«ەركە-نۇر» ەرلەپ تۇر

رەسپۋبليكامىزداعى جەڭiل ونەركاسiپ سالاسىندا وزiندiك ورنى بار، بۇگiندە، اسiرەسە، ۇلتتىق كيiم ۇلگiلەرiنiڭ وزىق تەحنولوگياسىن قالىپتاستىرعان ءسان ۇيلەرiنiڭ بiرi دە بiرەگەيi – "ەركە-نۇر" كومپانياسى. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تۇرمىس سالت-داستۇرiندەگi بارلىق ۇلگiدە كيiم دايىندايتىن بۇل ءسان ءۇيiنiڭ داقپىرتى بۇگiندە رەسپۋبليكادان اسىپ، شەتەلدەرگە دە ەتەنە تانىس بولىپ قالعان جاعدايى بار. وسى ورايدا بiز كومپانيانىڭ پرەزيدەنتi، "ەركە-نۇر" جۋرنالىنىڭ رەداكتورى، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەسi فاريدا مەرحاميتقىزىمەن سۇحباتتاسقان ەدiك.

– فاريدا حانىم، وسىدان بiراز ۋاقىت بۇرىن الماتى قالاسى بويىنشا كاسiپكەرلەردiڭ ءار سالاداعى بايقاۋى بولىپ، سوندا ءوزiڭiز "ەڭ ۇزدiك ايەل كاسiپكەر" ديپلومىن جەڭiپ الدىڭىز. سول جولى ءتۇرلi سەبەپتەرمەن اڭگiمەلەسە الماپ ەدiك، مiنە، تاعى دا قۋانىش ۇستiندە كەزدەسiپ وتىرمىز. گازەت وقىرماندارى اتىنان قۇتتى بولسىن ايتا كەلدiك…

– راحمەت. الماتىداي ۇلكەن شاھارداعى ونداعان كاسiپكەرلەر iشiنەن جەكە دارا شىعۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس ەدi. ال شىنىندا دا بۇگiنگi قۋانىش تiپتi باسقاشا. سىيلىقتىڭ ۇلكەن-كiشiسi بولمايدى، ءوز ەلiڭدەگi، ءوز تۋعان حالقىڭنىڭ كوڭiلiنەن شىققان العىس سىيلىقتاردىڭ ورنى تىم-تىم ەرەكشە دەسەك تە، بiز سياقتى كاسiپكەرلەر ءۇشiن جەر، تاۋ اسىپ بارىپ العان سىيلىقتاردىڭ ورنى دا بولەك ەكەنiن وسى جولى تاعى دا سەزiندiم. سونىمەن قاتار ءوزiمنiڭ كiندiك قانىم تامباسا دا، جۇرەگiمدە بالا،ءسابي ماحابباتىم مازداعان قازاقستانىم، ونداعى جۇرەگi بiر، تiلەگi بiر قازاعىمنىڭ بiر كiرپiشi بولىپ جۇرگەنiم، ونىڭ ۇلتتىق بولمىسى بولەك، ءساندi دە تاكاپپار ۇلتتىق كيiم ۇلگiلەرiنiڭ گالەرەياسىن جاساپ، شەتەلگە تانىتۋىم، شىنىندا دا باقىتتان باستى اينالدىراتىن تiرلiك ەكەنiن iشتەي ۇقتىم. اتا-بابالار ارمانى بولعان، "ۇلتاراقتاي جەر بۇيىرىپ، سول توپىراققا ءتانiمدi وراسام" دەپ ارماندا كەتكەن ميلليونداعان اتا-بابالارىمنىڭ كوكسەگەن تiلەك-ماقساتىنا ءوزiمنiڭ جەتۋiم، جەتiپ قانا قويماي وزگەگە دە قالاي ءومiر ءسۇرۋدiڭ ۇلگiسiن كورسەتەتiن تiرلiكپەن اينالىسۋىم جانىمدى باقىتقا بولەيدi.

– كەز كەلگەن تiرلiكتiڭ باستاۋىندا كوپتەگەن بوگەتتەر، قيىندىقتار كەزدەسەتiنi بەلگiلi ءارi تابيعي قۇبىلىس ءتارiزدi. فاريدا حانىم، سiزدiڭ ءدال قازiرگi كوڭiل اۋانىن بۇزعىمىز كەلمەسە دە، كومپانيانىڭ العاشقى جىلدارى، العاشقى جەڭiستەرi تۋرالى سۇراۋعا تۋرا كەلدi.

– راس، – دەدi ول دا اڭگiمەگە تەز بەيiمدەلiپ. (سۇحباتتاسىپ وتىرعان كiسiنiڭ اڭگiمەشiل، سويلەۋ،تىڭداۋ مادەنيەتiنiڭ جوعارى بولعانى دا وسىندايدا جاراسىمدى دەسەك، بۇل جاعىنان بۇگiنگi اڭگiمەنiڭ جولى بولعان سياقتى). قازاقستانعا العاش كەلگەن كەزدە جەڭiل-جەلپi ساۋدامەن اينالىسا باستادىم. ساۋدا بولعان جەردە، اسiرەسە اقشا جۇرگەن جەردە، ونىڭ ۇستiنە "ورالمان" دەگەن لاقاپ اتىمىز تاعى بار، نەسiن ايتاسىڭ، تالاي قيىندىقتى باستان كەشتiم. قايدا بارسام دا الدىمنان كەدەرگiلەر جولىعادى، نە بiراۋىز ورىسشا بiلمەيمiن، ال بۇل ەلدە وزدەرiڭiز بiلەسiزدەر، لاۋازىمدى ورىننىڭ بارiندە ورىستiلدi باسشىلار وتىرادى ەكەن. سودان جولداسىم تالعات كەلدi سوڭىمنان، نە دە بولسا بiر تiرلiكتiڭ باسىن باستاۋ عانا قالعان-تىن. ءوزiم كiشكەنتايىمنان تiگiنگە، بي ونەرiنە جاقىن بولىپ بويجەتتiم. ءوزiمiز پاتەر جالداپ تiگiن تسەحىن قۇرۋ كەرەك دەگەن توقتامعا كەلدiك. ۇلتتىق ۇلگiدەگi كيiم تۇرلەرiن جيناقتاۋعا كiرiستiك. اسiرەسە، سول ۇلتتىق كيiمدi كiم كيەدi، قايدا كيەدi دەگەنگە قاراماي، العاشىندا بەس اق اداممەن كiرiسiپ كەتتiك قوي. بۇگiندە جۇزدەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتiپ وتىرمىز. سونىمەن "ەركە-نۇر" كاسiپورنى وسىلاي شاڭىراق كوتەردi. بۇل 1997 جىل. نەگiزگi باعىتى ۇلتتىق كيiم جانە ۇلتتىق كيiم ۇلگiلەرiنiڭ نەگiزiندە وركەنيەت تالعامىنا ساي قازiرگi زامانعى كيiم تiگەدi. قازاقستان جەڭiل ونەركاسiبiندە ءوزiنiڭ ەرەكشە باعىت-باعدارىمەن تانىلا باستاعان كومپانيا قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرi مەن قولونەر شەبەرلەرiنiڭ ەجەلگi ءادiسiن ساقتاي وتىرىپ، ەرلەرگە، ايەلدەرگە، بالالارعا ارنالعان جاڭا ستيلدەگi جوعارى ساپالى كيiمدەرمەن قاتار جۇمىس كيiمدەرi، سىيلىق سۋۆەنيرلەرiن شىعارادى. وسى ەڭبەگiمiز باعالانىپ، ەل پرەزيدەنتiنiڭ العىس حاتىنا، 2002 جىلى الماتى قالاسى اكiمiنiڭ "شاعىن كاسiپكەرلiكتi دامىتۋعا قوسقان ۇلەسi ءۇشiن" ديپلومىنا، 2005 جىلى III دارەجەلi ديپلومعا يە بولساق، 2006 جىلدان باستاپ "ەركە-نۇر" كومپانياسى الماتى قالاسى بiلiم دەپارتامەنتiنiڭ ۇيعارىمىمەن ارنايى مەكتەپ كيiمiن تiگەتiن التى كاسiپورىننىڭ بiرi رەتiندە بەكiتiلدi. ال 2004 جىلدان بەرi كاسiپورىن جانىنان "ەركە-نۇر" ءسان تەاترى جۇمىس iستەيدi. وسى از ۋاقىتتىڭ iشiندە قازاقتىڭ ۇلتتىق كيiمدەرi مەن ۇلتتىق كيiمدەرiنiڭ نەگiزiندە دۇنيەگە كەلگەن بiرنەشە تاڭعاجايىپ كوللەكتسيالارى بار بۇل تەاتر ۇجىمى كوپتەگەن شەتەل بايقاۋلارىنان جۇلدەلi ورىندارمەن ورالدى. ماسەلەن، قىتاي، تۇركيا، گەرمانيا، شۆەتسيا، رەسەيمەن قاتار، بەلگيا، گوللانديا، امەريكا ەلدەرiن ارالاپ، حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق كيiم ۇلگiلەرiن كورسەتiپ، تابىستى ورالىپ ءجۇر. ال، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بiرلەسە وتىرىپ، 2004 جىلى رەسپۋبليكا سارايىندا ءسان ۇلگiلەرi قويىلىمىن جاساپ، كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى.

جالپى، وتكەنمەن ەمەس، بۇگiنگiمەن جۇرەتiن، سوعان ءتاۋبا دەيتiن حالىقپىز. ارينە، بۇل وتكەننiڭ ءبارi وتكiنشi دەگەندiك ەمەس، نەبiر كەدەرگiلەر بولاتىنى زاڭدىلىق. ول كەزەڭنەن بويىمىزداعى قابiلەت پەن نامىس، سوسىن ەلiمiزگە، جەرiمiزگە دەگەن، اتاجۇرتقا دەگەن قۇشتارلىق، قالا بەردi وسى ورالماندارعا دەگەن سەنiمسiزدiك، شەتتەتۋ سياقتى كوزقاراستارى قامشى بولدى دا، وسى كۇنگە جەتەلەدi عوي. قازiر قۇدايعا شۇكiر، ءوزiمiز دە، ەل-جۇرت تا جاقسى قابىلداتىنداي جاعداي قالىپتاستى.

– بۇگiنگi قۋانىشتى جاعدايدان ەل-جۇرتتى حاباردار ەتسەك…

– ءيا، كوڭiل كۇي اۋەنiمەن كەتiپ بارا جاتىرمىن عوي. بۇگiنگi باسقوسۋىمىزدىڭ سەبەبi، جاقىندا الەمنiڭ وتىز بەستەن استام ەلiنەن ءتۇرلi سالاداعى كومپانيا قاتىسقان بەرلين قالاسىندا الەمدەگi ۇزدiك، ساپالى بۇيىم شىعاراتىن ۇزدiك ساۋدا ماركاسىن انىقتايتىن فرانتسيانىڭ وther Ways مەنەدجمەنت جانە كونسالتينگ حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ ماراپاتىنا يە بولدىق. بۇل، ارينە، "ەركە-نۇر" كومپانياسىنىڭ عانا ەمەس، بۇكiل قازاق ەلiنiڭ، قازاقتىڭ ۇلتتىق ونەرi مەن مادەنيەتiنiڭ مەرەيi عوي دەپ ويلايمىن. بيىلعى جىل بiز ءۇشiن ءساتتi باستالدى، ويتكەنi ناۋرىز ايىندا "پرەزيدەنت جانە حالىق" گازەتi مەن رەسپۋبليكالىق "جىل تاڭداۋى" اگەنتتiگiنiڭ بiرلەسكەن جوباسى بويىنشا جىل ادامدارىن انىقتاۋ بايقاۋى ءوتتi. سوندا كومپانيا "ەڭ ۇزدiك ءسان ورتالىعى" اتاعىنا لايىقتى دەپ تانىلىپ، ال مەن "جىل ادامى" اتاندىم. ودان كەيiن كومپانيا كەمەلدi، جوعارى ساپالى جانە تاڭعاجايىپ جۇمىسى ءۇشiن بەرiلەتiن "پلاتينوۆايا بۋلاۆكا" حالىقارالىق سىيلىعىن جەڭiپ الدى

– كومپانيامەن اتتاس جۋرنالدارىڭىز شىعا باستاعانىنا جىل تولدى….

– ءيا، بiر جاسقا تولىپ وتىرعان جۋرنالىمىزدىڭ بەس سانى جارىق كورiپ، ونەرiمەن حالىققا كەڭiنەن تانىمال روزا باعلانوۆا، بيبiگۇل تولەگەنوۆا، زامزاگۇل ءشارiپوۆا، فاريدا ءشارiپوۆالار تۋرالى، سول سياقتى اتتارى اڭىزعا اينالعان ايشا بيبi، دومالاق انا، گاۋھار انالار تۋرالى تاريحي اڭگiمە شەجiرەلەر جاريالاندى. سونىمەن قاتار "ەركە-نۇر" جۋرنالى ورالماندار تاقىرىبىنا دا تۇششىمدى قالام تارتىپ كەلەدi. جۋرنال ادەبي تانىمدىق بولۋىمەن قاتار، ءسان جۋرنالى دا بولعاندىقتان الەمدiك ءسان ونەرiنiڭ تاريحى، جاڭالىقتارى دا ۇزبەي بەرiلiپ تۇرادى.

– فاريدا حانىم، وسى تاقىرىپقا تەرەڭiرەك توقتالساق…

– ويلاپ وتىرساڭىز، بiر ەلدەن بiر ەلگە كوشiپ كەلۋ وڭاي تiرلiك ەمەس. ويتكەنi ءار مەملەكەتتiڭ سالتى، ءومiر ءسۇرۋ ءداستۇرi باسقاشا. قازiر نەگiزگi ورالمانداردىڭ كوپشiلiگi قىتايدان، سودان كەيiن موڭعوليادان كەلگەن، ودان كەيiنگiلەر قىتاي ارقىلى ەۋروپاعا كەتكەن قازاقتار. ال قىتايدان كەلگەن وتباسىلارعا اۋىر تيەتiن بiر عانا ماسەلە بار، ول – تiل ماسەلەسi. قىتاي تiلiن وقىپ كەلگەن جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسپاق تۇگiلi، ءالi كۇنگە دەيiن ءوز قۇجاتتارىن زاڭداستىرۋعا ساۋاتتارى جەتپەي ءجۇر. ارينە مەملەكەت تاراپىنان كوڭiل بولiنبەي جاتىر دەگەننەن اۋلاقپىن. تۇرعىلىقتى حالىق باسقا ەلگە كوشۋدi، ول جاقتا باسقاشا ءومiر ءسۇرۋ دەگەندi ارماندامايدى. ال سونداي ارماندى ارقالاپ، قازاقستاندىقتاردى پالەنباي ەسە وراپ الاتىن حالىقتىڭ iشiنەن ءوز كاسiبiڭدi تاۋىپ، رۋحىڭدى تۇسiرمەي بiلiم الىپ، سولارمەن قاتار ءومiر ءسۇرiپ، ءومiربويى ءوزiڭدi قايراپ تاربيەلەپ ءوسiرiپ ءجۇرۋدiڭ نە ەكەنiن جەرگiلiكتi قانداستارىمىز بiلە بەرمەيدi.

– رەسپۋبليكامىزداعى جانە شەتەل ءسان تەاترىمەن بايلانىستارىڭىز جونiندە دە بiراۋىز اڭگiمەلەسەڭiز…

– مەنiڭ ويىمشا كيiم تiگۋ ونەركاسiبi جەڭiل ونەركاسiپ بولعانىمەن، اسا تالعامپازدىقتى، كوزقاراستى قاجەت ەتەتiن وتە كiرپياز ونەركاسiپ. ويتكەنi ونىڭ ارتىندا تۇتاس بiر حالىق تۇر. ول حالىقتىڭ دۇنيەجۇزi الدىنداعى تالعامى، تاڭداۋى، تiپتi ساۋاتتىلىعى تۇر. بۇل رەتتە ەلiمiزدە اتى اۋىزعا جاقسى جاعىنان iلiنiپ جۇرگەن "سىمبات"، "ماقپال"، قۇرالاي نۇرقادiلوۆا، ودان بەرتiنiرەكتە قوسىلعان بەرiك يسمايلوۆ، استانالىق قايروللا ابiشەۆ دەگەن ازاماتتار بار. كوبiنە قىز-كەلiنشەكتەر بولاتىنى دا تۇسiنiكتi جاعداي. ايەلدەر تابيعاتىنان اسەمدiككە، سۇلۋلىققا، ادەمi ۇلگiدەگi كيiمگە قۇمار، قۇشتار بولىپ كەلەدi. ال رەسەي، قىرعىز سانگەرلەرiمەن ينتەرنەت ارقىلى بايلانىسىپ وتىرامىز. نەگiزi الداعى ۋاقىتتا جالپى سانگەرلەردiڭ باسىن بiرiكتiرەتiن قوعام نەمەسە اسسوتسياتسيا ما قۇرىلۋى كەرەك شىعار دەپ ويلايمىن. ويتكەنi، كەيبiر تەلەباعدارلامالاردا بiزدiڭ ونiمدەرiمiزدi شاتاستىرىپ، كورسەتiلiم كەزiندە جاڭىلىسىپ جاتادى. وسىنداي بiر ىڭعايسىز جاعداي جاقىندا بiزدi "سىمباتپەن" ايىرباستاپ ايتىپ جiبەردi. مۇندايدا ەكi كاسiپورىن دا ۇلتتىق ۇردiستەگi كيiمدەر بولعاندىقتان، حالىقتى، تۇتىنۋشىنى دا جاڭىلىستىرۋى ابدەن مۇمكiن. كەيدە تiپتi كاسiپكەرلەر اراسىندا دا كورiنبەيتiن كيكiلجiڭ تۋىپ كەتۋi مۇمكiن. سوندىقتان تەلەجۇرگiزۋشiلەردiڭ اسا ساۋاتتى بولعاندارى ءجون.

– الداعى ۋاقىت دەمەكشi، بولاشاقتاعى ماقساتتى تiرلiكتەرiڭiز…

– ويدا جۇرگەن شارۋا كوپ، ارينە. بiتكەن iسكە سىنشى كوپ دەمەكشi، ۇلكەن كاسiپورىن، ۇلتتىق ۇلگiدەگi ءسان تەاترى بولعاندىقتان، مۇمكiن جەتپەي جاتقان، ءالi دە بولسا تەرەڭiرەك iزدەنiستi قاجەت ەتەتiن تiرلiكتiڭ ءبارi الدا. ولاي دەيتiنiم، بولاشاعىمىز بالالارىمىز ەر جەتپەي مە، قىزدارىمىز بوي جەتپەي مە، ولار وسكەن، وركەندەگەن سايىن ولاردىڭ تالعام، تiلەكتەرi دە كۇردەلەنە بەرەتiنi جانە زاڭدى قۇبىلىس. وتكەن جىلى قالالىق بiر جيىندا وسىنداعى مۇگەدەك بالالار قوعامىنىڭ ءتورايىمى بiر سوزiندە، ون سەگiز جاسقا دەيiنگi جاسوسپiرiمدەردiڭ بولاشاعى تۋرالى ايتقان ەدi. "ولار فيزيولوگيالىق جاعىنان كەيبiر جۇمىستارعا جارامسىز بولعانىمەن، اقىل-ەستەرi ءتۇزۋ، جانى تازا، ونەرلi دەپ قالدى. دەگەنمەن، اياق قولى بالعاداي، تەپسە تەمiر ۇزەتiندەرگە جۇمىس تابىلا بەرمەيتiن مىنا قوعامدا، مۇگەدەك بالالار كiمگە كەرەك دەيسiڭ" دەگەن جانايقايى، شىنىندا دا تۇندە تۇسiمنەن، كۇندiز ەسiمنەن كەتپەيدi. سوندىقتان كاسiپورىن جانىنان كوللەدج اشساق پا دەگەن ويىمىز بار ەدi، قالالىق بiلiم دەپارتامەنتiنەن تiركەۋدەن وتتiك. قۇداي قالاسا، وسى قىركۇيەك ايىنان باستاپ وقۋشىلار قابىلداپ، سول كوللەدجدiڭ جانىنان بەيiمدەۋ ورتالىعىن اشۋدى ۇيعاردىق. سوندا الگiندەي جەتكiنشەكتەردiڭ تاعدىرلارى دا ايقىندالا باستايدى. كiمنiڭ نەگە بەيiمiنە، قابiلەتiنە قاراي وقىتىپ ۇيرەتiپ، كەيiن ءوزiمiزدiڭ كاسiپورىنعا جۇمىس قولىن وسىلايشا تارتپاقپىز. كاسiپكەر بولعاننان كەيiن تەك جەكە باسىڭنىڭ كۇيبەڭiنە شالىنباي، توڭiرەگiڭدەگiلەرگە دە جاقسىلىعىڭدى تيگiزۋ پارىزىڭ عوي. ەڭ باستىسى، نيەت ءتۇزۋ بولسا بولعانى، قالعان شارۋا اللا قۇپ كورسە، iسكە اسا بەرەر.

– اڭگiمەڭiزگە راحمەت! نيەتتەرiڭiزگە جەتiڭiزدەر!

اڭگiمەلەسكەن تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button