قولىنان كەلگەن قونىشىنان باسا بەرە مە؟

Cىبايلاستىق پەن جەمقورلىقتىڭ ءورiسi تارىلماي، وركەنيەتكە جەتۋ قيىن
 

“تۇركiستان” گازەتiنiڭ 5-شi نومەرiندەگi “قولىنان كەلگەن قونىشىنان باسا بەرە مە؟” اتتى ماقالادا قوعامنىڭ كوررۋپتسيالانۋ دەڭگەيi تالداندى. بiراق كوررۋپتسيا دەگەنiمiز تەك ساندىق كورسەتكiشتەر ەمەس، ول – الدىمەن، قوعامداعى بەلەڭ العان پيعىلدى انىقتايتىن كۇردەلi پسيحولوگيالىق كاتەگوريا. ويتكەنi، ول سانداردىڭ ارتىندا قوعامدىق-پسيحولوگيالىق زور ماسەلە تۇر. العاشقى ماقالادا “قوعام ەكولوگياسى قانداي؟” دەگەن ريتوريكالىق سۇراق قويدىق. ەندi سوعان جاۋاپ iزدەيمiز.

وتە كۇردەلi جانە قاتپارلى قۇبىلىس رەتiندە سىبايلاستىقتىڭ تاريحى تەرەڭگە كەتەدi. ول العاشقى مەملەكەتتەر پايدا بولا باستاعاننان-اق قوعامدا كورiنiس تابا باستاعان. ەجەلگi لاتىننىڭ بەلگiلi ناقىلى “Do ut facies”، ياعني، “iستەتۋ ءۇشiن بەرەمiن” دەگەن ناقىلى وسىنى ايتادى. بۇل مىسالدان سىبايلاستىقتىڭ استارى الەۋمەتتiك ماسەلەگە كەلiپ تiرەلەتiنiن بايقايمىز. سەبەبi، سىبايلاسۋ دەگەنiمiز لاۋازىمدى باسشىلار مەن ولارعا قاجەت ادامداردىڭ قوعام مەن مەملەكەت مۇددەسi ءۇشiن ەمەس، جەكە باس پايداسى ءۇشiن قولداعى مەملەكەتتiك، الەۋمەتتiك، قوعامدىق رەسۋرستاردى پايدالانۋىن بiلدiرەدi. بiزدiڭ جاعدايدا “سىبايلاستىق” پەن ونى قورەكتەندiرۋشi “جەمقورلىق” ەكونوميكا، مادەنيەت، قۇقىق، اكiمشiلiك جانە ت.ب باسقارۋ سالالارىنا ەتەنە ەنiپ، ءوز بەتiنشە ءومiر ءسۇرۋشi الەۋمەتتiك ينستيتۋتقا اينالدى. ونىڭ الەۋمەتتiك ينستيتۋت رەتiندەگi ايرىقشا بەلگiلەرiنە مىنالاردى جاتقىزامىز:

– سىبايلاسقان جەمقورلىق، مىسالى، اكiمشiلiكپەن بايلانىستى جەڭiلدەتۋ، شەشiم قابىلداۋدى جەدەلدەتۋ (سىبايلاستىق تالاپ بويىنشا)، كاسiپكەرلەرگە بيۋروكراتيالىق كەدەرگiلەردi اتتاپ وتۋگە كومەكتەسۋ جانە ت.ب. مۇمكiنشiلiكتەرi ارقىلى بiرقاتار الەۋمەتتiك ينستيتۋتتاردىڭ فۋنكتسياسىن بiر ءوزi اتقارۋدا;

– سىبايلاس جەمقورلىق قاتىناستارىندا جەكە ايقىندالعان سۋبەكتiلەردiڭ، مىسالى، مينيسترلiك قىزمەتكەرi مەن شارۋاسى سوعان تiرەلگەن كاسiپكەر، سوت پەن سوتتالۋشى، پوليتسيا مەن قۇقىق بۇزۋشى، ولاردى بايلانىستىرۋشى دەلدالدار (ادۆوكاتتار) جانە ت.ب. بولۋى;

– سىبايلاستىق پەن جەمقورلىق ارەكەتتەرiنiڭ قالىپتاسقان ويىن ەرەجەسi مەن ءتارتiبi، وزiندiك نورمالارىنىڭ بولۋى. (مىسالى، جەر الۋ ءۇشiن 5000-10000 دوللار پارا، نەمەسە، ستۋدەنت سەسسياسىن “جابۋ” ءۇشiن 1000-2000 دوللار پارا دەگەن سياقتى). بۇل نورمالاردىڭ قالىپتاسا كەلە ورىندالۋى مiندەتتi شاراعا اينالۋ مۇمكiنشiلiگi بار. ەڭ قاۋiپتiسi دە – سول.

– سىبايلاستىقتىڭ قالىپتاسقان ء“وز تiلi” مەن “رامiزدەرi” بولادى. بiزدiڭ قوعامدا ونداي “تiل” دە، “رامiزدەر” دە تولىق قالىپتاسقان. مىسالى، ورىسشا كوبiرەك سويلەيتiن قازاق ۇيقىدان شوشىپ ويانسا “ستاۆكا”، “تاكسا” دەگەن ءسوزدi جاڭىلماي ايتاتىن جاعدايعا جەتتi. اقىلدان كەندە ەمەس قازەكەڭ ەندi وزدەرiن “يتالياندىق مافيامەن”، “جاڭا ورىستارمەن” سالىستىرۋعا جاراپ قالدى. ەڭبەگi ەش بولىپ، كوشتەن قالىپ جاتقان جوق – جاعدايلارى ولارعا قاراعاندا الدەقايدا جاقسى. سەبەبi، ەلiمiزدە سىبايلاستىقتىڭ ۇيىمداسۋ دارەجەسi جوعارى. ونىڭ ۇستiنە جابايى نارىقتىق قاتىناستار ول قىلمىستى بۇركەمەلەۋدiڭ تاپتىرماس قۇرالىنا اينالىپ، بيلiك وكiلدەرiنە قوسارلى ارەكەت ەتۋگە مۇمكiنشiلiك تۋعىزىپ وتىر. قازiر كوررۋپتسيامەن كۇرەس بiرشاما اشىق جۇرگiزiلە باستاعاننان بەرi، ەل-جۇرت مۇددەسi دەپ ۇرانداتقان كوپتەگەن شەنەۋنiكتiڭ ارتى اشىلىپ، شىنايى iستەرiنiڭ بەت-پەردەسi اشىلۋى – وسىنىڭ دالەلi. بiزدەگi سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ رامiزدەرi دە قالىپتاستى. ولار – قاڭقايىپ قالعان قۇرىلىس نىساندارى، الاڭداعى ۇڭiرەيگەن شۇڭقىر، نەمەسە، سىبايلاستىق قۇرباندارىنىڭ باسىنا تۇرعىزىلعان كەسەنەلەر تۇرiندە كورiنiس تابۋدا، بولماسا، باسقا دا وبەكتiلەر ارقىلى بەينەلەنەدi.

– مۇددەلi ادامدارعا بەلگiلi جانە ولاردىڭ اراسىندا قالىپتاسىپ قالعان تاكسانىڭ بولۋى. وتكەن ماقالادا بۇل تۋرالى بiرسىپىرا ايتىلدى دا. وندا ەڭ قاراپايىم مىسال رەتiندە مەكتەپكە مۇعالiمدەردi 500 دوللار پارا بەرسە عانا جۇمىسقا قابىلدايتىنى تۋرالى ءسوز بولعان-دى. (سول كەزدەگi باعام بويىنشا، بۇل مۇعالiمنiڭ ەكi-ءۇش ايلىق جالاقىسىنىڭ مولشەرiن قۇرايدى ەكەن). ال ەندi، دەپۋتات بولۋ ءۇشiن، بولماسا، مينيسترلiككە قىزمەتكە تۇرۋ ءۇشiن تولەنەتiن پارا اقى قاراپايىم ادام ءۇشiن قۇپيا مالiمەت دەسە بولادى.(سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارەكەتتiڭ نەگiزدەرi. الماتى، 2004، 7-ب.)

كوررۋپتسيا “قوعام ەكولوگياسىن” بۇزۋعا مەيلiنشە اتسالىسادى. قازاقتا “ەلۋ جىلدا ەل جاڭا”، “ۋاقىتپەن بiرگە زامان دا وزگەرەدi” دەگەن دانالىق سوزدەر بار. بiراق ول سوزدەردiڭ سىبايلاستىققا، جەمقورلىققا ەش قاتىسى جوق. ويتكەنi، مالمەن كۇن كورگەن نومادتتار وزدەرiن-وزدەرi ماتەريالدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتiپ وتىرعاندىقتان، ولار بۇل سوزدەرگە زامان اعىمى مەن شارۋاشىلىق ادiستەرiنiڭ وزگەرiستەرi، سوعان بايلانىستى تانىم-بiلiمنiڭ وزۋى تۋراسىنداعى ماعىنا بەرگەن. سەبەبi، ءار زامان وزiنە ءتان قوعامدىق قارىم-قاتىناستار جۇيەسiنiڭ سيپاتىمەن انىقتالادى. ال ەندi، بiز كوتەرiپ وتىرعان “قوعام ەكولوگياسىنىڭ” از ۋاقىتتا وسىنداي دەرتتi جاعدايعا جەتۋi – قوعامنىڭ تابيعي دامۋىنىڭ ەمەس، ونىڭ دامۋىنا اسەر ەتۋشi سۋبەكتيۆتi سەبەپ-سالدارلاردىڭ اسەرiنەن پايدا بولعان.

بiردە، تاراز قالاسىندا ازداپ اۋىرىپ قالىپ، ەمحانادا جاستاۋ كەلگەن حيرۋرگ دارiگەرمەن اڭگiمەلەسiپ قالعانىم بار-دى. سوندا ول تەمەكiسiنiڭ تۇقىلىن تاپتاپ تۇرىپ: “اعا، شىنى كەرەك، ەگەر ماعان وتانىڭدى سات دەسە، ول ساتىلاتىن دۇنيە بولسا، ويلانباستان ساتار ەدiم. ماردىمسىز ايلىقپەن بالالارىمدى باقىتتى ەتە الماسىما كوزiم جەتتi. كiم نەنi ساتپاي جاتىر؟” – دەدi. وسىعان دەيiن بيلiك “ەكونوميكامىز قارىشتاپ دامۋ ۇستiندە”، “ەكونوميكالىق دامۋدىڭ قازاقستاندىق ۇلگiسi”، “ايماقتىق كوشباسشى”، “الىپ ەلدەرمەن تەڭ دارەجەلi (ستراتەگيالىق) ارiپتەس” جانە ت.س.س. ۇرانداتۋدى بiر ساتكە تيعان ەمەس ەدi. وعان قۇلاعى ۇيرەنiپ قالعان ادامعا الگi دارiگەردiڭ اۋزىنان كۇرسiنiسپەن شىققان ءسوزدi ەستۋ، ارينە، وتە اۋىر تيەدi. بiراق، امال نەشiك، بۇل دا ءومiردiڭ بiر شىندىعى… ەگەر ەلiمiزدە كەدەيلiكتiڭ ءار جاق-بەر جاعىندا ءومiر ءسۇرiپ جاتقان دارiگەرلەر مەن مۇعالiمدەر، اۋىل تۇرعىندارى مەن جۇمىسسىزدار وسىنداي پيعىلعا بارا باستاسا، شىنىندا دا، وندا بiزدiڭ قوعام تۇرالاي باستاعان با دەگەن ويدىڭ باسى قىلتياتىنى راس….

ارينە، قاراپايىم حالىقتىڭ شاراسىزدىقتان اشىنىپ ايتقان ءسوزi عوي بۇل. بولماسا، “وتانىن ساتقان – وڭباس” دەگەن ءسوز ولاردىڭ ساناسىندا ءالi دە بەرiك ساقتالعان. ايتسە دە، اشىنعان ادامدا “قايتۋ” بار بولسا، قۇنىققان ادامدا “قايتۋ” جوق. وعان حالىقتىڭ شىن بەينەسiن سەزە الماي وتىرعان بيلiك، اسiرەسە، ونىڭ حالىقپەن تىعىز جۇمىس iستەيتiن وكiلدەرiنiڭ ارەكەتi كۋا. ەڭ وكiنiشتiسi سول، ولار وزدەرi جاساپ جاتقان “تاماشا” iستەر حالىقتىڭ كوز الدىندا ءوتiپ جاتقانىن، ونداي كوزبوياۋشىلىق ەلدiڭ ەڭسەسiن عانا ەمەس، پسيحولوگياسىنا دا اسەر ەتiپ، جۇيكەنi جۇقارتا باستاعانىن، كەيiنگi جاستار ونى ء“ومiر ءسۇرۋدiڭ ۇلگiسi” رەتiندە قابىلداي باستاعانىن سەزiنبەي كەلە جاتقانى. كوررۋپتسيانىڭ بۇل ءتۇرi، ءسويتiپ، قازiرگi قوعامدى ءبۇلدiرiپ قانا ەمەس، جاستارعا بولاشاق مۇرا رەتiندە بەرiلۋگە بەت بۇرعالى تۇرعانى – ايقايلاپ ايتار شىندىققا اينالدى.

جوعارىدا اتالعان وقۋلىقتا سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى مىناداي تاعى بiر وي ايتىلادى: “…ول ەكونوميكالىق زاڭداردىڭ ەركiن جۇمىس iستەۋiن اجەپتاۋiر شەكتەيدi جانە الەمدiك قاۋىمداستىق الدىندا ەلدiڭ بەدەلiن تومەندەتەدi، ەل ءۇشiن پايدالى شەتەلدiك ينۆەستيتسيالاردىڭ جولىنداعى ەڭ بiر باستى بوگەتتەردiڭ بiرi بولىپ تابىلادى. تازا جانە الەۋمەتتiك باعىتتاعى بيزنەس نارىقتان كۇشپەن ىعىستىرىلىپ شىعارىلادى، ويتكەنi، بۇنداي بيزنەستi سىبايلاس جەمقورلىق تيiمسiز كاسiپكە اينالدىرعان”(سوندا، 7-ب.). وسى پiكiردەن مىناداي بiر سۇراق تۋىندايدى: “قازاق تابيعاتىنان تازا حالىق ەدi، ەندi قالايشا تەز وزگەرiپ بارا جاتىر؟” دەگەن. بۇعان جاۋاپ تابۋ وڭاي ەمەس، سۇراقتىڭ ءوزi كوپ قىرلى بولعاندىقتان، وعان جاۋاپتى مادەنيەتتانۋشى – “مادەنيەتتiڭ تومەندiگiنەن”، تەحنولوگ – “بiلiمنiڭ ازدىعىنان”، ساۋداگەر – “ساۋدالاسا المايتىندىعىمىزدان”، قويشى ايتەۋiر، اركiم بiلگەنiنە قاراي جاۋاپ بەرەر ەدi. ەڭ قىزىعى سول، ولاردىڭ بارلىعىنىڭ جاۋابى شىندىققا وتە-موتە جاقىن. ەشقايسىسىن تەرiستەي المايسىڭ. سوندا قالاي بولعانى؟..

بiزدiڭ ويىمىزشا، بiز ءوز ەرەكشەلiگiمiزدi اۋەل باستان دۇرىس باعالاي الماعان سياقتىمىز. كوپتەگەن ماسەلەلەردە اسىعىستىق قادامدارعا بارىپ، ۇيرەنشiكتi پسيحولوگيانى كۇرت بۇزۋ – بiزدi دۇرىس جولعا جەتەلەگەن جوق. قانشالىقتى قيىن زامان تاپ كەلسە دە، ودان ءوزiمiزدiڭ ۇلتتىق كەلبەتتi ساقتاي وتىرىپ، ەلدiك بiرلiكتi نىعايتا وتىرىپ، ەلمەن اقىلداسا وتىرىپ شىققاندا – قازiرگi جاعدايدان الدەقايدا ارتىق جاعدايعا يە بولار ەدiك. رەۆوليۋتسيالىق جولمەن قازiرگi كوررۋپتسيالىق كۇيگە جەتكەننەن گورi، ەۆوليۋتسيالىق جولمەن ودان تازا قوعام قۇرعانىمىز الدەقايدا جاقسى ەمەس پە ەدi?!. ء…يا، بۇل ۋىستان شىعىپ كەتكەن مۇمكiنشiلiك. ونى ايتىپ وتىرعان سەبەبiمiز – كەزiندە ونداي جول دا بiزدiڭ الدىمىزدا بولعانىن وكiنiشپەن ەسكەرتۋ عانا. بولماسا، قۇدايعا شۇكiر، ەسiمiزدi جيساق الدا ءالi دە الىناتىن تالاي اسۋلار بار عوي…

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بەيiمدەلۋ قابiلەتi كەرەمەت! سوندىقتان بولار، ەلiمiزگە اتتاپ باسقان كوپتەگەن شەتەلدiك كومپانيالار بۇل ەلدەگi زاڭ بوستاڭدىعىن بايقاعان سوڭ، زاڭدى بەلدەن باسۋعا كوشتi. باسقاسىندا شارۋامىز جوق، ال بiراق، ولاردىڭ بiزدiڭ تابيعاتىمىزعا دەگەن قاتىناسى ەشقانداي سىن كوتەرمەيتiنiن باسىپ ايتۋعا ءماجبۇرمiز. ەكولوگيامىز وزiمiزگە قاجەت بولماي جاتسا، ولار ونى نەعىلسىن! سوندىقتان، سىبايلاس جەمقورلىق ۇلتتىق شەكارانىڭ شەڭبەرiنەن شىعىپ بارا جاتقان ۋاقىتتا، زاڭدارىمىزدى دەر كەزiندە قاتايتىپ، ونى ورىنداۋدى بارiنە بiردەي مiندەتتەي الساق – قازiرگi كوررۋپتسيالىق احۋالعا ايتارلىقتاي تۇساۋ سالۋعا ابدەن بولادى.

جالعان سويلەۋ، وتiرiك اقپار بەرۋ – سىبايلاستىقتىڭ سىڭارى. بiزدە كەڭەستiك كەزدەن قالعان جالعان اقپارات بەرۋ، “تۇيمەدەيدi تۇيەدەي ەتiپ كورسەتۋ” ءالi دە جالعاسىپ كەلە جاتقان سياقتى. مىسالى، كۇنi كەشە عانا الماتىدا جاستار ەلiمiزدە جاعىمپازدىق بەلەڭ الىپ بارا جاتقانى تۋرالى الاڭداۋشىلىق بiلدiردi. ولار جاعىمپازدىق سياقتى جىمىسقى مiنەز قوعام تانiنە ەنسە وتiرiك، جالعان ماقتان، قۇلدىق قوشامەت، داڭعازالىق، ونىڭ جالعاسى رەتiندە ساتقىندىق، قۇيتىرقىلىق سياقتى ناعىز ءزالiم مiنەزدەردi ءورشiتiپ، اتا-بابادان قالعان تۋراشىل وجەت قازاقى مiنەزدi ىعىستىراتىنىن تۇبiرiنەن ءتۇسiنiپ وتىر، سوندىقتان دا كوشەگە شىعىپ وتىر، بولماسا، قۇر جالاۋلاتۋدان ەمەس…

سونىمەن بiرگە، بiزدiڭ سانامىزعا “ورىنتاق” دەگەن پالەكەت كەلiپ ەندi. ويتكەنi، “ورىنتاقتى” ماڭايلاعاندار وزدەرiنشە بiر الەۋمەتتiك توپتى قۇرىپ، بiر-بiرiمەن ىمداسا تۇسiنiسەتiن حالگە جەتتi. سەبەبi، ول – مايلى جiلiك. ال مايلى جiلiكتiڭ باسىن ۇستاۋعا قول جەتكiزۋ ءۇشiن تالاي مiنەزدەر تۇعىرىنان تايقىپ، تالاي تاعدىرلار تالكەككە ءتۇسiپ، تالاي ابىرويلار ايرانداي توگiلۋدە. بۇل دا كوررۋپتسيانىڭ زارلى جەلi. ويتكەنi، شىنايى ەلدiك مۇددە جولىندا دەپ ءومiر سۇرەتiن ادام وندايعا ەشقاشان بارا الماس ەدi. “ورىنتاق” – كوررۋپتسيالانعان قوعامنىڭ ءتوس بەلگiسi!

كوررۋپتسيالانعان قوعامدا قاعاز جۇزiندەگi وتiرiك اقپاراتتار جيىنتىعى قوعامنىڭ تاماشا سۋرەتiن بەرەدi. ال شىندىق ودان الشاق جاتادى. مىسالى، كەز كەلگەن مەملەكەتتiڭ ەكونوميكالىق نەگiزiن ونىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى، ياعني، “ازىق-تۇلiك قاۋiپسiزدiگi” قۇرايدى. بiزدiڭ اكiم-قارالار ەلدە ونداي قاۋiپ جوق دەپ ايتۋدان جاڭىلعان ەمەس. ال ەندi ستاتيستيكالىق دەرەكتەردi الىپ قاراساق، مۇلدەم باسقاشا جاعدايدى كورەمiز. جالپى، ازىق-تۇلiك قاۋiپسiزدiگi دەپ – ازىق– تۇلiكتiڭ بارلىق تۇرعىندار ءۇشiن كولەمi، ساپاسى مەن تۇرلەرi جاعىنان جەتكiلiكتi، ءارi، قالىپتى ستاندارتتار مەن نورمالارعا ساي بولۋىنا كەپiلدiك بولا الاتىنداي ەكونوميكالىق احۋالدى ايتامىز. تمد-عا قاتىسۋشى ەلدەر بەكiتكەن “ازىق-تۇلiك قاۋiپسiزدiگi تۋرالى” مودەلدiك زاڭىندا” ازىق-تۇلiك تاۋەلسiزدiگi قامتاماسىز ەتiلمەگەن دەپ مەملەكەتتە اسا ماڭىزدى ازىق-تۇلiك ونiمدەرiن ءوندiرۋ جىلدىق تۇتىنۋ كولەمiنiڭ 80%-نان تومەندەپ كەتكەن جاعداي سانالادى. ال جەكەلەگەن ساراپشىلاردىڭ ەسەبi بويىنشا قازاقستاننىڭ ازىق-تۇلiكپەن ءوزiن-ءوزi قامتاماسىز ەتۋi 65-75%-دى قۇرايدى ەكەن. تاعام ونiمدەرiن تۇتىنۋدىڭ 16%-ىن سىرتتان تاسيتىن ەلدەر ازىق-تۇلiك داعدارىسىنا جيi ۇشىرايتىنىن ەسكەرسەك، بۇل – ەلiمiزدە ازىق-تۇلiك قاۋiپسiزدiگi قامتاماسىز ەتiلمەگەندiگiن بiلدiرەدi. عىلىمي تۇرعىدا دالەلدەنگەن نورمالار بويىنشا ءار ادام جىلىنا 82 كگ. ەت جەۋi تيiس. قازiر ءاربiر قازاقستاندىق تۇرعىن شامامەن 44 كيلوگرامم ەت تۇتىنادى. سالىستىرمالى تۇردە الساق: بەلورۋسسيادا – 60 كگ.، رەسەيدە – 56 كگ.، اقش – 115، ەۋروپا – 90كگ. قازاقستاندىقتار ناننان باسقا بارلىق تاعام تۇرلەرi بويىنشا تويىپ iشiپ-جەي الماي وتىر. قازiر تۇرعىنداردىڭ ازىقتۇلiككە قول جەتiمدiلiگi الاڭداتادى. ازىق-تۇلiك باعاسىنىڭ كۇرت ءوسۋi ونى تۇتىنۋدىڭ مولشەرiن ازايتتى. سوعان بايلانىستى دەنساۋلىق تا ءماز ەمەس. مiنەكي، بۇدان جالعان اقپار، سوعان سۇيەنگەن ارەكەتسiزدiك، ال وسىنىڭ ءبارiن تۋعىزىپ وتىرعان كوررۋپتسيا قانداي تراگەديالارعا جول اشا الاتىنىن كورەمiز. “باس كەسپەك بولسا دا، تiل كەسپەك جوق” دەگەن بۇحار جىراۋدىڭ ونەگەسi بۇگiنگi ۇرپاعىنان اجىراپ بارا جاتىر ما دەرسiڭ…

بiز اۋىل ماسەلەسiن ادەيi العا تارتتىق، سەبەبi: بiرiنشiدەن، ەلiمiزدەگi كوررۋپتسيادان ەڭ كوپ زارداپ شەگiپ وتىرعاندار – اۋىل تۇرعىندارى. ەكiنشiدەن، ولار حالقىمىزدىڭ 47%-ىن قۇرايدى. ۇشiنشiدەن، قوعامداعى ەڭ كونسەرۆاتيۆتi، ياعني، جىلدام وزگەرۋگە، جاڭالانۋعا، سەرپiلۋگە از بەيiمدەلگەن دە سولار. قينالسا دا “قۇدايدىڭ باسقا سالعانى وسى بولار” دەۋمەن ءومiرiن وتكiزiپ جاتىر.

سوندىقتان، قازiر بiزدiڭ قوعامعا سەرپiلiس كەرەك. “نۇر-وتان” پارتياسى جەر جەردەن كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس كوميسسيالارىن قۇرعانى ەلگە وڭ ىقپالىن تيگiزۋدە. ەل-جۇرت ويانا باستادى، بۇرىنعى كەتكەن قاتەلiكتەرگە زاڭدىق تۇرعىدان باعا بەرiپ، ونىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋ مۇمكiن ەكەندiگiنە كوزدەرi جەتiپ، كۇرەسكە شىعا باستادى. ەندi وسى شارانى قوعام بولىپ كوتەرiپ اكەتە الساق – قوعام ازداعان ۋاقىتتاردان كەيiن جاڭارا باستايدى، سىبايلاستىقتىڭ ءورiسi تارىلا بەرەدi، ءسويتiپ، ەل بولىپ مىنا داعدارىستان شىعامىز.

مىسال: قازiر ەل بولىپ التىن جيناعان قاجەت ەمەس تە شىعار. ماسەلە باسقادا، ەل ءۇشiن قولىنداعى ساقيناسى مەن قۇلاعىنداعى سىرعاسىن شەشiپ بەرۋگە دايار قازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى مولايا تۇسۋiندە ەكەن عوي…

 

ءابدiراشيت باكIر ۇلى

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button