«كورIكتI مەكەننIڭ» كەيIپكەرI قازاقستاندا قالعىسى كەلەدI

«كورiكتi مەكەن» فيلمi بۇگiندە قازاق كورەرمەنiنە جاقسى تانىس. اتالمىش فيلمنiڭ كەيiپكەرلەرiن سومداۋعا قانداستارىمىز تۇسكەنiمەن، نەگiزگi رەجيسسەرi – قىتاي. فيلمدi كورiپ وتىرىپ، قازاق اۋىلىندا بار-جوعى 3-اق اي ءجۇرiپ، قازاقتاردىڭ ومiرiمەن تانىسىپ، بiتە قايناسىپ، ولار جايلى قازاقتاردان ارتىق فيلم تۇسiرگەن قىتاي رەجيسسەرiنiڭ شەبەرلiگiنە ءتانتi بولاسىڭ.

مiنە، اراعا جىل سالىپ، فيلمنiڭ باستى كەيiپكەرi امانتايمەن، جاس اكتەر ءالiمجان تۇرىسبەكپەن كەزدەسۋدiڭ ءساتi ءتۇستi. بۇگiندە تەمiربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتi ءالiمجاننىڭ قازاق توپىراعىنا كەلگەنiنە دە كوپ ۋاقىت بولا قويماپتى. وسىدان تۇپ-تۋرا بiر جارىم جىل بۇرىن تۋىسقاندارىن جاعالاپ، شەكارا اسىپ كەلگەن جاس جiگiتتiڭ وقۋعا تۇسۋiنە بەلگiلi تەاتر سىنشىسى اشiربەك سىعاي كومەكتەسكەن كورiنەدi. ونى جاس اكتەردiڭ ءوزi دە جاسىرمايدى.

«بىلتىر 2-كۋرستا وقىعام. بيىل 2 كۋرستى قاتار وقىپ ءجۇرمiن»،– دەيدi. «كورiكتi مەكەندە» ويناعان اكتەردiڭ ءوزi رەداكتسياعا كەلiپ تۇرعاندا، «كورiكتi مەكەن» فيلمi تۋرالى سۇراماۋ مۇمكiن ەمەس قوي. ەكەۋمiزدiڭ دە «ءا»-دەگەننەن اڭگiمەمiز اتالمىش فيلمنەن باستالدى.

– «كورiكتi مەكەن» – مەنiڭ العاشقى فيلمiم. ول كەزدە ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەم. ينستيتۋتتىڭ ۇلكەن زالى بار بولاتىن، سول زالدىڭ الدىندا بiر توپ ستۋدەنتتەر شۇپiرلەسiپ جينالىپ قالىپتى. «نە بولىپ جاتىر ەكەن؟» دەگەن ويمەن مەن دە جاقىنداپ كەلدiم. سويتسەم، رەجيسسەرلەر فيلمگە تۇسەتiن بالالار iزدەپ ءجۇر ەكەن. قاسىمداعى بالالار: «بارىپ كورسەڭشi، مۇمكiن سەنi تاڭداپ قالار» دەگەن سوڭ، جاقىنداپ كەلدiم. بiراق، iشتەي «وتپەيتiن شىعارمىن» دەگەن وي دا جوق ەمەس. جاقىنىراق كەلiپ، بiرەۋiنەن سىر تارتىپ: «كiمدi تاڭدادىڭىزدار؟» دەپ سۇراپ كورiپ ەدiم: «ەرتەرەك كەلگەنiڭدە سەن دە باق سىناپ كورەتiن ەدiڭ. تاڭداۋ بiتiپ قويدى» دەگەنi. ەكi-ءۇش بالانى ەرتiپ، الگi ادام iشكە كiرiپ كەتتi. جالعىز ءوزiم قالعان سوڭ، تاعى دا: «نەگە ءوزiمدi ايتىپ كورمەيمiن. مۇمكiن جاراپ قالارمىن» دەگەن وي كەلدi. قايتادان الگiلەردiڭ ارتىنان ەرiپ باردىم. ساقال-مۇرت قويعان بiر توپ قىتايلار ەسiكتiڭ الدىندا تۇر ەكەن. قاستارىنا جاقىنداپ كەلدiم دە: «مەنi دە بايقاپ كورiڭiزدەرشi?!» دەپ قىتايشا ايتىپ ەدiم، ولار دەرەۋ مەنەن: «قىتايشا بiلەسiڭ بە؟» دەپ سۇرادى. «بiلەم» دەدiم. ەسiڭiزدە بولسا، فيلمدە اكەسi قايتىس بولعان ساتتە امانتايدىڭ كوپشiلiككە سويلەيتiن ءسوزi بار ەدi عوي. سول تۇستاعى سويلەيتiن ءسوزiمنiڭ ءماتiنiن قولىما بەرiپ، «وسىنى ايتىپ كورشi» دەدi. كينوداعى ەڭ قيىن كورiنiس تە وسى. ونىڭ اراسىندا بەس-التى بالا كەلدi. جيىرماداي بالا وزدەرiن سىناپ كورiپ جاتىر. بiرەۋiنiڭ قىتايشاسى جاقسى ەمەس، ەندi بiرi دۇرىس ويناي الماي جاتىر. بiر كەزدە كەزەك ماعان كەلدi. سوزدەرiن جاتتاپ العام. وبرازىن كەلتiردiم، بiراق، كوزiمنەن جاس شىقپاي قويدى. ەكiنشi رەت «تاعى كورسەت» دەدi. تاعى دا كوزiمنەن جاس شىقپادى. سوسىن اقىرىندا مەنi الىپ قالدى دا: «ادامداردىڭ بارلىعىن جيناپ، ەلدiڭ ءبارi جىلاپ جاتقاندا، كوڭiلiڭ بوساي الا ما؟» دەپ سۇرادى. جۇرت قينالىپ، جاتقاندا سەنiڭ دە كوڭiلiڭنiڭ بوساماۋى مۇمكiن ەمەس قوي. «ءيا» دەدiم. سۋرەتكە ءتۇسiرiپ الدى دا: «دومبىرا تارتا بiلەسiڭ بە؟» دەپ تاعى سۇرادى. دومبىرانى ۇيرەنiپ جۇرگەن كەزiم ەدi. «تارتام» دەدiم. «وندا دومبىرامەن بiر ءان سالىپ بەرشi!» دەدi. دومبىرامەن قازاقشا بiر ءان سالىپ بەردiم. «اتقا قالايسىڭ؟» دەپ تاعى سۇرادى. اتقا مiنە الماساڭ، قازاق بولاسىڭ با، «ءيا» دەدiم. تەلەفون ءنومiرiمدi جازىپ الدى. بiر جەتiدەن كەيiن تەلەفون شالىپ، «ۇرiمجiگە كەل» دەپ، شاقىردى. نەگiزگi ستۋديا ۇرiمجiدە بولاتىن. بارسام، مەنەن باسقا تاعى ەكi جiگiت بار ەكەن. ۇشەۋمiز بiردەي باق سىناۋىمىز كەرەك ەكەن. انا ەكەۋiن كورگەننەن كەيiن، كوڭiلiم ءبiرتۇرلi بولىپ قالدى. Iشiمنەن، «بەكەر كەلiپپiن» دەپ قويامىن. رەجيسسەر: «ەندi ۇشەۋiڭ بiردەي باق سىنايسىڭدار. ءرولدi قولدان بەرمەڭدەر» دەپ قويادى. اكتەرلەر بiرiنەن كەيiن بiرi كەلiپ جاتىر. جەڭگەمنiڭ ورنىندا وينايتىن قىز، اكەمنiڭ رولiندەگi اكتەرلەر دە كەلدi. ەكiنشi كۇنi ارامىزداعى بiر جiگiتتi قايتارىپ جiبەردi. قالعان ەكەۋمiزدi بiر جەتi سىناپ كوردi. سوڭىندا ەكەۋمiز دە وتپەي قالدىق. ۇيگە قايتتىق. «وتپەدiم» دەپ جۇرگەم. بiر كۇنi ۇرiمجiدەن تەلەفون سوعىپ تۇر. «ەكi كۇندە ۇرiمجiگە كەلiڭiز. امانتايدىڭ ءرولiن سiز وينايسىز» دەيدi. سودان ءبارiمiز التايعا قاراي كەتتiك قوي. فيلم التايدىڭ ەتەگiندەگi بiر اۋىلدا ءتۇسiرiلدi. ەكi جارىم ايداي سوندا بولدىق، – دەيدi ءالiمجان.

قىتاي رەجيسسەرiنiڭ قازاق ومiرiنەن فيلم تۇسiرگەنiنە تاڭدانىسىمىزدى جاسىرا الماي، ءالiمجاننان سۇراعانىمىزدا، ول: «شىڭجاڭ اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 55 جىل تولدى. سوعان وراي، از ۇلتتاردىڭ ومiرiنەن فيلم ءتۇسiرۋ تۋرالى ارنايى تاپسىرما بەرiلەدi. «ۇلتتىق ەرەكشەلiگi بار فيلمدi تۇسiرەسiڭ» دەگەن سوڭ، ءۇش اي بويى زەرتتەيدi. ايىنا بiر رەت كەلiپ، ەكi-ءۇش اپتادان تۇرىپ، قازاقتاردى ابدەن زەرتتەگەن عوي. «كورiكتi مەكەندi» تۇسiرگەن رەجيسسەر دە سولاي جاسادى. ەڭ قىزىعى، قازاق اۋىلىنا كەلگەندە رەجيسسەردiڭ ەڭ بiرiنشi كوزiنە تۇسكەن نارسە، قازاقتىڭ كەلiندەرi بولىپتى. تاڭ اتقاننان كەش قارايعانعا دەيiن ءۇي تiرشiلiگiمەن جۇرەتiن كەلiندەردiڭ تiرلiگiنە ءتانتi بولىپتى. سيىرىن ساۋىپ، قامىرىن اشىتىپ، تاماعىن iستەپ، باس ءۇيتiپ، سويىلعان مالدىڭ iشەك-قارنىن دا ارشىپ جاتقان كەلiن بولعان سوڭ، ەڭ اۋەلi كەلiننiڭ وبرازىن اشقىسى كەلiپتi»،– دەيدi اكتەر. كينوداعى ەستە قالعان نيۋانستاردىڭ بiرi – جiگiتتiڭ تۇلپارى ەمەس پە؟! تiلi جوق مىلقاۋ جانۋاردىڭ سەزiمتالدىعىنا تاڭقالعانبىز. «ول كادرلار قالاي ءتۇسiرiلدi?» دەگەن ساۋالىمىزعا، ءالiمجان: «جالپى، ۇيرەتiلگەن ات قوي. ارعى جاعى قۇپيا. ونى ايتۋعا بولمايدى» دەپ جالتارىپ كەتتi. باس كەيiپكەردi ويناعان مارجان قازiر قىتايدا تۇرادى ەكەن. بيشi. تالانتتى بيشi كينوعا كوپ قىزداردىڭ اراسىنان iرiكتەلiپ الىنىپتى.

فيلم بiتكەننەن كەيiن، كينونى العاش ۇرiمجiدە كورسەتەدi. اكiم-قارالاردىڭ ءبارi قاتىسقان تۇساۋكەسەر راسiمiندە فيلمدi كورiپ، كوزiنە جاس الماعان جان قالماپتى. تiپتi، ءالiمجاننىڭ ءوزi دە كوزiنە جاس العاندىعىن ايتادى. «فيلمدi ءتۇسiرۋ كەزiندە قاتتى شارشادىق. كيiمدەرiمiزدi ارقالاپ، تاۋعا بiر شىعىپ، بiر ءتۇسۋ قيىن بولدى. ءارi شاتىردا جاتامىز. سەنسەڭiز، فيلمدi جاز مەزگiلiندە تۇسiرگەننiڭ وزiندە، بiر كۇندە جىلدىڭ ءتورت مەزگiلiن باستان كەشiرەتiنبiز. تاڭ ەرتەڭ كۇن جىلىپ، تۇستە جاز كەلەتiن دە، تۇستەن كەيiن جاڭبىر جاۋىپ، سوڭى قارعا ۇلاساتىن. سونداي قيىن كۇندەرi «ەندi كينوعا تۇسپەسپiن» دەپ ويلادىم دا»، — دەيدi.

ءالiمجان «كورiكتi مەكەن» فيلمiنەن سوڭ دا بiرنەشە فيلمدەرگە ءتۇسiپتi. اراسىندا سەريالدار دا بولىپتى. ەڭ قىزىعى، ول سومداعان كەيiپكەرلەرiنiڭ بارiندە قىتايشا ويناپتى. جالپى، قىتايدا فيلمدەردiڭ ءبارi دەرلiك، قىتاي تiلiندە تۇسiرiلەدi ەكەن. «كورiكتi مەكەندi» كەيiنiرەك ۇرiمجiدەگi دۋبلياج جاسايتىن ستۋدياداعىلار قازاقشالاعان ەكەن. قازاقتىڭ مادەنيەتiن ءۇش جىلدىڭ iشiندە يگەرiپ، مەڭگەرiپ العان قىتايلىق رەجيسسەردiڭ وسىنداي ۇلتتىق ناقىشتاعى فيلمدi جاساۋىنا جەرگiلiكتi اقىن-جازۋشىلاردىڭ دا ەڭبەگi سiڭگەن كورiنەدi. رەجيسسەر ستسەناريدi دايىنداپ العاننان كەيiن، اقىن-جازۋشىلارعا كورسەتiپ، سولاردىڭ اقىل-كەڭەسiنە جۇگiنiپتi. «كورiكتi مەكەن» فيلمiندەگi پوشتاشىنى بiلەسiز بە؟ سول جiگiتتiڭ قازاق كينوسىن تۇسiرۋدەگi ەڭبەگi ەلەۋسiز»، — دەيدi ءالiمجان. قۇلجادا دۇنيەگە كەلiپ، قىتايشا ءتالiم-تاربيە العانىمەن، بويىنداعى قازاقى قانىنان الىستاپ كەتپەگەن جاس اكتەر ەلدەن ءتالiم-تاربيە السام دەگەن ۇلكەن ارمانمەن، شەكارا اسىپ، قازاقستانعا كەلگەن كورiنەدi. قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن الۋ بىلاي تۇرسىن، ەلگە كەلگەندە دە جاعدايى سونشالىقتى ءتاۋiر كورiنبەيدi. «وقۋعا تاپسىرۋ كەزiندە دە بiراز قينالدىم. اشiربەك اعانىڭ ارقاسىندا ونەر اكادەمياسىنا ورنالاسقانىممەن، جاتاقحانا الۋ قيىن بولىپ تۇر. بiر جىل وقىپ شىعىپ ەدiم. ەندi بيىلدان باستاپ، 1-كۋرستى قايتا وقيسىڭ دەگەن سوڭ، ەكi كۋرستى قاتار الىپ وقىپ جاتىرمىن. جاتاقحانا بەرiلەدi دەگەن، شەشiلەتiن شىعار، بiلمەيمiن. انا جاقتا فيلمدەرگە ءتۇسiپ، تيىن-تەبەن تاۋىپ ءجۇر ەدiم، مىندا كەلگەلi كينوعا ءتۇسۋ مۇمكiن بولماي جاتىر. «قازاقفيلمگە» بارىپ ەدiم، «ءوزiمiز شاقىرامىز» دەپ، تەلەفونىمنىڭ ءنومiرiن الىپ قالعان. ازiرگە حابارلاسا قويعان جوق. قىتايدا فيلمدەرگە وزدەرi شاقىرۋشى ەدi. قازiردiڭ وزiندە پەكين ۋنيۆەرسيتەتiنە شاقىرۋلار كەلiپ جاتىر. مۇنداعى قيىندىقتاردان سوڭ، كەيدە «كەتiپ قالسام با؟» دەپ تە ويلايمىن. بiلمەيمiن، سوڭى نە بولارىن؟ قوسىمشا جۇمىس iستەۋگە تاعى مۇمكiندiك جوق. تiل بiلمەگەن سوڭ، تاعى قيىن ەكەن. مۇندا ءبارi ورىسشا عوي. قىتايدا قىتايشا سويلەمەسەڭ، كۇن كورە المايسىڭ. مۇندا قازاقتىڭ تiلiندە سويلەسەڭ دە، كۇن كورۋ مۇمكiن ەمەس»، – دەگەن قينالىسىن جاسىرمادى. وتباسىنداعى التى بالانىڭ كەنجەسi ءالiمجان ەلگە جالعىز ءوزi كەلiپتi. وندا دا تۋىسقانىن iزدەپ بارامىن دەپ كەلگەن ەكەن. قازiر قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى كوشi-قون ماسەلەسi قيىنداپ كەتiپتi. ولار تەك ءۇش جاعدايمەن عانا ەلگە كەلە الادى ەكەن. ونىڭ بiرi – وقۋ، جۇمىس بارىسى، سوسىن تۋىسقاندارىنا قىدىرىپ كەلۋ. اتا-اناسى، باۋىرلارىنىڭ ءبارi قىتايدا تۇرادى. ەلدە قالىپ، كينوعا ءتۇسiپ، ونەرiمدi دامىتسام دەگەن ارمانى دا بار. بiراق، وعان باسپانانىڭ، قارجى-قاراجاتتىڭ قيىندىعى مۇرشا بەرەر ەمەس. «الماتى قالاسىنىڭ اكiمi يمانعالي تاسماعامبەتوۆكە جولىققىم كەلەدi. ونەرگە، مادەنيەتكە جاناشىر ادام دەپ ەستيمiن. مۇمكiن، ماعان دا بiر كومەگi تيەر»، دەيدi ءالiمجان.

«وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلiمدە ۇلتان بولايىن» دەپ كەلگەن ءالiمجان تۇرىسبەكتi دە تiرشiلiكتiڭ تاۋقىمەتi اينالىپ وتپەگەن سياقتى. بiر جىلدا ەكi بiردەي كۋرستى وقۋ، جاتاقحاناسىز كۇندەر، قارجى-قاراجاتتىڭ قيىندىعى يەكتەپ العان سوڭ، بارiنە قولدى بiر سiلتەپ، قىتايعا كەتەيiن دەسە، «قازاق كينوسىنا تۇسسەم، قازاق كينو ونەرiنiڭ دامۋىنا ۇلەسiمدi قوسسام» دەگەن ارمانىنىڭ ءبارi جەلگە ۇشپاق. ونىڭ ۇستiنە، 1،5 ميلليون قازاقتار قانشا قازاقشا فيلم تۇسiرەر دەيسiڭ. بۇل قيىندىقتار جالعاسا بەرسە، جاس جiگiتتiڭ كەلەشەك تاعدىرى نە بولماق؟! تالانتتى جاستىڭ تۇبiندە ەلدەن الىستاپ، وزگە ەلگە كەتپەسiنە كiم كەپiلدiك بەرە الادى؟!

گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button