ЕРДIҢ ЕРЛIГI ӨЛМЕЙДI

Кеңестер Одағы Жоғары Әскери Әуе күштерi командованиесiнiң 47-шi гвардиялық алыс қашықтықтарға ұшатын әуе барлаушылары полкiнде аға механик болған Владимир Силантьевтi соңғы үш-төрт жыл бойына iздестiрiп жүрген едiм. Өйткенi ол Жеңiстiң отыз жылдығы қарсаңында Кеңес Одағының Батыры, штурман-ұшқыш Плис Нұрпейiсов туралы "Известияға" шағын очерк жариялаған. Оны табудың сәтi үстiмiздегi жылдың басында түстi. Сексеннiң сеңгiрiне шыққан қарт Мәскеуде тұрады екен. Пәтерiне телефон шалып, Плис Нұрпейiсов туралы бiраз сөйлесiп, көптеген жайларға қанықтым.

Ұшқыштың балалық шағы мен майдандағы алғашқы кезеңдерi туралы 2003 және 2006 жылдары «Түркiстан» газетiне екi бет очерк жазғанмын. Ал төмендегi очерк Силантьев айтқан естелiктiң бiр бөлiгi, ұшқыш өмiрiнiң ең соңғы сәттерi.

* * *

– Плис, майдан шебiне дейiн қанша шақырым бар? – шлемафоннан ұшқыш Константин Дунаевскийдiң дауысы естiлдi.

Штурман планшеттен картасын алды.

Елу шақырым.

"Пе-2"-нi ұшқыштар "пешка" деп атап кеткен. Ұшақ ақырындап көтерiле бердi. Төменде түтiлген мақтадай будақ-будақ ақша бұлттар көсiлiп жатыр. Кабинадағы аппараттың биiктiктi көрсететiн тiлi алты мың метрдiң белгiсiне жеттi. Аздан соң бұлттардың да қатпар-қатпар жiктерi ажырап, сетiнеген шетiне де шықты.

Плис төменге көз тастап:

– Костя, майдан шебiндемiз, – дегенi сол едi, ұшақтың қапталдарынан снарядтар жарқылдап жарыла бастады.

– Фашист иттер байқап қалды. – Дунаевский кiжiне сөйлеп, ұшақты тағы да биiкке көтерiп, жылдамдықты барынша арттырды. Бiресе оңға, бiресе солға жалт берiп, зенитшiлердiң нысанасына iлiндiрмедi. Снаряд жарылыстары басылған кезде Дунаевский атқыш-радист Волковқа:

– Алексей, полк штабына хабарла! Майдан шебiнен өттiк. Вильнюске жақындап келемiз.

"Пешка" төрт мың метрге дейiн төмендедi. Алыстан Вильнюс қаласының биiк үйлерi, тар көшелерi анық көрiндi. Дунаевский шлемафоннан:

– Плис, фотоаппаратты iске қос! – дедi.

Ұшақтың астыңғы қақпағы ашылып, қаланың ауқымды бөлiгi таспаға жазылып жатты. Ұшқыш "пешканы" темiржол желiсiне қарай бұрды да, биiктiктi үш мың метрге дейiн қысқартты. Вокзалдың алды қаз-қатар тiзiлген әскери эшелондар. Ауыр соғыс техникалары тиелген. Танктер мен алысқа ататын зеңбiректердi артқан эшелон шұбатыла созылып, жыландай иретiлiп, Шығысқа қарай жылжып барады. Алаңдағы құжынаған немiс солдаттары қызыл жұлдызды ұшақты көрiп, тым-тырақай қашты. Жау пулеметерiнен атқылаған оқ тiзбектерi "пешканың" жан-жағынан ысылдап өтуде. Қанатына, тұла бойына тырс-тырс тиiп, тескендерi де бар. Дегенмен қос мотор үнiнен жаңылған жоқ. Ұшақ атылған оқтардан сытылып шығып, Смоленскiдегi аэродромына қарай беттедi. Дунаевский:

– Алексей, орталыққа хабарла. Темiржол желiсi толық фотофильмге түсiрiлдi. Алдымызда майдан шебi, – деп бұйырды.

– Құп болады, жолдас командир. – Шлемафоннан Волковтың саңқ еткен жауабы естiлдi.

"Пешка" майдан шебiне iлiнгенше сегiз мың метр биiктiкке көтерiлдi. Жерден атылған зенит снарядтарының бiрi төменнен, бiрi жоғарыдан жарылуда. Ауа жетiмсiздiгiнен демалыстары тарыла бастаған шақта, тыныс органдарына маска киiп, жасанды ауаны пайдаланды. Ұшақ оң мен солына алма кезек ауытқып, снарядтарды дарытпауда. Бiрнеше минуттардан соң майдан шебiн де артқа тастады. Дунаевский штурвалды алға итерiп, аппарат алты мың метрдi көрсеткенше құлдилады. Маскасын шешiп, шлемафоннан:

– Плис, жарақаттан амансың ба? – деп дауыстады.

– Костя, саумын. Тек бағыттан солтүстiк шығысқа қарай отыз градусқа ауытқып кеттiк.

– Қазiр түзеймiн. – Ол ұшақты оңтүстiкке қарай жайлап бұрды. Содан соң ұшақтың артқы жағындағы бөлек кабинада отырған атқыш-радиске:

– Алексей, сен ше?

– Жараланған жерiм жоқ, дiн аманмын.

– Ендеше полк штабына хабарла. Тапсырма орындалды. Өз аэродромымызға бет алдық. – Үнi қарлығып естiлдi.

Волков радиограмманы жөнелттi. Плис:

– Костя, дауысың бiртүрлi ғой… – Сөзiнiң соңын жұтып iркiлiп қалды. Өзiң ондайдан саумысың?

– Оқ тигеннен аманмын. Бiрақ денемде аздап ыстық бар секiлдi. Тамағым жұтындырмай келедi.

Күн бата олар өз аэродромына қонды. Дунаевский эскадрилья командирi Анатолий Поповқа тапсырманың ойдағыдай орындалғанын баяндап, фотоаппарат таспасын табыс еттi. Капитан оның солғын жүзiне шошына қарап:

– Дунаевский, реңiң неге қашып кеткен. Сырқаттанып қалғаннан саумысың? – дедi.

– Түк те емес, жолдас капитан. Көңiл бөлуге тұрмайтын болмашы дене ыстығы.

Попов басын шайқады.

– Жоқ Дунаевский, жоғарыдағы сәл ғана ауа жетiмсiздiгi денеңдегi елеусiздеу ыстықтың өзiнде есiңнен тандырады. Саған емделу керек.– Ол шағын қорапты автокөлiктiң жүргiзушiсiн шақырып, ұшқышты тез санитарлық бөлiмге жеткiзудi бұйырды.

Дунаевскийдiң дене ыстығы тым жоғары екен. Ендi кешiксе сандырақтайтын қалге жетiптi. Дәрiгерлер "Тамағыңдағы баспа ауруы қатты асқынған" деп анықтама жасады. Оның бiрнеше күн жатып емделуден басқаға амалы қалмады.

Ертеңiне кешке Жоғары Әскери Әуе Күшiнiң бас штабынан барлаушы ұшқыштар полкiне генерал Грендальдың бұйрығы түстi. "Фашистер Балтық теңiзi арқылы Вильнюске тағы да тың күштерiн шоғырландыруда. Олардың соғыс қаруын анықтайтын жаңа фотомәлiметтер аса қажет. Бүгiн түннен қалдырмай бiзге шұғыл жеткiзiңдер!".

Полковник Тюрин эскадрилья командирi Поповқа:

– Анатолий, бұл аса жауапты iс. Дунаевскийдiң экипажы кеше сонда ұшып барып келдi емес пе. Жер жағдайымен таныс. Тапсырманы орындауды соларға жүктейiк.

– Трофим Денисович, ұшқыш Дунаевский сырқат. Дәрiгерлер көкке көтерiлуiне рұхсат етпейдi.

– Ендi жетпегенi осы едi? – Орындыққа сылқ етiп отыра кеттi. – Ондай алғыр ұшқышты алмастыратын бiзде кiм бар? – Тюрин қабағын шытып, оған тесiле қарады.

– Штурман-ұшқыш Плис Нұрпейiсов.

– Анау орта бойлы, қою қасты, жалғыз қазақ жiгiтiн айтып отырсың ба? – Полковник аз-кем ойланып қалды. – Бiлемiн, ол жақсы штурман.

– Жолдас полковник, Нұрпейiсов тамаша ұшқыш та.

Тюрин ендi оған көкшiл көздерiн сығырайта сынай қарады:

– Солай де… – Үстөлдi қолындағы қаламымен тақылдатып тағы да бiр сәт үнсiз отырды. – Жарайды, ұсынысыңмен келiстiм. Бiрақ ескертемiн! Тапсырма орындалмай қалса, өз басыңмен жауап бересiң. – Үнi қатқыл шықты.

Қою қараңғылық түсе Нұрпейiсовтың экипажы аспанға көтерiлдi. Көз ұшында суық ызғар шашқан жұлдыздар. Майдан шебiндегi жау радарлары бұларды алыстан-ақ сезген екен. Қуатты жарық сәулелерiмен түн-түнектi ерсiлi-қарсылы, айқыш-ұйқыш тiлгiлеп, қамал құрды. Қараңғылықты тiмiскiлеген ұзын сәулелер "пешкаға" түссе болды ұшқыштың көзiн қарып, амал-айласын жасауға мұршасын келтiрмей, зениттердiң оғына байлап берерi хақ. Онда қашып құтылуың екiталай. Нұрпейiсов сол сәулелерден жалт берiп ара-арасынан жол тауып арпалысып бақты. Ұшақ бiресе оң жағына, бiресе сол жағына жантаяды. Кейде жұлдыздарға қарай қайқайып, биiктiктi үдете түседi. Олар солай жанталасып жүрiп, майдан шебiнен өттi-ау. Ауытқыған бағытын нысанаға қайта түзедi. Нұрпейiсовтың бұйрығымен атқыш-радист Волков полк штабына: "Майдан шебiнен өттiк. Тапсырма бағытында ұшып барамыз" деп радиограмма жолдады.

Тосын келген ұшақты қала маңындағы жау зенитшiлерi өздерiнiң истребительдерiмен шатыстырды ма алғашқыда үнсiз қалды. Мұндай оңтайлы сәттi шебер ұшқыштар мүлт жiбермейдi. Нұрпейiсов те "пешканы" мың метрге дейiн төмендетiп, Вильнюстiң үстiн көктей ұшып, терiскей жақ бетiндегi Балтық теңiзiне қарай созылып жатқан темiр жолдардың желiсiне бұрды. Экипаж ара қашықтығын бес шақырымнан ұстанған бiрнеше әскери эшелондар тiзбегiн қуалай ұшып фотоаппаратқа түсiрдi. Немiстер қарауытқан эшелондардың кейбiр ашық, жайдақ вагондарына қондырған қорғаныс пулеметтерiнен атқылай бастады. Шоқтай болып, доғалдана ұшқан оқ тiзбектерi сәт сайын ұзап бара жатқан ұшаққа жетiп, жетпей қараңғылық құрдымында сөнiп жоғалуда.

Нұрпейiсов ұшақты алыстан орағытты.

– Штурман, фотоаппарат зақымданған жоқ па?

– Ақаусыз жұмыс iстеп тұр.

Нұрпейiсов "пешканы" жерден екi жүз метрге дейiн төмендеттi. Штурман мұны түсiнбегендей абдырап:

– Командир, жерге тым жақын ұшқанымыз, қауiптi емес пе? Фотоаппаратқа өте сезiмтал таспа лентасы салынған. Екi жарым мың метр биiктiктен де жақсы тартады, – дедi. Ұшқыш оның көңiлiнiң қобалжып, жүрексiнгенiн байқады.

– Штурман, маған оғаштау бiр ой келдi.

– Қандай?

Бiз вокзал алаңындағы эшелондарды фотоға түсiрiп қана қоймай, шабуылдасақ ше?

– Түк түсiнсем бұйырмасын. Бiздiң мiндетiмiз барлау ғой.

– Дұрыс барлау. Бiрақ соғыста табан астында шешетiн жайлар да болады.

– Жалғыз өзiмiз атқылап, бұлардың қайсы бiрiн жайратамыз. Бiз мәлiмет жеткiзейiк, бомбалаушылар өз мiндеттерiн атқарсын.

Сөзге Волков араласты.

– Командир, сонда қалай шабуылдаймыз?

– Вокзалдағы жанармай құйылған цистерналарды атқылаймыз. От тұтанып солар жарылса, бүлiнген темiр жолдарды жөндеп, қираған эшелондардан тазарту үшiн фашистерге кемiнде екi-үш тәулiк уақыт керек. Қаңтарылып тұрып қалған әскери эшелондарды бiздiң бомбалаушылар да оп-оңай тас-талқан етедi.

Штурман:

– Әй, қайдам! Бәрi де солай болып шықса, қанеки.

– Сол үшiн тәуекелге барамыз, – деп Нұрпейiсов радиске дауыстады. – Алексей, солай ма?

– Командир, не бұйырсаң соны орындаймын.

Штурман күдiктi ойдан арыла алмай, үнсiз қалды.

Вокзал алаңы тап кешегiдей екен. Шығар жолда кептелiп, қатар-қатар тұрған әскери эшелондар жиынтығы. Төбелерiнен төнiп, тажалдай көрiнген ұшақтан қатты сасқан фашистер қым-қиғаш, абыр-сабыр күйге түстi. Бiрi қорғаныш iздеп қашып, бiрi жайдақ вагондардағы ұңғысы ұзын қаруларына ұмтылды. Тұрған эшелондардың қақ ортасынан бiрнеше цистерна тиеген паровоз түтiнi бұдақтап жылжып барады. Нұрпейiсов соның үстiнен қуалай ұшып, пулемет гашеткасын басты. Қос қанаттан жалыны жалақтаған пулеметтiң шоқтай қызыл оқтары цистерналарға тиiп жатыр. Қас қағым сәтте бiрiнен соң бiрi жарылды. Жан-жаққа шашырай ұшқан сынықтар мен жалын жалқылары қапталдарындағы әскери эшелондарды да лезде от құшағына орады.

Штурман шлемафоннан:

– Жарайсың, командир! Бәрi де өзiң айтқандай болды! – Таңданғаннан үнi қатты шықты.

Плис Нұрпейiсов ұшақты орағытып барып, вокзалға қайта соқты. Бiрнеше қатарға түзелген әскери эшелондардың жалын құшпағандары қалмапты. Оқ-дәрi, бомбалар тиелгендерi жарқылдап бiрiнен соң бiрi әлi жарылып жатыр. Бәрi де барлаудың фотоаппарат таспасына жазылды.

Штурман:

– Бiздiң бомбалаушылардың еншiсiне ештеңе қалмапты-ау, – дедi масаттанып.

Қаланың қорғаныс шебiнен шыққан соң Нұрпейiсов:

– Волков, штабқа хабар бер.

Полк радиостанциясындағы сержант Якубов "Тапсырма орындалды. Майдан шебiне бет алдық" деп жазылған радиограмманы Поповтың қолына ұстатты.

Нұрпейiсов ұшақтың жермен ара қашықтығын алшақтата түстi. Сәлден соң алдындағы аппарат алты мың метр биiктiктi көрсеттi. Кенет шлемафоннан атқыш-радистiң шошынған үнi естiлдi.

– Командир, соңымызда қуғыншылар! Екi "мессершмитт" жақындап келедi.

Ол "пешканың" газын барынша басып, жылдамдықты арттырды.

– Алексей, ыңғайын тауып ат.

– Көздеу мүмкiн емес. Жарықтары бет қаратпайды.

Олар айтып ауыз жиғанша, "пешканың" екi жақ қапталынан бiрiн бiрi қуған қып-қызыл оқ тiзбектерi, ысылдап ағып өттi. Ол "пешканы" оң жақ қапталына қарай жалт бұрды. Қараңғылықты пайдаланып, iзiнен адастырмақ. Аналардың көз жазып қалар түрi жоқ. Әне-мiне дегенше соңына қайта түстi. Волков та атып жатыр. Қалайда истребительдердi "пешкаға" жақындатпауы керек. Нұрпейiсов ұшағын құлдилатып барып қайта көтердi. Өкшелеген жау истребительдерi соңынан қалар емес. Екеуi алма кезек оқты боратуда. "Пешкамен" жарыса ұшқан оқтың бiр дүркiн атылғаны сол жақ қанатына тасырлай тигенi құлағына анық естiлдi. "Мотор iстен шықты-ау". Маңдайынан мұздай тер бұрқ ете қалды. Өкiнiштен iшi ашыды. Ондайда ұшақтың тұла бойы дiр етiп, сол бойда жылдамдығы бәсеңдейтiн. Бұл жолы олай болмады. Мотор үнiнен жаңылған жоқ. Алдындағы аппарат көрсеткiштерiнен де өзгерiстер байқалмады. Көңiлi орнына түскен Нұрпейiсов: "Ал ендi қуып жетiңдер!" – деп ұшақты төмен қарай ағыза құлдилатты. Жерге жете бере бауырлай ұшып, қайта жоғарылады. Майдан шебiне жақындаған кезде ғана қуғыншылар өз зенитшiлерiнiң атқылауынан сескенiп, кейiн қайтты.

Нұрпейiсов экипаж мүшелерiне:

– Майдан шебiнен өте жоғары биiктiкте ұшып өтуге тура келедi. Маскаларыңа ауа жеткiзетiн түтiктердi жалғаңдар, – деп ескерттi де штурвалды өзiне қарай тартты. "Пешка" шырқау биiктiкке дейiн көтерiлдi. Тас қараңғы түндi тiлгiлеген қуатты жарықтар ұшақты аннан-мұннан iздеп әлек. Сонау қараңғылық ұйыған тұңғиықтан зеңбiректердiң аузы үңiрейген оқпандары аспанға қарай жалын шарпып жатыр. Көзсiз атылған снарядтар ұшақтың тұс-тұсынан жарылуда. Нұрпейiсов ерсiлi-қарсылы дамылсыз қозғалып, шарқ ұрып iздеген ұзын сәулелерге ұстатпаудың амалымен ұшақты оңды-солды шайқап, жылыстап ұзай бердi. Майдан шебiнен алыстап, снарядтар жарылыстары тоқтаған кезде ол "пешканы" алты мың метрге дейiн құлдилатты. Штурман аузы мен мұрнын жапқан маскасын шешiп:

– Уһ, – деп терең күрсiндi. – Құтылдық-ау әйтеуiр!

Нұрпейiсов:

– Алексей, штабқа майдан шебiнен өткенiмiздi хабарла. Моторда ақау жоқ – деп шлемафонының бауын ағытты. Маңдайынан шып-шып шыққан тердi, қолғабының сыртымен сүрттi.

– Командир штаб радиограмманы қабылдады. – Волков жайдары тiл қатты.

Ол жоғарыға көз жiбердi. Қараңғылықтың арғы жағынан самсаған жұлдыздар бiр сөнiп, бiр жанып жымыңдайды. "Қарақалпақтың аспаны да осындай ғажап едi-ау!" Есiне анасы Әлпештi, бауырлары Жүсiпбай мен Әметбайды алды. "Көптен берi хат келмедi. Жағдайлары қалай екен?".

– Командир, аэродромға бес шақырым қалды. – Штурман ойын бөлiп жiбердi. Шлемiн қайта баса киiп, бауын байлады. Ұшақ бiрсiн-бiрсiн төмендей бердi. Штурман басқару аппаратының кiшкене тетiгiн басты. Қанаттарының астындағы қақпақтар ашылып, артқы және оң жақ доңғалақтар тiкесiнен тұрды да сол жақ доңғалақ жартылай түсiп, қиғаштап тұрып қалды. Аппараттағы қауiптi жағдайды ескертетiн қызыл жарық жанды. Штурман тетiктi қайта iске қосты. Доңғалақ не әрi, не берi қозғалмады.

– Командир, сол жақ доңғалақ толық ашылмайды.

– Неге?

– Себебiн бiлмедiм.

"Пешка" жер бауырлап барып, қайта жоғары өрледi. Аэродром үстiнен айналып ұшты. Шлемафоннан Поповтың дауысы естiлдi.

– Нұрпейiсов, неге қондырмай жүрсiң?

– Жолдас капитан, сол жақ доңғалақта ақау бар. Соны орнына келтiруге әрекеттенiп жатырмыз.

Ұшақ аэродромды тағы да екi айналды. Сол кезде полк командирi Тюрин, барлаушылар бастығы Морозов, инженер Фисак та жеттi. Олар Поповтан мән-жайға қанықты. Фисак ұшаққа басын шалқайтап қараған Тюринге:

– Жолдас полковник, маған бәрi де түсiнiктi, – дедi.

– Не бiлгенiң бар? Айт!

Доңғалақты төмен түсiрiп, көтерiп тұратын гидротүтiктi снаряд жарқыншақтары тесiп кеткен. Былтыр ұшқыш Вано Гахарияның тап осындай жағдайға ұшырап, ұшақты екi доңғалақпен қондырғаны есiңiзде болар.

– Иә, ол ержүрек ұшқыш едi ғой. – Тюрин ауыр күрсiндi. Эскадрилья командирiне бұрылып. – Ұшақтың жанармайы ендi қанша уақытқа жетедi?

– Әрi десе үш минут. – Попов күмiлжiп, басын төмен салды.

Әрбiр минут қымбат. Шұғыл оң шешiм қабылдамаса, орны толмас өкiнiштiң опындыратынын полк командирi сездi. Поповтың қолындағы байланыс құралын алып:

– Балам, менi есiтiп тұрсың ба?!

– Есiтiп тұрмын жолдас, полковник! – Нұрпейiсовтiң қоңырқай үнiнен көңiл қобалжуын аңғармады. "Неткен сабырлы жан!" – Ендеше тыңда, балам. Ұшақты сегiз жүз метр биiктiкке дейiн көтер. Фотоаппараттан таспа қорабын шығарып, өздерiң ауа қалықтағышымен (парашютпен) секiрiңдер. Маған сендердiң амандықтарың қымбат, – дедi.

Нұрпейiсов штурман мен атқыш-радиске:

– Полк командирiнiң сөзiн естiдiңдер ғой. Қазiр мен ұшақты соншалық биiкке көтергенде сендер секiресiңдер.

– Плис, өзiң ше? – Сұрақты Волков қойды.

– Мен ұшақты қондыруға әрекеттенiп көрейiн.

– Онда мен де сенiмен бiргемiн.

Сөз соңын штурман iлiп алды.

– Командир, мен де сендермен бiргемiн.

Плис жермен байланыс желiсiн ажыратып тастады.

– Балам, ағаттық iс өкiнiшке ұрындырады. Қалықтағышпен секiрудi бұйырамын! – Тюриннiң дегбiрi қашып, қатты дауыстап, сөзiн тағы қайталады.

Радист Якубов:

– Жолдас полковник, олармен байланыс жоқ. Желiнi үзiп тастаған, – дедi.

– Сен не айтып тұрсың? Байланысты үзгенi қалай? – Шошынған үнi қатты шықты. Радист үнсiз. – Ажалға көзсiз ұрынатын болды-ау жазған балаларым! – Тықыршып, бiр орнында тұра алмады.

"Пешка" аэродромның батыс жағынан бәсеңдей бердi. Нұрпейiсов жылдамдықты мейлiнше азайтты. Ұшақтың бауыры биiк қарағайдың басын шала аэродром алаңына жақындай түстi. Жиналған жұрт бар демдерiн iштерiне тартып, тапжылмай тына қалған.

Қалықтай төмендеген "пешканың" әуелi артқы шолақ доңғалағы жерге тидi. Сол жақ қанатын сәл ғана көтере ұстап, алдыңғы оң доңғалағы да жерге тиiп, шаң көтерiлдi. Нұрпейiсов ұшақтың екпiнi баяулап басылғанша қос қанатты тең ұстады. Ұшақ алаң шетiне жете бере сол жақ қанатымен жер сызып барып, жартылай шеңбер жасай айналып, кiлт тоқтады. Мотор үнi өштi. Төңiрек жым-жырт. Түн тып-тыныш. Жұрт өз көздерiне өздерi сенер-сенбесiн бiлмегендей сiлейiп тұр. Құлаққа ұрған танадай тыныштықты ұшқыш Николай Остапенконың шаттықтан жарыла жаздаған дауысы бөлiп жiбердi.

– Бауырлар, Нұрпейiсов ұшақты қондырды! Бұл ерлiк!

Сол кезде ғана ұшқыштар ұйқыларынан селт етiп оянғандай "Уралап!" ұшаққа қарай лап қойды. Олар жүгiрiп барған бойда кабинадан шыққан Плис Нұрпейiсовты көтерiп алып, бiрнеше рет аспанға атты. Дабырласа сөйлескен көңiлдi ұшқыштар мен механиктер берi қарай жүрдi. Нұрпейiсов бастаған экипаж мүшелерi полк командирiне қолдарын шекелерiне апарып, әскери iзет танытты.

– Жолдас полковник, тапсырма толық орындалды! Баяндап тұрған штурман-ұшқыш Нұрпейiсов.

Тюрин үшеуiнiң қолдарын қысып, арқаларынан қағып, дән ризашылығын бiлдiрдi. Содан соң Нұрпейiсовке:

– Нағыз ұшқыш та екенсiң, балам! – дедi. Жан қалтасынан "Беломорын" шығарып, үшеуiне шылым үлестiрдi. Өзi де шылымын тұтатып, көк түтiндi құмарта сорды да. – Мұндай жағдай полкте осымен екiншi рет қайталанып отыр. Қырық екiншi жылы ержүрек Вано Гахария марқұм ұшақты тап осындай күйде қондырып едi. Бiрақ күндiз болатын. Ал сен бiрiншi рет түнде жүзеге асырдың. Мiне, шеберлiк!

Инженер Фисак ұшақ доңғалағының ақауын анықтады. Тюринге әлгiндегi айтқаны дәл келгенiн жеткiздi.

Полк фотошеберханасында Нұрпейiсовтың экипажы түсiрген таспадағы жаңа мәлiметтер Жоғары Әскери Әуе күшiнiң бас штабына радиограмма арқылы жолданды.

Ертеңiне полк ұшқыштарының сапында Жоғары басшылықтың тапсырмасын ойдағыдай орындағаны үшiн полковник Тюрин штурман-ұшқыш Плис Нұрпейiсовтың экипажына Грендальдың алғысын жеткiздi.

* * *

1945 жылдың 23 сәуiрi.

Полк командирi полковник Трофим Романович Тюрин таңертеңгi сап алдында ұшқыштарға соңғы рет тапсырма бердi.

– Ертең Берлин көшелерiне Совет жауынгерлерi кiредi. Сондықтан бiз бүгiн фашизм астанасына соңғы рет барлау жасап фотомәлiмет жинаймыз. Жаудың әрбiр қорғаныс бекiнiстерiн мұқият фототаспаға түсiрулерiң керек. Бұл Совет жаяу әскерлерi мен артиллериясының тиiмдi шабуылдауына аса қажет, – дедi.

Сол күнi Дунаевскийдiң экипажы Берлинге үш рет ұшып барып, жаудың жаңа қорғаныстары туралы тың мәлiметтер әкелдi.

– Жарайсыңдар, қырандарым! – Тюрин ризашылығын бiлдiрiп, олардың қолын қысты. – Сендер Отан алдындағы азаматтық борыштарыңды толық өтедiңдер. Ендi дем ала берулерiңе болады. Жеңiске де санаулы күндер қалды. Сендер үшiн соғыс бiттi.

Дунаевский:

– Жолдас полковник, Берлиннiң солтүстiк батыс бөлiгiне жау артиллериясы қайта шоғырландырылған секiлдi. Соны анықтауға тағы бiр рет, ең соңғы рет Берлинге ұшуға рұқсат етiңiз, – дедi.

Тюрин жұлып алғандай, басын шайқап:

– Жоқ, сендер өз мiндеттерiңдi асыра орындадыңдар, – дедi де тосылып барып. – Оның үстiне атқыш-радист Алексей Волков науқастанып қалды.

Нұрпейiсов:

– Жолдас полковник, Волковты ауыстыруға болады. Бiзге соңғы рет Берлинге ұшуға рұқсат етiңiз, – дедi.

Тюрин екеуiнiң ұшқын шашқан көздерiне қарап көңiлдерiн қимады ма:

– Әй, жарайды! Бiрақ өте сақ болғайсыңдар. Сендерсiз де жоғалтқандарымыз аз емес, – дедi қимастық үнмен.

Әлгiден бұлардың сөзiн тыңдап тұрған атқыш-радист, аға сержант Сергей Ильич Конов:

– Жолдас полковник, Волковтың орнына менi жiберуiңiздi өтiнемiн, – деп тақ ете қалды.

Тюрин оның да талабын қайтармады.

Әуе қалықтағышты (парашюттi) жинаушы Женя Смирнова бiраздан берi Константин Дунаевскиймен сөз байласып, соғыстан соң бас қосып, бiрге өмiр сүруге уәделескен едi. Олар штабтан шыққан бойда Женя жүгiрiп келiп Дунаевскийдiң мойнына асылды.

– Костя, өтiнемiн Берлинге ендi ұшпай-ақ қойыңдаршы. Сендер үшiн соғыс бiттi ғой. Жеңiске де аз қалды. – Оның жүзiнен өтiнiштен гөрi жалыныш табы анық көрiндi.

Дунаевский құшағына қысып, маңдайынан сүйiп жымиды.

– Женя, бiз соңғы рет жаудан кек алуға барамыз. Уайымдама. Бәрi де ойдағыдай болады. Күт.

Смирнова оның алған бетiнен қайтпайтынын сезiп, Нұрпейiсовке бұрылды.

– Плис, сендердiң сонда әрбiр ұшқандарың мен үшiн қорқыныш. Жүрегiм бiр жамандықты сезе ме, атқақтап басылар емес. Мен үшiн, бауырларың үшiн, ұшпай-ақ қойыңдаршы.

– Женя, қамыға берме. Ары десе екi сағатта қайтып ораламыз. Содан соң Костямен мәңгiлiкке қуана қауышасың. Бiздi ұстама, – дедi көңiлiн аулап.

Экипаж Берлиннiң солтүстiк батыс жағына жаңадан топтастырылған жау артиллериясының үстiнен ұшты. Олардың жаңа аэродромы да сол маңда екен.

– Костя, бәрi де фототаспаға анық жазылды. Ендi өз аэродромымызға қарай тарт, – дедi Нұрпейiсов.

Дунаевский:

– Конов, орталық командованиеге осы мәлiметтердi хабарла. Олар мұндағы өзгерiстердi алдын ала бiле берсiн, – деп шлемафоннан дауыстады.

Аздан соң радист командирге радиограмма жiбергенiн баяндады.

Сол кезде жаудың зенитшiлерi оқ жаудырды. Ұшақтың тұла бойы дiр етiп, теңселiп кеттi. Сол жақ мотор қақалып-шашалғандай болды да өштi. Дунаевский бұлталақтаған ұшақты әзер дегенде қалпына келтiрiп, шығысқа қарай бағыт түзегенi сол едi зенитшiлер атуларын сап тыйды. Артынша фашистердiң жаңа реактивтi истребителi асқан жылдамдықпен төбелерiнен төнiп, пулеметiнен оқ жаудырды. Оң жақ мотордан қою қара түтiн бұрқ етiп, ұшақ шайқатылып барып, төмен қарай құлдилай бердi.

Дунаевский:

– Плис, Сергей, секiрiңдер? – дедi жанұшыр айқайлап. – Ұшақ маған бағынар емес.

Нұрпейiсов:

– Костя, астыңғы жағымызда жау зенитшiлерi. Секiргеннен аман қалу екiталай.

Дунаевский сәл кiдiрiп:

– Плис, Сергей менi кешiрiңдер! Отан үшiн басымды тiктiм. Үнi құмығып естiлдi.

Нұрпейiсов:

– Костя мен сенiмен бiргемiн. Тағдырдың жазуы осылай шығар. Сен де кешiр. Анам, бауырларым менi түсiнер, – дедi үздiге сөйлеп.

Конов:

– Жазмыштан озмыш жоқ. Мен де сендермен бiргемiн.

Дунаевский штурвалмен алысып, жанып бара жатқан ұшақты жау аэродромына қарай әзер бұрды.

Сәлден соң ұшақ жау истребительдерiнiң үстiне құлап, қатар тұрған бiрнешеуiн отқа орандырды.

Ұшқыш Василий Кокоревтiң да экипажы сол маңда едi. Әуе байланыс құралдары арқылы олардың бақұлдасқан соңғы сөздерiн анық естiдi. Истребитель керi оралғанша бұлт арасына жасырынып, сәлден соң қайта соғып жау аэродромына құлаған Дунаевскийдiң экипажын фототаспаға түсiрiп, базаға оралды. Полк командирi Тюринге өз көздерiмен көрген жайды баяндады. Тюриннiң қас-қабағы түнерiп, еңсесi түсiп кеттi.

– Бекер жұмсадым-ау! – Ауыр күрсiнiп, бар демiн бiр-ақ шығарды. – Қандай қырандардан айырылдық! Авиацияның болашағы солар едi ғой.

Полктегi қыздардың бәрi ұшқыштармен жұптасты. Тек Женя Смирнова ғана ерге шыққан жоқ. Өмiрiнiң соңына дейiн Константин Дунаевскийдi күтумен өткiзген.

Сол кезде штурман-ұшқыш, аға лейтенант Плис Нұрпейiсов небәрi жиырма бес жаста едi.

1945 жылы тамызда СССР Жоғары Советiнiң штурман-ұшқыш Плис Нұрпейiсовке Советтер Одағының Батыры атағын беру туралы жарлығы одақтық ақпарат құралдарында жарияланды.

Ердiң ерлiгi ешқашанда өлмейдi. Ұрпақтарға үлгi болып қала бередi.

Көлбай Адырбекұлы

Редакция таңдауы

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...
zhemkorlyk

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл...
din

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне...
stroitelnyj pesok e1499924523797

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле...

Жаңалықтар

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...

3 наурызға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 3 наурызға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы ауа райы болып, қар мен жаңбыр жауып, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын,...

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...

Әлемдегі барлық миллиардерлердің саны анықталды

Hurun Research Institute зерттеуіне сүйенсек, әлемдегі миллиардерлердің саны 3228-ге жеткен. Зерттеушілердің сөзінше, бұл — рекордты көрсеткіш.  15 қаңтардағы жағдай бойынша планетадағы ең бай адамдардың жиынтық...