ەلدىڭ ەسىن شىعارعان ەسەپ-قيساپ

مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا بۇرىنعى ۇزىنسونار كەزەك جوق. مالىمەتتەر مەن قۇجاتتار تسيفرلاندىرىلعان. ءبىر انىقتاماعا بولا بىرنەشە كۇن ءجۇرۋ قاجەت بولماي قالدى. دەسەك تە مالىمەتتەر بازاسىن تسيفرلاندىرۋ ءالى دە باياۋ جۇرگىزىلۋدە. حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتى بولعانىمەن، جەكە باسقا قاتىستى دەرەكتەردىڭ قورعالۋى كوڭىل كونشىتپەيدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان وزگە ازاماتتار جايلى اقپاراتتى سەنىمحاتسىز-اق الۋعا بولادى ەكەن…

قۇپيا مالىمەتكە قول جەتكىزۋ وڭاي بولعانى ما؟

جاقىندا Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندە جاريالانعان مالىمدەمەدەن كەيىن قالا تۇرعىندارى سەسكەنىپ قالدى. الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى اننا دميترەۆيچ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنان ءوزىنىڭ اتىنان ەكى انىقتاما الىنعانى تۋرالى جازىپتى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايى بىلاي. اننا Egov پورتالى ارقىلى جەكە كابينەتىن تەكسەرگەندە، بەلگىسىز بىرەۋدىڭ ەشبىر سەنىمحاتسىز مەكەنجاي جانە قوزعالمايتىن م ۇلىك تۋرالى انىقتاما العانىن كورەدى. دەرەۋ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا كەلىپ، انىقتامانى كىمنىڭ العانىن انىقتايدى. بۇل تۋرالى پاراقشاسىندا بىلاي دەپ جازادى: «المالى اۋدانىنىڭ حقو-نان الىنعانى انىقتالدى. سول كەزدە ماعان دەرەۋ تولقۇجاتتارىڭدى اۋىستىر دەپ كەڭەس بەردى. المالى اۋداندىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا كەلدىم، انىقتاما بەرگەن قىزمەتكەردى تاپتى. ونىڭ ايتۋىنشا، انىقتامانى «Forte bank» قىزمەتكەرى سەرىك بەردينوۆ العان ەكەن. مەن ەشكىمگە سەنىمحات بەرگەن جوقپىن. ەلەكتروندى قولتاڭبا وزىمدە… ەندەشە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى مەنىڭ جەكە باسىما قاتىستى مالىمەتتەردى وڭدى-سولدى تاراتا بەرگەنى مە؟»، – دەپ وقيعا جەلىسىن باستان-اياق بايانداپ شىعادى. شىن مانىسىندە، بانكتىڭ اتىن «گلوبال كاپيتال» جشس پايدالانعان، بۇرىن-سوڭدى نەسيە العان كليەنتتەرى تۋرالى جەكە مالىمەت الۋعا قۇقىعى بار كورىنەدى. بۇل جايتتىڭ بارلىعى اۋداندىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا انىقتالعان. سول جەردە ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتايمىز دەگەن جەلەۋمەن جابىرلەنۋشىنى كەرى قايتارىپ، بۇل جايتتى جىلى جاپپاقشى بولادى. «قىزمەتكەرلەر ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋدى ءوتىندى. الايدا مەنى بىلاي قويعاندا، قانشاما حالىق الاياقتاردىڭ قاقپانىنا تۇسپەي مە؟»، – دەپ تۇيىندەپتى اننا حانىم.

حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى ادامنىڭ جەكە باسى تۋرالى مالىمەت كەز كەلگەنگە قولجەتىمدى بولسا، الاياقتاردىڭ ايى وڭىنان تۋدى دەگەن ءسوز. كوپ ۇزاماي «Forte bank» اتالمىش وقيعاعا بايلانىستى پىكىر ءبىلدىردى. ايتۋىنشا، بانكتىڭ بۇل ىسكە ەش قاتىسى جوق. «وسى جازبادان كەيىن بانكتە تولىق تەكسەرىس جۇرگىزىلدى، جازبادان اتالعان ادام «Fortebank» قىزمەتكەرى ەمەس، بانككە ەش قاتىسى جوق»، – دەپ بۇلتاردى ءوز سايتىندا. ال باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى باعدات مۋسين جۇيەنى وزگەرتۋ تۋرالى ويىن جاسىرمادى. «حقو مەن Egov جۇيەسىن بىرىكتىرۋ باستاماسىنىڭ اۆتورى رەتىندە، اتالمىش جاعدايعا تۇسىنىكتەمە بەرىپ كورەيىن. ارينە، ءسىز بەن ءبىزدىڭ جەكە مالىمەتتەرىمىز ءۇشىنشى ءبىر تۇلعاعا وڭاي ولجا بولسا، ولار نەسيە راسىمدەپ، م ۇلىكتى ساتىپ، بىرەۋدە تىركەۋگە تۇرعىزىپ، ايتەۋىر كوپ نارسە جاساۋى مۇمكىن. ەڭ الدىمەن، قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە بازانى جابۋ كەرەك. بۇل بۇرىنىراق جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن، انىقتاما 100 دوللار بولعان كەزدە، حقو-عا كەلۋشىلەردىڭ 50-70 پايىزى وسى انىقتاما كەزەگىندە تۇرعاندا كەرەك بولعان. ول كەزدە egov پايدالانۋشىلارى دا از ەدى. قازىر بۇل كەز ارتتا قالدى. حالىقتىڭ تسيفرلىق فورماتتى پايدالانۋ ساۋاتى بار. ءار ازاماتتىڭ ءوزى عانا ەلەكتروندى كىلت پەن تەلەفونعا سمس ارقىلى كەلەتىن ءبىر رەتتىك جاسىرىن ءسوز ارقىلى الىنۋى ءتيىس»، – دەپ ۇسىنىس ءبىلدىردى.

قازان ايىندا ورىن العان كۇماندى جايتتان كەيىن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلى الاڭ. بۇل جايتقا بايلانىستى حقو ءوز جاۋابىن جاريالادى. «الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازبادا ايتىلعانداي، اۆتوردىڭ اتىنان مەكەنجاي جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ تىركەلۋى تۋرالى انىقتاما كونسالتينگتىك كومپانياعا بەرىلگەنىن راستايمىز. ءداپ وسى جاعدايدا حقو قىزمەتكەرى سەنىمحاتسىز انىقتاما بەرگەن. مۇنداي زاڭبۇزۋشىلىققا جول بەرگەن قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتىلادى»، – دەلىنگەن مالىمدەمەدە. كوپ ۇزاماي حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى قىزمەتكەرى مەن ديرەكتورى جۇمىستان بوساتىلدى. سونىمەن، ءىس ازىرگە ءتامام. بۇل وقيعادان كەيىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىن جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ جاتقاندار بارشىلىق. ال اننا دميترەۆيچتىڭ جازباسىنا ايتىلعان كوممەنتاريلەردە شەك جوق. قالاي دەسەك تە، حقو قىزمەتىنىڭ پايداسى مەن ءتيىمدى جاقتارىن جوققا شىعارا المايمىز. ۇزىنسونار كەزەكتى قىسقارتىپ، شارۋاڭدى ءاپ-ساتتە رەتتەپ الۋعا مۇمكىندىك جاساپ بەرگەن جۇيەنىڭ پايدالى تۇستارى ۇشان-تەڭىز. قۇجات راسىمدەۋگە قاتىستى ءىس-قاعازدار وسى ورتالىقتا جۇرگىزىلگەندىكتەن، جالپاق جۇرتتىڭ الاڭى دا ورىندى. نە بولسا دا، جەكە باسقا قاتىستى مالىمەتتەر بۇدان بىلاي قاتاڭ قاداعالانادى دەپ سەنەمىز.

ءىزىم-عايىم جوعالعاندار

ءبىر عانا ادامنىڭ جەكە باسىنا قاتىستى داۋدىڭ جاڭعىرىعى تالاي جەرگە جەتتى. ال تىركەۋدە بار ميلليونداعان تۇرعىن تۋرالى مالىمەتتەن بۇرىن، وزدەرىن تابا الماسا نە ىستەۋگە بولادى؟ جالپى، ساندا بار، ساناتتا جوق تۇرعىندار قاتارىنا كىمدى جاتقىزۋعا بولادى؟ جاز ايلارىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ءتۇتىن باسىن ارالاپ، اقپاراتتىق بازادا تۇرعان 3،3 ميلليون ادامدى تىركەلگەن مەكەنجايىنان تابا المادى.

ميلليونداعان تۇرعىن قايدا جوعالىپ كەتۋى مۇمكىن؟ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ كاتەگوريالارىن ناقتىلاۋ ءۇشىن ءۇيدى-ءۇيدى ارالاپ، ادامداردى تۇگەندەگەن. اقىرى، قازاقستانداعى 560 مىڭ ادام ۇشتى-كۇيلى جوق ەكەنى انىقتالعان. ءولى-ءتىرى ەكەنى، كوشىپ كەتكەنى دە بەلگىسىز. سونىڭ ىشىندە 18 مىڭ ادام قايتىس بولعان. «ءتۇتىن باسىن تۇگەندەگەندە كوپتەگەن ادامدى تاپپادىق. كورشىلەرىنىڭ سوزىنە سەنسەك، 18 مىڭ ادام و دۇنيەلىك بولعان، ال بازاداعى «جەكە تۇلعا» جۇيەسىندە ءتىرى ادام دەپ كورسەتىلگەن. ول جەردە ءولىم تۋرالى كۋالىك بولۋى كەرەك، بىراق ول تىركەلمەگەن. قازىر جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر، احاج، زاڭ مينيسترلىگى ارقىلى ىزدەستىرىپ، وسى دەرەكتى ناقتىلاۋعا كىرىستىك. ال 390 مىڭ ادام تىركەلگەن تۇراقتى مەكەنجايىنان تابىلمادى. كورشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا، باسقا جاققا كوشىپ كەتكەن. ءىىم بۇل مالىمەتتى تەكسەرىپ شىقتى، ءدال قازىر وسى 390 مىڭ ادام ەش جەردە تىركەۋدە جوق. ءىىم ولاردى تابا الماي وتىر»، – دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ. سونداي-اق ەش جەردە تىركەلمەگەن 152 مىڭ ستۋدەنت انىقتالعان.

تۇراقتى تىركەۋى جوق تۇرعىنداردىڭ ابىگەرى تامىزدا اياقتالعانداي ەدى. الايدا جۇزدەگەن ادام ەمەس، مىڭداعان ادامنىڭ ۇشتى-كۇيلى جوق بولۋىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ دەمەك، ۋاقىتشا نە تۇراقتى دا تىركەۋى جوق تۇرعىندار ساندا بار، ساناتتا جوق. ولار جاڭا تۋعان ءسابيىن قايدا تىركەدى، نە بولماسا جاردەماقى راسىمدەۋ، زەينەتكە شىعۋدى قالاي راسىمدەپ ءجۇر؟ ەڭ عاجابى، ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن بولعانى ما؟ جاعدايدىڭ قيىن تۇسى دا وسى، مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ كاتەگورياسىن انىقتاۋ ءۇشىن جۇمىس ورنىن انىقتاۋ مىندەتتى. وكىنىشكە قاراي، ەكى قولعا ءبىر ەرمەگى بار دەپ كورسەتكەن ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى جۇمىسسىز. «1 ميلليون ادام «جۇمىس ىستەيمىن» دەپ كورسەتكەن. تەكسەرگەنىمىزدە، ەشقايسىسىنىڭ زەينەتاقى جارناسى جوق. بەيرەسمي جۇمىس ىستەيدى، ەڭبەگىنىڭ اقىسىن قولما قول الادى. 187 مىڭ ادام «جەكە كاسىپكەرمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بازاسىمەن تەكسەرە كەلە، بەلسەندى كاسىپ جاساعان ەشكىمدى كەزدەستىرمەدىك. سالىق زاڭناماسى بويىنشا، جىلدىق تابىسى 300 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن كاسىپكەرلەر كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە مىندەتتى ەمەس. ول جۇيەدە جوق ادام. 242 مىڭ ادام «جۇمىسسىزبىن، بىراق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا تىركەلگەن جوقپىن. ءوزىم جۇمىس ىزدەپ ءجۇرمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. ال 1 ميلليون 250 مىڭ ادام «جۇمىسىم بار. تابىسىم بار، بىراق تام-تۇمداپ» دەپ كورسەتكەن»، – دەدى ۆيتسە-مينيستر.

وسىنداي جاعدايدا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قانشالىقتى ءتيىمدى بولماق؟ ءجىتى بارلاي قاراساق، جوعارىدا اتالعان ميلليونداعان ادام مەديتسينالىق كومەكتەن ماقۇرىم قالايىن دەپ تۇر. ويتكەنى تىركەۋى، جۇمىسى، تۇراقتى جارناسى جوق. وسى ماسەلەنى ەسكەرە كەلە، دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءلاززات اقتاەۆا جاڭا جۇيەنى ەنگىزۋدى 2020 جىلعا ىسىرۋدى ۇسىندى. سونداي-اق، مەديتسينالىق ساقتاندىرۋى جوق تۇرعىنداردى 2022 جىلعا دەيىن قاجەتتى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتۋدى سۇراپ وتىر.

ۇلت جوسپارى – بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 100 ناقتى قادام بويىنشا، مەملەكەتتىك قۇپيا جانە زاڭمەن قورعالاتىن باسقا دا اقپاراتتاردان وزگە كەز كەلگەن اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن «اشىق ۇكىمەتتى» ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدى ازىرلەۋ كوزدەلگەن ەدى. ال 100-قادام ءداپ وسى ماسەلەدە كانادا مەن اۆستراليا جۇيەسىن ۇلگى ەتەدى. «كاناداداعى Canada Service جانە اۆسترالياداعى Centrelink ۇلگىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي پروۆايدەرىنە اينالاتىن «ازاماتتار ءۇشىن ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىن قۇرۋ. مەملەكەتتىك كورپوراتسيا حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن بارلىق ورتالىقتاردى ءبىر جۇيەگە ينتەگراتسيالايدى. قازاقستان ازاماتتارى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءبىر جەردەن الاتىن بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتى ساپا مەنەدجمەنتى ISO 9000 سەرياسىنا سايكەس حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋ». وسى جۇيە نەگىزىندە اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلەدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button