ءماجIلIس مەرزIمIنەن بۇرىن تاراتىلا ما؟

استانادا (ەۋروپاداعى قاۋiپسiزدiك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى) ەقىۇ-نىڭ پارلامەنتتiك اسسامبلەياسىنىڭ 17-شi سەسسياسىندا سويلەگەن سوزiنەن حالىقارالىق جانە وتاندىق ساراپشىلار وسىنداي قورىتىندى جاساۋدا.

ەقىۇ-نىڭ پارلامەنتتiك اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسى ازيا ايماعىنداعى ەلدەردiڭ iشiندە تۇڭعىش رەت استانادا وتكiزiلiپ وتىر. وسى سەسسيادا سويلەگەن سوزiندە "قازاقستاندا پارلامەنتتi ەكi پارتيادان جاساقتاۋعا مۇمكiندiك بەرەتiن قۇقىقتىق مەحانيزم جاسالۋى كەرەك" دەدi. باتىس قازاقستاننىڭ 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋi ءۇشiن ەلدەگi ساياسي جۇيەنiڭ دەموكرا¬تيالىق نورمالارعا ساي كەلۋiن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلعان. ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق نورمالارىنا جۇگiنەتiن بولساق، بىلتىرعى تامىزداعى سايلاۋدىڭ ەرتەڭiندە ەقىۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكiلدiگiنiڭ باسشىسى ليۋبومير كوپاي "1 پارتيادان جاساقتالعان پارلامەنت ەقىۇ تاريحىندا بولعان ەمەس، بولۋى مۇمكiن دە ەمەس" دەگەن بولاتىن. سول سەبەپتi دە 2010 جىلعا دەيiن قازاقستان 1 پارتيالى ءماجiلiستi تاراتىپ، ءماجiلiستiڭ تىم قۇرىعاندا 2 پارتيادان جاساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋi تيiس.

2007 جىلدىڭ قاراشاسىندا مادريدتە وتكەن ەقىۇ مينيسترلەر كەڭەسiنiڭ جيىنىنان كەيiن سىرتقى iستەر مينيسترi مارات تاجين ەلدە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتى دامىتۋ ءۇشiن بiرقاتار وڭ وزگەرiستەر بولاتىندىعىنا ۋادە بەرگەن بولاتىن. بiراق، سودان بەرگi ۋاقىتتا العاشقى قادام بۇگiن جاسالىپ وتىرعانداي. ەلباسى ءوز سوزiندە ساياسي پارتيالاردىڭ تiركەلۋ پروتسەسiن وڭايلاتۋ قاجەتتiگiن جانە باق-تاردىڭ جۇمىسىنا ءتۇرلi كەدەرگi كەلتiرەتiن جاساندى توسقاۋىلدارعا جول بەرمەۋ كەرەكتiگiنە توقتالدى.

ءسويتiپ، جارتى جىلدان استام ۋاقىت ەل اراسىندا جۇرگەن گۋ-گۋ اڭگiمەنiڭ راسقا اينالاتىن ءتۇرi بار. العاشقى قادام "سايلاۋ تۋرالى" زاڭعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزiلiپ، پرەزيدەنتتiڭ كەڭەسشiسi ە. ەرتiسباەۆ ايتقانىنداي ماجiلiسكە ءوتۋ ءۇشiن بۇرىنعىداي سايلاۋشىلاردىڭ 7% ەمەس، 4-5% داۋىسىن جيناسا جەتiپ جاتىر. دەمەك، ساياسي پارتيالاردىڭ قايتا كۇش جيناپ، سايلاۋشىلاردىڭ داۋىسىنا يە بولۋ ءۇشiن قيمىلداپ قالاتىن ءساتi كەلدi. وپپوزيتسيا بەكەر قاراپ جاتپاپتى، "ازات" برەندiنە تالاسۋىنىڭ وزiندiك ءمانi بار ەكەن. جالپى، قازاقستان وپپوزيتسياسى ءالi ءالسiز، سايلاۋشىلاردى سوڭىنان ەرتە الاتىن وپپوزيتسيا الاڭىندا وزiنە سەنiمدi پارتيا جوقتىڭ قاسى. كەز-كەلگەن ساياسي پارتيانىڭ ماقساتى بيلiككە جەتۋ بولسا، بiزدiڭ وپپوزيتسيانىڭ ماقساتى وپپوزيتسيا الاڭىنداعى ەكiنشi پارتيامەن جاعا جىرتىسۋ. سونىڭ سالدارىنان وتكەن سايلاۋدا بيلiك پارتياسىنىڭ قارا ءۇزiپ العا شىعۋىنا مۇمكiندiك بەردi. ەندiگi ۇرىمتال تۇستى ەلدەگi ساياسي پارتيالار قالاي پايدالاناتىندىعى بەلگiسiز. دەگەنمەن، جسدپ (جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا) مەن "ازات" پارتياسى 4 ءتۇرلi زاڭ جوباسىن جاساپ، بالاما رەتiندە ۇسىنىپتى. تورتەۋi دە سايلاۋ بارىسىنا بايلانىستى. بiرiنشiسi، "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ جونiندەگi"، ەكiنشiسi، "بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى"، ءۇشiنشiسi، "ساياسي پارتيالار تۋرالى"، ءتورتiنشiسi، "بەيبiت، شەرۋ، ميتينگ، پيكەت وتكiزۋدi ۇيىمداستىرۋ ءتارتiبi جونiندەگi" زاڭ جوبالارى. بۇل زاڭ جوبالارىنا ەنگiزiلەتiن وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەقىۇ-نىڭ قازاقستان بيلiگiنە قويىپ وتىرعان تالابى مەن نازارباەۆتىڭ ەقىۇ-نىڭ 17-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزiمەن ءدوپ كەلiپ تۇر. بۇعان دەيiن، سايلاۋ وتكەلi بiراز ۋاقىت بولسا دا، وپپوزيتسيا تاراپىنان ءدال وسىنداي ۇسىنىس تۇسە قويماپ ەدi. دەمەك، ساياسي پارتيالار اتقا قايتا مiنۋگە قامدانا باستادى دەگەن ءسوز. ياعني، بۇل ولاردىڭ حالىقپەن قويان-قولتىق جۇمىس iستەۋگە ءالi دە قابiلەتسiز ەكەندiگiن كورسەتەدi. ويتكەنi، سايلاۋ بiتiسiمەن ساياسي پارتيالاردىڭ ومiردە بار-جوعىنان حابار بولماي كەتتi. قازiر 2009 جىلى سايلاۋ وتەدi دەگەن سىبىس ەستiلگەننەن بەرi، قيمىل-ارەكەتتەر باستالىپ كەتتi.

ال، پرەزيدەنتتiڭ كەڭەسشiسi ەرمۇحامەت ەرتiسباەۆ "ازات" پارتياسىنىڭ سايلاۋدا باعى جانۋى مۇمكiن دەگەن ەمەۋرiن تانىتىپ قالدى. كiم بiلسiن، ونى ۋاقىت كورسەتەر.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button