батуми бағытында жаңа рейс ашады

15 мамырдан бастап аптасына 3 рет, дүй­сенбі, сәрсенбі және сенбі күндері Алма­ты­дан Батумиге тұрақты рейс қатынайды. Рейстер Airbus A320 лайнерлерімен жүзеге асырыла­ды. Дүйсенбі мен сәрсенбіде KC...

Түркістанда тәуелсіздіктің 30 жылдығы құрметіне 30 миллион ағаш отырғызылады

Ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеевтің бастамасымен өңірде 30 млн. ағаш отырғызу жұмыстары ұйымдастырылуда, деп хабарлайды Түркістан облысы әкімінің баспасөз...

Алимент төлемеген борышкер баласына пәтерін берді

Елордада алимент төлемеген борышкер баласына пәтерін жазып берді, – деп хабарлады Нұр-Сұлтан қаласының Жеке сот орындаушылар өңірлік палатасы. «2020 жылғы 19 наурызда А. есімді...

Атажұртқа алғаш көш бастаған қандастар

Биыл ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығымен қатар, шетелдегі қандастардың атажұртқа бастаған көшіне де 30 жыл толды. Осынау тарихи сәтке мұрындық болып, үлкен игі іс атқарған...

Батыс Африка балаларына білім беріп жүрген Лаура

Туған жылы: 1981 Туған жері: Жамбыл об­лы­сы Жамбыл ауданы Жасөр­кен ауылы Білімі: Жамбыл техника­лық-гу­манитарлық университеті Қызметі: Ломедегі британдық мек­теп (Батыс Африка, Того мемлекеті) Қазіргі таңда қазақстандық мұғалімдер штаб-пәтері...

Елтаңбаны қоқысқа тастаған кім – Прокуратура тексеріп жатыр

Павлодар облысындағы ауылдардың біріндегі қоқыс үйіндісінде Елтаңба мен прокуратура тақтайшасы табылды. Құзырлы органдар мемлекеттік символ қалай қоқыста қалғанын анықтауда. Tengrinews.kz сайтының жазуынша, Instagram желісінде жарияланған...

Қазақстанда киік санағы басталды

Қазақстанда киіктердің санын анықтау үшін тікұшақпен әуеден санау басталды. «14 сәуірде ҚБСҚ қызметкерлері ұшу алдындағы дайындықты өткізді: есептеушілерге арналған тренинг жүргізілді, маркерлерді орнату және есеп...

Вакцина алған адамға коронавирус неліктен жұғады – ДСМ жауап берді

Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті вакцинациядан кейін 16 қазақстандықтың коронавирус жұқтыру жағдайын түсіндірді. Комитеттің ресми өкілі Ержан Байтанаев елімізде қолданылатын коронавирусқа қарсы вакцинаның құрамында...

Хан Кененің қазасы

Өткен жылдың соңын­да әлеуметтік желі­де қырғыз жазушысы За­мирбек Осоров пен «Бей­бітшілік үшін күрес» қоғам­дық қорының мүшесі Вале­рий Яковлевтің қа­зақтың ханы Кенесарыға Бішкектің төрінде ескерткіш...

Тауардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету аса маңызды – Сенатта заң жобасы қабылданды

Сенат спикері Мәулен Әшімбаевтың төрағалығымен өткен Палата отырысында «Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламентінде талаптар белгіленбеген өнімнің Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі айналысының тәртібі және мұндай...

Сөздік құрастыруға қазақстандық ғалымдар көмектеседі

Газетіміздің 2021 жылғы 18 ақпандағы (№07) санында Оңтүстік Кореяның Хангук шет тілдері университетінің түлегі әрі қызметкері Цой Ён Сонның (қазақша есімі – Нұрай) «Қазақ-кәріс...

Білім сайысы мәресіне жетті

2021 жылы сәуір айының алғашқы күндері күндері әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде жыл сайынғы дәстүрге айналған «Халықаралық Фараби оқулары» атты халықаралық ғылыми іс-шара өтті....

Елімізде ғылыммен айналысуға кедергі жоқ

Қоғамда «Жастар ғылым саласына қызықпайды» деген таптаурын көз­қарас қалыптасқан. Оған себеп те жоқ емес. Ғылымның болашағына деген күмән, ғылыми институттардың материалдық-техникалық базасы­ның әл­сіздігі, жалақының...

Вакцина салдырған 16 адам коронавирус жұқтырды – ДСМ

Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті СOVID-19 инфекциясына қарсы вакцина салдырған 16 қазақстандық коронавирус жұқтырғанын айтты.  «Қазіргі уақытта вакцинациядан кейін (бірінші және екінші кезең) коронавирус...

Карантин құрсауы кәсіпкерлікке ауыр соққы болды

Елімізде коронавирус қайта өршіді. Республика аума­ғында вирустың мутацияланған түрі анықталғалы бері індет жұқ­тыр­ғандардың тәуліктік өсімі күннен-күнге ар­тып келеді.  «Қызыл» аймаққа енген өңірлерде шектеу шара­­­лары...

Ерке Есмахан: Ораза ұстамауымның жақсы бір себебі бар

Әнші Ерке Есмахан өз тыңдармандарын қасиетті Рамазан айының басталуымен құттықтап, ораза тұтқан жамағатқа тілегін айтты. Әншінің өзі биыл ораза ұстамаған екен. Айтуынша, оның жақсы...

АҚШ-та метеорит құлады

АҚШ-тың Флорида штатындағы Уэст-Палм-Бич қаласына метеорит құлады. Американың American Meteor Society метеор қоғамының операциялық менеджері Майк Хэнки оның Жер атмосферасына кіргеннен кейін жалындаған болид...

Сәкен Майғазиев коронавирусқа қарсы вакцина салдырды

Танымал әнші, «Шымкент қалалық мәдениет үйі» концерттік ұйымы» МКҚК директорының міндетін атқарушысы Сәкен Майғазиев коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Әнші Шымкенттегі Медикер орталығында «Спутник V» екпесін...

Кемелдік келбеті

Саясатты мемлекет басқар­ған тұлғалар жасайтыны бел­гілі. Сондай-ақ, саясат жайын­­да аса ауқымды талдаулармен ел бо­ла­шағы үшін істелген іс­тердің мән-ма­ғы­насын жан-жақ­ты түсіндіріп беретін де солар. Өйткені...

Елімізде вакцина салдырғандар саны жарты миллионнан асты

Денсаулық сақтау министрлігі Telegram каналында еліміз бойынша вакцина алғандар азаматтар бойынша мәліметтерді жариялады. 2021 жылғы 15 сәуір күнгі деректер бойынша: Нұр Сұлтан қаласында І компонентпен...

Дания AstraZeneca вакцинасын қолданыстан шығарды

Дания AstraZeneca COVID-19 вакцинасын қолдануды толығымен тоқтатқан алғашқы ел болды, - деп хабарлайды Reuters. Дания билігі қан ұю қаупі туралы хабарламаларға байланысты AstraZeneсa вакцинасын қолдануды...

Түркістанның 1500 жылдығын атап өткендегі мәлімет жаңсақ, көне қаланың 3 мың жылдық тарихы бар – тарихшы

Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде шетелдік ірі ғалымдар, археологтармен «Түркістанға 3000 жыл» атты дөңгелек үстел өтті. Кездесуде Түркістан облысы әкімінің...

Тәуелсіздік күнтізбесі: 15 сәуірде қандай елеулі оқиғалар болды?

1993 жылы Қазақстан Республикасының Бельгия Корольдігінде Елшілігі ашылды. 2005 жылы Лондонда Қазақстан Республикасы «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ-ның Ұлыбританиядағы өкілдігі ресми ашылды. 2006 жылы Түркия Республикасының беделді...

Есіл өзенінің бойындағы 18 ауылды су басуы мүмкін

Солтүстік Қазақстан облысында Есіл өзенінің бойындағы 18 ауылды су басуы мүмкін, деп хабарлайды «Хабар 24». Қазір өңірде Сергеев су қоймасы тасып жатыр.

Мәжіліс жер туралы заңды Сенатқа жолдады

Мәжіліс ауылшаруашылығы жерлерін шетелдіктерге жалға беру мен сатуға тыйым салатын заң жобасын екінші оқылымда мақұлдады, деп хабарлайды Atameken Business.  Тарихи құжат осылайша Сенат қарауына...

Өткен тәулікте 2 641 адамнан коронавирус анықталды

Елімізде өткен тәулікте 2 641 адамнан коронавирус инфекциясы ПТР тест арқылы анықталды, деп хабарлады COVID-19 таралуына жол бермеу жөніндегі ведомствоаралық комиссия. Өңірлер бойынша мәлімет: Нұр-Сұлтан қаласы - 650, ...

Алматыда жаңа тоғыз саябақ ашылады

Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев қаланың 2021 жылғы дамуы туралы, атап айтқанда жақын арада салынатын саябақ аймақтары туралы айтты, деп хабарлайды әкімдіктің баспасөз қызметі. Алматыда...

Қырғыз Республикасында қазақ диаспорасының экс-басшысы ұсталды

Қазақ диаспорасының экс-басшысы Марат Тоқтаучиков Қырғызстандағы мемлекеттік опасыздық ісі бойынша ұсталды. Кеше Қырғыз Республикасының МҰҚК екі азаматты мемлекеттік опасыздық ісі бойынша ұстау туралы ақпарат таратты....

Жаңа қаулы: ШҚО-да шектеу шаралары ұзартылды

Шығыс Қазақстан облысында шектеу  шаралары 2021 жылғы 15 сәуірден 28 сәуірге дейін ұзартылады, деп хабарлайды "ҚазАқпарат"ХАА. ШҚО Бас мемлекеттік санитар дәрігері Қанат Тұрдиев 2021 жылғы...

Қайыңды көлінің ортасында матраста жатқан қыз елдің ашуына тиді

Қазақстандықтар Қайыңды көлінде бейнеролик түсірді. Кадрлардан бір қыздың су артасында қалқып тұрған үрлемелі матрастың үстінде жатқанын көруге болады. Оның ұлттық парк аумағындағы әрекеті жұртты...

Жүкті әйелді ауруханаға апара жатқан жедел жәрдемге оқ атылды

Щучинск қаласында жүкті әйелді ауруханаға апара жатқан жедел жәрдем көлігіне оқ атылды. Оқиға 11 сәуірде кешкісін болған, деп хабарлайды Ақмола облысының Денсаулық сақтау басқармасы. Көлікте...

Тұрғын үй нарығы тұрақтайтын болды

Индустрия және инфрақұрылымдық даму бірінші вице-министрі Қайырбек Өскенбаев мамырда жылжымайтын мүлік нарығындағы бағаның өсуі түпкілікті тоқтайтынын, бағалар тұрақтанатынын мәлімдеді. – Біз апта сайын жылжымайтын мүлік...

«Махаббат қызық мол жылдар» жаңа форматта қайта басылып шықты

Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әзілхан Нұршайықовтың «Махаббат, қызық мол жылдар» романы «Фолиант» баспасынан жаңа форматта қайта басылып шықты. Бұл туралы ҚЖО-ның Нұр-Сұлтан...

«Нурикамал» әнінің кейіпкері қайтыс болды

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нурикамал Сейітжанқызы дүниеден өтті. Нурикамал Сейітжанқызы 1949 жылғы 12 наурызда Ақмола облысығ Державин ауданының Братолюбовка ауылында туған. Ұзақ жылдар лауазымды қызметтер...

Қандай препарат екені құпия: Путин екінші рет коронавирусқа қарсы вакцина салдырды

Ресей президенті Владимир Путин екінші рет коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Алайда Кремль қандай препарат екенін нақты жариялаудан бас тартты. Владимир Путин алғашқы вакцинаны 23 наурызда...

Атырау тұрғыны 30 жылдан кейін жаңа құжат алды

Анатолий Жбанов бұған дейін төлқұжатын 32 жасында өзгертіпті. Қазір ол 63 жаста. Осы уақыт ішінде ол Кеңес одағы кезіндегі төлқұжатпен жүрген. Бұл туралы Orda.kz...

Мемлекет басшысы Мәулен Әшімбаевты қабылдады

Мемлекет басшысы Парламент Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаевты қабылдады. Бұл туралы akorda.kz хабарлады. Қасым-Жомарт Тоқаевқа Парламенттің жоғарғы Палатасының заң шығарушылық қызметі туралы мәлімет берілді. Мәулен Әшімбаев Сенаттың...

Tesla компаниясы 357 мың доллар жалақыға қызметкер таба алмай жатыр

Tesla компаниясы Германияда салынып жатқан электромобиль шығаратын зауытқа қызметкерлер жалдау мәселесіне байланысты қиындыққа тап болды. Өндірісті 2021 жылы іске қосу жоспарланғанымен, көптеген жұмыс орны...

«Бақытты отбасы» жобасы аясында мәселелер шешімін тауып жатыр

Түркістанда «Бақытты отбасы» партиялық жобасы аясында құрылған Түркістан облыстық жедел әрекет ету тобының отырысы өтті. Оған топ құрамына кіретін облыстық басқарма басшыларының орынбасарлары мен...

Әлия Назарбаева ерлік жасағандарды марапаттайды

 «Жандану әлемі» қайырымдылық қорының, Қоғамдық маңызды бастамаларды дамыту қорының құрылтайшысы Әлия Назарбаева Adam Bol Awards жобасының жаңа кезеңі басталғанын Facebook әлеуметтік желісіндегі парақшасында хабарлады....

Nur Otan партиясы елордалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары тағайындалды

Сақтаған Сәдуақасов Нұр-Сұлтан қаласындағы Nur Otan партиясы филиалы төрағасының бірінші орынбасары тағайындалды. Сақтаған Сәдуақасов еңбек жолын 2004 жылы Астана қаласы Ішкі саясат департаментінің талдау және...

АҚШ президенті 11 қыркүйекке дейін Ауғанстаннан әскерін шығаратынын мәлімдеді

Америка Құрама Штаттары бірінші мамырдан бастап барлық күштерін Ауғанстаннан шығаруға кіріседі", - деп мәлімдеді Evorus.com. Америка президенті Джо Байденнің жоспары туралы ақпарат Washington Post газетіне...

Актер Тәуекел Мүсілім ұлына әкесінің тегін берді

Тәуекел Мүсілім ұлына әкесінің тегін берді. Актер ұлының суретін ашық жариялап, толық аты-жөнін жазды.  Тәуекел Мүсілім жақында әке атанып, ұлына ерекше есім қойған еді. Анасының...

Алматыда дәрігерлер денесінің 85 пайызын күйік шалған жігітті құтқарды

Алматыда №4 аурухананың дәрігерлері денесінің 85%-ын күйік шалған жігіттің өмірін сақтап қалды. Бұл туралы 7-region.com хабарлады. Белгілі болғандай, студент 2 ақпанда бензин құйылған құтының...

15 сәуірде елордада сегізінші веломаусым басталады

15 сәуірде Нұр-Сұлтан қаласында «Astana Bike» автоматтандырылған велосипед жалдау жүйесі іске қосылады. Сәуір айының соңына дейін пайдаланушыларға 850 велосипед пен 154 велостанция қолжетімді болады. Ауа-райының...

«ПСЖ» «Бавариядан» жеңіліп, Чемпиондар лигасының жартылай финалына шықты

"ПСЖ Чемпиондар лигасының 1/4 финалының қарымта матчында "Баварияға" есе жіберді, бірақ екі матчтың қорытындысы бойынша турнирдің келесі кезеңіне өтті. Ханс-Дитер Фликтің командасы өз атағын...

Қай уақытта баспана алған тиімді? – Министрлік жауап берді

Жылжымайтын мүлік нарығындағы баға 2021 жылдың жазында тұрақтануы тиіс, деп хабарлады Индустрия және инфрақұрылымдық даму бірінші вице-министрі Қайырбек Өскенбаев. Қазақстанда тұрғын үй кезегінде 565 мың...

Бекболат Тілеухан аталық және аналық ұрық туралы мәселе көтерді

Парламент Мәжілісінің депутаты Бекболат Тілеухан бір әкеден тараған жандардың бір-бірне үйленуінің алдын алу үшін аталық және аналық ұрықтың жалғыз бір ғана базасы болуы керектігін...

Эпидахуал: Бір өңір «жасыл» аймаққа өтті

Еліміздің 14 сәуірдегі эпидемиологиялық жағдайын бағалау матрицасына сәйкес "қызыл" аймақта Нұр-Сұлтан, Алматы, Атырау, Ақтөбе, Ақмола, Алматы, Батыс Қазақстан және Қарағанды облыстары тұр. Шымкент, Жамбыл, Қызылорда,...

Елімізде екі жаңа комитет құрылды

Мәдениет және спорт министрлігінде екі жаңа комитет құрылды. Сондай-ақ мәдениет министрлігі жанынан жұмыс істейтін геральдикалық зерттеулер орталығы ашылды. Бұл туралы Қазақстан Республикасы үкіметінің 2021...

ANTIKOR: мониторинг жүргізу үшін еліміздің бірқатар өңіріне барды

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасарлары Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру барысына кешенді мониторинг жүргізу үшін еліміздің бірқатар өңіріне барды. Агенттік Төрағасының бірінші...

Ертіс өзенінде балықтардың неден қырылғаны белгілі болды

9 сәуірде Өскемен қаласында орналасқан «Samal» саябағындағы Ертіс өзенінде балық қырылғандығы хабарланған болатын. Осыған қатысты «Балық шаруашылығы ҒӨО» ЖШС-нің Алтай филиалы, ШҚО Табиғи ресурстар және...

Ауылдарда үй салуға 110 мың жер учаскесі беріледі

Индустрия және инфрақұрылымдық даму бірінші вице-министрі Қайырбек Өскенбаев 2021-2025 жылдар аралығында тұрғын үй құрылысына инфрақұрылым тарту үшін жыл сайын 170 млрд теңге бөлініп отыратынын...

Жүлде қоры 11 млн. «Алтын тобылғы – 2021» әдеби байқауы жарияланды

Нұрсұлтан Назарбаев Қоры  еліміздегі ең үздік жас ақындар мен жазушыларды анықтайтын дәстүрлі «Алтын тобылғы» әдеби байқауын жетінші рет ұйымдастырып отыр. Байқаудың басты мақсаты — қазіргі заманғы...

5 мың пәтер беріледі: «Бақытты отбасы» бағдарламасына өтінім қабылдау басталды

«Бақытты отбасы» бағдарламасына өтінім қабылдау басталды. Биыл бұл бағдарламаға 50 млрд теңге бөлініп отыр. «Отбасы банк» АҚ басқарма төрайымы Ләззат Ибрагимованың айтуынша, былтыр банк үшін...

NASA Қазақстанға алғыс білдірді

АҚШ Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) Қазақстанға NASA миссияларын қамтамасыз еткені және ынтымақтастығы үшін алғыс білдірді, – деп жазды Tengrinews.kz. «Біз адамның ғарышқа халықаралық...

«Самұрық-Қазынада» бірнеше директор қызмет ауыстырды

«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-да бірқатар кадрлық тағайындаулар болды. Активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор болып Болат Ақшолақов, ал Қоғам және Үкіметпен байланыс жөніндегі Басқарушы директор лауазымына Марат...

Бас мемлекеттік санитар дәрігердің жаңа қаулысы жарияланды

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың кезекті жаңа қаулысы жарияланды. Құжатта «Ashyq» пилоттық жобасын қолдану арқылы театрлар мен караокелердің, банкет залдарының қайта жұмыс...

Коронавирус: 800-ден астам науқастың жағдайы ауыр

14 сәуірдегі мәлімет бойынша, 35 821 адам короновирус инфекциясынан (35 322 КВИ+ және 499 КВИ-) емделуде, олардың ішінде 12 482 пациент стационарда, 23 339...

14 сәуір: атаулы күндер мен маңызды оқиғалар

1993 жылы 14 сәуірде Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» ҚР заңын қабылдады. Мақсат – қуғын-сүргiн құрбандарын ақтау, оларға тигiзген...

Өткен тәулікте 2,2 мыңнан астам адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2229 адамнан коронавирус инфекциясы анықталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 465, Алматы қаласы - 612, Шымкент қаласы...

Кісі өлтіргені үшін сотталған көпбалалы ана қамаудан босатылды

Павлодарда туысын өлтірген әйелдің жазасы жеңілдетілді. Үкімді облыстық сотта жариялады. Рavlodarnews.kz сайтының жазуынша, сот үкім шығарған кезде сотталушының алты баласы бар, олардың үлкені 11...

14 cәуірге арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 14 cәуірге арналған ауа райы болжамын ұсынады. Республиканың басым бөлігінде әлі де ауқымды антициклон ықпал етуіне байланысты, басым бөлігінде жауын-шашынсыз ауа райы сақталады....

Түркістандағы “Керуен-сарайдың” құрылысына қанша қаржы кеткені белгілі болды

Қазақстанның Даму Банкі Түркістан қаласындағы “Керуен-сарай” кешенінің құрылысына қанша ақша жұмсалғаны туралы айтты. Халық арасында "Түркістан Венециясы" деп аталып үлгерген кешенге 87 миллиард теңгеге жұмсалған,...

Алты облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Қазақстанның алты облысында ауа райына байланысты дауылды ескерту жарияланды,-деп хабарлайды "Қазгидромет" ресми сайты. 14-16 сәуірде Жамбыл облысының кей жерлерінде тұман, найзағай күтіледі, жел 15-20...

«Қосмекенді» мемлекеттік қызметкерлер орнынан кетті

Қос азаматтықпен жүрген екі мемлекеттік қызметкер қызметінен босатылды. Бұл туралы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Анар Жайылғанова Парламент Сенаты депутатының депутаттық сауалына берген жауабында...

Жаңа қаулы: Қызылорда облысында карантин күшейтілді

Аймақ тағы да коронавирус бойынша "сары" аймаққа кірді. Облыстың бас санитар дәрігері жаңа қаулы шығарып, шектеулер енгізді. Қызылорда облысының бас санитар дәрігері Динара Жанарбергенова 13...

19 жастағы қазақ балуаны грек-рим күресінен Азия чемпионы атанды

Алматыда күрес түрлерінен өтіп жатқан Азия чемпионатында Қазақстан командасының қоржынына алғашқы алтын жүлде түсті, деп хабарлайды Ұлттық олимпиадалық комитетінің баспасөз қызметі. Грек-рим күресінен 63 келіге...

Құм құрсауында: Маңғыстау облысында екі ауылды құм басып барады

Маңғыстау облысындағы Сазды және Жарма елді мекендері Ақтөбе ауылдық округіне қарайды. Шеге құм екі ауылдағы шеткі жер үйлер мен мал қораларды көміп тастаған. Жергілікті...

Ойын барысында «Ақжайық» командасы бас бапкерінің жүрегі ұстап қалды

«Ақжайық» командасының бас бапкері  Владимир Мазярдың «Шахтер» клубына қарсы кездесуде жүрегі ұстап қалып, төрешілер ойынды тоқтатуға мәжбүр болды, деп хабарлайды Vesti.kz Екінші таймда денсаулығы күрт...

Мемлекет басшысы Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады

Қасым-Жомарт Тоқаевқа биылғы қаңтар-наурыз айларындағы еліміздегі әлеуметтік-экономикалық дамудың қорытындылары және санитарлық-эпидемиологиялық ахуал жөнінде есеп берілді. Бұл туралы akorda.kz хабарлады Премьер-Министрдің мәліметіне сәйкес, аталған кезеңде экономиканың...

Екі адамды өлтіргені үшін түрмеде отырған қылмыскер тағы екі адамның өмірін қиды

Ер адам бұған дейін екі адам өлтіргені үшін 20 жыл түрмеде отырған. Екінші қылмысты түрмеден шықаннан кейін екі ай өткен соң, 2020 жылғы тамызда...

Түркістан облысында 134 өзен-көлде балық өсіріледі

Түркістан облысы жасанды балық өсіру бойынша елімізде көш бастап тұр. Тауарлы балық өсіруге жарамды 134 өзен-көл облыс аумағында орналасқан. Оның ішінде 88 жергілікті маңызы...

Түркістан облысының тұрғыны полицейді көлікпен сүйреген

Түркістан облысына қарасты Жетісай қаласының тұрғыны полицейдің заңды талабына бағынбай, оны 30 метр жерге дейін көлігімен сүйреген. Polisia.kz-тің хабарлауынша, азаматқа қатысты тергеу амалдары басталған. Жетісай...

Түйелерге арналған бағдаршам орнатылды

Қытайдың Ганьсу провинциясындағы Дуньхуан қаласының маңында түйелерге арналған бағдаршам орнатылып жатыр. Бағдаршамның жасыл түсі жанғанда түйелер, ал қызыл түсі жанғанда туристер жолдан өтеді. Дуньхуан –...

Мәдина Сәдуақасова жазушы Қабдеш Жұмаділов жайлы: «Келін деп емес, қызындай жақсы көріп еді»…

Әнші Мәдина Сәдуақасова әлеуметтік желідегі парақшасында қайын атасы, Қазақстанның халық жазушысы Қабдеш Жұмаділовті еске ала отырып, әсерлі жазба жариялады. «Қазақтың дарабоз қаламгері, Халық жазушысы...

Қарағандыда 63 жастағы әже қар көлігімен мал бағып жүр

Гүлнәр Қылышева Қарағанды қаласынан 400 шақырым қашықтықтағы елді мекенде тұрады. "Күміс" алқа иегері. Алты баласынан 19 немере, 1 шөбере сүйіп отыр. Әже электронды шанаға...

Жетісайлық диқандар қырыққабаттың алғашқы өнімін экспорттады

Жетісай ауданындағы Әл Фараби елді мекенінің диқандары ақпан айының басында еккен қырыққабаттың алғашқы өнімін Түркістан облысы бойынша алғаш болып экспорттады, - деп хабарлайды Түркістан...

Екі бас, үш қолмен туған сәбидің ата-анасы мемлекеттен көмек сұрады

Үндістанның Одиша штатындағы Кани ауылының тұрғыны екі басы, үш қолы бар сәбиді дүниеге әкелді. Бұл туралы Odisha TV телеарнасына сілтеме жасап Lenta.ru хабарлады. Қыз бала...

Ақтауда жеңіл көлік жарылды (видео)

Ақтаудың 34-шағын ауданында Daewoo Nexia автокөлігі өртенгені туралы хабарлама 12 сәуірде сағат 23.28-де төтенше жағдайлар департаментіне келіп түсті",-деп хабарлады Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаментінің...

Жамбыл облысы әкімдігінің цифрландыру басқармасының басшысы тағайындалды

Жамбыл облысы әкімінің өкімімен Байқазақов Архат Қайратұлы Жамбыл облысы әкімдігінің цифрландыру басқармасының басшысы болып тағайындалды. Бұл туралы Жамбыл облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Байқазақов Архат...

Сегіз серінің жерленген зираты табылды

Солтүстік Қазақстан облысында белгілі ақын, сазгер Сегіз серінің жерленген зираты табылды. Биыл басына мазар орнатылмақ, деп хабарлайды  ҚазАқпарат. Сүйінші хабарды СҚО музейлер бірестігінің қызметкері, өлкетанушы...

UFC-ге тағы бір қазақ шығады

Қытай қазағы Сайран Нұрданбек (19-6) 22 мамырда Лас-Вегаста (АҚШ) өтетін UFC турнирінде дебют жасайды, деп хабарлайды Vesti.kz. Сайран Нұрданбек 26 жаста. Ол өзінің кәсіби мансабын 2016...

Қазақстандықтар наурыз айында 2900-ге жуық алтын құйма сатып алған

Қазақстандықтар биыл наурыз айында екінші деңгейдегі банктерден және жекелеген банктік емес айырбастау пункттерінен жалпы салмағы 48,2 кг 2898 алтын құйма сатып алған, деп хабарлайды...

Нұр-Сұлтан қаласының тұрақтандыру қорында азық-түлік таусылуға жақын

Нұр-Сұлтан қаласының тұрақтандыру қоры азық-түлік бағасының өсуін тежеуге тырысып, барлық қорды сатқан. Қазір онда тек қант қалды. Бұл туралы 13 сәуірде өткен брифингте Нұр-сұлтан...

Алматы облысында блокбекеттер қойылды

Алматы облысы Талдықорған қаласы маңындағы Көксу ауданында полицейлер, санитар дәрігерлер мен атқарушы орган қызметкерлерінен тұратын тоғыз блокбекет орнатылды. Облыстық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті жағдайға түсініктеме...

Әнші Марат Омаров той өткізген мейрамханаға қатысты тексеріс басталды

Әнші Марат Омаров той өткізген шымкенттік мейрамханаға қатысты тексеру шаралары басталды. Қалалық Полиция департаментінің мәліметінше, мейрамхана қожайынына айыппұл салу мәселелері қаралуда. «Аталған жайт бойынша 12.04.2021 жылы...

Қазақстандықтарға жыл басынан бері 672,1 млрд теңгеден астам зейнетақы төленді

Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мәлімдеді. «2021 жылдың қаңтар – наурыз айларында республикалық бюджеттен базалық зейнетақы төлеуге 205,8 млрд теңге, ынтымақты зейнетақы...

Жамбыл облысы әкімінің орынбасары тағайындалды

Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің келісімі бойынша Жамбыл облысы әкімінің өкіміне сәйкес, Кәрібек Дәулет Жамаубайұлы Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды, деп хабарлайды Жамбыл облысы...

«Коронавирус, кет, кет кет» деп ән салған Марат Омаров тойда ұсталды (видео)

"Коронавирус, кет, кет кет" деп ән салған Марат Омаров Шымкентте той ұйымдастырған, - деп  хабарлайды tengrinews.kz қалалық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің баспасөз қызметіне сілтеме жасып.  Әлеуметтік желілерде...

Алматыда күрес түрлерінен Азия чемпионаты басталды

Сайыстар сәуірдің 13-17 аралығында Балуан Шолақ спорт сарайында өтеді. Күрестен Азия чемпионаты - Азия елдеріне арналған еркін, грек-рим және әйелдер күресінен өтетін құрлықаралық біріншілік. 1979...