تاعدىر تالقىسىندا

… "اق ءۇي، ۆاشينگتون حاسەن ورالتاي مىرزا!"

"ازات ەۋروپا-ازاتتىق راديوسى، ميۋنحەن-گەرمانياعا"

قادiرلi حاسەن! "ازات ەۋروپا" مەن "ازاتتىق" راديوسىنىڭ قىزمەتكەرi رەتiندە اتقارعان قىزمەتiڭiز ءۇشiن، قايىرىمدى بiر ەل اتىنان راقىمەت ايتامىن. "ازات ەۋروپپا" مەن "ازاتتىق" راديولارى شىعىس ەۋروپا مەن بۇرىنعى سابەت وداعىندا دەموكراتيالىق كۇشتەردiڭ دامۋىندا شەشۋشi رول اتقاردى جانە سiز ونىڭ ماقساتىنا جەتۋ iسiنە ءتۇرلi جاقتان قۇندى ۇلەس قوستىڭىز… سiزدiڭ ادال قىزمەتiڭiز بەن ازاتتىق جولىندا شىنايى بەرiلiپ قىزمەت iستەۋiڭiز — قول جەتكiزگەن جاعدايدى الەم الداعى جىلدار بويى ەستە ساقتايدى. تاماشا iستەرiڭiز ءۇشiن راقىمەت!

شىنايى ادالدىقپەن — بيلل كلينتون"

بۇل "ەلiم-ايلاپ وتكەن ءومiر" اتالاتىن ايگiلi كiتاپتىڭ 323 بەتiندە بەرiلگەن امەريكانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتiنiڭ حاتى…

ازۋىن ايعا بiلەگەن قاھارلى سابەت وكiمەتiنiڭ كۇلi كوككە ۇشتى. ادرەسiنە بiر اۋىز قيعاش ءسوز ايتىپ قالعان ون مىڭداعان كiسiنi وققا ۇشىرعان وسى كەڭەس وكiمەتi ەمەس پە ەدi. ال وزiنە بiر تال وق اتىلماي شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسۋi قالاي؟ ەندەشە "كۇنi بiتكەن بايتەرەك كۇمiستەن قىرساۋ سالساڭ تۇرمايدى" دەگەن سوزگە جۇگiنەمiز. مiنە، وسى وقيعاعا "ازاتتىق" راديوسىنىڭ قاتىسى جوق دەپ ويلار ما ەدiڭiز؟ بيلل كلينتون امەريكاداي الپاۋىت ەلدiن پرەزيدەنتi بولا تۇرا، حاسەن ورالتايعا جوعارىداعى ءسوزدi نەگە ايتىپ وتىر؟ "ادام تiلiنە اسپانداعى بۇلت ازادى" دەپ بەكەر ايتىلماعان. بiراق وسى شiرiگi جەتiپ كەلە جاتقان وپاسىز يمپەرياعا ەڭ الدىمەن iزگi نيەتتi ادامزات بالاسىنىڭ رۋحاني قارسىلىعى كەرەك ەدi. سول iشتەي ءوسiپ جەتiلگەن قارسىلىققا وتقا ماي قۇيعانداي ەتiپ بۇكiل دۇنيەگە اۋە تولقىنىمەن جار سالعان "ازاتتىق" راديوسى بولاتىن. ال سونىڭ قازاق ءبولiمiن ۇزاق جىلدار بويى باسقارعان حاسەكەڭ – حاسەن ورالتاي اعامىزدىڭ ءوزi ەدi. بۇل كiسiنiڭ "ازاتتىق" راديوسىندا جۇمىس iستەگەن كەزi اللانىڭ امiرiمەن ناعىز سۇرانىپ تۇرعان ۇرىمتال ۋاقىتقا سايكەس كەلگەن. بiراق سايكەس كەلۋ بار دا، سونى جەرiنە جەتكiزە سايكەستەندiرۋ بار. قازاقتا "كەتكەن كۇشiڭدi سۇرامايدى، بiتكەن iسiڭدi سۇرايدى" دەيتiن ۇلاعات بار. اينالاڭداعى جۇرتقا، قوعامعا، تiپتi ءوز وتباسىڭا سەنiڭ جۇمساعان كۇشiڭ ەمەس، تىندىرعان iسiڭ كەرەك. قۇنىڭ تەك سونىمەن. سول جولدا اۋىراسىڭ با، ولەسiڭ بە، ول ەسەپكە الىنبايدى. ء(وز جانۇياڭنان باسقاعا)

جۇرت ءوز ءومiربايانى تۋرالى، اتا-اناسى، تۇتاس اۋلەتi تۋرالى جازىپ جاتادى، كiتاپ شىعارادى. قىسقاسى وسىنى جازۋ ءار كiمگە-اق ۇنايدى. ويتكەنi اركiمنiڭ ءوز ءومiربايانى وزiنە قىمبات ەكەنi راس… بiراق بارiنiكi بiردەي حاسەكەڭنiڭ ءومiر جولىنداي كۇردەلi; قيىن دا، قىزىقتى دا بولا بەرە مە؟ حاسەن ورالتايدىڭ ءومiر داستانى جەكە ادامنىڭ ەمەس، قازاق حالقىنىڭ، ۇلتىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋقىمەتiنiڭ بiر بولشەگi ءتارiزدi ەكەنiنە ەشكiم كوز جۇما المايدى.

بiرازىمىزدىڭ الگi "قىمبات" ساناپ جۇرگەن ءومiر جولىمىز وزiمiزگە قاتتى ۇناعانىمەن جالپى جۇرتقا قاجەتسiز. حالىققا كەرەكسiز، وزگە ەشكiمدi قىزىقتىرمايتىن كوكجاسىق، جاساڭ كiتاپ بولىپ شىعادى. "يتمۇرىندى تiزگەنمەن مونشاق بولماس" دەگەندەي، اۆتوردىڭ ءوزiنiڭ عانا جەكە "مونشاعى" بولىپ قالا بەرەدi. سiز "ەلiم-ايلاپ وتكەن ءومiر" اتتى كiتاپتى تولىق وقىماي-اق، بiر شولىپ كورiڭiز. 800 بەتتiك كiتاپتىڭ قاي تاقىرىپشاسىن وقىساڭىز دا، حاسەن ورالتايدىڭ ومiرلiك جيعان-تەرگەنiن، كورiپ-بiلگەنiن ءدال ءوز كوزiڭمەن كورiپ، ءوز باسىڭنان وتكiزگەندەي قانىق تۇردە كوڭiلگە تۇيەسiڭ. جۇرەگiڭ سىزدايدى. كiتاپ وقيعاسىنا جانىڭ اۋىرادى. سونشالىق ەتiڭە كiرiپ كەتەدi. بۇل ۇزاق حيكايانى ءوزiڭنiڭ الدەبiر قانداس، قيماس جاقىندارىڭنىڭ باسىنان وتكەن وقيعاداي كەرەمەت جاناشىرلىقپەن قابىلدايسىڭ. بۇل كiتاپ مەن قازاقپىن دەگەن ادامنىڭ بارلىعىنا دا جات ەمەس، قايتا، ءاربiر قانداس، باۋىرلاس دوس-جارىڭنىڭ تورiندە تۇرسا قانىڭدى قوزعاپ، جiگەرiڭدi تاسىتىپ، نامىسىڭدى وياتارلىق رۋحاني قازىناڭ بولا الاتىنى ءسوزسiز، دەر ەدiم. قىسقا ايتقاندا بۇل حيكايا تۋعان جەرiنەن اۋا كوشiپ، شiلدەي توزىپ سىپىرىلا بوسقان قازاقتىڭ رۋحاني جەتiمدiگiنiڭ كۋاسiندەي. ۇستiمiزدەگi جىلى 75 جاسقا كەلiپ وتىرعان حاسەن ورالتاي مەن ونىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولعان اكەسi قاليبەك حاكiم تۋرالى مەن ءوز باسىم ەڭ العاش "قازاق ادەبيەتi" گازەتi ارقىلى ماعلۇمات بiلدiم.

بالا جاسىنان شىعىس وڭتۇستiك ازيانى كوكتەپ ءوتiپ ايتارلىقتاي جاھانكەز بولعان، وسە كەلە، مۇستافا شوقايدىڭ جولىن قۋعان، تاعدىرى قيانكەسكi تالقىدان تۇراتىن، حاسەن ورالتايدىڭ بiر حيكاياسى جاريالانعان-دى. وقيعا بارىسىمەن مەنiڭ ەسiمدە مىقتاپ ورناپ قالعان بiر نارسە -دوڭگەلەك دۇنيەنi دۇركiرەتكەن قاليبەك حاكiمنiڭ سالت اتپەن تۇسكەن سۋرەتi بولاتىن. "ات كەكiلiن كەسكەن" دەمەكشi، ايبىندى باتىردىڭ تاقىمىندا كەكiلi شورت كەسiلگەن، موينى قۇرىقتاي، تالىس تاناۋ، سالپى ەرiن سايگۇلiگi.

ۇستiندەگi بالاسىن الدىرعان بارىستاي ىزالى يەسiمەن قوسا كۇندiز-ءتۇنi جەر كەزگەن قاراكەر تۇلپار دا الدەنەگە قىجىلى بارداي، شاتىناعان شارالى كوزiنەن وت شاشا، قۇلاعىن دا جىمقىرىڭقىراپ العان. جاۋگەرشiلiكتەگi سەنiمiن اقتاپ جۇرگەن باسiرە دۇلدۇلiنە مiنiپ ات ۇستiندە تاكاپپار وتىرعان قاليبەك حاكiمنiڭ اسقاق كورiنiسi كوز تارتادى. الاقانداي ويمىش-ويمىش تەڭبiلدەرi بار، اقشۇبار بارىس تەرiسiنەن تون كيگەن، قۇرىش جiگەر، قايسار ادام وسى سۇلباسىنىڭ وزiنەن-اق داۋىلپازدىق مiنەزiن بايقاتىپ تۇر. وزگەدە جوق، ەرەكشە تۇرپات. ۇزەڭگiنiڭ تارالعىسىن كەرە، شiرەي تەۋiپ، اتىنىڭ باسىن كەكشيتە، تiزگiندi قىمتي تەجەپ، قامشى ۇستاعان قولىمەن بiر ءبۇيiرiن تايانا، الدەبiر بيiك تاۋ باسىنا الىستان كوز تiگiپ ايباتتانا، قۇشىرلانا قاراعان.

ءوز باسىن پاتشا ورنىندا بiلەتiن جاۋىنا قارسى جاۋجۇرەك ادامنىڭ كۇمiس ەر-تۇرمانى; ومiلدiرiك، جۇگەن ۇزەڭگiباۋ-تارالعىسىنا دەيiن كۇمiس ۇزبەلەرمەن ايشىقتالعانى كورiنiپ تۇر. سونداي بەساسپاپ ىنسان ءدال وسىناۋ جانپيدا قالپىندا نەنi ويلاپ تۇردى ەكەن.

شىقشىتىن تiستەنiپ، ماعىنالى كوزiن ىزالى ويمەن قىسىڭقىراي قاداپ ايباتتانعان بارىس جۇرەك، ءباھادۇر جان ءوزiنiڭ وسىناۋ نۇسقاسىمەن دۇنيەدەگi ەشقانداي اۋليەڭiزدەن كەم سوعىپ تۇرماعانداي. بۇل وزگە ەمەس، قازاق ساڭلاعىنىڭ بiر بەك-زاتتىق، تەكتiلiك بەلگiسi ەدi. قاليبەك حاكiمنiڭ بۇل سۋرەتi قانىم قازاق دەگەنگە دەس بەرەدi. رۋحىڭدى جاڭعىرتىپ، جiگەرiڭدi جانيدى. سەزiمiڭ سولعىن، قارىمسىز پاقىر بولماساڭ، زەردەڭدi سiلكiپ، زەيiنiڭدi قايرايدى. ءومiردiڭ كۇندەلiكتi كۇيكi تiرلiگiنەن شاڭ باسقان موماقان كوڭiلiڭدi ورگە تارتىپ نامىسىڭدى شاباقتايدى.

جاسانعان جاۋعا جالاڭ اتتىڭ جالىمەن، جالاڭ جاساق قولىمەن قارسى تۇرعان قاليبەك حاكiمنiڭ بۇل سۋرەتi ونىڭ باسىنان كەشكەن نەلەر قاندى وقيعالارعا ۇيلەسiپ-اق تۇر. "باتىر" دەپ، ء"باھادۇر" دەپ قازاق كiمدەردi ايتىپ ءجۇر؟ قولىنا باقان الىپ اۋىلىنان شىعا شاپقاندى دا باتىرعا ساناپ اقشاسىن تولەپ كiتاپ شىعارىپ ءجۇرمiز… وسى ورايدا قوسارىم "ەلiم-ايلاپ وتكەن ءومiر" اتتى كiتاپتى بىلاي قويا تۇرىپ الگi "قازاق ادەبيەتi" بەتiندەگi بiر عانا حيكايانىڭ ءوزiن وقىپ شىققان كiسi وقيعانىڭ قاقپانىنا قابىلاتىنى داۋسىز.

گيمالاي تاۋىنداعى "ىس" دەپ اتالاتىن ۋلى گاز… كەنەتتەن سونىڭ قۇربانى بولاتىن قايران، عازيز، جازىقسىز جاندار. اسiرەسە ومiرگە كوزiن ەندi اشقان جاس بالالار، سابيلەر!

جاۋ قۇرساۋىنان ىعىسىپ، اتا قونىسىنان اۋا بوسقانداعى قاليبەكتەي ناعىز بiرتۋار باتىرلارعا، ونىڭ قاسىنداعى جاندارعا قانات بiتiرگەن ات-كولiك، مالداردىڭ، جۇك ارتقان تۇيەلەردiڭ اياق استىنان باق ەتiپ قۇلاپ ءولiپ جاتۋى. ارتى جاۋ، الدى تابيعات اپاتى.

قاليبەك كوشiنiڭ قىتايدان يندياعا جول تارتقان ادام توزگiسiز قيامەت ساپارىنداعى (1950 جىلى) گيمالاي شوقىلارىندا ۋلى گازدان قازا تاپقان وتباسىلاردىڭ كۇيزەلiسi جان تۇرشiكتiرەرلiك. قاليبەكتiڭ ءوزi وتە جاقسى كورگەن كiشكەنتاي پەرزەنتi ءماريامنىڭ ءولiم الدىنداعى قايعىلى كورiنiستەرi جانىڭىزدى جارالايدى. جۇرەگiڭدi سىزداتىپ، ەت باۋىرىڭدى ەزەدi. وسىنىڭ الدىندا ءماريامنىڭ اعاسى قاپاننىڭ جانە اپكەلەرi ءشارباننىڭ، نۇرجامالدىڭ، iنiسi Iسكەندiردiڭ "ىستان" قاسiرەتتi قازاعا ۇشىراۋلارى وتباسى مۇشەلەرiنiڭ جان-دۇنيەسiن شايلىقتىرىپ، جۇرەگiن ۇشىرعان. ولاردىڭ ارتىندا باۋىرى قان بولىپ ەزiلiپ، حانىمشا انا قان قاقساپ، زارلاپ قالعان. بiرi ارتىنان بiرi كەتiپ وتىرعان پەرزەنتتەر قازاسى اۋىر-اق ەدi. ول از بولعانداي ەندi تاعى مىنا ءۇمiت ەتكەن بالاسى جان ۇزۋگە اينالعاندا قاليبەكتiڭ جۇرەگi تiپتi ءمۇيiز بولسا دا، كۇيزەلتپەي قويماپ ەدi. جازىقسىز، كiناسiز، ارماندى ولiمگە بەتتەپ بارا جاتقان، ءارi قىلىعى ءتاتتi، سۇيكiمدi ءبۇلدiرشiنi ءماريام سول ولگەن اعا-iنi، اپكەلەرiن ەسكە الىپ جاتىپ اكەسiنە شەرگە تولى سوڭعى اقتىق ارىزىن ايتىپ:

– اعا، بiزدi نەگە وسى جەرگە اكەلدiڭ؟!– دەپ وزiنە عانا ءتان ءالسiز، نازiك نارازىلىعىن بiلدiرەدi. ءولiم قورقىنىشىنان iش-وزەگiن جەگiدەي جەگەن قايعىسىن ارنايدى. اكە كوڭiلiندە ومiرلiك ايىقپاز، ارمان، دەرت قالدىرادى. مۇنسىز دا ورتەنiپ كەلە جاتقان اكە سورلى "اھ" دەسە اۋزىنان جالىن شىعارارلىقتاي ەتiپ وكiنiش-ۇرەي ارناعان. نازا مەن نالاعا تولى قاسiرەت ارمانىن وكسiتكەن. بالالىق، سابيلiك پاك قالپىمەن اقىرعى رەت وسىلايشا جالىنىشتى مۇساپiرلiكپەن تiل قاتۋى قايران اكەنiڭ كوزiنە ەرiكسiز ىستىق جاس كەلتiرگەن. وسىلايشا بالا-شاعاسىن قۇربان ەتiپ، اتا-تۇرiك ەلiنە سەگiز بالانىڭ ەكەۋiن عانا جەتكiزگەن قاليبەك حاكiم بۇل ارەكەتتi كiم ءۇشiن، قانداي جاعدايدا iستەدi? ويلاپ كورiڭiز; بۇگiنگi قارىن توق، ۋايىم جوق زاماندا، مامىرايحان-ماڭعاز زاماندا بۇل احۋال تەك ايتۋعا عانا جەڭiل. جوعارىداعى سۋرەتكە كوپ توقتالىپ، قادالا ايتىپ وتىرعانىمىز، سونشالىق اۋىر ازاپتىڭ قاليبەك تۇلعاسىنداعى قورىتىندىسىنداي ەدi. قاليبەكتەي ادامنىڭ الماس قىلىشتاي وتكiر تۇرپاتىنىڭ تارتىمى ەدi.

* * *

حاسەن ورالتاي اعامىز اكەسi قاليبەك حاكiمنiڭ اتىن جانە ونداعى قازاق كوشiنiڭ جاعدايىن ايداي الەمگە پاش ەتكەن "ەلiم-ايلاپ وتكەن ءومiر" اتتى كiتاپ جەكە ادامداردىڭ نەمەسە رۋدىڭ ەمەس، ۇلتتىڭ نامىسى دەسەك بولادى. بۇل كiتاپتىڭ وقيعاسىنا ەنگەن قازاقتار تاريحى بiزدiڭ ۇلتىمىزدىڭ مىنا جالپاق جاھانداعى ەڭ قايسار، ەڭ كونپiس، ەڭ ءتوزiمدi، عاجايىپ حالىق، ايىرىقشا جۇرت ەكەنiن ايگiلەگەن. ادام بالاسىنىڭ توزiمدiلiگi دەگەن وسىدان ارتىق بولماس. جان بەرگەنشە تiرەسكەن كۇرەس اتاۋلى وسىنداي-اق بولار. مۇزداي تەمiر وت قارۋمەن باقايشىعىنا دەيiن جاساقتالا قۇرسانعان جاۋمەن قاسىق قانى قالعانشا شايقاسىپ، امالسىزدان شەتەلگە قاراي ىعىسا ۇرىسقان قاليبەك كوشi تۇتاس بiر ءداۋiردiڭ كورiنiسi بولاتىن.

1944 جىلى گومينداڭ ەزگiسiنە قارسى Iلەدەن باستالعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرiلiستiڭ ءدۇمپۋi 45-جىلدىڭ كوكتەمiندە قاليبەك باسقارىپ وتىرعان ماناس-ساۋان اۋدانىنىڭ قىزىلوزەن وڭiرiنە دە ۇلاسقان. بۇل جەردەگi ەلدەن تىنىشتىق كەتە باستاعان. وسى كەزدە 12 جاسقا كەلگەن حاسەن ورالتايدىڭ ياعني قاليبەك حاكiمنiڭ وتباسىندا قيان-كەسكi تاعدىر تاۋقىمەتi باستالادى. بۇل ورايدا ەرەكشە نازار اۋدارارلىق بiر جايت – بۇعان دەيiن گومينداڭنىڭ ۇكiمەتiنە قاراستى اۋداندى باسقارىپ وتىرعان قاليبەك Iلەدەن بەرi سىپىرا جەڭiسپەن كەلە جاتقان ۇلت-ازاتتىق كوتەرiلiستiڭ قۇرامىنا قوسىلىپ كەتەيiن دەسە، وعان شاماسىن كەلتiرمەي گومينداڭنىڭ سايما-ساي اسكەرi بۇلاردى قىرىپ جiبەرەدi. قوسىلمايىن دەسە ۇلت-ازاتتىق كۇرەس باستاعاندار ءوز قازاعى، ءوز قانى.

ونىڭ ۇستiنە ستاليننىڭ بۇيرىعىمەن ۇلت-ازاتتىق توڭكەرiس ءدال وسى ماناس-ساۋانعا جەتكەندە توقتاتىلىپ تاستالعان. سەبەبi از ۇلت ارمياسى ەندi شىڭجان ورتالىعى ءۇرiمجiنi قاراتىپ السا، وندا، بۇكiل شىڭجان از ۇلتتىڭ قولىنا تۇتاس ءوتiپ كەتەدi دە كەيiن ماۋ زە دۋڭعا باعىنبايدى دەگەن ءسوز. Iشكi جاقتا ماۋ زە دۋڭ مەن جاڭ كاي شى بەلشەسiنەن قىزىل قانعا باتىپ سوعىسىپ جاتقان كەز… Iشمەرەز ستالين جاڭ كاي شىنىڭ شىڭجانداعى كۇشiن از ۇلتتار كوتەرiلiسi ارقىلى السiرەتiپ تۇرىپ سول ارقىلى بۇل جاقتان جاڭ كاي شىعا كومەك قولىن جەتكiزبەۋ بولاتىن. ويتكەنi جاڭ كاي شىدان ماۋ زە دۋڭنىڭ كۇشi از بولماۋى، ياعني باسىم بولۋى كەرەك ەدi. سول ءۇشiن اكپار باتىر باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرiلiسكە مىنا جاقتان قارۋ-جاراق بەرiپ ءاۋ باستا الاياقتىقپەن قولداعان. ەندi قاراپ تۇرسا از ۇلتتاردىڭ جويقىن كۇش تەگەۋiرiنi گومينداڭنىڭ شىڭجانداعى وكiمەتiن تۇتاس الىپ قوياتىن ءتۇرi بار… سوندىقتان بۇنداعى گومينداڭدى دا، از ۇلتتار كوتەرiلiسiن دە بەلدەن سوققان جىلانداي كاۋiپسiزدەندiرiپ قويۋدىڭ امالىمەن ۇلت-ازاتتىق سوعىستى ورتا جولدا توقتاتىپ تاستاعان. ستاليننىڭ تۇپكi ماقساتى شىڭجاڭدى ماۋ زە دۋڭنىڭ قارماعىنا الىپ بەرۋ بولاتىن. ال وسىنداي جاعدايدا ماناس-ساۋانداعى قاليبەك حاكiم ەكi جاققا دا سەنiمسiز ادام بولىپ كورiنگەن. كۇنi ەرتەڭ سوعىس ءدۇر ەتiپ قايتا قوزعالسا قولىندا بiر اۋداننىڭ اسكەرi مەن قارۋ-جاراعى بار قاليبەك كiمگە قوسىلماق؟! شىندىعىنا كەلگەندە تەككە اراندايتىن بولعان. گومينداڭنىڭ ۇرiمجiدەگi ۇكiمەتi بۇلاردىڭ سىرتىنان قارۋلى كۇزەت اتتاندىرعان. ولاي بولسا، قاليبەك ەندi ءوز قازاعىمەن ءوزi سوعىسۋىنا تۋرا كەلەدi. گومينداڭنىڭ نامىسىنا شاۋىپ سونىڭ مياتىنا شىعۋى كەرەك. بiراق ول ارەكەتكە ولسە دە بارماق ەمەس. سونىمەن ءوزiنiڭ قاراۋىنداعى ساقشى باستىعى تاكiمان باتىرمەن اقىلداسىپ قولاستىنداعى ەلiن قىرعىنعا ۇشىراتپاۋدىڭ قامىن ويلاعان. جەدەل سۋىت حابارمەن تۇتاس ەلiن كوشiرiپ الدىمەن كوكلiك دەگەن تاۋعا جەتiپ بiراز وتىرادى. ايتقانىنداي-اق ءۇرiمجi بۇلاردىڭ سوڭىنا قارۋلى قالىڭ اسكەر شىعارادى. قاليبەك پەن تاكiمان امالسىزدان وزدەرiن باسقارىپ وتىرعان گومينداڭ وكiمەتiمەن قارۋلى شايقاس باستاۋىنا تۋرا كەلەدi. ەلi-جۇرتىن جاۋعا الدىرماي، جىلدار بويى سوعىس جالعاستىرادى. ارادا 3-4 جىل وتكەندە 1949 جىلى شىڭجاڭدى ماۋ زە دۋڭنىڭ "حالىق-ازاتتىق ارمياسى" باسىپ العان.

قاليبەك ەندi قىتاي كومپارتياسىنىڭ اسكەرiمەن سوعىسادى. حالىق-ازاتتىق ارميا بارار جەر، باسار تاۋىن قالدىرماعاندىقتان مۇنان بىلاي شەتەلگە اۋماي بولمايتىن ەدi. كوكلiك تاۋىنان تيبەتكە قاراي جول اشىپ بەرەتiن وڭتۇستiك شىڭجاڭداعى قاراشارi ايماعىنا قاراي بۇكiل ەلi-جۇرتىن باستاپ ىعىسادى. وسىنىڭ بارلىعىندا قۇمىرسقاداي قاپتاعان حالىق-ازاتتىق ارميا اسكەرiمەن ۇزدiك-سوزدىق سوعىسا وتىرىپ، تاكلاماكان شولiنە iلiنەدi. جىلاپ كۇڭiرەنگەن بالادان، قۇلاپ كۇڭiرەنگەن كارiگە دەيiن ءدۇبiرلi كوشكە iلەسiپ تاكلاماكان ءشولiن كوكتەي وتۋiنە تۋرا كەلەدi. ءوستiپ 1950 جىلعا جەتكەندە حاسەن ورالتاي 17 جاسقا تولادى. تاكلاماكان شولiنەن وتەردەگi ادام ايتقىسىز ازاپ كوپتەگەن ادامداردىڭ شىعىنعا ۇشىراۋىنا سوقتىرعان. كوش جونەكەي بiر جاعاتىن وتىن، بiر جۇتىم سۋعا زار بولعان حالىق شولدەن ءولiپ بارا جاتقان كەزدە قويدى باۋىزداپ قاندارىن iشiپ كورەدi. بiراق ءا دەگەندە تاڭدايدى جiبiتكەنiمەن سوڭىنان قان دەگەن ادامدى ودان ارى قاتالاتاتىن نارسە ەكەن. مiنگەن اتتارىنىڭ دارەتiن جەرگە توكپەي، شىرقىراپ جىلاعان بالالارىنىڭ تاڭدايىن سونىمەن دە جiبiتۋلەرiنە تۋرا كەلگەن. ايداعان مالدارى نەشە كۇندەر بويى ءشوپ كورمەي، سۋدان دا قاتالايدى.

قاليبەك باتىر كوشتi باستاپ الدىعا ءتۇسiپ الىپ ءۇنسiز تارتادى دا وتىرادى. قاليبەكتiڭ تۋعان iنiسi Iلياس قىتاي قۇرساۋىندا قالىپ، وزiنەن ۇلكەن اعاسى، ادiلبەك قاسىنداعى ەكi جولداسىمەن جول شولىپ كەلۋ ءۇشiن كەتكەنiنەن قايتا ورالماي اداسىپ ولەدi. قاليبەكتiڭ بiر باسىنا جالپاق جاھان قۇلاپ تۇسكەندەي تاۋقىمەت كورگەن كەزi ەدi. ەلi-جۇرتىنىڭ سيقى بولسا مىناۋ. وتباسىنىڭ ءتۇرi اناۋ. تەك "جۇرەك iشتەن جىلاسا، اقىل iشتەن جۇباتادى" دەگەن كۇن تۋعان. ارتى – جاۋ، الدى -اپات، شەكسiز قيىن كەزەڭ ەدi. سونداي جاعدايعا كiرiپتار بولىپ كەزدەسكەن قاليبەك حاكiم ءوزi دە وكiنiشكە قالعانداي ەدi. Iش-وزەگiن ورتەگەن، قاتتى توقىراعان سونداي وكiنiشتi ساتتە ءوز سوڭىنا iلەسiپ شۇبىرعان ەلدiڭ ىقتيارىنا سالىپ: "وبالدارىڭا قالىپ جۇرمەيiن، قالامىن دەيتiڭدەرiڭ قالىڭدار" دەگەن شىنايى تiلەگiن بiلدiرەدi. شىنىمەن قايتقىسى كەلگەن بiر ءبولiم جۇرتقا ىقتيار بەرiپ، اق تiلەك تiلەپ جولعا سالادى. وسىنداعى ەڭ بiر عاجابى: مىنانداي قيىن جولىندا كوڭiلiنە تiرەك كورگەن، سەنiمدi ءوزiنiڭ بiردەن-بiر ارقا سۇيەر بالاسى حاسەن ورالتايعا دا وسى ەرiكتi بەرiپ: "بالام، قالامىن دەسەڭ سەنiڭ دە قالۋىڭا رۇقسات ەتەيiن، جاسسىڭ عوي، قىتاي سەنi كەشiرەر. مەن بولسام ءولiم ەكەش، ولiمگە دە باس تiككەن اداممىن"، دەپ تىعىرىققا تiرەلەدi. بۇل سوزگە مۇلدە قوسىلا المايتىن سۇيiكتi پەرزەنتi ءوز ويىن قىسقا ءتۇيiپ "اكە، مەن سەن ولگەن جەردە بiرگە ولەمiن" دەيدi… وقىرماننىڭ كەڭسiرiگi قاق ايىرىلارداي دۋىلداپ كەتەدi. كوزiڭە جاس كەلەدi. ولارعا جەڭiل بولعان با؟ ەكەۋiنiڭ دە جۇيەسi بوساپ iشiنەن ەگiلە، مۇجiلەتiن انىق بiر شەرلi ءسات وسى بولعان. بۇل اكە مەن بالا ورتاسىنداعى شەكسiز تراگەديالىق قايعى ساعاتتاردىڭ كۋاسi ەدi. ومiردەگi اكە، بالا ورتاسىنداعى ولمەس-وشپەس، كلاسسيكالىق قارىم-قاتىناس دەپ وسىنى ايتۋعا بولار ەدi.

ماناس-ساۋان كەرەيلەرiنەن شىققان قوس باتىر قاليبەك، تاكiمان ءوز ەلدەرi ءۇشiن بەل بايلاعان جانقيارلىق كۇرەستە اناۋ كوكلiك تاۋىندا قۇس ۇشپاس، قۇلان جورتپاس، ماڭگi مۇزارت زاڭعارلاردا تابان جولدارىنا كيiز توسەپ: ۇزiك، تۋىرلىق، تەكەمەت، سىرماقتارىنىڭ بiر بەتiن سۋلاپ، سونى مۇز تاۋلارعا بiرتiن-بiرتiن قاتىرا وتىرىپ، قيامەتتiڭ قىل كوپiرiندەي ميمىرت، اۋىر جول كەشكەن. جاۋ قاماۋىنان قۇتىلۋ ءۇشiن مۇزارتتارعا تiرەلiپ، قارسى الدىنداعى كەرمە تاستارعا ماڭداي تiرەپ توقتاپ قالعان جەرلەردە ات-كولiكتەرiنiڭ بەلiنەن ارقان بايلاپ، وزدەرi ەر-ايەل دەمەي ۇستiڭگi جاعىنان جابىلىپ تارتىپ شىعارىپ وتىرعان. شىعارا الماعاندارىن ۇستiندەگi ارتىلعان جۇگiمەن قۇز-شاتقالدارعا جiبەرگەن. ايەل دەمەكشi، قازاق ايەلدەرi سوناۋ جوڭعار زامانىنان بەرi جاۋگەرشiلiكتiڭ قاي-قايسىسىندا دا ەرلەرi جاۋمەن ايقاسىپ جاتقاندا، مىنا جاقتا ءۇيiن جىعىپ جۇگiن ارتىپ، دەم ارادا دۇشپانىنا كوشكەن جۇرتتارىن سيپاتىپ كەتiپ وتىرعان. قاليبەك، تاكiماننىڭ سوعىسىندا دا وسى ايەلدەر بالا-شاعا قاسىندا ەركەكتەر جوقتىعىن بiلدiرمەي، مەن-مەن دەگەن ازامات iستەرلiك iستi قىلاۋسىز اتقارعان. قاليبەك كوشiندە بiر شەتi جاۋدان قىرىلىپ جاتسا، بiر جاعىنان تابيعات اپاتىنان كوز جۇمعان ۇل-قىزدارىنا قاراي الماي، تiپتi ولiكتi جەرلەي الماي كولiككە ارتىپ كوشتiڭ بiر شەتiن العا جىلجىتقان وسى ايەل-ارداقتىلار ەدi.

تاكلاماكاننان ءوتiپ ارعى جاعى كاسكول، ودان گيمالاي تاۋىنان اسىپ تيبەت ۇستۇرتiنە iلiنەر جەردە سوڭدارىنان جاۋ قۋالاپ اتقىلاعاندا ادامدى بىلاي قويىپ، كوپ جىلدان بەرگi جاۋگەرشiلiكتە جۇك ارتار كولiكتiڭ باسى بولىپ كەلگەن، قۇتتى جانۋار-اقباس اتان ۇستiندەگi ارتىلعان التى قانات ۇيiمەن سازعا باتىپ قالىپ، حانىمشا انا جىلاعان تۇستا دا وقىرمان جانى قۇلازىپ كەتەدi. ءدال ءوزiڭنiڭ شەشەڭ جىلاعانداي بولاسىڭ. ءوزiڭنiڭ شاڭىراعىڭ قيراپ، سۇيiكتi جەكە كولiك اتانىڭ كوزi جايناپ، تiرi قالىپ بارا جاتقانداي قىنجىلاسىڭ. كوش ادامدارىنىڭ كورمەگەنi قالمايدى. ادام بالاسىنا وسىدان ارتىق، مۇنان اسقان جاپا بولا ما؟

يت تiرلiك دەگەنiن iستەپ، ايتقانىنا كوندiرەدi. ادامداردىڭ تەلiمi شىعىپ، قايىرشىداي قاڭعىرعان. قاليبەك حاكiمدi وسىعان جەتكiزگەن قارا باسىنىڭ قامى ما ەدi? جوق، ەل نامىسى، ۇلت نامىسى ەدi. اينالاسىنا تۋعان ەلi-جۇرتىنا دەگەن اكەلiك بورىش، پارىزى ەدi. سونىڭ بار ازابىنا قاسقايا قارسى تۇرىپ باس تiككەن، قاليبەك حاكiمدەي قاھارمان ەردiڭ قايتالانباس، بولاتتاي بەرiك سەرتتiلiگi ەدi. تiپتi مىناۋ جۇمىر جەردiڭ سوناۋ ەكiنشi قاباتىنداعى اسقاق الەم-امەريكاعا ءۇنi جەتiپ، ازۋىن ايعا بiلەگەن سابەت وكiمەتiن قۇلاتۋعا كۇش قوسقان اكەلi-بالالى قاليبەك حاكiم مەن حاسەن ورالتايدىڭ ۇلتقا دەگەن قايتالانباس مۇراگەرلiك ەڭبەگi، ادال توككەن ماڭداي تەرi ەدi. اسiرەسە، "ازاتتىق راديوسى" قازاق ءبولiمiنiڭ نەگiزiن سالىپ، العاشقى كiرپiشiن قالاعان حاسەن ورالتايدىڭ ماڭدايىنا جازىلىپتى. سونىڭ مىنا حح-ححI عاسىرلارعا ۇلاسىپ، بۇكiل ازيا، ەۋروپانى جالت قاراتقان ناتيجەنiڭ باسى ەدi.

قاھارمان قاليبەك حاكiم ەتەكتەپ جيىپ ەل ەتكiسi كەلگەن سول جۇرتتىڭ ۇرپاعى قازiر تۇركيادا، گەرمانيادا، ەۋروپانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرiندە جاساپ جاتىر. گيمالاي تاۋى ارقىلى قيامەتتiڭ قىل كوپiرiن باسىپ ءجۇرiپ تيبەتكە، ودان يندياعا جەتكەن. وندا بiرنەشە جىلدار تۇرىپ قالعان قاليبەك دۇنيەجۇزi حالىقارالىق ماسەلەگە قاتىسى بار ورىنداردىڭ باسشىلارىنا ارىزدانا وتىرىپ تۇركياعا كوشۋگە رۇقسات العان. ءوز ەلiنiڭ ءارتۇرلi سەبەپپەن جولدا ولگەننەن قالعان، تiرi جۇرناعى پاكيستان، يرانداتىپ ءجۇرiپ اقىرى ارعى ءتۇبiمiز بiر، اتا تۇرiككە-تۇركياعا جەتiپ بiراق جىعىلعان. ءاۋ باستا قىزىلوزەننەن قول ۇستاسىپ بiرگە اتتانعان سەنiمدi سەرiگi ساقشى باستىعى تاكiمان باتىر قالىڭ قىرعىن اتىستا وققا ۇشقان. قورشاۋعا الىنار تۇستا قاليبەك ءوز ساربازدارىنىڭ اتىن تەرiس تاعالاتىپ قىتاي اسكەرiن باعىتىنان اداستىرىپ ەڭ قيىن كەزەڭدە قۇتىلىپ العان. بiراق ءبارiبiر جاۋ اسكەرi سوڭدارىنا ءتۇسiپ انتالاعان اش قاسقىرداي ۇرىمتال تۇستى كوزدەپ قاراما-قاراما اتىس سالىپ iلەسiپ وتىرعان. وسىنداي تۇستا "جىعىلعانعا جۇدىرىق" بولىپ ءارi كۇيەۋ، ءارi جىلقىشىسى مەن تاعى بiر ەرتەدەن سەنiم ارتقان قۋاياق ەكەۋi قاليبەك حاكiمگە وپاسىزدىق كورسەتەدi. قاليبەك ول ەكەۋiن جىلقىعا جۇمساپ، بالاسى حاسەندi قاستارىنا قوسىپ بەرiپ ءوزiنiڭ سەنiمدi، سەرiك اتىن ەرتوقىمىمەن سولارعا جەتەلەتiپ "شىلبىرىنان ۇستاپ وتتاتىڭدار، جاۋ سىبىسى بiلiنە قالسا، وزiمە تەز جەتكiزiڭدەر" دەپ بەرەدi ەمەس پە… انا ەكەۋi سiلەلەپ شارشاپ جۇرگەن حاسەن بالاعا "سەن ەكi-ءۇش كۇننەن بەرi ۇيىقتاعان جوقسىڭ… بiراز كوزiڭنiڭ شىرىمىن ال" دەپ تiزەدەن كەلەتiن ومبى قاردى تەپكiلەپ استاۋشالاپ قۋىس ورىن شىعارىپ بەرiپ قالىڭ كيiنگەن بالانى قامقورسىپ جاتقىزىپ قويادى. حاسەن ارينە، جامباسى جەرگە تيiسiمەن قالىڭ قار مامىقتاي كورiنiپ قاتىپ ۇيىقتاپ قالادى… سونى كۇتكەن انا ەكەۋi جاقسى اتتاردى تاڭداپ مiنiپ زىتىپ وتىرادى. قاليبەككە جاساعان ەڭ قايىرىمى، ونىڭ ەرتتەۋلi اتىن بiر جەرگە بايلاپ كەتiپتi. تەك بوكتەرiنشەگiندەگi قورجىنى تولى قازى-شۇجىق ءتارiزدi جاۋگەرشiلiك تاماعىن شەشiپ اكەتەدi. كۇنi بۇرىن جاعداي كەلگەن جەردە اسقىزىپ دايىنداپ العان وسىنداي قۇرعاق تاعام بولماسا، وتىن-سۋى جوق، اق قار، كوك مۇزدا اس ازiرلەي الۋ دا وڭاي ەمەس-تi.

تاماقتان بۇرىن ەڭ قيىن تيگەنi، قاليبەكتiڭ سوناۋ قىزىلوزەننەن تارتىپ جول بويى جانە مۇنان بىلاي تيبەت، يندياعا جول كورسەتەتiن گەو-كارتاسى قورجىنىنىڭ بiر باسىندا ەكەن، سونىڭ كەتكەنiنە قاتتى كۇيiنگەن. "بالە كەلسە، بالالاپ كەلەر اناسىمەن كەلەدi" دەگەن وسىندايدان ەدi.

* * *

"سوڭىنا سور ەرگەننiڭ دە بiر باقىتى بولادى" دەگەن. تۇركيا ەلiندە جان اياماعان ماڭداي تەر، ادال ەڭبەكتەرiمەن بايىپ جەتi رەت مەككە-مەدينەگە قاجىلىق ساپارمەن بارعان قاليبەك حاكiم سول باقىتقا بiردەن جەتە قويماعان. ەڭ العاش بiر كاسiپتiڭ باسىن ۇستاۋ ءۇشiن تيىن-تەبەن تابۋدىڭ جولىن iزدەپ بiر قاپ تەرiنi ارقالاپ ۇيiنەن شىعىپ بارا جاتىپ سولقىلداپ جىلاپ قايعىلانعانى جانىڭا باتادى-اق. ادام جiگەرi تاستاي بەرiك بولعانمەن جۇرەك سەزiمi دەگەن ۇلپاداي نازiك ەمەس پە؟ سونشالىق قايسار ادامدى وسىندايلىق حالگە جەتكiزگەن ءومiر-اي دەسەڭشi. جارىقتىق ءومiردiڭ قاتال تالابى ءۇشiن، تيبەتكە جەتiپ قىتاي اسكەرiنiڭ شابۋىلىنا ۇشىراپ، مال-مۇلiكتەن جۇرداي بولعاندا قاراپ ءولۋدiڭ ورنى جوق، امالسىزدان تيبەتتiكتەردiڭ بiر قورا قويىن (كۇشi جەتكەن كۇشi جەتكەنگە زورلىق كورسەتەتiن كەز) ايداپ العان قايسار قاليبەك ەندi جاياۋ تەرi ارقالاعاندا بورداي ۇگiلمەي قايتسiن… مۇمكiن وسى كوز جاسىن قۇرعاتۋعا پەرiشتە "اۋمين!" دەپ، ۇلى قۇدiرەت يەسi اللاعا زارى جەتكەن بولار. حاسەن ورالتاي بالا جاسىنان مiنە وسىنداي قيلى كەزەڭ، قياڭكەسكi تاعدىر تاۋقىمەتiن كوزدەن كەشiرگەن ىنسان. كiتابىندا ايتىلاتىن مىنا بiر سوزiنە قاراساڭىز: "دۇنيەنiڭ نەشەلەگەن اتاقتى قالالارىنىڭ ماڭداي الدى -بەسجۇلدىزدى قوناق ۇيلەرiندە جاتقاندارىنان گورi، سۋىق قىستا، اشىق دالادا ۇيقىدان تالىپ تەك بiر مىزعىپ الۋ ارمان بولىپ كەلە جاتقاندا قويدىڭ اراسىنا كiرiپ الىپ ۇيىقتاعانىم ەسiمنەن كەتپەيدi" دەگەنiنە يمانداي ۇيىپ، كامiل سەنەسiڭ.

"باقىتتىڭ كەلۋi قايقايىس، كەتۋi ەڭكەيiس" دەگەن. جاس جاساي كەلە جارتى الەمگە ءۇنi جەتكەن حاسەن ورالتايدىڭ قول جەتكiزگەن باقىتى مiنە وسىنداي ادام ايتقىسىز اۋىر قيىندىقتاردان كەيiن قونعان. Iلبiپ كەلگەن باقىتتى ۇستاماساڭ، قۇيعىپ قايتاتىنى تاعى بار. حاسەكەڭ تۇتقاسى قولىنا تيسە، دۇنيەنi شىراينالدىرارلىقتاي قۇدiرەتتi "ازاتتىق راديوسىنداعى" مiندەتiن قاپىسىز اتقارعان كiسi. ونىڭ جىلى شارپۋىن سول قيىن توتاليتارلىق كەزەڭنiڭ وزiندە قازاقستاندىق باۋىرلارىنا دا تيگiزiپ اتاقتى جازۋشى، عالىم ساڭلاقتارىمىزدى اتالمىش راديونىڭ حابارىنا تارتقان. قالام اقىلارى ءۇشiن دوربالاپ دوللار اكەپ ۇلەستiرگەن كەزدەرi بولعان.

"تۋعان جەردiڭ قادiرiن شەتتە جۇرسەڭ بiلەرسiڭ" دەگەن. حاسەن ورالتاي اعامىز سول قازاقستاندىق باۋىرلارىن كورۋدi اڭساۋمەن قوسا، كiندiك قانى تامعان "قاليبەكتiڭ ءدوڭ جايلاۋى"، "قىزىلوزەن" دەيتiن جەرلەردiڭ دە توپىراعىنان تۇمار تاعارداي ىنتىزارلىقپەن كوكiرەگi كونەكتەي، كوك تامىرى بiلەكتەي بولعان شەكسiز ساعىنىش ارقالاپ قۇستاي ۇشىپ بارىپ قايتقانى تۋرالى دا اتالمىش كiتابىندا جازدى. قايران اتا-انانىڭ قۇت قونىسى، ونداعان ادامدار بەتiنەن ءسۇيiپ، كەكiلiنەن سيپاپ، ەركەلەتكەن بالالىق شاقتىڭ كۋاسi تۋعان جەر قانداي. كورە الماي جۇرگەن شاعىندا تۇسiنە قانشاما رەت كiرگەنiن قۇداي بiلسiن. سونىڭ ءبارiن تiزبەكتەپ ويلاعاندا جامباسىنا جەر باتىپ، ۇيقىسى شايداي اشىلماعانىن كۇڭiرەنە كۇرسiنبەگەنiن قايدان بiلەسiز؟ بۇرىنعىدان قالعان "شالدىڭ ءانi زارمەن تىنادى، كەمپiردiڭ بالا جۇباتقان ء"الدي" ولەڭi ءوزiنiڭ گوي-گويiنە ۇلاسادى" دەگەن ءسوز قارنى تويسا اشۋى باسىلاتىن جاۋتiك شالدارعا ەمەس، وسىنداي كiسiلەرگە ارنالعان بولار. ادامنىڭ مۇڭى وزiمەن بiرگە ۇلعايادى. "بيiك تاۋدىڭ تۇمانى دا بيiك" بولاتىنى سياقتى، ورەسi بيiك، ارمانى اسقاق ادامداردىڭ جان-دۇنيەسi دە وزگەگە ۇقساماسا كەرەك.

اڭگiمەنiڭ باسىندا "كوكجال تۋعان قوي تەرiسiن جامىلمايدى" دەگەنiمiز دە حاسەكەڭ سياقتى ەشنارسەنi ۇمىتپايتىن، سومجۇرەك، جiگەرi قۇرىش، كيەلi كiسiلەرگە ايتىلسا لايىق شىعار دەگەن نيەتتەن بولاتىن. ايتارىن كiمنiڭ بولسىن بەتiنە ايتىپ، ونى كiتاپتارىندا دا سول قالپىندا جازاتىن تۋراشىلدىعى بۇ زامان ادامدارىندا وتە سيرەك كەزدەسەتiن قۇبىلىس. وسىنداي سەبەپتەردەن دە حاسەكەڭنiڭ جاساعان جاقسىلىقتارىن جىلى جاۋىپ قويىپ، وتiرiك "ۇمىتىپ" جۇرەتiن ءمۇيiزi قاراعايداي، اتاعى تاۋداي دوس-جولداستارى ول جايلى ەشنارسە ايتپاي، ەشنارسە جازباي ءۇنسiز جاتىپ الادى. ولاي دەگەنiم "ەلiم-ايلاپ وتكەن ءومiر" قانشا ماقالا جازىلسا دا كوتەرەتiن كiتاپ. سوعان تۇشىمدى، ۇلكەن ماقالالار جازىلسا ارتىق بولماس ەدi، دەگەن ويدامىن.

قورىتا كەلگەندە حاسەكەڭ مiنە 75-جاسقا كەلiپ وتىر ەكەن. ماسەلە كiمنiڭ قانداي جاسقا كەلۋiندە. ءبارi ادام بولعانمەن "بايعۇستىڭ ازابىمەن جiگەرلiنiڭ ازابى بiردەي ەمەس"، ءبارi قاسقىر بولعانمەن "مىقىر قاسقىر مەن مىقتى قاسقىردىڭ ءناسiبi بiردەي ەمەس". ولاي بولسا ادامداردىڭ باقىتتارى دا بiردەي ەمەس. ارقان بويى جەردiڭ تۇساۋ بويى توتەلiگiن تاۋىپ جەتەتiن "باقىت" بار. "سۇيەۋشiسi مىقتى بولسا، سۇيەك جۇتسا دا قاقالمايدى" دەيتiن "باقىت" بار. تاناۋىنا تاياق بويلاماي، الاقاندا وسكەندەردiڭ "اق" دەگەنi العىس، "قارا" دەگەنi "قارعىس"، ياعني "قاقىرىعى قۇيما التىن، تۇكiرiگi تۇيمە التىن" دەيتiن كەيبiر شەنەۋنiكتەردiڭ باقىتى بار.

ال، حاسەكەڭ سياقتى توزاقتىڭ شەكاراسىن تiرشiلiگiندە كورiپ، بالا جاسىنان نەبiر ولiمنەن امان قالىپ، تامۇقتىڭ ەرنەۋiنەن قايتا ورالىپ وسى جاسقا كەلگەن كiسiنiڭ باقىتىن نەمەن ولشەر ەدiڭiز؟!… شىبىن جاننىڭ شىنايى شىرىلىمەن، كورمەگەنi قالماي، سونىڭ بارiنەن وتكەن كiسiنiڭ باقىتىن انىق داۋسىز، باياندى باقىت دەسەك بولار.

ەندەشە كەلگەن جاسىڭىزعا جاس قوسىپ وتباسىڭىزدى عانا ەمەس، بايىرعىداي ۇلتىڭىزدى دا قۋانتا بەرگەيسiز، جاقسى اعا!!!

جانات احمادي، جازۋشى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button