حاI جIۆە، ۋكراIنا!

گەتمان مازەپانىڭ كۇرەسi مەن تراگەدياسى

"حاي جيۆە ۋكراينا" — "ۋكراينا ماڭگi جاساسىن!" دەيتiن اۋەزدi ءۇش اۋىز سوزدەن تۇراتىن ماڭگiلiك ۇران جەر شارىنىڭ قاي قيىرىندا جۇرسە دە ءاربiر ۋكرايندىقتىڭ جۇرەگiندە. ماڭگi جادىندا. جەر كولەمi 603 مىڭ 700 شارشى كيلومەتر بولاتىن بۇل ەلدiڭ قازاقستانعا ۇقساستىعى سونشالىق كوپ، سونىڭ بiرi — ەل تەرريتورياسىنىڭ ۇشتەن ەكi بولiگiن شەتسiز-شەكسiز دالانىڭ، قۇنارلى قارا توپىراقتى استىقتى القاپتاردىڭ الىپ جاتۋى.

ەڭ باستىسى، قاسيەتتi دنەپر جاعاسىنداعى ازاتتىق سۇيگiش ءارi ەركiن حالىق ءۇشiن ۇلتشىلدىق بiزدەگiدەي ۇيات ەمەس، ەلدi تۇتاستىراتىن، تۋعان وتاندارىن ودان ءارi دامىتاتىن ماڭگiلiك ۇلاعات. جاستاردى تاۋەلسiزدiكتiڭ باياندىلىعى جولىندا تاباندىلىققا تاربيەلەيتiن ۇران! ەۋروپادا جالپى ۇزىندىعى – ەدiل مەن دۋنايدان كەيiنگi ءۇشiنشi ورىن الاتىن دنەپردi (2201 كم.) قاسيەتتi انا وزەن سانايتىن جۇرت قوناقجاي، مەيiربان، اسەم سازدى اندەرi دە ءاربiر قازاقتىڭ جانىنا سونشالىق جاقىن. تاريحتارى سانداعان عاسىرلاردىڭ تەرەڭ قويناۋىنان ۇلاعاتتى سىر شەرتەتiن قازاقتار مەن ۋكراينداردىڭ تاعدىرلارىنىڭ ۇقساستىعى دا تاڭداندىرماي قويمايدى. ەكەۋi دە بiرنەشە عاسىرلار بويى قاتىگەز، قۋاتتى يمپەريانىڭ بودانىندا تۇنشىقتى. ۋكراينادا حالىقتىڭ جالپى سانى 50 ملن. ادامنان اسىپ جىعىلسا، 1991 جىلعى ساناق بويىنشا سولاردىڭ 73 پايىزى ۋكرايندىقتار، 22 پايىزى ورىستار بولاتىن. قازiر دە جاعداي سونشالىقتى كۇرت وزگەرە قويدى دەۋگە بولماس.

وسى ۋاقىتقا دەيiن دە، اسiرەسە كەيiنگi بiرنەشە جىل بويىنا رەسەي اقپارات قۇرالدارىنىڭ سىرتقى ساياساتتا ۇنەمi كرەملدiڭ سويىلىن سوعاتىن ەلەۋلi بولiگi ۋكراينوفيلدiكتi — وزدەرiنiڭ تۋعان حالقىن شىنايى سۇيەتiن پاتريوتتاردى ۇنامسىز كەيiپتە كورسەتۋگە كۇش سالاتىنى تەگiن ەمەس. رەسەي بيلiگiندەگiلەر تاۋەلسiز ەلدەردiڭ ءوز مۇددەلەرi، وزiندiك دامۋ جولى بار ەكەنiن ەش مويىنداعىسى كەلمەيدi. وسىدان بiرنەشە جىل بۇرىن ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ (تسرۋ) بۇرىنعى باسشىسى پورتەر گوسستىڭ (Porter Goss): "قىرعيقاباق سوعىس" الدەقاشان اياقتالعانمەن، بiراق رەسەي ءالi ءوزiنiڭ ەسكi ۇنامسىز ادەتتەرiنەن ايىرىلعىسى كەلمەيدi"، — دەپ قىنجىلۋىنىڭ استارىندا تەرەڭ ءمان بار. پۋتيننiڭ رەسەيi بۇرىنعى كسرو-نى قالپىنا كەلتiرۋدەن، پوستكەڭەستiك ەلدەرگە ايتقانىن iستەتiپ، ايداۋىمەن جۇرگiزۋدەن بiر ءسات تە باس تارتقان جوق. ماسەلەن، الەمدەگi گاز وندiرەتiن ەڭ iرi كومپانيا — رەسەيلiك "گازپروم" كەيiنگi جىلدارى ۋكرايناعا كوگiلدiر وتىن بەرۋدi بiرنەشە رەت توقتاتقانى ءمالiم. رەسمي تۇردە بۇل ەكi مەملەكەت اراسىندا گاز جونiندە تولىققاندى كەلiسiمشارت بولماۋىنان دەپ تۇسiندiرiلگەنiمەن، تۋراسىن ايتقاندا، بۇل تاۋەلسiز ۋكراينانى تۇقىرتۋعا، جازالاۋعا ۇمتىلىس بولاتىن. وزiنە قاجەتتi وتىن رەسۋرستارىنىڭ 80 پايىزىن سىرتتان، ونىڭ iشiندە رەسەيدەن ساتىپ الاتىن كيەۆ ءۇشiن بۇل وڭاي سوققى ەمەس بولعانمەن بiراق ۇلتتىق ساناسى جوعارى، ءوز iستەرiنiڭ ادiلدiگiنە سەنiمدi ۋكرايندار تاباندىلىق تانىتتى، قوقان-لوققىعا باس يگەن جوق. تiزەسiن بۇكپەي، ءور قالپىندا، رۋحى مىقتى كۇيدە قالا بiلدi. بiراق وسىنداي كۇردەلi ۋاقىتتا رەسەيلiك "گازپروم" مەن "روسنەفت" كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىن شەتەلدiك ينۆەستورلاردىڭ كوپتەپ ساتىپ الۋعا ۇمتىلىسى iركiلگەنiن ايتا كەتۋ كەرەك. ماسكەۋ ءۇشiن ەنەرگوتاسىمالداۋشى شيكiزاتتاردىڭ سىرتقى ساياساتتى جۇرگiزۋ قۇرالىنا اينالۋى، كرەمل بيلەۋشiلەرiنiڭ بۇرىنعى كسرو اۋقىمىندا، تiپتi، ودان دا تىسقارى جەرلەردە ۋىسىنان شىعىپ كەتكەن ىقپالىن قايتا قالپىنا كەلتiرۋگە وڭمەندەي ۇمتىلىسى تالايلاردى ەرiكسiز ويعا قالدىردى. وسى جاعدايدا ايگiلi فيلانتروپ دجوردج سوروستىڭ: "ەگەر "روسنەفت" كومپانياسىنىڭ Iپو-سى جۇزەگە اساتىن بولسا، وندا ول ەۋروپا قاۋiپسiزدiگiنە ەلەۋلi نۇقسان اكەلەدi"، — دەپ الاڭداۋشىلىق بiلدiرگەنi ەستە.

1980 جىلداردىڭ اياعىندا بۇرىنعى كسرو-نىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونiمدەرiنiڭ 25 پايىزىن وندiرگەن ۋكراينا – ءالi دە رەسەي ءۇشiن ۋىستان شىعىپ بارا جاتقان ءتاتتi توقاش.بۇيىرماعان ءبالiش!

جوعارىدا ايتىپ وتكەنiمiزدەي، ۋكرايندار مەن قازاقتار وتە ۇقساس حالىقتار. ۇلتتىڭ باسىنا تونگەن قيىن-قىستاۋ كەزەڭ، اۋىر تراگەديالارىندا دا ۇقساستىق كوپ.

1986 جىلدىڭ كوكتەمiندە چەرنوبىلدەگi اتوم ەلەكتر ستانتسياسى جارىلىپ، ۋكراين حالقىنىڭ ايتارلىقتاي بولiگiنە قاتەر تونسە، بۇل اپاتقا كوممۋنيستiك رەجيم كiنالi ەكەنiنە ءشۇبا جوق. ال وسى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا الماتىدا قازاق جاستارىنىڭ كوتەرiلiسiن ماسكەۋ باقايشاعىنا دەيiن قارۋلانعان اسكەرلەردiڭ كومەگiمەن قانعا بوكتiرiپ باستى. ونىڭ ۇستiنە وسى ۋاقىتقا دەيiن ەكi حالىقتىڭ دا — ۋكرايندار مەن قازاقتاردىڭ تاريحى وراسان زور بۇرمالاۋعا ۇشىراپ كەلدi. بيلiك ءۇشiن ۇلت مۇددەسiن ساتقاندار دارiپتەلiپ، رەسەي وتارلاۋىنا قارسى بولعاندار "ساتقىن" رەتiندە باعالاندى.

رەسەيلiك عالىمداردىڭ باسىم بولiگi، رەسمي تاريحشىلار رەسەي تاريحىن ەجەلگi كيەۆ رۋسiمەن تiكەلەي ساباقتاستىرسا دا، مۇنىڭ ءوزi ۋكراينداردىڭ ماسكەۋ ەزگiسiندە بولعىسى كەلمەيتiندiگiنە ەش توسقاۋىل بولىپ كورگەن ەمەس. تiپتi، 1654 جىلى 7 قاڭتاردا ماسكەۋ پاتشاسى الەكسەي ميحايلوۆيچ قاتاڭ تاپسىرمامەن جۇمساعان ۆ.ۆ.بۋتۋرلين پەرەياسلاۆلدەگi سارايدا گەتمان بوگدان حمەلنيتسكي مەن اسكەري حاتشى (ۆويسكوۆوي پيسار) يۆان ۆىگوۆسكيدi قابىلداعان. الگi ەكەۋi ايتقان سوزدەر سول كەزەڭدەگi رەسمي قۇجاتتا: "ميلوست دە بوجيا ناد نامي، ياكوجە درەۆلە پري ۆەليكوم كنيازە ۆلاديميرە، تاكجە ي نىنە سرودنيك يح، ۆەليكي گوسۋدار تسار ي ۆەليكي كنياز الەكسەي ميحايلوۆيچ ۆسەيا رۋسي سامودەرجەتس، پريزريل نا سۆويۋ گوسۋدارەۆۋ وتچينۋ كيەۆ ي نا ۆسيۋ مالۋيۋ رۋس ميلوستيۋ سۆوەيۋ; ياكو ورەل پوكرىۆاەت گنەزدو سۆوە، تاك ي ون گوسۋدار يزۆوليل ناس پرينيات پود سۆويۋ تسارسكوگو ۆەليچەستۆا ۆىسوكۋيۋ رۋكۋ; ا كيەۆ ي ۆسيا مالايا رۋس ۆەچنوە يح گوسۋدارسكوگو ۆەليچەستۆا; ا مى دە ۆسە ۆەليكومۋ گوسۋداريۋ، ەگو تسارسكومۋ ۆەليچەستۆۋ، سلۋجيت ي پرياميت ۆو ۆسەم دۋشامي سۆويمي ي گولوۆى سۆوي زا ەگو گوسۋدارسكوە منوگودەتنوە زدوروۆە سكلادىۆات"، — دەپ جازىلعان. بۇل جىلدار ۋكراينا انتالاعان جات جۇرتتىق باسقىنشىلاردىڭ قىسپاعىندا قالعان قيىن كەزەڭ بولاتىن. وسى جاعداي تۋرالى ۋكراين تاريحشىلارى بۇعان دەيiن تالاي داۋلاسقان، ءالi دە پiكiر تالاستىرا بەرەتiنi ءسوزسiز. قالاي دەگەندە دە، نەبارى ەكi ادامنىڭ تۇتاس حالىقتى، مەملەكەتتi باسقا بiر مەملەكەتتiڭ بودانى، وتارى ەتۋi ساناعا سىيمايدى. جانە پەرەياسلاۆلدەگi وقيعانى تەك ورىس تاريحشىلارىنىڭ كوبi "تاريحي قۇجات، باۋىرلاس ەكi ەلدiڭ بiرiگۋi" دەپ باعالاۋى دا كۇمان تۋعىزباي تۇرا الماسا كەرەك.

وسىعان ۇقساس تراگەديا ارادا 77 جىل وتكەندە، 1731 جىلى قازاق حالقىنىڭ باسىنان دا وتكەنi ءمالiم. ورىس پاتشايىمىنا بودان بولۋعا انت بەرگەندەر تۇتاس قازاق حالقىنىڭ از عانا بولiگi بولاتىن. ەڭ تاڭدانارلىعى سول، كەلiسiمشارتتاردا سىرتقى جاۋلاردان قورعاۋعا ۋاعدا بەرگەن رەسەي بۇدان كەيiن ۋكراينداردى دا، قازاقتاردى دا سىرتقى جاۋلاردان قورعاۋدى ويىنا دا الىپ كورگەن ەمەس. 1723 جىلعى "اقتابان شۇبىرىندى، القا كول سۇلامادا" 2 ملن-عا جۋىق ادامىنان ايىرىلعان قازاقتار جوڭعارلاردى بiرجولا تالقانداۋ ءۇشiن جارتى عاسىردان ارتىق كۇرەس جۇرگiزدi جانە وراسان زور قۇرباندىقتار ناتيجەسiندە ءوز كۇشiمەن تولىقتاي ءارi تۇبەگەيلi جەڭiسكە جەتتi. رەسەي پاتشاسى ءاۋ باستا ۋادە ەتiلگەندەي، قازاقتاردى قورعاۋ نەمەسە ولارعا كومەكتەسۋ ورنىنا، قايتا سىرتقى جاۋلاردى: ەدiل قالماقتارىن، باشقۇرتتاردى، ورىس-كازاكتاردىڭ سالت اتتى قاراقشىلارىن قازاق جەرiنە شابۋىل جاساۋعا يتەرمەلەپ وتىردى. ال ۋكراين حالقىنىڭ جاعدايى ودان دا مۇشكiل بولعانى تاريحي شىندىق. ولار پولياك شلياحتاسى، قىرىم نوعايلارىنىڭ دۇركiن-دۇركiن شابۋىلىنان بiر ءسات تە وزدەرiن قاۋiپسiز سەزiنە العان جوق. اسiرەسە، بۇل ايانىشتى جاعداي پەتر I مەن شۆەد كورولi كارل حII تۇسىندا 1700-1721 جىلدارى جۇرگiزiلگەن سولتۇستiك سوعىس جىلدارىندا ايقىن اڭعارىلدى. وسى سوعىستىڭ جالىنى ۇدەپ، مەيلiنشە كۇشەيگەن ۋاقىتىندا اسكەري قيمىلدار تۇبەگەيلi ۋكراين جەرiندە جۇرگiزiلە باستادى. بiر جاعىنان شۆەد اسكەرلەرi ۋكراينانىڭ گۇل جايناعان جەرiن ويرانداپ، استىقتى تاناپتارىن تاپتاپ، بەيبiت حالىقتىڭ زىعىرىن قايناتسا، ورىس يمپەرياسىنىڭ اسكەرلەرi — "موسكالداردىڭ" جاۋىزدىعى دا شەكتەن شىقتى. قازiرگi چەرنيگوۆ وبلىسىنىڭ باحماچ اۋدانىنداعى باتۋرين ەلدiمەكەنiندە "باتۋرين تراگەدياسى" ورىن الدى، ال 1709 جىلى قازiرگi دنەپروپەتروۆسك وبلىسىنىڭ نيكوپول اۋدانىندا عاسىرلار بويى ۋكراين حالقىنىڭ بوستاندىعى مەن ازاتتىعىنىڭ كەپiلi بولىپ، ەلدiڭ ەركiندiگiن ۇرپاقتان-ۇرپاققا دەيiن قاندارىمەن قورعاپ كەلگەن زاپوروجە سەچەسiنiڭ كازاكتارى قاندى قىرعىنعا ۇشىراتىلدى. وسىدان بىلاي ۋكرايندار ەركiندiگi تۋرالى ءسوز ايتۋدىڭ ءوزi قيىن بولا ءتۇستi، ەلدiڭ موينىنا قۇلدىق قامىتى بiرجولا كيگiزiلە باستادى. مiنە، وسىنداي كۇردەلi كەزەڭدە تاريح ساحناسىنا گەتمان يۆان مازەپا جانە ونىڭ جاقتاستارى شىققان بولاتىن. ولار ەكiجۇزدi، ۋادەدە تۇرمايتىن "موسكالدارمەن" ەمەس، شۆەد جانە پولياكتارمەن وداق قۇرۋعا كۇش سالدى. يۆان مازەپا ءوزiنiڭ كارل حII جانە پولشا كورولi ستانيسلاۆ لەششينسكيمەن وداعى ۋكرايناعا ماڭگiلiك ازاتتىق الىپ كەلەتiنiنە كۇمانسiز سەنگەنi راس. وكiنiشكە قاراي، ءوز وتانىنان قولداۋ الۋدان كۇدەرiن ۇزگەن، شۆەتسيادان جىراقتاپ كەتكەندەرiنە ونداعان جىلدار وتكەن از ساندى شۆەد اسكەرلەرi پولتاۆا تۇبiندەگi شەشۋشi شايقاستا قاراقۇرىمداي قاپتاعان ورىس اسكەرلەرiنەن جەڭiلiس تاپتى. ءيا، مۇنىڭ ءبارi تاريح وقۋلىعىندا جازىلعان جايتتار دەسەك تە، بۇل تراگەديانىڭ سوڭعى اكتiسi ودان ارمەن ايانىشتى ەدi. وتارلاۋشى يمپەريا — رەسەيدiڭ رەسمي تاريحشىلارى ۋكراينا تاريحىن تۇبەگەيلi بۇرمالاپ جازىپ، ول ول ما، كوممۋنيستiك رەجيم تۇسىندا الەمنiڭ التىدان بiر بولiگiن مەكەندەگەن ميلليونداعان ادامدار گەتمان يۆان مازەپانىڭ "ساتقىن" ەكەنiنە ەش ءشۇباسiز سەندi. تiپتi، جالعان تاريحشىلارعا سەنگەن ا.س.پۋشكيننiڭ ءوزi مازەپانى ماسقارالاپ پوەما جازعانى ءمالiم. تۋراسىن ايتساق، بۇل – مازەپانىڭ تراگەدياسى ەمەس، جالعان يدەولوگيانىڭ بەيكۇنا قۇرباندارى بولعان، سانالارى وتiرiكپەن ۋلانعان ميلليونداردىڭ تراگەدياسى ەدi. جارتىلاي شىندىق قاشاندا قورقىنىشتى! تاريحي شىندىق سوڭعى جىلدارى عانا قالپىنا كەلتiرiلە باستادى جانە وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان ۋكراينا پرەزيدەنتi ۆيكتور يۋششەنكو № 955 2007 جارلىعىن جاريالادى. وندا: "ۋكراينا گەتمانى يۆان مازەپانىڭ اسكەري-ساياسي ارەكەتتەرiنiڭ جانە 1700-1721 جىلدارداعى سولتۇستiك سوعىس جىلدارىندا ۋكراين-شۆەد وداعى جاسالۋىنىڭ 300 جىلدىعىنا بايلانىستى ءارi بۇل وقيعالاردىڭ ۋكرايندىق مەملەكەت قالىپتاستىرۋدىڭ كوپعاسىرلىق تاريحىنداعى ورنى مەن جۇرتشىلىقتىڭ ينيتسياتيۆاسىن ەسكەرە وتىرىپ، بۇيىرامىن…" دەلiنگەن.

2008-2009 جىلدارى ۋكراينادا گەتمان يۆان مازەپا مەن iزباسارلارىن ماڭگi ەستە قالدىرۋ ءۇشiن وراسان زور جۇمىستار اتقارىلىپ، ەسكەرتكiشتەر ورناتىلماق; كورمەلەر ۇيىمداستىرىلىپ، دەرەكتi جانە كوركەم فيلمدەر تۇسiرiلمەكشi; پوشتا ماركالارى مەن كونۆەرتتەر شىعارىلماق. ەڭ باستىسى، شۆەتسيا كورولدiگiندە گەتمان مازەپانىڭ جانە ونىڭ جاقتاستارىنىڭ مونۋمەنتiن ورناتۋدىڭ مۇمكiندiكتەرi قاراستىرىلۋدا.

ەسەسiنە، رەسەي شوۆينيستەرi مەن ۇلى يمپەرياشىلدار مازەپانىڭ ەسiمiن قايتا تiرiلتiپ، تاريحي شىندىقتى قالپىنا كەلتiرۋگە تۇبەگەيلi قارسى. ولار رەسەيدiڭ يمپەريالىق مۇددەلەرiنە قارسى بولعانداردىڭ ءبارiن جەك كورەدi، ولتiرە جاماندايدى. جۇرت ساناسىندا جاعىمسىز بەينەسiن قالىپتاستىرۋعا قاشاننان قۇمبىل.

وسى تۇستا، ۋكراينداردان ۇيرەنەر ۇلگiمiز كوپ-اق. وكiنiشكە قاراي، رەسەي پاتشاسىنا قارسى ون جىلداي جان الىسىپ، جان بەرiسiپ كۇرەسكەن ءوزiمiزدiڭ كەنەسارى قاسىموۆ جانە ونىڭ جاقتاستارىنىڭ ورەن ەرلiگiن ەلiمiزدە وسىلاي ناسيحاتتاي الماي جۇرگەنiمiز بiزدiڭ ايانىشتى جاعدايىمىزدى ايگiلەيدi. ول ول ما، قازاقستانداعى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرiلiسiنiڭ 90 جىلدىعىن 2006 جىلى جوندەپ اتاپ تا وتكەن جوقپىز. رەسەيگە جالتاقتامايمىز، ورىستارعا قۇلدىق ۇرامىز.

وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۋكراينا جوعارعى راداسىنىڭ دەپۋتاتتارى 1932-1933 جىلدارداعى اشتىقتى ۋكراين حالقىنا قارسى گەنوتسيد اكتiسi دەپ مويىنداعانى ەستە.

ۋكراينا پرەزيدەتi ۆيكتور يۋششەنكو كوممۋنيستەر اشتىقتى قولدان ۇيىمداستىرىپ، ۋكراين جانە قازاق حالىقتارىن ادەيi قىردى دەگەندi تاۋەلسiز مەملەكەت باسشىلارىنىڭ اراسىندا بiرiنشi بوپ ايتتى. ول، سونداي-اق، ساياساتكەرلەردi وسى اشتىقتىڭ قولدان ۇيىمداستىرىلعانى جونiندە تولىقتاي مويىنداۋعا شاقىردى جانە ونى گەنوتسيد رەتiندە مويىنداۋ جونiندە پiكiرتالاسقا تۇسۋدەن ساقاتاندىردى.

1931 جىلى كۇزدە ۆكپ (ب) ورتالىق كوميتەتiنiڭ قۇپيا ماجiلiسiندە ۋكراينادا بiر كيلوگرامم نان، بiر ۆاگون دا استىق قالدىرماۋ جونiندە قورقىنىشتى قاۋلى قابىلدانعانى تاريحي شىندىق. بۇل قورقىنىشتى قاۋلىنىڭ جاڭعىرىعى قازاقستانعا دا جەتتi. مiنە، وسى سۇراپىل اشتىقتا 8-10 ملن. ۋكرايندىق وپات بولسا، قازاق حالقىنىڭ تەڭ جارتىسى اشتىقتان قىرىلدى. اشتىق جىلدارىندا ۋكراينادا كۇنiنە 33 مىڭنان استام ادام ولگەن. قازiر ءار جىل سايىن 26 قاراشادا كيەۆتiڭ قايعى جانە مۇڭعا باتقان الاڭدارى مەن كوشەلەرiندە وتىز ءۇش مىڭ قايعىلى شىراق جاعىلادى. 2003 جىلى ۋكراينادا وسىناۋ سۇراپىل اشتىقتىڭ 70 جىلدىعى كەڭ اتالىپ ءوتتi. ال بiزدە شە؟!.

بiزدە باياعىداي ءولi ۇنسiزدiك. تiپتi، بيىل "اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلامانىڭ" 285 جىلدىعىن دا جوندەپ اتاپ وتپەيتiن سياقتىمىز. ەكونوميكامىزداعى وتكiنشi جەتiستiكتەرمەن عانا ەمەس، ەل تاريحىنداعى اۋىر تراگەديالاردى ۇمىتپاۋ ارقىلى تاربيەلەنبەگەن ادامداردىڭ ساناسى جارتىكەش، ءوزi جالتاق بولاتىنى ەجەلدەن ءمالiم. وتكەنiن ۇلىقتاي الماعان ۇلتتىڭ بوداندىقتان بiرجولا قۇتىلۋى دا مۇمكiن ەمەس.

جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button