ТАҒДЫР ТАЛҚЫСЫНДА

… "Ақ үй, Вашингтон Хасен Оралтай мырза!"

"Азат Еуропа-Азаттық радиосы, Мюньхен-Германияға"

Қадiрлi Хасен! "Азат Еуропа" мен "Азаттық" радиосының қызметкерi ретiнде атқарған қызметiңiз үшiн, қайырымды бiр ел атынан рақымет айтамын. "Азат Еуроппа" мен "Азаттық" радиолары Шығыс Еуропа мен бұрынғы Сәбет одағында демократиялық күштердiң дамуында шешушi роль атқарды және Сiз оның мақсатына жету iсiне түрлi жақтан құнды үлес қостыңыз… Сiздiң адал қызметiңiз бен азаттық жолында шынайы берiлiп қызмет iстеуiңiз — қол жеткiзген жағдайды әлем алдағы жылдар бойы есте сақтайды. Тамаша iстерiңiз үшiн рақымет!

Шынайы адалдықпен — Билл Клинтон"

Бұл "Елiм-айлап өткен өмiр" аталатын әйгiлi кiтаптың 323 бетiнде берiлген Американың бұрынғы президентiнiң хаты…

Азуын айға бiлеген қаһарлы Сәбет өкiметiнiң күлi көкке ұшты. Адресiне бiр ауыз қиғаш сөз айтып қалған он мыңдаған кiсiнi оққа ұшырған осы Кеңес өкiметi емес пе едi. Ал өзiне бiр тал оқ атылмай шаңырағы ортасына түсуi қалай? Ендеше "Күнi бiткен бәйтерек күмiстен қырсау салсаң тұрмайды" деген сөзге жүгiнемiз. Мiне, осы оқиғаға "Азаттық" радиосының қатысы жоқ деп ойлар ма едiңiз? Билл Клинтон Америкадай алпауыт елдiн президентi бола тұра, Хасен Оралтайға жоғарыдағы сөздi неге айтып отыр? "Адам тiлiне аспандағы бұлт азады" деп бекер айтылмаған. Бiрақ осы шiрiгi жетiп келе жатқан опасыз империяға ең алдымен iзгi ниеттi адамзат баласының рухани қарсылығы керек едi. Сол iштей өсiп жетiлген қарсылыққа отқа май құйғандай етiп бүкiл дүниеге әуе толқынымен жар салған "Азаттық" радиосы болатын. Ал соның қазақ бөлiмiн ұзақ жылдар бойы басқарған Хасекең – Хасен Оралтай ағамыздың өзi едi. Бұл кiсiнiң "Азаттық" радиосында жұмыс iстеген кезi Алланың әмiрiмен нағыз сұранып тұрған ұрымтал уақытқа сәйкес келген. Бiрақ сәйкес келу бар да, соны жерiне жеткiзе сәйкестендiру бар. Қазақта "Кеткен күшiңдi сұрамайды, бiткен iсiңдi сұрайды" дейтiн ұлағат бар. Айналаңдағы жұртқа, қоғамға, тiптi өз отбасыңа сенiң жұмсаған күшiң емес, тындырған iсiң керек. Құның тек сонымен. Сол жолда ауырасың ба, өлесiң бе, ол есепке алынбайды. (Өз жанұяңнан басқаға)

Жұрт өз өмiрбаяны туралы, ата-анасы, тұтас әулетi туралы жазып жатады, кiтап шығарады. Қысқасы осыны жазу әр кiмге-ақ ұнайды. Өйткенi әркiмнiң өз өмiрбаяны өзiне қымбат екенi рас… Бiрақ бәрiнiкi бiрдей Хасекеңнiң өмiр жолындай күрделi; қиын да, қызықты да бола бере ме? Хасен Оралтайдың өмiр дастаны жеке адамның емес, қазақ халқының, ұлтымыздың басына түскен тауқыметiнiң бiр бөлшегi тәрiздi екенiне ешкiм көз жұма алмайды.

Бiразымыздың әлгi "қымбат" санап жүрген өмiр жолымыз өзiмiзге қатты ұнағанымен жалпы жұртқа қажетсiз. Халыққа керексiз, өзге ешкiмдi қызықтырмайтын көкжасық, жасаң кiтап болып шығады. "Итмұрынды тiзгенмен моншақ болмас" дегендей, автордың өзiнiң ғана жеке "моншағы" болып қала бередi. Сiз "Елiм-айлап өткен өмiр" атты кiтапты толық оқымай-ақ, бiр шолып көрiңiз. 800 беттiк кiтаптың қай тақырыпшасын оқысаңыз да, Хасен Оралтайдың өмiрлiк жиған-тергенiн, көрiп-бiлгенiн дәл өз көзiңмен көрiп, өз басыңнан өткiзгендей қанық түрде көңiлге түйесiң. Жүрегiң сыздайды. Кiтап оқиғасына жаның ауырады. Соншалық етiңе кiрiп кетедi. Бұл ұзақ хикаяны өзiңнiң әлдебiр қандас, қимас жақындарыңның басынан өткен оқиғадай керемет жанашырлықпен қабылдайсың. Бұл кiтап мен қазақпын деген адамның барлығына да жат емес, қайта, әрбiр қандас, бауырлас дос-жарыңның төрiнде тұрса қаныңды қозғап, жiгерiңдi тасытып, намысыңды оятарлық рухани қазынаң бола алатыны сөзсiз, дер едiм. Қысқа айтқанда бұл хикая туған жерiнен ауа көшiп, шiлдей тозып сыпырыла босқан қазақтың рухани жетiмдiгiнiң куәсiндей. Үстiмiздегi жылы 75 жасқа келiп отырған Хасен Оралтай мен оның туғанына 100 жыл толған әкесi Қалибек хакiм туралы мен өз басым ең алғаш "Қазақ әдебиетi" газетi арқылы мағлұмат бiлдiм.

Бала жасынан Шығыс Оңтүстiк Азияны көктеп өтiп айтарлықтай жаһанкез болған, өсе келе, Мұстафа Шоқайдың жолын қуған, тағдыры қиянкескi талқыдан тұратын, Хасен Оралтайдың бiр хикаясы жарияланған-ды. Оқиға барысымен менiң есiмде мықтап орнап қалған бiр нәрсе -дөңгелек дүниенi дүркiреткен Қалибек хакiмнiң салт атпен түскен суретi болатын. "Ат кекiлiн кескен" демекшi, айбынды батырдың тақымында кекiлi шорт кесiлген, мойны құрықтай, талыс танау, салпы ерiн сайгүлiгi.

Үстiндегi баласын алдырған барыстай ызалы иесiмен қоса күндiз-түнi жер кезген қаракер тұлпар да әлденеге қыжылы бардай, шатынаған шаралы көзiнен от шаша, құлағын да жымқырыңқырап алған. Жаугершiлiктегi сенiмiн ақтап жүрген бәсiре дүлдүлiне мiнiп ат үстiнде тәкаппар отырған Қалибек хакiмнiң асқақ көрiнiсi көз тартады. Алақандай оймыш-оймыш теңбiлдерi бар, ақшұбар барыс терiсiнен тон киген, құрыш жiгер, қайсар адам осы сұлбасының өзiнен-ақ дауылпаздық мiнезiн байқатып тұр. Өзгеде жоқ, ерекше тұрпат. Үзеңгiнiң таралғысын кере, шiрей теуiп, атының басын кекшите, тiзгiндi қымти тежеп, қамшы ұстаған қолымен бiр бүйiрiн таяна, әлдебiр биiк тау басына алыстан көз тiгiп айбаттана, құшырлана қараған.

Өз басын патша орнында бiлетiн жауына қарсы жаужүрек адамның күмiс ер-тұрманы; өмiлдiрiк, жүген үзеңгiбау-таралғысына дейiн күмiс үзбелермен айшықталғаны көрiнiп тұр. Сондай бесаспап ынсан дәл осынау жанпида қалпында ненi ойлап тұрды екен.

Шықшытын тiстенiп, мағыналы көзiн ызалы оймен қысыңқырай қадап айбаттанған барыс жүрек, баһадүр жан өзiнiң осынау нұсқасымен дүниедегi ешқандай әулиеңiзден кем соғып тұрмағандай. Бұл өзге емес, қазақ саңлағының бiр бек-заттық, тектiлiк белгiсi едi. Қалибек хакiмнiң бұл суретi қаным қазақ дегенге дес бередi. Рухыңды жаңғыртып, жiгерiңдi жаниды. Сезiмiң солғын, қарымсыз пақыр болмасаң, зердеңдi сiлкiп, зейiнiңдi қайрайды. Өмiрдiң күнделiктi күйкi тiрлiгiнен шаң басқан момақан көңiлiңдi өрге тартып намысыңды шабақтайды.

Жасанған жауға жалаң аттың жалымен, жалаң жасақ қолымен қарсы тұрған Қалибек хакiмнiң бұл суретi оның басынан кешкен нелер қанды оқиғаларға үйлесiп-ақ тұр. "Батыр" деп, "Баһадүр" деп қазақ кiмдердi айтып жүр? Қолына бақан алып ауылынан шыға шапқанды да батырға санап ақшасын төлеп кiтап шығарып жүрмiз… Осы орайда қосарым "Елiм-айлап өткен өмiр" атты кiтапты былай қоя тұрып әлгi "Қазақ әдебиетi" бетiндегi бiр ғана хикаяның өзiн оқып шыққан кiсi оқиғаның қақпанына қабылатыны даусыз.

Гималай тауындағы "ыс" деп аталатын улы газ… Кенеттен соның құрбаны болатын қайран, ғазиз, жазықсыз жандар. Әсiресе өмiрге көзiн ендi ашқан жас балалар, сәбилер!

Жау құрсауынан ығысып, ата қонысынан ауа босқандағы Қалибектей нағыз бiртуар батырларға, оның қасындағы жандарға қанат бiтiрген ат-көлiк, малдардың, жүк артқан түйелердiң аяқ астынан бақ етiп құлап өлiп жатуы. Арты жау, алды табиғат апаты.

Қалибек көшiнiң Қытайдан Индияға жол тартқан адам төзгiсiз қиямет сапарындағы (1950 жылы) Гималай шоқыларында улы газдан қаза тапқан отбасылардың күйзелiсi жан түршiктiрерлiк. Қалибектiң өзi өте жақсы көрген кiшкентай перзентi Мәриямның өлiм алдындағы қайғылы көрiнiстерi жаныңызды жаралайды. Жүрегiңдi сыздатып, ет бауырыңды езедi. Осының алдында Мәриямның ағасы Қапанның және әпкелерi Шәрбанның, Нұржамалдың, iнiсi Iскендiрдiң "ыстан" қасiреттi қазаға ұшыраулары отбасы мүшелерiнiң жан-дүниесiн шайлықтырып, жүрегiн ұшырған. Олардың артында бауыры қан болып езiлiп, Ханымша ана қан қақсап, зарлап қалған. Бiрi артынан бiрi кетiп отырған перзенттер қазасы ауыр-ақ едi. Ол аз болғандай ендi тағы мына үмiт еткен баласы жан үзуге айналғанда Қалибектiң жүрегi тiптi мүйiз болса да, күйзелтпей қоймап едi. Жазықсыз, кiнәсiз, арманды өлiмге беттеп бара жатқан, әрi қылығы тәттi, сүйкiмдi бүлдiршiнi Мәриям сол өлген аға-iнi, әпкелерiн еске алып жатып әкесiне шерге толы соңғы ақтық арызын айтып:

– Аға, бiздi неге осы жерге әкелдiң?!– деп өзiне ғана тән әлсiз, нәзiк наразылығын бiлдiредi. Өлiм қорқынышынан iш-өзегiн жегiдей жеген қайғысын арнайды. Әке көңiлiнде өмiрлiк айықпаз, арман, дерт қалдырады. Мұнсыз да өртенiп келе жатқан әке сорлы "аһ" десе аузынан жалын шығарарлықтай етiп өкiнiш-үрей арнаған. Наза мен налаға толы қасiрет арманын өксiткен. Балалық, сәбилiк пәк қалпымен ақырғы рет осылайша жалынышты мүсәпiрлiкпен тiл қатуы қайран әкенiң көзiне ерiксiз ыстық жас келтiрген. Осылайша бала-шағасын құрбан етiп, Ата-Түрiк елiне сегiз баланың екеуiн ғана жеткiзген Қалибек хәкiм бұл әрекеттi кiм үшiн, қандай жағдайда iстедi? Ойлап көрiңiз; бүгiнгi қарын тоқ, уайым жоқ заманда, мамырайхан-маңғаз заманда бұл ахуал тек айтуға ғана жеңiл. Жоғарыдағы суретке көп тоқталып, қадала айтып отырғанымыз, соншалық ауыр азаптың Қалибек тұлғасындағы қорытындысындай едi. Қалибектей адамның алмас қылыштай өткiр тұрпатының тартымы едi.

* * *

Хасен Оралтай ағамыз әкесi Қалибек хәкiмнiң атын және ондағы қазақ көшiнiң жағдайын айдай әлемге паш еткен "Елiм-айлап өткен өмiр" атты кiтап жеке адамдардың немесе рудың емес, ұлттың намысы десек болады. Бұл кiтаптың оқиғасына енген қазақтар тарихы бiздiң ұлтымыздың мына жалпақ жаһандағы ең қайсар, ең көнпiс, ең төзiмдi, ғажайып халық, айырықша жұрт екенiн әйгiлеген. Адам баласының төзiмдiлiгi деген осыдан артық болмас. Жан бергенше тiрескен күрес атаулы осындай-ақ болар. Мұздай темiр от қарумен бақайшығына дейiн жасақтала құрсанған жаумен қасық қаны қалғанша шайқасып, амалсыздан шетелге қарай ығыса ұрысқан Қалибек көшi тұтас бiр дәуiрдiң көрiнiсi болатын.

1944 жылы Гоминдаң езгiсiне қарсы Iледен басталған ұлт-азаттық көтерiлiстiң дүмпуi 45-жылдың көктемiнде Қалибек басқарып отырған Манас-Сауан ауданының Қызылөзен өңiрiне де ұласқан. Бұл жердегi елден тыныштық кете бастаған. Осы кезде 12 жасқа келген Хасен Оралтайдың яғни Қалибек хакiмнiң отбасында қиян-кескi тағдыр тауқыметi басталады. Бұл орайда ерекше назар аударарлық бiр жайт – бұған дейiн Гоминдаңның үкiметiне қарасты ауданды басқарып отырған Қалибек Iледен берi сыпыра жеңiспен келе жатқан ұлт-азаттық көтерiлiстiң құрамына қосылып кетейiн десе, оған шамасын келтiрмей Гоминдаңның сайма-сай әскерi бұларды қырып жiбередi. Қосылмайын десе ұлт-азаттық күрес бастағандар өз қазағы, өз қаны.

Оның үстiне Сталинның бұйрығымен ұлт-азаттық төңкерiс дәл осы Манас-Сауанға жеткенде тоқтатылып тасталған. Себебi аз ұлт армиясы ендi Шыңжан орталығы Үрiмжiнi қаратып алса, онда, бүкiл Шыңжан аз ұлттың қолына тұтас өтiп кетедi де кейiн Мау зе дуңға бағынбайды деген сөз. Iшкi жақта Мау зе дуң мен Жаң Кай Шы белшесiнен қызыл қанға батып соғысып жатқан кез… Iшмерез Сталин Жаң Кай Шының Шыңжандағы күшiн аз ұлттар көтерiлiсi арқылы әлсiретiп тұрып сол арқылы бұл жақтан Жаң Кай Шыға көмек қолын жеткiзбеу болатын. Өйткенi Жаң Кай Шыдан Мау Зе Дуңның күшi аз болмауы, яғни басым болуы керек едi. Сол үшiн Әкпар батыр бастаған ұлт-азаттық көтерiлiске мына жақтан қару-жарақ берiп әу баста алаяқтықпен қолдаған. Ендi қарап тұрса аз ұлттардың жойқын күш тегеуiрiнi гоминдаңның Шыңжандағы өкiметiн тұтас алып қоятын түрi бар… Сондықтан бұндағы гоминдаңды да, аз ұлттар көтерiлiсiн де белден соққан жыландай кауiпсiздендiрiп қоюдың амалымен ұлт-азаттық соғысты орта жолда тоқтатып тастаған. Сталинның түпкi мақсаты Шыңжаңды Мау Зе Дуңның қармағына алып беру болатын. Ал осындай жағдайда Манас-Сауандағы Қалибек хакiм екi жаққа да сенiмсiз адам болып көрiнген. Күнi ертең соғыс дүр етiп қайта қозғалса қолында бiр ауданның әскерi мен қару-жарағы бар Қалибек кiмге қосылмақ?! Шындығына келгенде текке арандайтын болған. Гоминдаңның Үрiмжiдегi үкiметi бұлардың сыртынан қарулы күзет аттандырған. Олай болса, Қалибек ендi өз қазағымен өзi соғысуына тура келедi. Гоминдаңның намысына шауып соның миятына шығуы керек. Бiрақ ол әрекетке өлсе де бармақ емес. Сонымен өзiнiң қарауындағы сақшы бастығы Тәкiман батырмен ақылдасып қоластындағы елiн қырғынға ұшыратпаудың қамын ойлаған. Жедел суыт хабармен тұтас елiн көшiрiп алдымен Көклiк деген тауға жетiп бiраз отырады. Айтқанындай-ақ Үрiмжi бұлардың соңына қарулы қалың әскер шығарады. Қалибек пен Тәкiман амалсыздан өздерiн басқарып отырған гоминдаң өкiметiмен қарулы шайқас бастауына тура келедi. Елi-жұртын жауға алдырмай, жылдар бойы соғыс жалғастырады. Арада 3-4 жыл өткенде 1949 жылы Шыңжаңды Мау Зе Дуңның "Халық-азаттық армиясы" басып алған.

Қалибек ендi Қытай компартиясының әскерiмен соғысады. Халық-азаттық армия барар жер, басар тауын қалдырмағандықтан мұнан былай шетелге аумай болмайтын едi. Көклiк тауынан Тибетке қарай жол ашып беретiн оңтүстiк Шыңжаңдағы Қарашәрi аймағына қарай бүкiл елi-жұртын бастап ығысады. Осының барлығында құмырсқадай қаптаған халық-азаттық армия әскерiмен үздiк-создық соғыса отырып, Такламакан шөлiне iлiнедi. Жылап күңiренген баладан, құлап күңiренген кәрiге дейiн дүбiрлi көшке iлесiп Такламакан шөлiн көктей өтуiне тура келедi. Өстiп 1950 жылға жеткенде Хасен Оралтай 17 жасқа толады. Такламакан шөлiнен өтердегi адам айтқысыз азап көптеген адамдардың шығынға ұшырауына соқтырған. Көш жөнекей бiр жағатын отын, бiр жұтым суға зар болған халық шөлден өлiп бара жатқан кезде қойды бауыздап қандарын iшiп көредi. Бiрақ ә дегенде таңдайды жiбiткенiмен соңынан қан деген адамды одан ары қаталататын нәрсе екен. Мiнген аттарының дәретiн жерге төкпей, шырқырап жылаған балаларының таңдайын сонымен де жiбiтулерiне тура келген. Айдаған малдары неше күндер бойы шөп көрмей, судан да қаталайды.

Қалибек батыр көштi бастап алдыға түсiп алып үнсiз тартады да отырады. Қалибектiң туған iнiсi Iлияс қытай құрсауында қалып, өзiнен үлкен ағасы, Әдiлбек қасындағы екi жолдасымен жол шолып келу үшiн кеткенiнен қайта оралмай адасып өледi. Қалибектiң бiр басына жалпақ жаһан құлап түскендей тауқымет көрген кезi едi. Елi-жұртының сиқы болса мынау. Отбасының түрi анау. Тек "жүрек iштен жыласа, ақыл iштен жұбатады" деген күн туған. Арты – жау, алды -апат, шексiз қиын кезең едi. Сондай жағдайға кiрiптар болып кездескен Қалибек хакiм өзi де өкiнiшке қалғандай едi. Iш-өзегiн өртеген, қатты тоқыраған сондай өкiнiштi сәтте өз соңына iлесiп шұбырған елдiң ықтиярына салып: "обалдарыңа қалып жүрмейiн, қаламын дейтiңдерiң қалыңдар" деген шынайы тiлегiн бiлдiредi. Шынымен қайтқысы келген бiр бөлiм жұртқа ықтияр берiп, ақ тiлек тiлеп жолға салады. Осындағы ең бiр ғажабы: мынандай қиын жолында көңiлiне тiрек көрген, сенiмдi өзiнiң бiрден-бiр арқа сүйер баласы Хасен Оралтайға да осы ерiктi берiп: "Балам, қаламын десең сенiң де қалуыңа рұқсат етейiн, жассың ғой, қытай сенi кешiрер. Мен болсам өлiм екеш, өлiмге де бас тiккен адаммын", деп тығырыққа тiреледi. Бұл сөзге мүлде қосыла алмайтын сүйiктi перзентi өз ойын қысқа түйiп "Әке, мен сен өлген жерде бiрге өлемiн" дейдi… Оқырманның кеңсiрiгi қақ айырылардай дуылдап кетедi. Көзiңе жас келедi. Оларға жеңiл болған ба? Екеуiнiң де жүйесi босап iшiнен егiле, мүжiлетiн анық бiр шерлi сәт осы болған. Бұл әке мен бала ортасындағы шексiз трагедиялық қайғы сағаттардың куәсi едi. Өмiрдегi әке, бала ортасындағы өлмес-өшпес, классикалық қарым-қатынас деп осыны айтуға болар едi.

Манас-Сауан Керейлерiнен шыққан қос батыр Қалибек, Тәкiман өз елдерi үшiн бел байлаған жанқиярлық күресте анау Көклiк тауында құс ұшпас, құлан жортпас, мәңгi мұзарт заңғарларда табан жолдарына киiз төсеп: үзiк, туырлық, текемет, сырмақтарының бiр бетiн сулап, соны мұз тауларға бiртiн-бiртiн қатыра отырып, қияметтiң қыл көпiрiндей мимырт, ауыр жол кешкен. Жау қамауынан құтылу үшiн мұзарттарға тiрелiп, қарсы алдындағы керме тастарға маңдай тiреп тоқтап қалған жерлерде ат-көлiктерiнiң белiнен арқан байлап, өздерi ер-әйел демей үстiңгi жағынан жабылып тартып шығарып отырған. Шығара алмағандарын үстiндегi артылған жүгiмен құз-шатқалдарға жiберген. Әйел демекшi, қазақ әйелдерi сонау жоңғар заманынан берi жаугершiлiктiң қай-қайсысында да ерлерi жаумен айқасып жатқанда, мына жақта үйiн жығып жүгiн артып, дем арада дұшпанына көшкен жұрттарын сипатып кетiп отырған. Қалибек, Тәкiманның соғысында да осы әйелдер бала-шаға қасында еркектер жоқтығын бiлдiрмей, мен-мен деген азамат iстерлiк iстi қылаусыз атқарған. Қалибек көшiнде бiр шетi жаудан қырылып жатса, бiр жағынан табиғат апатынан көз жұмған ұл-қыздарына қарай алмай, тiптi өлiктi жерлей алмай көлiкке артып көштiң бiр шетiн алға жылжытқан осы әйел-ардақтылар едi.

Такламаканнан өтiп арғы жағы Каскол, одан Гималай тауынан асып Тибет үстүртiне iлiнер жерде соңдарынан жау қуалап атқылағанда адамды былай қойып, көп жылдан бергi жаугершiлiкте жүк артар көлiктiң басы болып келген, құтты жануар-ақбас атан үстiндегi артылған алты қанат үйiмен сазға батып қалып, Ханымша Ана жылаған тұста да оқырман жаны құлазып кетедi. Дәл өзiңнiң шешең жылағандай боласың. Өзiңнiң шаңырағың қирап, сүйiктi жеке көлiк атаның көзi жайнап, тiрi қалып бара жатқандай қынжыласың. Көш адамдарының көрмегенi қалмайды. Адам баласына осыдан артық, мұнан асқан жапа бола ма?

Ит тiрлiк дегенiн iстеп, айтқанына көндiредi. Адамдардың телiмi шығып, қайыршыдай қаңғырған. Қалибек хакiмдi осыған жеткiзген қара басының қамы ма едi? Жоқ, ел намысы, ұлт намысы едi. Айналасына туған елi-жұртына деген әкелiк борыш, парызы едi. Соның бар азабына қасқая қарсы тұрып бас тiккен, Қалибек хакiмдей қаһарман ердiң қайталанбас, болаттай берiк серттiлiгi едi. Тiптi мынау жұмыр жердiң сонау екiншi қабатындағы асқақ әлем-Америкаға үнi жетiп, азуын айға бiлеген сәбет өкiметiн құлатуға күш қосқан әкелi-балалы Қалибек хакiм мен Хасен Оралтайдың ұлтқа деген қайталанбас мұрагерлiк еңбегi, адал төккен маңдай терi едi. Әсiресе, "Азаттық радиосы" қазақ бөлiмiнiң негiзiн салып, алғашқы кiрпiшiн қалаған Хасен Оралтайдың маңдайына жазылыпты. Соның мына ХХ-ХХI ғасырларға ұласып, бүкiл Азия, Еуропаны жалт қаратқан нәтиженiң басы едi.

Қаһарман Қалибек хакiм етектеп жиып ел еткiсi келген сол жұрттың ұрпағы қазiр Түркияда, Германияда, Еуропаның басқа да мемлекеттерiнде жасап жатыр. Гималай тауы арқылы қияметтiң қыл көпiрiн басып жүрiп Тибетке, одан Индияға жеткен. Онда бiрнеше жылдар тұрып қалған Қалибек дүниежүзi халықаралық мәселеге қатысы бар орындардың басшыларына арыздана отырып Түркияға көшуге рұқсат алған. Өз елiнiң әртүрлi себеппен жолда өлгеннен қалған, тiрi жұрнағы Пакистан, Ирандатып жүрiп ақыры арғы түбiмiз бiр, ата түрiкке-Түркияға жетiп бiрақ жығылған. Әу баста Қызылөзеннен қол ұстасып бiрге аттанған сенiмдi серiгi сақшы бастығы Тәкiман батыр қалың қырғын атыста оққа ұшқан. Қоршауға алынар тұста Қалибек өз сарбаздарының атын терiс тағалатып қытай әскерiн бағытынан адастырып ең қиын кезеңде құтылып алған. Бiрақ бәрiбiр жау әскерi соңдарына түсiп анталаған аш қасқырдай ұрымтал тұсты көздеп қарама-қарама атыс салып iлесiп отырған. Осындай тұста "жығылғанға жұдырық" болып әрi күйеу, әрi жылқышысы мен тағы бiр ертеден сенiм артқан қуаяқ екеуi Қалибек хакiмге опасыздық көрсетедi. Қалибек ол екеуiн жылқыға жұмсап, баласы Хасендi қастарына қосып берiп өзiнiң сенiмдi, серiк атын ертоқымымен соларға жетелетiп "Шылбырынан ұстап оттатыңдар, жау сыбысы бiлiне қалса, өзiме тез жеткiзiңдер" деп бередi емес пе… Ана екеуi сiлелеп шаршап жүрген Хасен балаға "сен екi-үш күннен берi ұйықтаған жоқсың… бiраз көзiңнiң шырымын ал" деп тiзеден келетiн омбы қарды тепкiлеп астаушалап қуыс орын шығарып берiп қалың киiнген баланы қамқорсып жатқызып қояды. Хасен әрине, жамбасы жерге тиiсiмен қалың қар мамықтай көрiнiп қатып ұйықтап қалады… Соны күткен ана екеуi жақсы аттарды таңдап мiнiп зытып отырады. Қалибекке жасаған ең қайырымы, оның ерттеулi атын бiр жерге байлап кетiптi. Тек бөктерiншегiндегi қоржыны толы қазы-шұжық тәрiздi жаугершiлiк тамағын шешiп әкетедi. Күнi бұрын жағдай келген жерде асқызып дайындап алған осындай құрғақ тағам болмаса, отын-суы жоқ, ақ қар, көк мұзда ас әзiрлей алу да оңай емес-тi.

Тамақтан бұрын ең қиын тигенi, Қалибектiң сонау Қызылөзеннен тартып жол бойы және мұнан былай Тибет, Индияға жол көрсететiн гео-картасы қоржынының бiр басында екен, соның кеткенiне қатты күйiнген. "Бәле келсе, балалап келер анасымен келедi" деген осындайдан едi.

* * *

"Соңына сор ергеннiң де бiр бақыты болады" деген. Түркия елiнде жан аямаған маңдай тер, адал еңбектерiмен байып жетi рет Мекке-Мединеге қажылық сапармен барған Қалибек хакiм сол бақытқа бiрден жете қоймаған. Ең алғаш бiр кәсiптiң басын ұстау үшiн тиын-тебен табудың жолын iздеп бiр қап терiнi арқалап үйiнен шығып бара жатып солқылдап жылап қайғыланғаны жаныңа батады-ақ. Адам жiгерi тастай берiк болғанмен жүрек сезiмi деген ұлпадай нәзiк емес пе? Соншалық қайсар адамды осындайлық халге жеткiзген өмiр-ай десеңшi. Жарықтық өмiрдiң қатал талабы үшiн, Тибетке жетiп қытай әскерiнiң шабуылына ұшырап, мал-мүлiктен жұрдай болғанда қарап өлудiң орны жоқ, амалсыздан тибеттiктердiң бiр қора қойын (күшi жеткен күшi жеткенге зорлық көрсететiн кез) айдап алған қайсар Қалибек ендi жаяу терi арқалағанда бордай үгiлмей қайтсiн… Мүмкiн осы көз жасын құрғатуға перiште "аумин!" деп, ұлы құдiрет иесi Аллаға зары жеткен болар. Хасен Оралтай бала жасынан мiне осындай қилы кезең, қияңкескi тағдыр тауқыметiн көзден кешiрген ынсан. Кiтабында айтылатын мына бiр сөзiне қарасаңыз: "Дүниенiң нешелеген атақты қалаларының маңдай алды -бесжұлдызды қонақ үйлерiнде жатқандарынан гөрi, суық қыста, ашық далада ұйқыдан талып тек бiр мызғып алу арман болып келе жатқанда қойдың арасына кiрiп алып ұйықтағаным есiмнен кетпейдi" дегенiне имандай ұйып, кәмiл сенесiң.

"Бақыттың келуi қайқайыс, кетуi еңкейiс" деген. Жас жасай келе жарты әлемге үнi жеткен Хасен Оралтайдың қол жеткiзген бақыты мiне осындай адам айтқысыз ауыр қиындықтардан кейiн қонған. Iлбiп келген бақытты ұстамасаң, құйғып қайтатыны тағы бар. Хасекең тұтқасы қолына тисе, дүниенi шырайналдырарлықтай құдiреттi "Азаттық радиосындағы" мiндетiн қапысыз атқарған кiсi. Оның жылы шарпуын сол қиын тоталитарлық кезеңнiң өзiнде қазақстандық бауырларына да тигiзiп атақты жазушы, ғалым саңлақтарымызды аталмыш радионың хабарына тартқан. Қалам ақылары үшiн дорбалап доллар әкеп үлестiрген кездерi болған.

"Туған жердiң қадiрiн шетте жүрсең бiлерсiң" деген. Хасен Оралтай ағамыз сол Қазақстандық бауырларын көрудi аңсаумен қоса, кiндiк қаны тамған "Қалибектiң Дөң жайлауы", "Қызылөзен" дейтiн жерлердiң де топырағынан тұмар тағардай ынтызарлықпен көкiрегi көнектей, көк тамыры бiлектей болған шексiз сағыныш арқалап құстай ұшып барып қайтқаны туралы да аталмыш кiтабында жазды. Қайран ата-ананың құт қонысы, ондаған адамдар бетiнен сүйiп, кекiлiнен сипап, еркелеткен балалық шақтың куәсi туған жер қандай. Көре алмай жүрген шағында түсiне қаншама рет кiргенiн құдай бiлсiн. Соның бәрiн тiзбектеп ойлағанда жамбасына жер батып, ұйқысы шайдай ашылмағанын күңiрене күрсiнбегенiн қайдан бiлесiз? Бұрынғыдан қалған "шалдың әнi зармен тынады, кемпiрдiң бала жұбатқан "әлди" өлеңi өзiнiң гөй-гөйiне ұласады" деген сөз қарны тойса ашуы басылатын жәутiк шалдарға емес, осындай кiсiлерге арналған болар. Адамның мұңы өзiмен бiрге ұлғаяды. "Биiк таудың тұманы да биiк" болатыны сияқты, өресi биiк, арманы асқақ адамдардың жан-дүниесi де өзгеге ұқсамаса керек.

Әңгiменiң басында "көкжал туған қой терiсiн жамылмайды" дегенiмiз де Хасекең сияқты ешнәрсенi ұмытпайтын, сомжүрек, жiгерi құрыш, киелi кiсiлерге айтылса лайық шығар деген ниеттен болатын. Айтарын кiмнiң болсын бетiне айтып, оны кiтаптарында да сол қалпында жазатын турашылдығы бұ заман адамдарында өте сирек кездесетiн құбылыс. Осындай себептерден де Хасекеңнiң жасаған жақсылықтарын жылы жауып қойып, өтiрiк "ұмытып" жүретiн мүйiзi қарағайдай, атағы таудай дос-жолдастары ол жайлы ешнәрсе айтпай, ешнәрсе жазбай үнсiз жатып алады. Олай дегенiм "Елiм-айлап өткен өмiр" қанша мақала жазылса да көтеретiн кiтап. Соған тұшымды, үлкен мақалалар жазылса артық болмас едi, деген ойдамын.

Қорыта келгенде Хасекең мiне 75-жасқа келiп отыр екен. Мәселе кiмнiң қандай жасқа келуiнде. Бәрi адам болғанмен "байғұстың азабымен жiгерлiнiң азабы бiрдей емес", бәрi қасқыр болғанмен "мықыр қасқыр мен мықты қасқырдың нәсiбi бiрдей емес". Олай болса адамдардың бақыттары да бiрдей емес. Арқан бойы жердiң тұсау бойы төтелiгiн тауып жететiн "бақыт" бар. "Сүйеушiсi мықты болса, сүйек жұтса да қақалмайды" дейтiн "бақыт" бар. Танауына таяқ бойламай, алақанда өскендердiң "ақ" дегенi алғыс, "қара" дегенi "қарғыс", яғни "қақырығы құйма алтын, түкiрiгi түйме алтын" дейтiн кейбiр шенеунiктердiң бақыты бар.

Ал, Хасекең сияқты тозақтың шекарасын тiршiлiгiнде көрiп, бала жасынан небiр өлiмнен аман қалып, тамұқтың ернеуiнен қайта оралып осы жасқа келген кiсiнiң бақытын немен өлшер едiңiз?!… Шыбын жанның шынайы шырылымен, көрмегенi қалмай, соның бәрiнен өткен кiсiнiң бақытын анық даусыз, баянды бақыт десек болар.

Ендеше келген жасыңызға жас қосып отбасыңызды ғана емес, байырғыдай ұлтыңызды да қуанта бергейсiз, жақсы Аға!!!

Жанат АХМАДИ, Жазушы

Редакция таңдауы

Жаңатастағы өрттің себептері анықталды

Алдын ала мәліметтер бойынша, Жаңатастағы тұрғын үйдегі (пәтердегі) өрт оқиғасы тез тұтанғыш материалдың бетіне ашық от көзінің түсуі салдарынан туындаған. Бұл туралы өңірлік коммуникациялар қызметінің...

Жаңатастағы өрт: зардап шеккен отбасыға жан-жақты көмек көрсетіледі

Жамбыл облысы Сарысу ауданы Жаңатас қаласындағы 2 ықшамаудандағы 5 қабатты тұрғын үйдің 3-ші қабатында өрт болып, 16 шаршы метр аумақты шарпыды (киімдер мен жиһаз...

Сөз құдіреті

Қайдан оқығаным есімде жоқ, бірақ мына бір ойлы әңгіме көп жылдан бері жадымда сақталып қалып­ты. Аласапыран, қантөгіс, қырғын  соғыс жүріп жатқан кезде неміс фашизмінің...

«Тілді бұзып емлеге ыңғайлау емес, емлені тілге ыңғайлау керек»

Филология ғылымдарының кандидаты, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры Анар Фазыл­жа­нова латын таңбасына негізделген жаңа қазақ әліпбиі жайындағы бірер сайтқа сұхбат берген екен. Рас,...
zhata hana

Алматыда 16 мыңнан астам студентке арналған бірнеше жатақхана салынады

Алматы қаласы әкімінің орынбасары Ержан Бабақұмаров жоғары оқу орындары басшылығымен жатақхана құрылысы...
whatsapp image 2021 02 24 at 20.00.36

Атырауда Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасы қаланды

Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов пен Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Атырау...
d113911c0b53cd01f38475c55e3f079b

Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған

Мемлекеттік сатып алулар сайтында ерекше лот  -  Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге...

Жаңалықтар

Алматыда 16 мыңнан астам студентке арналған бірнеше жатақхана салынады

Алматы қаласы әкімінің орынбасары Ержан Бабақұмаров жоғары оқу орындары басшылығымен жатақхана құрылысы мәселесі жөнінде кеңес өткізді. Жиында «Елбасының бес әлеуметтік бастамасы» аясында жатақхана құрылысының барысы...

Атырауда Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасы қаланды

Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов пен Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Атырау қаласының іргесіндегі Еркінқала ауылында атақты Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасын қалады,- деп хабарлайды...

«Менің пірім- Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысы

Абай атындағы ҚҰПУ-інде Жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдығына арналған «Менің пірім-Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысының ақтық кезеңі 19 ақпанда өтті. Ақтық кезеңге 12...

Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған

Мемлекеттік сатып алулар сайтында ерекше лот  -  Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Балабақша 22,3 миллиард теңгеден астам...

БЖЗҚ еліміздегі ең жоғары зейнетақы қанша теңге екенін айтты

Еліміздегі ең жоғары зейнетақы 522 610 теңгеге жетті, деп хабарлайды БЖЗҚ баспасөз қызметі. Қордың мәліметінше, 2021 жылғы 1 ақпандағы көрсеткіш бойынша БЖЗҚ 167 423 алушыға...

Ертісбаев Путиннің беделін көтеретін факторды атады (видео)

«Спутник V» вакцинасы бүкіл әлемде мойындалса, бұл жетістік Ресей үшін алғашқы Жер серігі ғарышқа жіберілген сәттегі КСРО-ның даңқымен пара-пар болуы мүмкін. Мұндай пікірді Yertysbayev...

ҚР Мәдениет және спорт министрлігі аппаратына жаңа басшы тағайындалды

ҚР мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен Ернат Архатұлы Мұхамадиев ҚР МСМ аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі хабарлайды. Ернат Мұхамадиев...

Елорданың ірі мәдени ошақтары пандемия салдарынан қанша шығынға батқаны белгілі болды

«Astana Venue Management» ЖШС-ның бас директоры Мәлік Хасенов елордадағы мәдени нысандардың 2020 жылғы шығыстарына қатысты нақты деректермен бөлісті. «Егер әр нысанға қатысты нақты айтар болсақ,...

Қарызын қайтармаған досына оқ атқан павлодарлық 8 жылын түрмеде өткізеді

Сот үкімі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында жарияланды деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Іс алқабилердің қатысуымен қаралды. Сот 28 жастағы павлодарлықты қылмысқа дайындалғаны және кісі...

Ертісбаев Ұлттық кеңес туралы заңға екіұдай пікір білдірді (видео)

 Белгілі саясаткер Ермұхамет Ертісбаев Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі туралы заң қабылдау жайлы ұсынысқа қатысты пікір білдірді. Бұл туралы ол өзінің Yertysbayev Live  атты Youtube-арнасында...

«Абай» мәдени-іскерлік үйінің атқарар міндеті мол

Бүгінде жер-жаһанның 43 елінде тұратын этникалық қазақтардың қарасы 7 миллионға жетіп жығылады, алайда, ақпарат көздерінен белгілі болғандай, шекараның арғы шебіндегі отандастар саны 5 миллион...

Әлемді мойындатқан актерге адам зорлады деген айып тағылды

Есімі әлемге белгілі француз актері Жерар Депардьеге адам зорлау және сексуалдық зомбылық бойынша айып тағылды. Бұл туралы Риа Новости France-Presse (AFP) агенттігіне сілтеме жасап...

Қазақстандықтар министрлерге қандай мәселемен келеді?

Nur Otan-ның Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесінде азаматтардың министрлермен және мемлекеттік органдардың басшыларымен онлайн-кездесулері жалғасуда. Қазақстандықтардың министрлерге қандай мәселелермен келетіні туралы партия Орталық аппаратының баспасөз...

1 наурыздан бастап Қазақстанда карантин жеңілдейді

Биылғы жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда карантин талаптары жеңілдейді. Жағымды жаңалықты Facebook парақшасы арқылы Атамекен ҰКП төрағасының орынбасары Юлия Якупбаева хабарлады. «Сүйінші жаңалық! Ведомствоаралық комиссияның...

БҚО-да 24 елді мекен жарықсыз қалды

Батыс Қазақстан облысында 24 елді мекен электр жарығынсыз қалды. БҚО Төтенше жағдайлар департаментінің баспасөз қызметінен түскен мәліметке қарағанда, сегіз ауданда барлығы 3112 абонент жарықсыз қалды. Атап...

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің бұйрығымен Серік Рахметоллаұлы Егізбаев ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы лауазымына тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің...

Жол апатына кінәлі әйел полициядан қашамын деп мерт болды

Ресейдің Благовещенск қаласында жол-көлік оқиғасын жасап, із суытпақ болған әйел жол апатына түсіп мерт болды. Тағы екі адам жарақат алған, деп хабарлайды РИА Новости....

Экология министрлігі «АрселорМиттал Теміртау» компаниясына қатаң талаптар қойды

Экология министрлігі "АрселорМиттал Теміртауға" Теміртауда 500 мың ағаш отырғызуды міндеттеді. Бұл туралы ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі ұйымдастырған брифинг барысында хабарланды. Министрліктің...

Алматыда қандай кәсіп иелері тапшы екені белгілі болды

Алматы қаласының Жұмыспен қамту орталығының директоры Диляра Иманқұлова онлайн брифинг барысында мегаполисте қандай мамандық иелері тапшы екенін айтты. Оның айтуынша, денсаулық сақтау саласында мамандар тапшылығы...

«Қытаймен бәсекені күшейтеміз»: АҚШ пен Канада күш біріктірді

АҚШ пен Канада Қытайға қарсы тұру үшін күш біріктірді.  Бұл туралы АҚШ президенті Джо Байден Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдомен өткізген бейнеконференциядан кейін мәлімдеді, деп...

Алматы мәйітханасының директоры ірі көлемде пара алған деп айыпталды

Алматы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Қалалық паталогоанатомиялық бюросының директоры Б.Әлібековке қатысты тергеу ісін аяқтады. Ол 2020 жылы мемлекеттік сатып алу бойынша қол қойылған...

Шымкентте тойханаларды мектепке айналдыру ұсынылды

Шымкенттегі банкет залдары иелеріне жергілікті билік мектеп немесе кафе ретінде жұмыс істеуді ұсынды. Коронавирус пандемиясына байланысты көптеген ойын-сауық кешендері бір жылға жуық жұмыс істемейді. "Атамекен"...

Қазақстан нарығына екі жаңа автокөлік бренді шығарылмақ

Astana Group холдинг компаниясының негізін қалаушы және президенті Нұрлан Смағұлов екі жаңа автомобиль бренді биыл ел нарығына шығарылатынын мәлімдеді. Олар - Haval және Genesis...

Зейнет жасы: Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасы әзірленуде

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасының жобасы әзірленіп жатқаны туралы айтылды. Қазіргі уақытта зейнетақымен қамсыздандырудың барлық үш деңгейі (ынтымақты, базалық...

Мәжілісте қатесіз жазуға қатысты құжат мақұлданды

Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне көрнекі ақпарат мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Бұл...

Төменгі жалақы мөлшерін арттыру мақсатында Жол картасы әзірленеді – Үкімет басшысы

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде жалақының төменгі мөлшерін арттыру мақсатында арнайы Жол картасы әзірленетіні айтылды. «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың...

6,6 млрд теңге: Орал әуежайының ғимараты жаңартылмақ

БҚО құрылыс басқармасының басшысы Әлібек Антазиевтің айтуынша, «ҚПО б.в.» компаниясы арқылы әлеуметтік инвестициялар жобасы аясында құрылыс-монтаж жұмысы басталды. Жоба бойынша терминал алаңы 4 мыңнан 10...

ШҚО-да жасанды жолмен қар көшкіні түсірілді

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, соңғы күндері өңірде күн жылып, жиі қар жауып тұр. Жел жылдамдығы да артқан. Таулы аймақтарда көшкін жүру ықтималдығы жоғарылады....

210 мыңға жуықтады: коронавирус жұқтырғандар саны азаймай тұр

Қазақстанда өткен тәулікте 753 адамның коронавирус жұқтырғаны белгілі болды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 93, Шымкент қаласы...

Мас күйінде көлік тізгіндеген азаматтың бас бостандығы шектелді

Өскемен қаласында алкагольді ішімдік ішіп  алып көлік тізгіндеген ер адам жазаға тартылды. ШҚО бойынша ҚАЖ департаментінің мәліметіне сүйенсек, былтыр көктемде ер адам әкімшілік жауапкершілікке...

Қасым-Жомарт Тоқаев Президент Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралап көрді, – деп жазды Берік Уәли Facebook-тегі парақшасында. «Биыл Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешеніне...

Елімізде боран соғып, қар жауады – Қазгидромет

Сәрсенбі күні елімізде жел күшейіп, боран соғады, солтүстікте қалың қар жауып, оңтүстік өңірлерде тұман түсіп, көктайғақ болуы мүмкін, – деп хабарлады Қазгидромет. 24 ақпанда Қазақстан...

Oppo компаниясы ауа арқылы сымсыз қуаттау технологиясын ұсынды (видео)

OPPO компаниясы көпшілікті Oppo X 2021 құрылғыларын сымсыз қуаттаудың жаңа жүйесімен таныстырды, - деп хабарлайды EVO-RUS.COM. https://youtu.be/xALQxs1bJM0 Wireless Air Charging технологиясын Қытайлықтар MWC 2021 Shanghai көрмесінде...

Google қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады

Google Translate сервисі енді қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады, деп хабарлайды АА "NewTimes.kz". Бұл жаңарту 22 ақпанда пайда болды – 6.17.0. Айта кету керек, аудиоаударма тек...

АҚШ-та салынғанына 139 жыл болған үй алып тіркемемен жаңа орынға көшірілді (видео)

Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласының тұрғыны Тим Браун 139 жыл бұрын іргетасы қаланған өз үйін жаңа мекен-жайға көшірді. https://www.youtube.com/watch?v=u8l6eBUK-rM 1882 жылы салынған үй үлкен тіркемеге салынып, жүк...

«Алтын Орда» тарихына арналған киножобаға дайындық басталды

Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы Алтын Орда тарихына арналған ірі киножобаның тұжырымдамасын әзірлеуге кірісті. Осы мақсатта кино орталығының жанынан жұмыс тобы құрылған, ол ел...

Қандасымыз Риза Әлімжанқызы – Қытай киноиндустриясының жұлдызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында талантымен танылған қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы деректерге сүйенсек, Қытайда өнерімен көрермен көзайымына айналған Риза...

Елбасы Ақан Сатаевты қабылдады

Елбасы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының президенті Ақан Сатаевты қабылдады, – деп хабарлайды elbasy.kz. Кездесуде Нұрсұлтан Назарбаев тәуелсіздік алғаннан бері мемлекет әрдайым өнер саласының...

«Nur Otan» партиясының жол картасы: «Баспанамен қамту – басты назарда»

«Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларына арналған Жол карталарын бекітті. «Nur Otan» партиясы сайлаудан кейінгі бір ай уақыт ішінде өзінің 216 сайлауалды бағдарламасын...

Президент Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелерін қабылдады

Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелері Рахым Ошақбаевпен және Қанат Сахарияновпен кездесті, – деп жазды Ақорда. «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахым Ошақбаев Президентке...

Мемлекет басшысы Каспий теңізіндегі қызметке қатысты заңға қол қойды

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Каспий теңізінде қызметті жүзеге асыруға байланысты мәселелер бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының...

Қарағанды фармацевтика кешені «Спутник V» вакцинасының өнеркәсіптік партиясын шығарды

Премьер-Министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов пен ҚР денсаулық сақтау министрі Алексей Цой Қарағанды фармацевтика кешені (ҚФК) базасында «Гам-КОВИД-Гак» («Спутник–V») вакцинасының өнеркәсіптік өндірісі барысын және вакцинаның...

Білім саласының бір орында тоқтап қалған кезі жоқ

Аягүл МИРАЗОВА, Қазақстан педагогика ғылымдары академиясының академигі, Қазақстанның Еңбек Ері: – Тәуелсіздік алған жылдары жалпы халықтың жағдайы жақсы болды, мына саланың дамуына ерекше жағдай жасалды...

Президенттің құжаттарды цифрландыру процесіне қатысты тапсырмасы орындалды – Берік Уәли

ҚР Президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook парақшасында мемлекеттік органдар тарапынан берілетін құжаттарды цифрландыру процесі қалай жүргізіліп жатқаны туралы жазды. ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев былтыр...

Қазақстандықтардың зейнетақы жинағы 13 трлн теңгеден асты

2021 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан салымшыларының зейнетақы жинағының сомасы 13,1 триллион теңге болды. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры салымшыларының шотында 13,1 триллион теңге зейнетақы...

Коронавирусқа қарсы екпе салдырған 73 жастағы хирург вакцинаның әсері туралы айтты

Атырауда 73 жастағы хирург Марат Есжанов коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Оның айтуынша, вакцинаның жанама әсері жоқ. «1 ақпанда әріптестеріммен бірге коронавирусқа қарсы вакцинаның бірінші кезеңін алдым....

Елімізде жекеменшік университетте білім алушылардың саны көбейді

Білім және ғылым министрлігі 2016-2020 жылдар аралығында жеке меншік университетте білім алушылардың саны 53,8% өскенін мәлімдеді.  «Қазіргі уақытта елімізде жалпы 127 жоғары оқу орны бар,...

Су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатыр – министр

ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов елімізде су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатқанын айтты. «Поездардың үздіксіз және қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз ету, жолдарды,...

«Nur Otan» партиясы сайлауалды міндеттемені іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті

«Nur Otan» партиясы Орталық және Шығыс Қазақстанға арналған сайлауалды міндеттемелерді іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті. Партия 216 сайлауалды бағдарламаны іске асыру бойынша әр жылға нақты...

Асқар Мамин әкімдерге тапсырма берді

Үкімет отырысында Премьер-Министр Асқар Мамин өңір әкімдері су қоймалары толуына үнемі бақылау жасап отыруы тиіс екенін айтты. «Су тасқынының алдын алу үшін жүйелі шаралар қабылдау...

«Шектеулер қажет емес»: ДДСҰ пандемиямен күрес қашан аяқталатынын хабарлады

Данияның DR телеарнасына берген сұхбатында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропалық аймақтық бюросының басшысы Ханс Клюге коронавирус пандемиясы 2022 жылы аяқталатынын мәлімдеді, деп хабарлайды aa.com.tr.  Ұйым...

COVID-19: Бес өңір «сары» аймақта тұр

23 ақпандағы жағдай бойынша, Қазақстан өңірлеріндегі коронавирусқа қатысты эпидахуалды бағалау матрицасы жарияланды. Оған сәйкес, «сары» аймақта: Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола, Батыс Қазақстан, Қостанай және Павлодар облыстары...

Алматы әкімі АТУ студенттеріне арналған 9 қабатты жатақхана құрылысын тоқтатты

Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаев тұрғындардың шағымынан кейін тоғыз қабатты жатақхананың құрылысын тоқтату туралы шешім қабылдады. Әуезов ауданындағы «Алтын бесік» ықшамауданының тұрғындары 17 ақпанда өткен Алматы...

АҚШ туы төмен түсірілді: Америкалықтар 5 күн аза тұтады

АҚШ-та коронавирустан көз жұмғандарды еске алу мақсатында 5 күн аза тұту жарияланды. Елдің федералды және әскери нысандарында мемлекеттік ту төмен түсірілетін болады, деп хабарлайды...

Адамдар көп жиналатын орындарда бірден екі маска тағу міндеттелді

Чехия билігінің жарлығына сәйкес, республика тұрғындары 25 ақпаннан бастап адамдар көп жиналатын жерлерде бірден екі маска киюге міндеттелді. Бұл туралы Ceske noviny хабарлады.  Елдің денсаулық...

Жаңа қаулы: ШҚО-да 4 санитарлық бекет қойылады

Шығыс Қазақстан облысының бас мемлекеттік санитар дәрігері міндетін атқарушы Хамит Илюбаевтың 2021 жылғы 19 ақпандағы №4 қаулысына өзгерістер енгізу туралы 2021 жылғы 22 ақпандағы...

Зейнетақы жинағы: Қанша отбасы баспана алғаны белгілі болды

Зейнетақы жинағын алған 28 мың қазақстандық қарыздарын өтеп, пәтер сатып алған. Бұл туралы Отбасы банкі хабарлады. Достар, enpf-otbasy.kz онлайн  платформасы іске қосылғалы бері 28 мыңнан астам қазақстандық ипотека...

Путин мен Лукашенко табиғат аясында демалып, шаңғы тепті

Ресей президенті Владимир Путин мен Беларусь басшысы Александр Лукашенко Красная Полянадағы келіссөздерден кейін табиғат аясында демалып, шаңғы тепті. Президенттердің демалу сәтінен түсірілген суреттер Кремльдің...

СҚО-да әйелінің көңілдесін өлтірген ер адам 9 жылға сотталды

Солтүстік Қазақстан облысындағы ЕС-164/3 мекемесінде жазасын өтеп жатқан ер адам әйелінің көңілдесін өлтіргеніне өкінеді. Қызғанышқа салынып, адам қанын мойнына жүктеген оған 9 жылға жаза...

Жамбыл облысында 200-ге жуық ата-ана жауапкершілікке тартылды

Жамбылдық полицейлер жасөспірімдер арасында профилактикалық рейдтер өткізді. Бір апта ішінде ювеналды полиция қызметкерлері 74 рейд жүргіздіп, оның барысында ішкі істер органдарына 131 кәмелетке толмаған жасөспірім...

Бертран Расселдің «Батыс философиясының тарихы» қазақ тілінде «сөйледі»

Мемлекетіміздің қазақстандық жастардың жоғары ғылыми стандарттарға сәйкес сапалы білім алуын қамтамасыз ету және бұл мәселеде тың көзқарастар қалыптастыру, осы істе халықаралық тәжірибеге сүйену мақсатына...

Отандық «18 килогерц» фильмі прокатқа шықты

Режиссер Фархат Шарипов түсірген «18 килогерц» фильмі 18-ші ақпаннан бастап Қазақстан бойынша прокатқа шықты. «18 килогерц» - бұл 90-шы жылдардың соңындағы жасөспрімдердің өмірінен сыр шертетін...

Жаңатастағы өрт салдарынан жапа шеккен отбасыға пәтер берілді

Жаңатастағы өрт салдарынан қайтыс болған балалардың ата-анасына демеушілер есебінен Жаңатас қаласынан 3 бөлмелі пәтер берілді, ал Сарысу ауданының кәсіпкерлері баспанаға қажетті жиһаз бен техника...

ҰҚК Шекара қызметі браконьерлік жүкті қолға түсірді

2021 жылдың 20 ақпанында Батыс қазақстан облысы бойынша ҰҚК Шекара қызметі департаментінің әскери қызметшілері БҚО бойынша Экономикалық қылмыстарды тергеу департаменті және облыстық ПД Криминалды...

425 мың сәби дүниеге келді: Өткен жылы туу көрсеткіші жөнінен алға шыққан өңірлер аталды

2020 жылдың қаңтар-желтоқсанында республикада 425,6 мың сәби дүниеге келді, бұл 2019 жылмен салыстырғанда 22,6 мың адамға көп, деп хабарлайды Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің...

Қытай елінің кино жұлдызына айналған қазақ қызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында Қытай елде миллиондаған бәсекелесінің оза шығып, талантымен талайды таңдай қақтырып жүрген қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы...

Мәулен Әшімбаев: Біз бойымызды да, ойымызды да Абай сөздеріне қарап түзейміз

ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев Елордадағы Музыкалық жас көрермен театрының «Абай-Тоғжан» қойылымына жоғары баға берді. «Былтыр елімізде Абайдың 175 жылдығы кеңінен аталып өтті. Соның...

Пошта қызметкері клиентпен орысша сөйлескені үшін жұмыстан қуылды

Украинада  "Укрпочтаның" Кривой Рогтағы пошта бөлімшесі меңгерушісінің орынбасары клиентпен орыс тілінде сөйлескені және эпидемияға қарсы шараларды сақтаудан бас тартқаны үшін жұмыстан босатылды. Бұл туралы...

Оқушы қыздар педофилді өз беттерінше жазалап, түрмеге түсірді

АҚШ-тың Пенсильвания штатында екі оқушы 22 жастағы педофилге қарсы айғақ жинап, оны бопсалады, деп хабарлайды The Morning Call.  Жергілікті тұрғын Кайл Кустер балабақша автотұрағында 14...

Ақтауда тұрғын үй кешенінің көлік тұрағында той ұйымдастырғандар анықталды (видео)

Ақтауда әлеуметтік желілерге мониторинг жүргізу кезінде жергілікті пабликтердің бірінде жарияланған тұрғын үй кешенінің көлік тұрағында өткізілген тойдың бейнежазбасы анықталды, – деп хабарлайды Polisia.kz. 2021...

Алматы әкімдігі трамвай депосының орнына не салынатынын айтты

Алматыда бұрынғы трамвай депосының орнында құрылыс жұмыстары жанданды. Қалалық әкімдіктің хабарлауынша, бұл жерде креативті жастарға арналған қоғамдық парк ашылады. Тұжырымдамаға сәйкес, бұл нысанда арт шеберлік кластары,...

Нұр-Сұлтанда карантин қашан жеңілдетіледі – Бас санитар жауап берді

Елордада карантиндік шектеулер жеңілдеуі мүмкін. Бұл туралы қаланың бас мемлекеттік санитар дәрігері Сархат Бейсенова айтты. Оның сөзінше, астана 30 қаңтарда "сары" аймаққа шықты, бірақ 8-10...

Коронавирус: Елордада 21 мектеп карантинге жабылды

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорданың білім беру ұйымдарындағы коронавирус статистикасына тоқталды. «2021 жылдың 22 ақпанындағы жағдай бойынша жаңа оқу жылы басталғаннан...

Желідегі хабарландыру арқылы ШҚО тұрғынының 1 млн теңгесін үптеп кеткен алаяқ ұсталды

Қызылорда тұрғыны әлеуметтік желі арқылы Шығыс Қазақстан облысының тұрғынын алдап соқты,  деп хабарлайды Polisia.kz. 20 ақпан күні Қызылорда қалалық Полиция басқармасына Шығыс Қазақстан облысының...

Жаңатастағы апат: Қара жамылған отбасыға «Birgemiz» қорынан 2 млн теңге бөлінеді

«Birgemiz» қорының қамқоршылық кеңесі Жамбыл облысының Сарысу ауданы Жаңатас қаласында өрттен зардап шеккен Әбдімәліковтер отбасына 2 млн теңге бөлу туралы шешім қабылдады. «Қор атынан қаза...

Тегін WI-FI қаншалықты сенімді?

Қоғамдық орындарда тегін WI-FI көрсек, қуанышымыз қойнымызға сыймайды. Жұмысымызды тез бітіру үшін, тегін желіге қосылуға асыққанымыз соншалық жеке деректеріді қолды болып жатқанына бейғам қараймыз....

«Ішкиіміне 17 түйіншек жасырған»: Қостанай облысына есірткі саудалап келген ерлі-зайыпты ұсталды

Жітіқара ауданының полицейлері есірткі саудасымен айналысып келген күдіктілерді ұстады, деп хабарлайды облыстық полиция департаментінің баспасөз қызметі. Полиция бөліміне түскен жедел ақпараттан кейін қызметкерлер іздестіру іс-шараларын...

Мексикада әскери ұшақ құлады (видео)

21 ақпан, жексенбіде Мексикада елдің әуе күштерінің реактивті жолаушылар ұшағы апатқа ұшырады. Ұшақ бортында болған алты адам қайтыс болды, деп хабарлайды El Universal. Learjet маркалы...

Көшелерге күйеуі мен туыстарының атын берген шенеунік жұмысынан айрылды

Мысырда көшелерге күйеуі мен туысқандарының атын берген шенеунік қызметінен айрылды, деп хабарлайды РИА Новости. Елдің солтүстігіндегі Кальюбия провинциясының губернаторы қаланы абаттандыру департаментінің директоры Кафр-Шукрды бірнеше...

Белгілі дизайнерді өлімі: Айыпталушы 11 жылға сотталды

Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты «Bisen» атымен танымал дизайнер Сәбит Сыраханның өліміне кінәлі адамға қатысты үкім шығарды. «Сот үкімімен С. Дүйсенғалиев 11...

Ғалым қатерлі ісіктен қорғайтын өнімдерді атады

Бірқатар өнімдерде канцерогендер – қатерлі ісіктердің пайда болу жиілігін арттыруға қабілетті заттар бар. Олар тағамға қоршаған ортадан түседі немесе тамақты өңдеу кезінде пайда болады....

«Қазақстанның 100 жаңа есімі-2021» жобасына өтінімдерді қабылдау басталды

Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының төртінші кезеңінің басталғанын хабарлады. Өтінімдерді қабылдау 2021 жылғы 22 ақпаннан 15 наурызға...

Nur Otan Қазақстанның батыс өңірін дамытудың Жол карталарын дайындады

Nur Otan партиясы 2025 жылға дейінгі өзінің 216 сайлауалды бағдарламасын жүзеге асырудың егжей-тегжейімен азаматтарды таныстыруды жалғастыруда. Еліміздің батыс өңірлерінде жыл сайын қандай істер атқарылады...

Байқоңырда мәйіті табылған баланың неден көз жұмғаны белгілі болды

Бір күн бұрын Байқоңырда жоғалып, артынан мәйіті табылған баланың неден қайтыс болғаны анықталды. Бала суға тұншығып қалған, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Ресей Федерациясы тергеу комитетінің хабарлауынша,...

Қар, боран: Синоптиктер алдағы күндері ауа райы қандай болатынын болжады

Қазгидромет 23-25 ақпанға аралған ауа райы болжамын жариялады. «Қазақстанның солтүстік жартысына Исландияның суық ауа массаларын сіңірген белсенді циклон қарлы боран әкеледі. Оның артында келе жатқан...

20 мыңға жуық қазақстандық коронавирусқа қарсы вакцина алды

Бұл туралы Денсаулық сақтау вице-министрі – Бас мемлекеттік санитарлық дәрігер Ерлан Қиясов айтты. «Қазіргі күні ҚР-ның 20 мыңға жуық азаматы COVID-19-ға қарсы вакцинаның алғашқы дозасын...

Денсаулық сақтау вице-министрлеріне «Спутник V» вакцинасының 2-дозасы егілді

Денсаулық сақтау вице-министрі – Бас мемлекеттік санитарлық дәрігер Ерлан Қиясов және аталмыш ведомствоның тағы бір вице-министрі Ажар Ғиният «Спутник V» вакцинасының екінші дозасын салдырды. Денсаулық...

Коронавирус: 295 науқастың жағдай ауыр – ДСМ

Елімізде коронавирус инфекциясынан барлығы 21 285 адам емделуде. «22 ақпандағы мәлімет бойынша, 21 285 адам короновирус инфекциясынан (13 679 – КВИ+ және 7 606 –...

Биткойн бағасы тағы қымбаттады

Coindesk порталының мәліметінше, биткойн бағасы сауда сессиясы кезінде 1,97%-ға, 58,1 мың долларға қымбаттады. Осылайша криптовалюта бағасы тарихи максимумды жаңартып отыр. Биыл 9 ақпанда биткойнның бағасы...

Елімізде коронавирус жұқтырғандар саны 208 мыңнан асты

Қазақстанда өткен тәулікте 699 адамның коронавирус жұқтырғаны расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 72 Алматы қаласы - 101 Шымкент қаласы -...

Полицияға жалған хабар бергені үшін айыппұл төлейді

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, 18 ақпан сағат 22:50 шамасында 41 жастағы азамат заңды некедегі әйелін ұрып жатқанын айтып, полицияға хабарлама берген. «Осыған байланысты учаскелік...

22 ақпанға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Дүйсенбі, 22 ақпан күні фaронтальды құрылымдардың өтуіне байланысты еліміздің басым бөлігінде құбылмалы ауа райы сақталады, – деп хабарлады Қазгидромет. Кей жерде қар жауады, еліміздің...

Байқоңырда із-түссіз жоғалған жеті жасар екі бала бір тәуліктен бері іздестіріліп жатыр

Ресейлік және қазақстандық құқық қорғау органдары Байқоңыр қаласында 20 ақпан күні жоғалған жеті жасар екі баланы іздеп жатыр. 20 ақпанда таңертең сағат он жарымдар шамасында...

«Канело, vamos!». Қанат Ислам «Канелоны» жекпе-жекке шақырды

Майами (АҚШ, Флорида штаты) қаласында өткен бокс кешінде эквадорлық Джейсон Минданы жетінші раундта техникалық нокаутпен жеңген қазақстандық былғары қолғап шебері Қанат Ислам мексикалық Сауль...

Қанат Ислам техникалық нокаутпен жеңді (видео)

Қазақстандық боксшы Қанат Ислам (27-0, 21 КО) Майами (АҚШ, Флорида штаты) қаласында өткен бокс кешінде жеңіске жетті. Қанат бастапқыда ганалық Ободай Саймен (35-3-1, 26 КО)...

Қазақстан Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай Испанияда пошта маркасы шығарылды

Қазақстан Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай Испанияда пошта маркасы шығарылды. Бұл туралы ҚР Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында хабарланады. «Жоба Қазақстан Елшілігінің бастамасымен еліміздің тарихындағы елеулі...

Президент Жаңатастағы қаза болған бес баланың ата-анасына көңіл айтты

Президент Жаңатас қаласындағы қайғылы оқиғадан қаза болған балалардың ата-анасына көңіл айтты. Бұл туралы ҚР Президентінің баспасөз хатшысы Facebook-тегі парақшасында жазды. "Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жаңатас қаласындағы...

Димаштың есімі Марсқа жетті

"Атағы айға жетті" дегені осы болар! 18 ақпанда Perseverance атты жаңа ровер Марс бетіне қонды. Ғылыми жабдықтармен қатар, ол Қызыл планетаға миллиондаған адамның есімдерін...

Димаш Ниязов Майамидегі бокс кешінде жеңіске жетті

Қазақстан тумасы, Нью-Йорк полициясының қызметкері Димаш Ниязов  (13-1-3, 6 КО) Майами (АҚШ, Флорида штаты) қаласында өткен бокс кешінде жеңіске жетті.   Соңғы рет 2018 жылы...

Сапарбаев: Бұл жерде құрылыс сапасына қатысты мәселе бар

Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаев Тараздағы жойқын желден бүлінген тұрғын үйлер мен нысандарды аралап шықты, деп хабарлайды Жамбыл облысы әкімінің баспасөз қызметі. Жамбыл даңғылындағы №123...