«قۇدIرەتتI» باسقاراتىن قاريا

ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ اپتال ىستىعىندا جاڭاقورعان اۋدانى، «قىركەڭسە» ەلدi مەكەنiنە بارىپ قايتۋعا نيەت قىلدىم. سىرداريا وزەنiنە سالىنعان پانتون كوپiرiنەن وتiسiمەن-اق كولiك قاتىنايتىن ۇلكەن جول سالىپ جاتقان قۇرىلىسشىلاردى كەزدەستiردiك. اينالانى كومكەرگەن شاڭ-توزاڭعا قاراماي ەن دالانى تiلiپ ءوتiپ، ەڭسەرiپ بارا جاتقان سوڭعى مودەلدەگi كiلەڭ جاڭا تەحنيكالاردىڭ قاراسى كوپ كورiندi. ءوسiپ-ونگەن اتا قونىسى، قالىڭ توعايدىڭ تارىلعانىن سەزiنگەن قىرعاۋىل مەن قارا تورعايلاردىڭ شاڭقىلداعان جانايقاي داۋىستارى ءار جەردەن ەستiلiپ جاتتى. ال، بۇرىنعى سوۆحوزارالىق اسفالت جولدار وگەيسiگەن جەتiم بالاداي ويدىم-ويدىم، شۇقىر، توزىعى جەتكەن. يەسiز قالعاندىعى كورiنiپ تۇر. استىمىزداعى «توەتا» جەڭiل كولiگiنە دە اۋىرلىق تۇسكەنiن iشتەي سەزiنiپ كەلەمiن.

وسىلايشا iشتە تىنعان سۇرىقسىز سۇڭعىلا ويدىڭ جەتەگiندە كەلە جاتىپ، ادەيiلەپ ات باسىن بۇرعان «قىركەڭسە» ەلدi مەكەنiنە دە كەلiپ جەتتiك. ارنايى iزدەپ كەلگەن ەسiمi ەلگە تانىمال، حالىق قۇرمەتiنە بولiنگەن قادiرلi اعامىز ءناجiم ماقۇلبەك ۇلىنا كوپ كiدiرمەي-اق جولىقتىق. جاسى جەتپiستiڭ ورتا بەلiنەن اسسا دا ءالi مىعىم، ءوزiن شيراق ۇستايتىن ءناجiم ماقۇلبەك ۇلىنىڭ جايدارلى مiنەزi بiر كورگەندە-اق ۇنادى. اۋىلداعى كەلiندەرi «كارiس قايناعا» دەپ ات قويىپ، ايدار تاققالى قاي زامان. ولاي دەۋگە اعامىزدىڭ كارiس تiلiن بiر كiسiدەي جەتiك بiلەتiنi سەبەپ بولعان سياقتى.

عۇمىرىنىڭ جارتى ۋاقىتىن فەلدشەر-دارiگەر بولىپ وتكiزگەن اعامىز بۇگiندە «قۇدiرەت» جەكە شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى. فەلدشەر-دارiگەر، وسى سالادا ۇزبەي 41 جىل ابىرويمەن ەڭبەك قۇداي قوسقان قوساعى ۇمبەتوۆا روزا 11 قۇرساق تاربيەلەگەن «باتىر انا».

«مەن 1931 جىلى سىر ءوڭiرiنiڭ تومەنارىق قىستاعىندا جارىق دۇنيە ەسiگiن اشىپپىن. سول جەردەگi جەتi جىلدىق مەكتەپتi بiتiرگەننەن كەيiن، قىزىلوردا قالاسىنداعى مەديتسينالىق ۋچيليششەگە ءتۇسiپ، 1948 جىلى تولىق كۋرسىن بiتiرiپ شىقتىم. سودان، ءوزiم تۋىپ وسكەن جاڭاقورعان اۋدانىنداعى «بiرلiك» قوي سوۆحوزىنا مەدپۋنكت مەڭگەرۋشiسi بولىپ جۇمىس iستەپ ءجۇرiپ، 1952 جىلى سوۆەت ارمياسى قاتارىنا الىندىم. ءوز ەركiممەن ەمەس، زاڭدى بۇرمالاپ، زورلاپ جiبەردi. سونىڭ الدىندا عانا ارتىمنان ەرگەن جادiگەر دەگەن جالعىز iنiم جەتi جاسىندا سۋعا كەتiپ، قايتىس بولعان. الپىستى القىمداعان انام ۇيدە بiر ءوزi اڭىراپ جالعىز قالدى. العاشقى بiر جارىم جىلىن قيىر شىعىستا، سوسىن ۋكراينا جەرiندەگi چەرنيگوۆ دەگەن قالادا باتالون سانيتارى قىزمەتiن ابرويمەن اتقاردىم. «ارميا قاتارىندا قال» دەگەن ۇسىنىستار دا ايتىلدى. بiراق، مەنiڭ تiلەۋiمدi تiلەپ، «قاشان كەلەدi، قارعاشىم» دەپ ەكi كوزi ءتورت بولىپ وتىرعان اياۋلى اناما بارۋعا اسىقتىم. سونىمەن 1955 جىلى جەلتوقسان ايىندا ەلگە ورالىپ، قايتادان سول باياعى ماماندىعىم بويىنشا قىستا قىستاۋدا، جازدا جايلاۋدا جاتىپ جۇمىس iستەدiم. ول كەزدە مiنiس كولiك جوق. 20-30 شاقىرىم جەردەگi مالشىلار اۋىلىنا اتپەن عانا باراتىنبىز. ءسويتiپ ءجۇرiپ، روزا جەڭگەلەرiڭە تاعدىر قوسىپ، شاڭىراق كوتەرiپ، ءۇيلi-باراندى بولدىق. كوپ ۇزاماي قىزمەت بابىمەن بۇرىنعى «زاداريا» كۇرiش سوۆحوزىنا قونىس اۋداردىق. قۇدايعا شۇكiر، جامانشىلىق كورگەنiم جوق، كەرiسiنشە ابىرويىم اسقاقتاپ، ەڭبەگiم جاندى. ۋاقىت جەتكەن سوڭ جۇرتپەن قاتار ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتىم. شىنىن ايتسام، جاسىم ەگدە تارتقانىمەن ەل تiرلiگiنەن قول ۇزگiم كەلمەدi. كۇرiش ەگiپ، باعىمدى سىناۋعا بەل بۋدىم. مۇنداي شەشiمگە كەلۋiمە تۇرتكi بولعان، كەزiندە وسى سوۆحوزدىڭ اياعىنان تiك تۇرۋىنا، ەكونوميكاسىنىڭ ءوسiپ-وركەندەۋiنە سۇبەلi ۇلەس قوسقان ديرەكتور نۇرتازاەۆتىڭ بەرگەن اقىل-كەڭەسi دە سەبەپ بولدى-اۋ دەيمiن. ول كiسi «قاراكەڭسە» بولiمشەسiنiڭ نەگiزiن قالاپ، سول ەلدiمەكەندi ۇيىمداستىرۋشى بولعان. ول كiسi قايتىس بولعاننان كەيiن اۋىلدىڭ اتىن «ابدiعاپار اۋىلى» دەپ اتادى. مەن ءوز ۇيعارىمىمدا قاتەلەسپەپپiن. العاشقى جىلى 10 گا. جەرگە كۇرiش ەگiپ، ەرەن ەڭبەكتiڭ ارقاسىندا ءار گەكتارىنان 65 تسەنتنەردەن ءونiم الدىم. وسىلايشا «كەشەگi دارiگەر، بۇگiنگi وزات كۇرiششi» دەگەن اتىم اۋدانعا ءمالiم بولدى. سونىمەن كەلەسi جىلى مەنiمەن بiرiگiپ كۇرiش ەگۋگە تiلەك بiلدiرگەن جاستار كوبەيدi. ءسويتiپ، جەكە شارۋا قوجالىعىنىڭ بiلدەي توراعاسى بولىپ شىعا كەلدiم. قازiر بiزدiڭ قوجالىقتا 80 گەكتار جەر بار.

«ادامنىڭ ايتقانى ەمەس، اللانىڭ ايتقانى بولادى» دەگەن ءسوزدiڭ جانى بار. وتباسىن قۇرىپ، شاڭىراق كوتەرگەننەن كەيiن، جۇبايىم روزا: «اتادان جالعىزسىڭ عوي، تەگiڭ وشپەسiن ۇل تۋىپ بەرەيiن»، – دەپ جانىن كوپ قينادى. العاشىندا قاتارىنان جەتi قىز تۋدى. بولماعاسىن سوڭعى قىزدىڭ اتىن ىرىمداپ توقتاسىن قويدىق. انامنىڭ تۋىس-جەكجاتتارى «كەلiنiڭ ءالi جاس،قۇرساق كوتەرمەي قويسا قايتەسiڭ!» دەپ رەنiش بiلدiرگەندەرi دە بولدى. الايدا توقتاسىننىڭ ەسiمiن قويعان وسىندا iسساپارمەن كەلگەن iنiمiزدiڭ اۋىزىنا قۇداي سالدى ما، كەلەسi پەرزەنتiمiز ۇل بولدى. ۇلان-اسىر توي جاسادىق، قۋانىشى قوينىنا سىيماي جۇرگەن انام: «بۇل دا بولسا قۇدiرەتتiڭ بiزگە تارتقان سىيى شىعار، اتىن قۇدiرەتتiللا قويايىق» دەپ تiلەك ايتتى. جەڭگەلەرiڭ ودان كەيiن دە بالاما iنi تۋىپ بەرەم دەگەن ۇمiتپەن تاعى ءۇش قۇرساق كوتەردi. ءبارi دە قىز بولدى. دەسەك تە، شاڭىراقتىڭ يەسi بارىنا شۇكiرشiلiك ەتتiك. قۇدايدان تiلەپ العان ۇلىمىز ءۇمiتiمiزدi اقتادى. ورتا مەكتەپتi ۇزدiك بiتiردi. اسكەر قاتارىندا بورىشىن وتەپ قايتتى. جوعارى بiلiمدi ءانيپا دەگەن قىزعا ۇيلەندi. كەلiنiم كوپ كۇتتiرمەي بiزگە ەكi ۇل بالا سىيلادى. قۋانىشىمىزدا شەك بولمادى. ءومiر سۇرۋگە دەگەن سەنiمiمiز ەسەلەپ ارتتى. ەل اراسىندا، «گۇل تiكەنمەن بiرگە وسەدi، قۋانىشپەن قايعى بiرگە جۇرەدi» دەگەن ءسوز بار عوي. قۋانىشىمىز ۇزاققا بارمادى. شاڭىراقتى تiرەپ تۇرعان ۇستىن بايتەرەگiمiز سولعانداي كۇي كەشتiك. قۇدiرەتتiللا ايىقپاس ناۋقاسقا شالدىقتى. بارماعان جەرiمiز،قاراتپاعان دارiگەرiمiز قالمادى. سۇم اجال دەگەنiن iستەدi. 1997 جىلى 24 جاسىندا قىرشىنىنان قيىلدى. باقيلىق دۇنيەگە كەتتi. ۇلدارى مۇقامەدتiللا – 3 جاستا، باقبەردiسi – 1 جاستا اسقار تاۋى اكەسiنەن ايىرىلدى. ارتىندا قالعان سۇيiكتi جارى ءانيپا قۇداي قوسقان قوساعىنان كۇتپەگەن جەردەن كوز جازىپ قالدى. قۇدiرەتتiللا وقىعان مەكتەبi 1998 جىلدان بەرi ۆولەيبولدان اۋداندىق ەسكە الۋ تۋرنيرiن وتكiزiپ كەلەدi. ويتكەنi، قۇدىرەتتiللا وقىپ جۇرگەن كەزiندە سپورتتىڭ وسى تۇرiنەن اۋداندىق، وبلىستىق جارىستاردا جۇلدەلi ورىنعا يە بولىپ، مەكتەبiنiڭ اتىن اسقاقتاتىپ جۇرەتiن. كەيiن بiزدiڭ جەكە شارۋا قوجالىعىمىزدىڭ مۇشەلەرi بiراۋىزدان قوجالىققا «قۇدiرەتتiڭ» اتىن بەرۋگە شەشiم قابىلدادى. مۇقامەدالi بالامىز 2006 جىلعى پرەزيدەنت شىرشا تويىنا قاتىسىپ قايتتى. مۇنىڭ ءبارi بiزگە ۇلكەن سۇيەنiش بولىپ وتىر. «ورنىندا بار وڭالار» دەگەن ۇمiتپەن ءومiر كەشiپ جاتىرمىز»،–دەيدi ءناجiم اعا.

وسى ساپارىمىزدا ءناجiم اعامەن كوپ سىرلاسىپ، اڭگiمەلەسكەن ەدiك. بۇگiنگi جاستارعا ۇلگi بولار دەگەن نيەتپەن، بiر ۇزiگiن وقىرمانعا ۇسىنۋدى ءجون كوردiم.

قاريم جۇماباي ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button