قازاق كIتابى تەندەرگە تەلمIرIپ وتىرعاندا، يمپورتتىق كIتاپتىڭ داۋرەنI ءجۇرIپ تۇر

كەشە دۇنيەجۇزiلiك كiتاپ كۇنi اتالىپ ءوتتi. بiر كەزدە كiتاپتى جاستانىپ جاتىپ وقيتىن كiتاپقۇمارلار ەلi بولعانىمىز كوزiمiزدەن بۇل-بۇل ۇشتى ما، بۇل مەرەكەنi سوڭعى ۋاقىتتا اتاۋسىز قالدىراتىن بولدىق. كiتاپ مەرەكەسi تۇگiلi، كiتاپتىڭ ءوزi باعاسىن ازايتىپ، قۇنىن جوعالتىپ بارادى. بiراق مۇنىڭ بiرنەشە تۇيتكiلi بار.

بiرiنشiدەن، باعاسى تۇسكەندە، كiتاپتىڭ ساۋداداعى باعاسى كوتەرiلدi، ال رۋحاني باعاسى، وقىرماندى تارتۋ قۇنى تومەندەدi.

ەكiنشiدەن، باسقا تiلدەگi كiتاپتار ءوتiمدi بولىپ، قازاق كiتابىنىڭ قۇنى ءتۇستi. بiر كەزدە نارىق زامانىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتاپ، كاپيتاليستiك قوعام تالابىنا بەيiمدەلە الماي، ءوزiمiز قالاي قينالساق، ەندi كiتابىمىز دا سول كۇيدi باستان كەشۋدە. باسقا ەلدەن كەلگەن وزگە تiلدەگi كوزدiڭ جاۋىن الاتىن ءتۇرلi-ءتۇستi كiتاپتاردىڭ كولەڭكەسiندە قالىپ، سورەلەردەن تاپجىلماي تۇر.

وعان كiتاپ كiنالi ەمەس، ارينە. كiتاپتى شىعارۋدى، ونى ساپالى، مازمۇندى ەتiپ شىعارۋدى، باسپادان شىققان جاڭا ءونiمدi ناسيحاتتاۋدى، تاراتۋدى ۇيىمداستىرا الماي جاتقان ءوزiمiز كiنالiمiز.

قازاقستاندا iرiلi-ۇساقتى 25 باسپا بار ەكەن. ولاردىڭ ءبارi دەرلiك قازiر جەكەمەنشiككە وتكەن. وكiنiشكە قاراي، ء"وتتi" دەگەن اتى-اۋ، ويتكەنi، ءبارi دە مەملەكەت قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا كۇن كورiپ وتىر. جىل سايىن كiتاپ شىعارۋعا ارنالعان مەملەكەتتiك تەندەر وتكiزiلەدi. باسپالاردى ءوزارا باقتالاستىرىپ قويعان "بايقاۋ" دەگەنگە دە بوي ۇيرەتiپ الدىق. باسپا iسi ماۋسىمدىق قىزمەت تۇرiنە اينالىپ بارادى. كوكتەم – "تەندەردi ۇتىپ الۋ"، ياعني ەگiس سالۋ، جاز – قاربالاس تiرلiك، كiتاپ دايىنداۋ – تۇقىم سەبۋ، ونى وتاۋ، كۇتiپ-باپتاۋ، كۇز – كiتاپ شىعارۋ – استىق جي¬ناۋ، قىس – كiرiس پەن شىعىندى ەسەپتەۋ – مينيسترلiككە ەسەپ بەرۋ. جىلداعى ادەت بويىنشا، قىستىڭ سوڭعى ەكi ايى مەن كوكتەمنiڭ العاشقى ايلارى – باسپالار ءۇشiن اسپاننان شۇعا جاۋا ما دەپ استاناعا قاراپ تەلمiرگەن ۋاقىت. بۇل ۋاقىتتا باسپاداعى تiرشiلiك اتاۋلى توقتاپ، جۇمىس سايابىرلايدى. تiپتi قىزمەتكەرلەردiڭ ايلىعى دا بەرiلمەيدi، كەيبiر باسپالار قىزمەتكەرلەرگە اقىسىز دەمالىس ۇيىمداستىرادى. ال "تەندەر" وتiسiمەن، قاربالاس جۇمىس باستالادى. جاڭا جۇمىسكەرلەردi جۇمىسقا الادى. اينالا شابىس. كۇز ءوتiپ، قىس كەلگەنشە وسى.

ءساۋiر اياقتالۋعا جاقىن، الماتىداعى بiراز باسپالاردى ارالاپ قايتتىق، تىنىشتىق… ويتكەنi، بيىل تەندەردiڭ حابارلاندىرۋى ءالi جارىققا شىققان جوق. جىلدا ناۋرىز-ءساۋiر ايىندا تەندەر وتكi¬زiلiپ، وسى ۋاقىتتا باسپالار مەملەكەتتiك تاپسىرىستى تەڭدەي ءبولiپ، بiرەۋi از، بiرەۋi كوپ الىپ دەگەندەي، بiرەۋ رەنجiپ، بiرەۋ قۋانىپ جۇرەتiن. بيىل ءبارi ءالiپتiڭ ارتىن باعىپ، ءۇنسiز وتىر.

ءالiپتiڭ ارتىن باعۋدىڭ دا سىرى بار. استانادان تام-تۇمداپ جەتكەن حابارعا سەنسەك، مينيسترلiك تەندەر وتكiزۋدiڭ ەرەجەلەرiن وزگەرتiپ، قۇجاتتارىن قايتا قاراپ جاتقان كورiنەدi. بيىلدان باستاپ اۆتورلاردىڭ قالاماقىسى ءۇش-ءتورت ەسە وسەدi دەگەن سىبىس بار. ياعني، كiتاپتى شىعارتۋ باعاسى دا كوتەرiلەدi دەگەن ءسوز. بۇدان باسقا دا جاڭالىقتار بولۋى مۇمكiن.

باسپا اتاۋلى نەگە مەملەكەتتiك تاپسىرىسقا قاراپ قالدى دەيسiز؟ شىن مانiندە، سول باسپا ديرەكتورلارىنىڭ ءوزiن سويلەتسەڭiز، ەڭiرەگەندە ەتەگi جاسقا تولادى. تiپتi، ات پەن تۇيەدەن قالاپ العان مەملەكەتتiك تاپسىرىستىڭ ءوزiن جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ (الىپ بولعان سوڭ، ارينە)، داتتايتىندارى دا بار. ويتكەنi، كiتاپ شىعارۋعا بولiنگەن اقشا ونىڭ شىعىندارىن جابۋعا جەتپەيدi، ال ونىڭ ساپاسى، مازمۇنى بويىنشا مينيسترلiككە ەسەپ بەرۋ كەرەك، ايتپەسە، كەلەسi جىلعى "شۇعا بولiستەن" قالىس قالاسىڭ، ت.س.س.

بiز دە باسپا شىعىندارىنا باس قاتىرىپ كورەيiك. قازiر باسپاگەرلەردiڭ ايتۋىنشا، بەس ءجۇز بەتتiك ساپالى، جاقسى كiتاپتى شىعارۋدىڭ وزiندiك قۇنى 600 تەڭگە. بۇعان اۆتوردىڭ قالاماقىسىن، ديزاينەر ەڭبەگiن، باسپا قىزمەتكەرلەرiنiڭ ايلىعىن قوسىڭىز. ال مينيسترلiك ءار كiتاپتى شىعارۋعا ورتا ەسەپپەن 500 تەڭگەدەي قارجى بولەدi. سوندا باسپالار جىرىمداپ، 2000 تيراجبەن شىعاتىن كiتاپتان ءوزiنiڭ كۇن كورiسiنە دە از-ماز قاراجات الىپ قالۋ كەرەك. ايتپەسە، كۇن كورە المايدى.

سوندا سىرتتاي قاراعاندا، پايداسىنان شىعىنى كوپ بولسا، مەملەكەتتiك تاپسىرىستان باسپالار نەلiكتەن دەمالi? مەملەكەتتiك تاپسىرىس بويىنشا ون-ون بەس ەمەس، جىلىنا وتىز-قىرىق، ەلۋ كiتاپ العاندا، ارينە، كiتاپ شىعارۋدان پايدا ءتۇسۋi مۇمكiن. ەكiنشiدەن، مەملەكەتتiك تاپسىرىستىڭ اقشاسى ارقىلى كوپ باسپا ءوز قىزمەتكەرلەرiنiڭ شاي-سۋىن ايىرادى، ولاردىڭ قىزمەتiن مەملەكەت ەسەبiنەن تولەيدi. بۇل – ۇلكەن باسپالاردىڭ ءتاسiلi. ال ۇساق باسپالار قايتiپ كۇن كورەدi? قۇرامىندا رەداكتورى، كوركەمدەۋشi-سۋرەتشiسi، بەتتەۋشi-ديزاينەرi، كوررەكتورى، تەرiمشiسi ت.ب. قىزمەتكەرلەرi بار شاعىن باسپادا شىن مانiندە ەكi الدە ءۇش ادام عانا جۇمىس iستەيدi. ولاردىڭ ءوزi باسپا ديرەكتورىنىڭ ايەلi، قىزى، بالاسى ت.ب. بiر ادام بiرنەشە ادامنىڭ جۇمىسىن اتقارىپ، ولارعا بولiنگەن اقشا باسپانىڭ شىعىندارىن جابۋعا جۇمسالادى. بۇلاي ەتپەسە، ولار دا كۇن كورە المايدى.

وسىلايشا، قازاقشا ايتقاندا، باسپاگەردiڭ موينى ىرعايداي بولىپ شىعارعان كiتابى ءوز وقىرمانىنا جەتiپ جاتىر ما؟ ادەتتە، مەملەكەتتiك تاپسىرىسپەن شىققان كiتاپتار ساۋداعا تۇسپەيدi، كiتاپحانالارعا تاراتىلادى. رەسپۋبليكا وبلىستارى بويىنشا مەملەكەت ەسەبiندە تۇرعان 12 000 كiتاپحانا بار. ال مەملەكەتتiك تاپسىرىس ءار كiتاپقا 2000 تيراجدان اسپايدى. ەندi 2000 كiتاپتى 12 000 كiتاپحاناعا تاراتىپ كورiڭiز. جەتە مە؟ ارينە، جەتپەيدi. "مادەني مۇرا" باعدارلاماسى بويىنشا شىعىپ جاتقان كiتاپتاردىڭ تيراجى 3000-نان اسپايدى. شىن كiتاپقۇمارلاردىڭ قولىنا تۇسسە، بiر الماتىنىڭ ءوزiنiڭ سۇرانىسىن تولتىرا المايتىنداي كورسەتكiش. ەندەشە، مەملەكەت ەسەبiنەن بالەنباي كiتاپ شىعارىپ جاتىرمىز دەپ، بورiكتi اسپانعا اتۋدىڭ نە قاجەتi بار؟

كiتاپتى شىعارۋدان كەمiمiز جوق-اۋ. ماڭداي تەرiن توگiپ، كiتاپ باسىپ جاتقان باسپاگەرلەردiڭ ەڭبەگi ەش بولماسىن، ادiلدiگiن ايتايىق: قازiر مازمۇندى، رۋحاني ازىق بولارلىق بiرشاما كiتاپتار جارىق دۇنيەنiڭ بەتiن كورiپ جاتىر. بiراق جەتiم بالانىڭ كۇيiن كەشكەن ول كiتاپتار – كوبiنە تاستاندى، ويتكەنi ولاردىڭ قامقور قولعا – كiتاپقۇمار وقىرمانعا جەتۋi قيىن. كوزi اشىق قالامگەر قاۋىمنىڭ ءوزi بiر-بiرiنەن سۇراپ-بiلiپ ءجۇرiپ، ءوز اياعىمەن سول كiتاپ شىققان باسپاعا بارىپ ساتىپ الماسا، كوبiنە جاقسى كiتاپتان قاپى قالادى.

سوندا سونشاما قارجى شىعىندالعان iس ءوزiن-ءوزi اقتاي ما؟

ال مەملەكەت "اقشا ءبولدiم" دەپ توقمەيiلسiپ وتىرعاندا، باسپاگەرلەر سوڭعى تيىنىن ساناپ، كۇن كورiسi ءۇشiن مينيسترلiككە كوز ساتىپ وتىرعاندا، نارىقتى باسقا ەلدiڭ كiتاپتارى جاۋلاي باستادى. Iرi-iرi كiتاپ دۇكەندەرi اشىلىپ، سىرتتان اكەلiنگەن وزگە تiلدەگi ءتۇرلi-ءتۇستi كiتاپتاردى كوزدiڭ جاۋىن العىزىپ، قىزىقتىرىپ، سورەلەرگە تiزiپ قويدى. وسىدان سوڭ، "كiتاپ ءوتiمدi تاۋار ەمەس، ول وقىلمايدى!" دەپ كورiڭiز! وقىلماسا، سامساعان كiتاپ دۇكەندەرi قايدان پايدا بولدى، وزگە تiلدەگi كiتاپتار نەگە ءوتiمدi?

مەملەكەتتiك تەندەر جاريالانعان كۇننەن كەيiن وتىز كۇننەن سوڭ بايقاۋ وتكiزiلەدi، قۇجات دايىنداۋ، بايقاۋدى وتكiزۋ، ونىڭ جەڭiمپازدارىن انىقتاۋ، ولارمەن كەلiسiمشارت جاساسۋ – مۇنىڭ بارiنە ەكi ايداي ۋاقىت كەرەك. ياعني، بيىل باسپالاردىڭ قىزۋ تiرلiگi جاز ايلارىنا تۋرا كەلگەلi تۇر. التى ايدا الپىس كiتاپ شىعاراتىن باسپالار كiتاپتىڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرەتiنiن ۇمىتپاسا بولعانى. ويتكەنi، ولاردىڭ ەسەپ بەرەتiن ادامى – مينيستر نەمەسە لاۋازىمدى شەنەۋنiك ەمەس، قاراپايىم حالىق – وقىرمان عوي.

گۇلبيعاش وماروۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button